Biển Đông Rực Lửa: 100 Tàu Trung Quốc Bao Vây Philippines!

Chào mừng quý vị trở lại với chương trình TÔI LÀ LÊ MINH Thưa quý vị, Biển Đông, nơi những con sóng âm thầm nhưng mạnh liệt, nơi bóng dáng các tàu cá Trung Quốc tren lấn như một đàn kiến khổng lồ trên đại dương. Trong ánh mặt trời cháy gắt của một buổi trưa tháng 12, bơ cát của đảo Thị Tứ lặng lẽ chứng kiến một màn đối đầu không tiếng súng nhưng ngột ngạt như hơi thở trước dòng tố. Dưới vẻ ngoài là những tàu đánh cá, bên trong là cỗ máy dân quân biển khổng lồ đang áp sát biên giới chủ quyền của Philippines. Phải chăng đây là chiến lược tinh vi hay chỉ là những con cờ nhỏ trong một bàn cờ địa chính trị lớn? Trên không trung, các vệ tinh lặng lẽ quan sát, ghi nhận từng động thái như mắt thần soi dọi chân tướng. Bên dưới, những lời tuyên bố mạnh mẽ từ Manila vang lên giữa sự rằng có không hồi kết. Nhưng liệu những tiếng nói cứng rắn ấy có đủ sức ngăn cản làn sóng bành trướng âm ỉ từ phương Bắc? Bắc Kinh, một thế lực vừa hiện diện vừa bí ẩn, luôn biết cách phủ nhận và biện minh trong cùng một hơi thở, đang từng bước đầy giới hạn của luật pháp quốc tế đến bờ vực tan vỡ. Giữa bức tranh tranh tối tranh sáng ấy, câu hỏi không còn là liệu căng thẳng có leo thang, mà là khi nào ngọn lửa âm ỉ này sẽ bùng lên thành cơn cuồng phong cuốn phăng mọi sự cân bằng mong manh. Biển Đông, nơi giao thoa giữa quyền lực và lòng tham, sẽ tiếp tục kể câu chuyện đầy ám ảnh của mình. Một nhóm giám sát quốc tế có trụ sở tại Hoa Kỳ đã phát hiện đoàn tàu lớn nhất của Trung Quốc hiện diện gần đảo Thị Tứ, nơi Philippines gọi là đảo Pagasa. Theo các nhà quan sát, Manila đang đối mặt với thách thức lớn khi không sở hữu đủ lực lượng hải quân để đối phó với sự triển khai quy mô này từ Bắc Kinh. Đợt xuất hiện mới nhất được xác nhận bao gồm ít nhất 83 tàu dân quân biển và tàu đánh cá tại vùng biển đang tranh chấp. Ray Powell, cựu quan chức không quân Hoa Kỳ và hiện là giám đốc dự án minh bạch hàng hải SeaLight thuộc Đại học Stanford, đã đưa ra bằng chứng qua hình ảnh vệ tinh xác nhận sự hiện diện của các tàu này. Mặc dù một số chuyên gia nhận định rằng động thái này có thể là cách Bắc Kinh tận dụng căng thẳng chính trị nội bộ Philippines giữa Tổng thống Fernando Marcos Jr. và Phó Tổng thống Sara Duterte, một quan chức lực lượng bảo vệ bờ biển Philippines, PCG, lại lý giải hiện tượng này bằng điều kiện thời tiết xấu. Chuẩn tướng Jay Tariyala, phát ngôn viên PCG, thông báo rằng số lượng tàu Trung Quốc neo đậu gần đảo Thị Tứ đã giảm từ khoảng 90 xuống còn hơn 30 chỉ trong vài ngày qua. Chuẩn tướng Tariyala cho rằng các tàu dân quân biển Trung Quốc buộc phải tụ tập tại vùng biển này để tránh thời tiết khắc nghiệt. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng dù với bất kỳ lý do nào, sự hiện diện của tàu Trung Quốc trong vùng biển thuộc chủ quyền Philippines vẫn là một vấn đề đáng lo ngại. Ông khẳng định, với sự hỗ trợ của lực lượng vũ trang Philippines, mỗi khi lực lượng dân quân biển Trung Quốc xâm phạm lãnh hải Pagasa, chúng tôi luôn đối đầu trực diện, tuyên bố rõ ràng rằng đây là vùng biển thuộc chủ quyền Philippines. Chúng tôi yêu cầu họ phải tôn trọng chủ quyền của chúng tôi và rút lui khỏi khu vực này. Hình ảnh vệ tinh chụp ngày 28 tháng 11 tiết