VÌ SAO MỸ NGÀY CÀNG GIÀU VƯỢT XA CÁC NƯỚC KHÁC?

Nền kinh tế của Mỹ là số 1 thế giới rồi, đã thế lại còn đang tăng trưởng mạnh mẽ. Chơi vậy thì ai mà chơi lại đây? Dạ, vẫn có những cái câu mài, những tiếng nói hoài nghi rằng đồng đô la Mỹ lạm phát, rằng thị trường chứng khoán đang hình thành bong bóng và rằng còn quá sớm để nói nền kinh tế của Mỹ sẽ phục hồi trong bao lâu. Thế nhưng mà hãy thừa nhận một thực tế là nước Mỹ đang giàu có hơn bao giờ hết. Nước Mỹ đang ngày càng giàu hơn những nước khác. Mỹ đang vượt lên trên Liên minh châu Âu-EU, Anh, Nhật Bản, Canada và nhiều nền kinh tế tiên tiến khác. Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế OECD là cái tên mới nhất nâng dự báo tăng trưởng của Mỹ trong năm nay và năm tới. Ngược lại, truyền vọng của 20 nước khu vực đồng ERO bị hạ xuống. Câu chuyện của lục địa già và Mỹ thật sự thú vị. Thật sự là từ năm 1960 đến năm 2008, GDP của Mỹ và châu Âu tương đối song hành với nhau. Dù lục địa già có những giai đoạn gặp gần hơn so với đã đi lên thẳng tiến của Mỹ. Vào năm 2008, khoảng cách GDP của hai nền kinh tế đôi bờ Đại Tây Dương không đáng kệ. Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới vừa bành, tính theo giá hiện hành, GDP của Mỹ khi đó là 14.770 tỷ đô la. Còn châu Âu là 14.116 tỷ đô la. Tuy nhiên, bạn cũng nhận thấy giờ là năm 2024 rồi, 16 năm đã trôi qua. Thế nhưng, GDP của châu Âu vẫn rậm chân tại chỗ. Vào năm 2022, GDP của châu Âu đạt 14.040 tỷ vào năm ngoái. Trong khi đó, thì nền kinh tế số 1 thế giới đã đạt đến quy mô kinh tế là 25.460 tỷ đô la. Như vậy, thì nền kinh tế châu Âu hiện chỉ bằng hơn 55% của Mỹ mà thôi. Trung tâm Kinh tế Chính trị Quốc tế châu Âu đã thử làm một bảng so sánh GDP bình quân đầu người, các bang của Mỹ và các nước châu Âu và kết quả thú vị hơn bạn nghĩ đấy. Italy cao hơn Mississippi, bang nghèo nhất của Mỹ. Pháp thì khá hơn một chút, nằm kẹp giữa Idaho và Arkansas, hai bang xếp hạng upshot của Mỹ. Đầu tàu kinh tế châu Âu là Đức, nằm giữa Oklahoma và Maine, hai bang thứ 38 và 39 của Mỹ. Tờ Financial Times còn giật tít, có phải nước Anh thực sự nghèo như Mississippi? Anh thì câu trả lời là không. Thế nhưng mà cũng không hẳn. GDP bình quân đầu người của Anh cao hơn Mississippi 15% trong 2 thập kỷ qua. Tuy nhiên chỉ số này cũng chỉ xếp trên khoảng 6 bang nghèo nhất của Mỹ. Vấn đề là một số nước châu Âu có đặc điểm chung là nền kinh tế tập trung tương đối cao và một số ít địa phương. Nên là nước Anh nếu loại bỏ đóng góp của London, thì GDP đầu người của nước này sẽ giả đến 14%, đủ để thấp hơn bang nghèo nhất của Mỹ. Trong khi đó, nếu không tính khu vực vị San Francisco, thì GDP bình quân đầu người của toàn liên bang Mỹ sẽ giả 4%. Thế nhưng vì sao nền kinh tế của Mỹ lại bá đạo đến như vậy? Hãy tiếp tục so sánh. Giống như là sau mỗi cuộc khủng hoảng trong lịch sử, châu Âu đã một lần nữa trì trệ kể từ đại dịch Covid-19. Sức mạnh kinh tế của lúc địa già sẽ còn được tôn trọng chừng nào Đức còn khỏe. Tuy nhiên thì nền kinh tế của Đức đang gặp nhiều thách thức do khi Nga cắt