ĐẶC SẢN XỨ DỪA | Hành trình khám phá XỨ DỪA BẾN TRE - Tập 5 | VTV9

Xứ Dừa Bến Tre với sự bồi đắp của miền sông nước hữu tình đã tạo nên những nguyên liệu phong phú, đa dạng cho nghệ thuật ẩm thực nơi đây. Và nhắc đến đặc sản của Bến Tre, người ta không thể không nhắc đến bánh phòng Sơn Đốc ở Quyện Dòng Trôn hay loại danh tử đã từng được tiếng dua, rượu phú lễ ở Quyện Ba Tri và các món ăn thơm ngon đẹp mắt được chế biến từ dừa ở ngay tại thành phố Bến Tre xinh đẹp. Dòng Trôn nằm khoảng giữa Cù Lao Bảo. Đất đai Dòng Trôn được cấu tạo từ phù sa của hai con sông lớn là Ba Lai và Hàm Luông lại được tưới tắm bởi một mạng lưới sông rạch chằn chịch. Do vậy mà Dòng Trôn có thế mạnh của một nền kinh tế nông nghiệp đa dạng. Người dân Dòng Trôn với bàn tay khéo léo, kết hợp với những nguyên liệu sẵn có đã tạo nên một đặc sản mà khiến ai đến đây cũng phải nhớ mãi. Đó chính là Bánh Phòng Sơn Đốc. Đặt chân tới làng nghề sản xuất Bánh Phòng Sơn Đốc ở xã Hưng Nhượng, huyện Dòng Trôn, tỉnh Bến Tre vào một ngày nắng đẹp, chúng tôi vô cùng thích thú khi thấy hàng trăm chiếu bánh phòng xếp hàng ngay ngắn phơi mình trong nắng vàng. Chúng tôi tìm đến cơ sở sản xuất bánh phòng thủ công của ông Võ Trung Hiệp bởi được biết đây là một trong hai lò bánh thủ công còn sót lại và cũng đã có truyền thống lâu đời nhất nhì ở xã này. Trong khuôn diện khá kiêm tốn và mang nhiều dấu ấn của thời gian, các cô chú anh chị trong lò bánh vừa vui vẻ trò chuyện, vừa thoang thoát đôi tay, đảm trách công việc chuyên biệt của mình. Từ khâu hấp nếp, quết bột, chia nhỏ, rồi đến khâu cán bánh, phơi lên chiếu, tất cả đều được làm thủ công một cách tỉ mỉ, cẩn thận. Chính từ mùa hôi, công sức và bàn tay kéo léo của những người thợ lâu năm, cùng với cái nắng đượm của vùng đất này mà ra được thành phẩm là những chiếc bánh phòng vừa thơm ngon, vừa béo ngọt nơi đầu lục. Cái bánh phòng của mình nếu mà mình đi ra ngoài thị trường, mà nhiều người ăn mà khen thì mình rất là hài lòng rồi. Còn bánh mình mà ra thị trường mà không ai mua nữa thì coi như cái bánh mình nó không đạt được chất lượng. Nhưng mà tụi mình rất là vui, vui khi mình được làm được, mình biết được cái nghề truyền thống. Làng nghề bánh phòng Sơn Đốc được hình thành hơn 100 năm trước. Hiện nay, làng nghề gần như đã chuyển dần hết sang sử dụng máy quết, máy cán và máy cắt chạy bằng điện. Có thể ra lò lên đến 10.000 chiếc, gấp 5 lần so với làm thủ công bằng tay. Tôi làm nay 20 năm, 10 năm cán tay, rồi 10 năm cán máy. Cái bánh làm xong là nướng, ăn thanh miệng, rồi nó ngon, sản phẩm nó ngon rồi khách hàng chịu. Bánh phòng nếp đạt yêu cầu là sau khi nướng phải xốp, giòn, tan, không bị ốc trâu. Bánh nở to gấp 2 lần so với lúc chưa nướng. Do nhu cầu thưởng thức bánh phòng nếp ngày càng nhiều và muốn bánh ngon hơn nữa, thì mỗi cơ sở làm bánh cho thêm những gia vị khác nhau để tạo đặc trưng riêng cho sản phẩm của mình. Ngoài bánh phòng nếp truyền thống, còn có thêm bánh phòng nếp hột gà, bánh phòng nếp nít, bánh phòng nếp sầu riêng hay bánh phòng nếp chuối. Trên địa bàn xã Hưng Nhượng thì có 24 cơ sở sản xuất bánh phòng. Và hiện nay địa phương xây dựng kế hoạch để củng cố và phát triển làng nghề, hỗ trợ cho các cái hộ được tiếp cận với các cái nguồn giống. Xã cũng đã xây dựng xong cái phương án chắn sản xuất của làng nghề với bảo vệ môi trường. Vào năm 2018, bánh phòng Sơn Đốc đã được xếp hạng Di sản Giang hóa Phi Dật thể Quốc gia. Bánh phòng Sơn Đốc thật sự đã có thương hiệu, không chỉ có mặt trên các tỉnh thành của Việt Nam mà còn được xuất khẩu đi các nước châu Âu, châu Mỹ. Rời dòng trơn, con thuyền nhỏ của chúng tôi từ từ xuôi dòng hàm luôn hướng về phía cửa biển. Quyện Ba Tri, một dùng đất nằm ở phía đông nam tỉnh Bến Tre, dần hiện ra trước mắt. Và hành trình khám phá đặc sản sứ dừa của chúng tôi lại tiếp tục. Hành trình đến với những giá trị cuộc sống đã được đặt nền móng từ những tháng năm xa xưa. Phú Lễ là xã Thuần Nâu thuộc Quyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre. Người dân Phú Lễ sống chủ yếu bằng nghề trồng lúa, trồng dòng và chăn nuôi. Để tăng thêm thu nhập và tận dụng thời gian vào những nốt nông nhàng, họ đã biết khai thác các nguồn nguyên liệu sẵn có tại địa phương, để hình thành nên những nghề thủ công truyền thống mang đặc trưng riêng. Riêng nghề nấu rượu ở Phú Lễ đã tồn tại hơn 100 năm, nổi tiếng khắp trong bởi chất rượu nồng đậm, thơm ngọt, sánh ngang với rượu Xuân Thạnh của Trà Vinh và Gò Đen của Long An. Rượu Phú Lễ với hương vị đậm đà đã từng là đặc sản Tiến Dua, là niềm tự hào của người dân Ba Tri. Hương trời, hương đất, hương cỏ cây, thấm duyên, thấm nợ, thấm hơi cay, men thơm lửa khách, lòng say đắm, Phú Lễ hồn vui và ngất ngây, đặc sản Nam Bộ quả là đây. Hiện nay, tại Hợp tác xã Phú Lễ, có 36 hồ dân sống bằng nghề nấu rượu. Quy trình sản xuất rượu ở Phú Lễ cũng tương tự như nhiều địa phương khác trong cả nước, nhưng cũng có những bí quyết nghề nghiệp riêng. Nguyên liệu dùng để nấu rượu là loại nếp mùa dài ngày ngon nhất, không trà trắng, chọn loại càng dẻo thì rượu sau khi nấu càng ngon. Tinh túy hồn quê được người dân trong làng chắc chiêu từ những hạt nếp mùa chính vàng. Kết hợp với bài men cổ truyền 36 dị Thảo Mộc, tạo nên một loại rượu ban đầu có vị cay và đắng ở đầu lưỡi, nhưng cuối cùng là vị ngọt đầm, động lại, như pha vào đó chút phóng khoáng, hào sản của chất người phương Nam. Cái nghề nấu rượu này thì mình cũng đam mê, sau đó nó cũng giúp kinh tế gia đình ổn định. Tôi mong muốn giữ cái truyền thống này mãi mãi. Cha truyền con nói rồi tới tôi rồi tới con tôi, cũng chẳng nói tiếp theo như đời của tôi vậy. Hiện nay thì làng nghề của rượu Phú Lễ, địa phương cũng quan tâm, thứ nhất là thường xuyên gặp gỡ với bang quản lý làng nghề, để nắm bắt được cái hạn chế khó khăn, và kịp thời tháo gỡ để bà con làng nghề an tâm, sản xuất, phục vụ sản phẩm của làng nghề. Một điều đáng quý là năm 2004, Duyên Lành đã đưa hai vợ chồng doanh nhân, là anh Anh Thi và chị Thanh Trúc, về dùng đất Phú Lễ, Ba Tri. Với tấm lòng dành cho quê hương, mong mỏi đặc sản truyền thống không bị mai một, anh chị quyết tâm gắn bó với làng nghề rượu Phú Lễ, và ấp ủ những dự định táo bạo, có kế hoạch lâu dài trong tương lai. Công ty cổ phần rượu Phú Lễ ra đời, kết hợp với các hội dân sản xuất rượu trong làng nghề, đưa ra một mô hình sản xuất độc đáo, vừa giữ được cái hồn của truyền thống, lại vừa đem lại sức mật mạnh mẽ, từ hơi thở của thời đại, với nhà máy sản xuất hiện đại, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, và đặc biệt là kết hợp mô hình du lịch trải nghiệm, tham quan