lộ sự gia tăng số lượng tàu dân sự Trung Quốc gần đảo Thị Tứ, một tiền đồn chiến lược của Philippines tại biển Đông. Tuy nhiên, một sự quan cấp cao của Hải quân Philippines khẳng định tình hình này không đáng lo ngại. Bức ảnh do Marsha Technologies chụp ngày 25 tháng 11 mà Reuters có được ghi nhận khoảng 60 tàu, một số chỉ cách đảo Thị Tứ khoảng 2 hải lý. Đảo này giữ vị trí quan trọng trong việc giám sát tàu thuyền và máy bay Trung Quốc qua tuyến đường thủy nhộn nhịp này. Phó đối đốc Alfonso Torres, chỉ huy Bộ Tư lệnh phía Tây của Philippines, giải thích rằng các tàu dân quân biển thường xuyên xuất hiện ở khu vực này. Cả Manila, Lầu Nam Góc và các nhà ngoại giao quốc tế đều từng nhấn mạnh rằng những tàu này hoạt động phối hợp với lực lượng bảo vệ bờ biển và hải quân Trung Quốc nhằm củng cố sự hiện diện của Bắc Kinh tại vùng biển tranh chấp. Chuẩn đối đốc Roy Trinidad, phát ngôn viên hải quân Philippines tại Biển Đông, cũng xác nhận sự hiện diện thường xuyên của các tàu dân sự Trung Quốc. Dù gọi đó là sự hiện diện bất hợp pháp, ông nhấn mạnh rằng không cần thiết phải phản ứng thái quá. Đây không phải là lý do để lo ngại, ông Trinidad khẳng định. Chúng ta không cần suy diễn mọi hành động và phản ứng vội vã. Điều quan trọng là chúng ta duy trì lập trường kiết định của mình. Dữ liệu từ các công cụ theo dõi tàu trực tuyến cho thấy nhiều tàu trong ảnh vệ tinh thuộc đội tàu cá đăng ký tại Trung Quốc. Tuy nhiên, Bộ Quốc phòng Trung Quốc chưa phản hồi yêu cầu bình luận từ Reuters. Bắc Kinh cũng chưa bao giờ chính thức thừa nhận sự tồn tại của lực lượng dân quân biển này. Đảo Thị Tứ, còn gọi là Pagasa, đảo lớn nhất và có tầm quan trọng chiến lược hàng đầu của Philippines tại Biển Đông, đang trở thành tâm điểm trong cuộc tranh chấp đầy căng thẳng. Biển Đông, nơi phần lớn diện tích nằm trong yêu sách chủ quyền phi pháp của Trung Quốc, là tuyến đường vận tải huyết mạch với giá trị thương mại hàng tỷ đô la mỗi năm. Mặc dù phán quyết năm 2016 của Tòa án Trọng tài Thương trực La Hay đã bác bỏ các yêu sách của Bắc Kinh, tình hình khu vực vẫn tiếp tục leo tháng. Những tháng gần đây, xung đột giữa tàu Tuần Duyên và tàu cá Trung Quốc với tàu Philippines ngày càng gia tăng, đặc biệt là tại bãi cạn Scarborough và bãi Cỏ Mây. Đảo Thị Tứ, nằm gần căn cứ hải quân và đường băng Trung Quốc trên dạng sàn hô Subi, đang chứng kiến sự hiện diện dây đặc của các tàu dân quân biển Trung Quốc. Ông Chinirat, một chuyên gia khu vực nhấn mạnh, khi di chuyển qua vùng biển này, các vị sẽ không thể không đi qua lãnh hải Bagasa. Các nhà ngoại giao và chuyên gia an ninh đang theo sát diễn biến tại khu vực. Đáng chú ý trong tuần này, một số tàu Trung Quốc đã bật tín hiệu phát sóng cho phép theo dõi vị trí của chúng, một động thái bất thường. Học giả Colin Cole tại Singapore cho rằng Bắc Kinh có thể đang thăm dò phản ứng của Manila, đặc biệt khi Philippines đang phải đối mặt với các căng thẳng chính trị trong nước. Ông Cole cũng cảnh báo rằng sự hiện diện kéo dài của dân quân biển Trung Quốc có thể nhằm cản trở các hoạt động xây dựng của Philippines trên đảo Thị Tứ, bao gồm dự án nhà chứa máy bay mới dự kiến hoàn thành trong vài tuần tới. Tháng 11 vừa qua, căng thẳng leo thang khi Philippines và Hoa Kỳ ký một thỏa thuận an