khí đốt và lập trường cứng rán hơn của Trung Quốc, thị trường tiêu thụ hàng xuất khẩu hàng đầu của Đức. Trong khi đó thì người Mỹ không lo lắng đến những vấn đề này. Họ có nguồn năng lượng khổng lồ, là nhà sản xuất 20% lượng dầu thô của thế giới. Trong khi đó thì hai cái tên sừng sỏ là Ả Rập Saudi chỉ chiếm 12% và Nga là 11%. Dầu thô là hàng hóa toàn cầu, thế nhưng khí đốt lại chia theo khu vực. Giá khí đốt không tăng cao tại Mỹ, thế nhưng lại tăng vọt ở châu Âu. Vì khu vực này nhập khẩu dòng năng lượng, hóa đơn năng lượng của các hộ gia đình và doanh nghiệp tăng kỷ lục, kéo lạm phát lên cao. Đức cảm nhận rõ nhất cú sốc năng lượng do lĩnh vực sản xuất có quy mô khẩm lộ và phụ thuộc lớn vào khí đốt Nga thời điểm đó. Trong khi ba, nền kinh tế lớn nhất châu Âu đã sụn giả. Những nhà phân tích mi quan dự báo nước Đức sẽ rơi vào suy thoái. Mấy lâu này, người ngoài vẫn ghen tị với cuộc sống cổ điển, tranh xạ ở châu Âu. Thế nhưng giờ đây, nó dần mất đi vẻ hào nhoáng khi sức mua của khu vực này đang giảm dần. Vào năm 2008, sức mua ở châu Âu và Mỹ ngang bằng nhau. Ngày nay, khoảng cách là 57%, mức lương trung bình của người Mỹ hiện vào khoảng 77.500 USD, gần gấp 1,5 lần mức lương 52.800 USD của người Pháp. Còn nhớ vào năm 2000, Hội đồng châu Âu đặt tham vọng trở thành nền kinh tế dựa trên trí thức năng động và cạnh tranh nhất thế giới vào năm 2010. Vâng, thập kỷ 2000 thực sự là thập kỷ của trí thức thật. Mỗi tội là ở Mỹ thôi. Google, Apple, Facebook, Amazon và bây giờ là trí tuệ nhân tả. Tất cả đều đang bùng nổ. Sự thịnh vượng mà nó đem đến, muốn thấy thì cứ đến phố quần mà xem. Apple trị giá gần 3.000 tỷ đô la. Microsoft cũng xem xem. Meta gần 1.000 tỷ. Và Tesla là hơn 6.000 tỷ. Trong khi đó, hãng xe Renault của Pháp trị giá vỏn vẹn 10 tỷ đô la. Làm sao nó có thể cạnh tranh với Elon Musk, người đang xây các nhà máy trị giá từ 5 đến 10 tỷ đô la? Khi Tổng thống Pháp công bố khoản đầu tư 200 triệu euro cho vũ trụ ảo Metaverse vào năm 2030, thì Mark Zuckerberg đã đầu tư hơn 30 tỷ đô la cho công nghệ này với trí tuệ nhân tạo. Theo Đại học Stanford vào năm 2022, đầu tư tư nhân ở Pháp đạt 1,7 tỷ đô la, còn ở Mỹ, con số đó là 47 tỷ đô la. Người châu Âu nghèo hơn và thiếu nguồn lực tài chính và họ nên lo lắng sẽ sớm bị loại khỏi cuộc chơi. Vị thế của USD là đồng tiền dự trữ của thế giới mang lại cho Mỹ khả năng tài trợ vốn cho tham vọng phát triển. Như là một nhà công nghiệp châu Âu đã nói, họ chỉ cần quẹt thẻ tín dụng. Ngược lại, EU có ngân sách nhỏ hơn nhiều và chỉ mới bắt đầu phát hành nợ trùng. Vốn tư nhân cũng sẵn có hơn nhiều ở Mỹ. Nói như vị chuyên gia này thì châu Âu hiện gần như hoàn toàn phụ thuộc vào các thị trường vốn của Mỹ. Lục địa già có rất ít quỹ hưu trí lớn mang lại chiều sâu cho thị trường vốn như ở Mỹ. Họ cũng bàn nhiều về việc thành lập một liên minh thị trường vốn, thế nhưng còn ít tiến triển hơn. Thế nhưng điều đó là những vấn đề cố hữu đến từ bên trong. Thì vào năm 2019, có một thứ đã xuất hiện và đẩy cuộc chơi đi xa hơn nữa. Đại dịch Covid-19 càng quét