và thưởng thức đặc sản rượu Phú Lễ rất thú vị. Khi đến đây, cái sự trải nghiệm thông gian làng nghề truyền thống trong cái sinh hoạt văn hóa còn được gìn giữ rất là đặc sắc. Du khách được trải nghiệm giây phút mình là chuyên gia nếm rượu và ghi nhận những cái giọt rượu tinh túy của quê hương của mình, và điều đó đã mang lại cho du khách những cái sự thích thú, và hơn hết cái cảm xúc đó là giá trị nuôi dưỡng cái tình yêu quê hương đất nước. Chia tay Paris, đoàn chúng tôi trở lại thành phố Bến Tre nón nhiệt để tìm đến những món ngon đặc trưng của xứ dừa. Đầu tiên phải kể đến là món kem xôi dừa Bến Tre. Chỉ nhìn bên ngoài thôi là đã thấy vô cùng hấp dẫn rồi. Màu vàng của bắp, màu tím của xôi lá cẩm, kết hợp với màu xanh đỏ của thạch và màu trắng của viên kem dừa tạo nên một thành phẩm thật hài hòa, vui mắt. Trong tuyết trời nắng nóng, cầm trên tay trái dừa nhỏ với 5-7 loại nguyên liệu bên trong, từ từ thưởng thức từng miếng kem dừa mát lạnh tan trong miệng, quyện với những hạt xôi thơm dẻo ngay đầu lưỡi, quả là thích thú vô cùng. Vậy nên người ta mới nói là đã đến Bến Tre thì hãy nhớ thưởng thức kem xôi dừa Bến Tre là thế. Món ngon từ dừa thì còn nhiều lắm, bởi từ nước dừa ngọt thanh, nước cốt dừa béo bùi hay từ những miếng củ hủ dừa giòn ngọt, người đầu bếp thỏa sức sáng tạo để đưa ra cho thực khách những thành phẩm ấn tượng, chỉ thưởng thức một lần mà nhớ mãi. Đó là cơm dừa dẻo thơm được nấu cùng nước dừa, tép rang dừa, dừa béo, dừa đậm vị, cá bống dừa kho sả cốt dừa, ăn với cơm trắng là hết ý. Ngoài ra còn có gỏi củ hủ dừa tôm thịt chua chua ngọt ngọt, kích thích vị giác vô cùng. Những món ăn này phải nói là những món dân giả sẵn có của người dân tại Bến Tre. Những cái gì trên cái cây dừa, người dân đều khai thác một cách tuyệt để hết. Trong đó những món ăn xuất phát từ dừa rất là đặc biệt, thiên nhiên, ưu đãi cho tỉnh Bến Tre. Do đó khi quý khách về Bến Tre thì đầu tiên, luôn luôn, lúc nào cũng phải nghĩ đến những món ăn xuất phát từ dừa. Và một điều vô cùng độc đáo là năm 2022 vừa qua, các đầu bếp ở Bến Tre đã chế biến và công diễn 222 món ăn từ dừa, phá kỷ lục Việt Nam và phát lập kỷ lục thế giới. Sự kiện này cho thấy sự phong phú trong cách hết hợp dừa và các nguyên liệu khác, cùng sự sáng tạo đa dạng trong cách chế biến của người đầu bếp để tạo nên các món ăn độc đáo, hấp dẫn và tốt cho sức khỏe của người thưởng thức. Đó cũng là niềm tự hào và cũng là động lực để Bến Tre tiếp tục quảng bá nét đẹp văn hóa, du lịch, thông qua ẩn thực từ dừa. Đặc sản thứ dừa thì còn nhiều lắm. Cùng với bánh phòng sơn đốc thì còn có bánh tráng mỉ lòng mà chúng tôi đã nhắc đến trong những tập khí sự trước. Hay một món ngon mà ít ai biết khi tới Bến Tre, đó là cua Bình Đại hay cua Thành Phú. Vừa chắc thịt lại vừa béo thơm, con nào con ấy đỏ ao đầy gạch. Chỉ nhìn thôi đã thấy ngon mắt. Hành trình khám phá những đặc sản thứ dừa của chúng tôi tạm khép lại. Nhưng còn nhiều điều thú vị của dùng đất này đang chờ đợi phía trước. Chúng tôi sẽ tiếp tục đi để tìm hiểu sâu hơn dòng chảy văn hóa gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của Bến Tre trong những chặng tiếp theo. Và chắc chắn rằng nét đẹp văn hóa trong từng lời hát sắc bùa, câu thơ chân tiên sẽ giúp tròn đầy và thú vị thêm hành trình khám phá thứ dừa này.