ninh quan trọng, cho phép chia sẻ thông tin mật. Phản ứng trước động thái này, người phát ngôn Bộ Quốc phòng Trung Quốc tuyên bố, việc hình thành các liên minh như vậy chỉ làm ra tăng căng thẳng và phá vỡ sự ổn định của khu vực. Bắc Kinh cũng khẳng định sẽ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để chống lại hành vi xâm phạm và khiêu khích, đồng thời tuyên bố bảo vệ hòa bình và ổn định tại Biển Đông, một tuyên bố mà các nước trong khu vực vẫn luôn đặt dấu hỏi về sự chân thành của họ. Những tuyên bố mới của Bắc Kinh trên Biển Đông có ý nghĩa gì? Tháng trước, Trung Quốc đã bất ngờ công bố đường cơ sở mới quanh bãi cạn Scarborough, một dạng san hô vòng rộng lớn với chỉ vài mỏm đá nhỏ nhô lên khi thủy chiều cao tại Biển Đông. Động thái này không chỉ tái khẳng định yêu sách chủ quyền của Bắc Kinh đối với khu vực tranh chấp, mà còn như một lời đáp trả mạnh mẽ trước luật hàng hải mới mà Philippines vừa thông qua 2 ngày trước đó nhằm củng cố các yêu sách của mình. Tranh chấp giữa hai quốc gia về chủ quyền và quyền kiểm soát hàng hải tại vùng biển chiến lược này tiếp tục leo thang, khiến tình hình càng trở nên phức tạp. Với vị trí là tuyến đường giao thương trọng yếu của một phần ba thương mại toàn cầu, Biển Đông ngay càng trở thành tâm điểm chú ý của thế giới. Philippines lập tức bác bỏ tuyên bố của Trung Quốc khẳng định đây là hành động vi phạm chủ quyền hợp pháp của quốc gia này đối với bãi cạn Scarborough. Bộ trưởng Quốc phòng Jin Beto Teodoro mạnh mẽ chỉ trích, tuyên bố rằng Bắc Kinh đang ra tăng sức ép buộc Philippines phải nhượng bộ các quyền chủ quyền hợp pháp của mình. Những gì chúng tôi chứng kiến là sự leo thang rõ rệt trong các yêu cầu phi lý của Trung Quốc, ông nói. Nguy cơ xung đột trên biển giữa hai quốc gia ngày một tăng khi căng thẳng không ngừng leo thang, bãi cạn Scarborough được Trung Quốc gọi là hoàng nham đảo và Philippines gọi là Bajo de Machiloc, nằm cách đảo Luzon của Philippines 215km về phía Tây và cách nước liền Trung Quốc tới 830km về phía Nam. Khu vực này mang giá trị chiến lược không chỉ bởi vị trí mà còn bởi cấu trúc địa lý độc đáo. Khi thủy chiều lên, bãi cạn chỉ lộ ra vài đảo nhỏ, với điểm cao nhất chỉ khoảng 3m so với mực nước biển. Tuy nhiên khi thủy chiều xuống, Scarborough trở thành dạng săn hô vòng lớn nhất Biển Đông, gia tăng đáng kể tâm quan trọng của nó trong tranh chấp giữa các quốc gia trong khu vực. Trung Quốc kiên quyết khẳng định chủ quyền trên toàn bộ các vùng biển, đảo, dạng săn hô và các cấu trúc khác ở Biển Đông, bao gồm cả dạng săn hô Scarborough, đầu thời đưa ra yêu sách quyền lịch sử dựa trên đường 9 đoạn mà nước này tự tuyên bố. Scarborough trong năm gần đây đã trở thành điểm nóng xung đột giữa Trung Quốc và Philippines. Kể từ năm 2012, Trung Quốc đã liên tục ngăn cản tàu cá Philippines tiếp cận khu vực đâm phá dầu tài nguyên này, khiến Philippines quyết định khởi kiện Trung Quốc lên tòa trọng tài quốc tế theo Công ước Liên hợp quốc về luật biển UNCLOS năm 2013. Đến năm 2016, tòa trọng tài ra phán quyết rằng Trung Quốc không có cơ sở pháp lý nào để yêu sách quyền lịch sử ở các vùng biển này, đồng thời xác định rằng Trung Quốc đã vi phạm quyền đánh bắt cá truyền thống của người dân Philippines tại Scarborough. Dù vậy, Trung Quốc từ chối tham gia vụ kiện và kiên quyết bác bỏ phán quyết, cho rằng phán quyết này không có giá trị pháp lý và không ràng buộc. Bắc Kinh tiếp tục tuyên bố các đường cơ sở bao quanh Scarborough với tọa độ địa lý cụ thể, kết nối các điểm này bằng các đoạn thẳng, theo cách thức thông thường của các quốc gia muốn khẳng định chủ quyền biển đảo. Theo UNCLOS, lãnh hải của một quốc gia thường được tính từ đường cơ sở này ra xa 22km, cho phép quốc gia đó kiểm soát hoàn toàn các vùng nước, đáy biển, không phận và tài nguyên bên trong. Các quốc gia có xu hướng vẽ đường cơ sở càng xa bờ biển càng tốt, nhằm tối đa hóa quyền lợi kinh tế và khả năng thực thi pháp luật trong khu vực. Trung Quốc, cùng với nhiều quốc gia khác, đặc biệt ở châu Á áp dụng các đường cơ sở thẳng, một cách tiếp cận mở rộng tối đa danh giới lãnh thổ biển. Đường cơ sở thẳng này có thể kết nối các mũi đất, dạn san hô xa bờ hoặc thậm chí bao quanh các cụm đảo, tạo nên yêu sách biển đầy tham vọng. Trung Quốc có sự ưa chuộng đặc biệt đối với việc sử dụng các đường cơ sở thẳng. Năm 1996, Bắc Kinh đã vẽ các đường cơ sở này dọc theo hầu hết bờ biển, đất liền và quanh quần đảo Hoàng Sa, một khu vực tranh chấp gây gắt ở Biển Đông. Gần đây, vào tháng 3 năm nay, Trung Quốc tiếp tục xác định các đường cơ sở thẳng tại Vịnh Bắc Bộ kéo dài đến biên giới đất liền với Việt Nam. Bắc Kinh khẳng định rằng các hành động này phù hợp với công ước Liên Hợp Quốc về luật biển Anklos. Tuy nhiên, việc áp dụng đường cơ sở thẳng quanh bãi cạn Scarborough lại đi ngược lại với luật pháp quốc tế. Theo Anklos, có những quy định rõ ràng về việc thiết lập đường cơ sở xung quanh các bãi cạn, nhưng Trung Quốc đã không tuân thủ. Điều đáng chú ý là tuyên bố của Bắc Kinh dường như cho thấy họ đã từ bỏ yêu sách bao trùm một khu vực rộng lớn hơn nhiều, mà Bắc Kinh gọi là quân đảo Trung Sa. Trong quá khứ, Trung Quốc khẳng định bãi cạn Scarborough là một phần của nhóm đảo này, bao gồm cả bãi Magless Field, một thực thể chìm hoàn toàn dưới nước cách Scarborough khoảng 333 km về phía Tây. Điều này từng làm giấy lên lo ngại rằng Trung Quốc có thể vẽ đường cơ sở xung quanh toàn bộ nhóm đảo, biến toàn bộ vùng nước bên trong thành khu vực độc quyền của mình. Mặc dù Tòa trọng tài Biển Đông đã phán quyết rằng luật pháp quốc tế không cho phép các yêu sách như vậy, nhưng hiện tại thì Bắc Kinh chỉ giới hạn tuyên bố ở mức khiêm tốn hơn, tập trung vào bãi cạn Scarborough. Tuy nhiên, việc làm rõ các đường cơ sở xung quanh bãi cạn này báo hiệu một tín hiệu rằng Bắc Kinh có thể sẽ gia tăng các biện pháp quyết đoán cho việc thực thi quyền tài phán tại khu vực. Lực lượng hài cảnh Trung Quốc cũng tuyên bố sẽ tăng cường tuần tra ở Biển Đông với mục tiêu duy trì chấp tự, bảo vệ hệ sinh thái và tài nguyên sinh học, cũng như bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia và quyền lợi hàng hài. Xét đến lịch sử tranh chấp kéo dài liên quan đến quyền đánh bắt cá quanh dạng san hô Scarborough, điều này nhiều khả năng sẽ kích động thêm các cuộc đối đầu trên biển. Không chỉ dừng lại ở Scarborough, Trung Quốc còn mở rộng tham vọng đến đảo Thị Tứ, một đảo san hô thuộc con đảo Trường Sa. Khu vực này là điểm nóng tranh chấp giữa Việt Nam, Đài Loan, Philippines và Trung Quốc, với hơn 150 đảo nhỏ dạng san hô và thực thể ngập nước, nằm dài rác trên một khu vực rộng tới 240.000 km2, râu tài nguyên ngư nghiệp. Nhiều quốc gia trong khu vực đang kích liệt phản đối bất kỳ nỗ lực nào từ Trung Quốc để nhằm áp đặt các đường cơ sở mới bao trùm con đảo Trường Sa. Đặc biệt, Philippines hiện đang thể hiện thái độ phản ứng quyết liệt nhất trước các động thái của Bắc Kinh. Lập trường táo bạo về biển Đông của Philippines Esen John A. Ibarra, phó giáo sư tại Khoa Khoa học Chính trị Đại học Philippines, Duma, mới đây đã gây chú ý với bài phân tích sắc xảo về lập trường mạnh mẽ của Philippines trong vấn đề Biển Đông, đăng tải ngày 26 tháng 11. Theo ông Ibarra, chính sách đối ngoại quyết liệt và không khoan nhượng của Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. đang khiến ASEAN phải cân nhắc lại sự đồng thuận truyền thống về trung lập và không liên kết. Chính quyền Manila đã thực hiện nhiều biện pháp táo bạo, như công khai vạch trần các hành động phi pháp của Trung Quốc tại Biển Đông, tăng cường hợp tác quốc phòng với Mỹ cùng các đồng minh, và mở rộng các thỏa thuận quân sự với những đối tác mới. Những động thái này, dù nhận được sự ủng hộ nhất định, lại được đánh giá là làm lung lai sự đoàn kết và nguyên tắc trung lập bốn có của ASEAN. Tuy nhiên, ông Ibarra chỉ ra một nghịch lý. Trong khi Philippines chịu sự chỉ trích vì chọn cách tiếp cận rõ ràng, nhiều thành viên khác của ASEAN cũng không hoàn toàn duy trì trung lập. Thực tế, tính trung lập và không liên kết của ASEAN là một khái niệm bao quát, phản ánh sự đa dạng trong chế lược quốc gia của các nước thành viên, thay vì áp đặt một sự đồng nhất tuyệt đối. Những khác biệt này được định hình bởi yếu tố lịch sử, địa lý và kinh tế. Với trường hợp Philippines, ưu tiên quan hệ với Mỹ là một ví dụ điển hình. Điều đáng chú ý là sự linh hoạt trong cách ASEAN xử lý các thách thức khu vực. Dù tôn trọng nguyên tắc không can thiệp, ASEAN không tránh khỏi những khác biệt nội bộ khi đối diện với các vấn đề như Biển Đông. Ông Ibarra nhấn mạnh rằng các nước không nhất thiết mất đi vị thế trung lập khi lên án hành vi hiếu chiến, miễn là không có sự hỗ trợ vật chất cho các bên xung đột. Tuy vậy, ASEAN vẫn thường chọn giữ im lặng, tạo nên một sự mờ hồ chiến lược nhằm tránh chia rẽ trong nội bộ. Theo phó giáo sư Ibarra, việc các nước thành viên bám chặt vào các diễn giải pháp lý về lịch sử và trung lập không liên kết có thể khiến ASEAN mất đi sự linh hoạt cần thiết để đối phó với sự quyết đoán ngày càng tăng của Trung Quốc trên biển. Trong bối cảnh này, chính sách mới của Philippines không chỉ thách thức trật tự hiện tại, mà còn mở ra một cuộc đối thoại về vai trò và tương lai của ASEAN trong khu vực. Ông Ibarra nhận định rằng, ASEAN, nổi tiếng với tính thực dụng hơn là nguyên tắc, thường né tránh vai trò tiên phong trong việc bảo vệ các chuẩn mực quốc tế. Tuy nhiên, Philippines đã dũng cảm nhận trách nhiệm này bằng cách kiên quyết thúc đẩy một trật tự hàng hài dựa trên luật lệ, những sáng kiến minh bạch và các tuyên bố công khai của Manila nhằm chỉ trích hành vi hung hăng của Bắc Kinh không chỉ phản ánh quyết tâm của quốc gia này, mà còn là một phần chiến lược nhằm bảo vệ tương lai của khu vực. Sự im lặng trước các hành động khiêu khích