toàn cộng. Hầu như nước nào cũng tung ra các cói kích thích để xoa dịu tác động từ đại dịch. Thế nhưng Mỹ lại làm điều đó với quy mô lớn hơn bất kỳ nước nào khác. Các khoản hỗ trợ hào phóng từ chính phủ, cộng với việc thay đổi thói quen tiêu dùng và lại xuất hấp kỷ lục đã giúp túi tiền của người dân Mỹ không vơi đi nhiều. Tiêu dùng là động lực chính của kinh tế Mỹ. Các khoản tiết kiệm từ trong đại dịch giúp người Mỹ thoải mái trị tiêu. Bất chấp gia tăng, điều này đã bù đắp ảnh hưởng từ lạm phát. Vâng, đúng là lạm phát đã gây sức ép lớn bục cục sự trữ liên bang Mỹ phải tỏ ra diều hâu hơn, liên tục tăng lại xuất. Nếu ở bất kỳ nước nào, người dân sẽ cảm thấy Mỹ lạnh đủ. Thế nhưng ở Mỹ thì không, hoặc ít nhất là chưa. Người Mỹ chưa hoàn toàn cảm nhận được hết tác động từ lại xuất cao. Lý do là người vay mua nhà và doanh nghiệp tại Mỹ phải tái cấp vốn khoảng vay với tần xuất thấp hơn so với các nước khác. Việc này khiến chính sách tiền tệ mất nhiều thời gian hơn mới tác động được đến nền kinh tế. Khảo sát của Cục Sự Trữ Liên Bang thậm chí đã chỉ ra rằng một người Mỹ trung bình hiện giàu hơn 1 phần 3 so với trước đại dịch. Vậy thì hẳn họ sẽ hạnh phúc hơn, đúng không? Các nhà kinh tế học đã vô cùng bối rối khi các cuộc thăm dò được thực hiện cùng lúc với khảo sát của Cục Sự Trữ Liên Bang. Cũng như là các cuộc thăm dò sau đó lại chỉ ra rằng người Mỹ đang ngày càng bi quan hơn về tài trình cá nhân. Ví dụ, vào tháng 1 năm 2023, cuộc khảo sát của GlobeUp cho thấy 50% người Mỹ trưởng thành nói rằng tình hình tài chính của họ khó khăn hơn so với 1 năm trước, 35% nói rằng họ khá giả hờn. Trong khi đó, vào tháng 1 năm 2019, tình hình gần như đảo ngược với 50% cho rằng họ khá hơn và 26% cho rằng họ nghèo hơn. Mặc dù các cuộc khảo sát về mức độ hạnh phúc vẫn còn nhiều vấn đề, thế nhưng bằng chứng khách quan khiến người ta khó có thể không đồng tình rằng người Mỹ nhìn chung không hạnh phúc hơn vì giàu có hơn. Ngược lại, hiện tượng người ta ra đi trong tuyệt vọng vì không muốn tiếp tục hoặc vì mai thủy đã trở nên nghiêm trọng đến mức tuổi thọ trung bình của nước Mỹ bắt đầu tụt lùi. Các nhà bình luận thì không hiểu vì sao mà người Mỹ lại không hiểu được họ có những thứ tốt như thế nào. Thông thường, kinh tế đi lên sẽ mang lại chiến thắng vang rộ cho Tổng thống đương nhiệm. Thế nhưng thì ông Biden lại thất bại trong các cuộc thăm dò. Nửa thế kỷ trước, nhà kinh tế học Richard Esteland đã phát hiện ra điều được gọi là nghịch lý Esteland, nghĩa là cá nhân sẽ hạnh phúc hơn nếu thu nhập của người ấy tăng lên. Thế nhưng nếu thu nhập trung bình của toàn xã hội tăng thì chưa chắc nhé. Có vẻ như điều khiến con người hạnh phúc hơn không phải là giàu hơn chính mình ngày hôm qua mà là giàu hơn ông hàng xóm cả. Tương tự, điều thực sự mang lại lợi ích cho một xã hội khi trở nên giàu có hơn không phải là việc xã hội đó có nhiều tiền hơn mà là nó làm được gì với số tiền đó. Người châu Âu có nhiều lý do để không hài lòng với tình hình hiện tại. Khi mà tư tưởng bài ngoại ngày càng gia tăng và chủ nghