VỀ VỚI LÀNG NGHỀ XỨ BẮC

Chào các bạn thân mến, tôi tên là Salim Hamad, tôi đến từ Palestine. Trong quá trình ở Việt Nam, tôi luôn muốn tìm hiểu về văn hóa và con người nơi đây. Tôi thấy người Việt Nam rất kheo léo. Họ có thể tạo ra rất nhiều sản phẩm thủ công, tinh xảo được truyền từ đời này sang đời khác. Để có thể tận mắt xem họ làm thế nào, tôi đã tìm về Bắc Ninh. Ngày hôm nay tôi đến thăm làng gốm Phủ Lãng nằm bên sông Cầu Thơ Mậu. Bắc Ninh không chỉ nổi tiếng với những di tích cổ mà còn được biết đến bởi những làng nghề truyền thống như đúc đồng, làm giấy, tranh vẽ dân gian. Toàn tỉnh hiện có 30 làng nghề cơ bản đạt các tiêu chí về làng nghề, làng nghề truyền thống. Ngôi làng Phủ Lãng thì ra quê võ tỉnh Bắc Ninh. Vốn xưa là một làng nhất xá tam thôn, có số nhân khẩu nhiều nhất tổng, lại có nghề làm gốm nổi danh khắp nước, nên nghiệm nhiên trở thành một trong những địa danh nổi bật của vùng Kinh Bắc xưa. Phủ Lãng đã và đang trở thành điểm đến của nhiều du khách trong nước và nước ngoài khi đến Việt Nam bởi ở nơi đây hồi tụ đầy đủ các yếu tố văn hóa lịch sử cũng như phong cảnh một làng quê bình yên bên bờ sông Cầu. Về thăm Phủ Lãng, mọi người sẽ được nghe về nghề làm gốm đã có từ hàng trăm năm. Với người làng Phủ Lãng, họ đã sớm gắn bó với đất, với lửa, với nước của quê hương xứ sở. Những thứ nguyên sơ bình dị ấy kết tinh lại với nhau hòa cùng tâm hồn của người thợ mà thành những sản phẩm gốm, tuy thô sơ, mộc mạc nhưng cũng không kém phần tinh tế. Ngày nay về đây chúng ta sẽ thấy một nét Kinh Bắc xưa qua hoạt động của làng nghề. Bởi đã mấy trăm năm rồi nhưng nghề làm gốm của làng vẫn còn được người dân diện giữ. Gốm Phủ Lãng giờ đây có nhiều công năng như tạo cảnh quan, trang trí hay dùng trong phong thủy. Mỗi năm Phủ Lãng sản xuất và đưa ra thị trường trên một triệu sản phẩm gốm các loại như trổ hoa, trung vải, lọ, chanh gốm. Không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn xuất ngoại sang Nhật Bản, Hàn Quốc và một số nước châu Âu. Đặc biệt điều khiến người ta ấn tượng còn bởi gốm Phủ Lãng rất thân thiện với môi trường. Em chào chị, khỏe không? Rất là khỏe Hôm nay em đến tìm hiểu về cách làm gốm của làng nghề gốm của Phủ Lãng Thì chị có thể giới thiệu giúp em được không? Rất là vui mừng, xin mời mình vào đây Về thăm Phủ Lãng, San Lim đã tới thăm gia đình chị Đoàn Minh Ngọc Một gia đình có truyền thống làm nghề gốm nhiều đời ở nơi đây. Chị Ngọc đã dẫn San Lim đi tham quan khắp xường Để chàng trai này hiểu hơn về những sản phẩm đang có tại làng nghề Khi San Lim về đây thì chắc chắn là San Lim cũng tìm hiểu thơ qua về sự của gốm Phủ Lãng rồi đúng không? Cái nghề gốm này là từ thời cha truyền con nối Từ thời cụ Lưu Phong Tú tức là ông Tổ nghề gốm đi xứ sang nước ngoài là sang Trung Quốc Và khi cụ đi sang bên đấy thì cụ đã học được nghề gốm Sau đó lưu truyền về gốm Phủ Lãng của mình từ thời đấy đến bây giờ Và sau này thì từ thời cha ông truyền cho đời con cháu đến như gia đình tớ hiện nay là cũng được 3 thế hệ Từ thời ông nội tớ, bố tớ và đến gia đình tớ Cả cái khu này là cái lò gốm cổ của gia đình ngày xưa đun bằng củi hoàn toàn Nhưng sau này thì tớ bắt đầu cải tiện đi thì tớ giữ nguyên lại được cái lò đậu này Và bản thân bên trong cái khuôn lò kia thì tớ sử dụng bên thân lò để làm cái khu trang trí Cũng là một cái cách lưu giữ nét đẹp và hoài cổ của gốm ngày xưa gia đình mình tính làm Trong chuyến thăm Phủ Lãng, Salim may mắn gặp gỡ những người dân làng nghề rất thân thiện Trao chuyện với họ và hiểu hơn tình yêu nghề trong họ Chất đất của làng quê qua bàn tay khéo léo của họ tạo thành những vòng tròn Đến rồi từ những vòng tròn ấy đôi bàn tay người thơ đã vút lên bao hình hài của gốm làm đẹp cho đời Sau một vòng quanh xưởng gốm của chị Ngọc, Salim thấy được sự phong phú của sản phẩm Từ gốm trang trí, gốm phong thủy cho tới những vật dụng thường ngày Đã được cách điệu tạo hình, thêm vào đó là những yếu tố mỹ thuật mới Để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng và thưởng thức Và Salim quyết định như chị Ngọc hướng dẫn làm một sản phẩm nhỏ Để có thể trải nghiệm cách mà người dân nơi đây đã làm như chúng Khu vực quay chuốt của mình thì sẽ có hai người thợ song song kết hợp với nhau Người thợ chính ở đây thì có thợ chuốt và một người thợ vần Người ta sẽ có công đoạn là thực hiện nháo đất và tạo thành khuân tròn Để đưa cho bác thợ chuốt, đưa vào máy và sử dụng bàn tay để xoay sản phẩm lên Những sản phẩm này khi qua tay người thợ chuốt và thợ vần Thì có thể qua các hình dáng theo ý muốn của người thợ Bây giờ tớ sẽ thử cho Salim xem một chút nhé Mình sẽ hơi bự thẳng lại với nhau này Và tạo hình đáy này, bắt đầu đưa ra này Giờ vào thử Tớ tạo hình cho nó thẳng một chút như thế này rồi Bây giờ bạn sẽ đi vào nhé, tớ sẽ hướng dẫn thêm cho Ngồi ở đây à? Này, ngồi bên này Chân bên phải thì bạn sẽ dùng quay này Bạn sẽ sử dụng một chút nước ở cái bàn khay đấy Rồi, tay này sẽ cầm hai bên Bóp và kéo dần lên Bóp mạnh Đi dần lên nhé Tay này phải giữ rẻ thì bạn mới đi lên được Đấy, bóp dần, bóp sắc và kéo dần lên Tất nhiên không được đi Mình không được kéo Đi ra sửa lại cho Bây giờ như thế này nhé Bận bóp như thế này, kéo lên Đấy chưa? Nhìn thì dễ, mà làm thì rất khó Thử đi Ngón này sẽ giữ vào đây này Đấy chưa? Vừa bóp vừa kéo Giữ vào để cho cái ngón này làm điểm tì này Bóp hai cái ngón này vào với nhau Và đưa lên dần Làm được đấy Như thế này là làm được một cái chậu nhỏ rồi Bây giờ mình cũng có thể thay Vì thế mình sẽ tạo hình nhé Như thế này Bạn thì làm đi Đáng yêu chưa? Tất nhiên là tay của Salim Không được kéo bằng tay của chị Ngọc Tuy nhiên mình đã cố gắng hết sức Để học được Làm cách nào Salim thì luôn luôn nói rằng Là mình có khéo mồm Nhưng mà chưa bao giờ là khéo tay Không khéo tay, nhưng Salim vốn là người tò mò Nên rất muốn tìm hiểu công việc Của những người thợ gốm Chú Biền, một người đã có thấp niên Làm nghề mấy chục năm nay Giờ vẫn mãi miết thổi hồn cho đất Bàn tay chú thô sần Nhưng tâm hồn nghệ sĩ lại rất phong khoáng Chú dạy cho cháu Chú làm thế nào để có thể Gần ghép được cái bình nhỏ Với cái bình to này Để trở thành Đây, chú hướng dẫn cho cháu cái này Đúng cái này Để ở đâu? Ở đây Mình phải miết đất bên đây Và tay vẫn phải đỡ ở đây Đây cháu một tí Để bên trong Nhưng mà tay phải đỡ không nó sẽ ra Đấy đúng không Đúng rồi, miết chặt là Đấy Xong một cái ở đâu nữa? Ở đây Nói chung là đây là một công việc thực sự có thể nó vất vả Tuy nhiên khi mà có một cái sản phẩm Nó đẹp đẽ như thế này Thì mình cảm giác kiểu nó xung sướng Đấy, vì mình là người Gọi là nghệ nhân Mình tạo ra nghệ thuật Nhưng mà làm được một cái gì thì mình sẽ tự hào Chuẩn luôn Và San Lim đã được chú Biền cho thử gắn Một chiếc bình gốm phong thủy Cái này trên này là của chú Lạng Còn cái này là của San Lim Lạng Và tôi thực sự cảm thấy rất tự hào Rất là vui Bởi vì đã học được cái gì đó Mới hay là một cái sản phẩm Nó nghệ thuật Làm cho mình cảm thấy thực sự vui vấn và xung sướng Các bạn ạ Gốm Phủ Lạng hôm nay đang dần chuyển mình Theo nhiệm sống hiện đại Cái hồn cốt xưa và cùng với sức sáng tạo Của lớp người trẻ tuổi nhiệt huyết Đã mở ra một hướng đi mới cho làng nghề Bởi họ nhận ra chân lý cho sự tồn tại Đó chính là đổi mới không ngừng Không chỉ là đồ gia dùng Đơn giản như ngày xưa Mà giờ đây còn có thêm những đồ trang trí Như tranh gốm, hãnh diện góp mặt Trong những