trên Biển Đông sẽ đặt trật tự hàng hài mà Philippines theo đuổi vào tình thế nguy hiểm. Theo các chuyên gia chính trị tại Đại học Philippines, việc mạnh mẽ lên án hành vi xâm lược không chỉ củng cố nhận thức trong công chúng, mà còn tạo áp lực chính trị lớn lên các chính quyền tương lai của Philippines buộc họ phải duy trì lập trường cứng rắn trước Trung Quốc. Việc liên tục nhấn mạnh chuẩn mực và nhắc nhở các bên liên quan làm giảm nguy cơ sai lệch về danh giới lãnh thổ và quyền hàng hài không chỉ từ Trung Quốc mà còn từ các quốc gia khác. Nếu vai trò này được giao cho Hoa Kỳ hoặc các cường quốc phương Tây, sự cạnh tranh với Trung Quốc sẽ leo thàng, tạo ra nguy cơ bất ổn lớn hơn. Do đó, tiếng nói đến từ một quốc gia trong khu vực như Philippines mang ý nghĩa quan trọng trong việc cân bằng lợi ích và duy trì ổn định. Quyết định tai gắn bó với Hoa Kỳ của chính quyền Tổng thống Ferdinand Marcos xuất phát từ thực tế Trung Quốc ngày càng quyết liệt hơn trên biển, trong khi ASEAN tiếp tục né tránh đối đầu trực diện với Bắc Kinh. Ban đầu, ông Marcos từng nỗ lực duy trì chính sách hòa hoán với Trung Quốc kế thừa từ người tiền nhiệm Rodrigo Duterte. Tuy nhiên, các hành động hung hăng của Bắc Kinh đã khiến chiến lược này trở nên không khả thi. Ngay từ những năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Duterte, chính sách của Philippines đã bắt đầu thay đổi, đặc biệt khi các vụ việc căng thẳng với Trung Quốc gia tăng trong cảnh là đại dịch Covid-19. Quyết định giữ lại thỏa thuận quân sự quan trọng với Hoa Kỳ, đánh dấu sự chuyển hướng rõ ràng đặt nền móng cho một liên minh mạnh mẽ hơn trong tương lai. Mặc dù Hoa Kỳ không phải bên yêu sách lãnh thổ trên biển Đông, nhưng Washington vẫn đóng vai trò bên tranh chấp liên quan đến quyền hàng hải phổ quát bị đe dọa bởi các hành động của Trung Quốc. Các nhà hoạch định chính sách ở Manila tin rằng, với tiêm lực quân sự hạn chế và sự thơ ơ của ASEAN trong việc thiết lập một tư thế phòng thủ chung, liên minh lâu đời với Hoa Kỳ vẫn là lựa chọn tối ưu. Philippines không đơn độc dựa vào Hoa Kỳ. Từ năm 2010, Manila đã chủ động tìm kiếm các đối tác chiến lược khác, bao gồm Nhật Bản, Việt Nam và Úc. Chiến lược phòng ngờ rủi ro này giúp Philippines duy trì sự linh hoạt trong đối ngoại, đặc biệt khi hợp tác với các quốc gia chia sẻ chung nguyên tắc về trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Một số nhà khoa học chính trị Philippines cho rằng, nếu ASEAN cảm thấy bất an trước lập trường mạnh mẽ của Manila, thì khối này cần tự nhìn nhận trách nhiệm của mình. Sự đa dạng trong phản ứng của các quốc gia thành viên trước các thách thức khu vực không nhất thiết là dấu hiệu mất đoàn kết. Trái lại, điều này có thể được diễn giải thông qua logic của chủ nghĩa đa nguyên. Theo phó giáo sư Ibarra, thay vì theo đuổi sự thống nhất chỉ vì mục đích hình thức, mỗi quốc gia ASEAN nên được tự do đóng góp vào việc xây dựng trật tự khu vực theo cách phù hợp với lợi ích và nguồn lực của mình. Chính sự linh hoạt và đa dạng đó sẽ củng cố vai trò của ASEAN trong việc duy trì hòa bình và ổn định khu vực. Đến đây thì chương trình ngày hôm nay của chúng tôi cũng xin phép tạm dừng. Xin mời quý vị để lại quan điểm cá nhân ở phần dưới. Lê Minh xin chào và hẹn gặp lại!