công trình kiến trúc hiện đại Có được hướng đi mới cho làng nghề hôm nay Là nhờ vào tình yêu tha thiết Của những con người cả một đời gắn bó với gốm Ngày xưa làm Phủ Lãng Thì họ thưởng thiên về những cái dòng Như là chung vậy và quách Cái thứ 2 nữa là những cái vật do dụng Đời sống hàng ngày người ta sử dụng như đựng gạo này Đựng muối này Sau này thì những cái người tuổi trẻ Đấy người ta đưa những cái ý tưởng về những cái sản phẩm Làm cho sản phẩm trở nên đa dạng và phong phúng hơn Ở đây thì sẽ có những cái bút này Để tay im có thể cắt này Mình có thể sử dụng đất này Để miết lên thế này để tạo thành cái mai xe này Sau đó mình sẽ kết hợp màu Nó sẽ tạo cho cái độ sành của đất này Đấy Làm thành một cái hình tạng khác Đây là cái sản phẩm nghệ thuật của Salim Ngày hôm nay Salim đã vẽ một Chim bầu cầu ấy Với cả cái cánh cây ú liu Đấy, một cái biểu tượng cho sự hòa bình Tại vì Đó là cái thứ mà Salim và đất nước Palestine Của Salim luôn luôn khao khát đến Và cái này thì Nếu như mà chị Ngọc cho phép Thì Salim rất là muốn Mang nó về nhà Không phải là ở Hà Nội đây Mà Salim muốn mang về nhà Palestine Thì Salim tặng nó Cho mẹ của Salim Thì tôi tin rằng mẹ sẽ rất là vui Khi mà có thể nhận được một kết quả Tặng đến từ Việt Nam như thế này Theo Salim Thì gốm phủ láng có nét sắc thái Riêng biệt, người làng cho biết Sự khác biệt đó là những dòng men nâu Nâu đen, vàng nhạt Vàng thấm, vàng nâu Mà người ta hay gọi chung là men da lươn Thêm nữa Nét đặc trưng nổi bật của gốm phủ láng Là sử dụng phương pháp đắp nổi Theo hình thức chảm bong, màu men tự nhiên Bền và lạ Giang gốm bộc mạc, khỏe khoắn Chứa đựng vẻ đẹp nguyên sơ của đất với lửa Và rất đậm nét của điều khác tạo hình Nghe chị nhắc đến Cái men đặc biệt Của làng phủ láng Thì chị có thể giới thiệu cho em qua về nó được không ạ Như Salim thấy ở đây Men phủ láng Có cái đặc trưng là Dòng da lươn đen và da lươn xanh Nhưng mà rất ít người biết được cái nét hay Của men gốm phủ láng Là lấy hoàn toàn nguyên liệu từ trong tự nhiên Và những cái nguyên liệu này Thì nó là nguồn cung ứng có sẵn Ví dụ như là bồn Bồn này với những người thợ làm men Thì bắt buộc họ sẽ phải lấy theo mùa Theo nguồn nước Và khi mà thủy chiều lên xuống Thì hoặc là lúc mà mưa lúc đấy Thì những cái nguồn phủ xa của bồn Nó sẽ có cái giá trị dinh dưỡng khác nhau Và người ta sẽ lấy Những cái lưu lượng như thế để cóp ra Một cái dòng men đặc biệt Cái vấn đề thứ hai là cái dòng do Cũng là do phủi và do chấu Để tạo cho cái nguyên liệu của mình Nó cũng là những cái thứ đặc biệt Thế còn như màu sắc không? Có chứ, thông qua cái cách và cái nguyên liệu cóp Cũng như là cái công thức cóp khác nhau Thì mỗi một người Mỗi một người trong làng Mế Và họ sẽ có một cái bí quyết riêng Để tạo cho cái màu men của mình Mặc dù với những cái nguyên liệu này thì Toàn bộ hội dân của làng, của lã Là đều dùng Nhưng mà khi mà thông qua lửa và thông qua cách cóp Thì nó sẽ tạo cho cái người Người cóp đấy có một dòng men nhất định Từ chất men của tự nhiên Sau khi nung gồm phủ láng Đã hình thành những màu sắc rất chân quê Mà quấn hút Màu men ấy, chất đất ấy Mang tới cho San Lim những ấn tượng khó phai Hành trình hôm nay Với những câu chuyện của người làng phủ láng Và những trải nghiệm trực tiếp trên gốm Đây sẽ mãi là ký ức đẹp Trong những ngày San Lim Ở Việt Nam Sau khi trải nghiệm làng men Thì tôi thấy rằng là đất mẹ ở đây Đã tạo ra những cái tiêu kiện rất là thoán lợn Cho dân của phủ láng Một cái sản phẩm rất là độc thắng Những sản phẩm của làng phủ láng Đều được mỗi người rất yêu thích Tôi nghĩ rằng là sẽ có rất nhiều người Muốn tìm hiểu về làng cốm này Và với tôi, đây là một trải nghiệm Hết sức thú vị 1, 2, 3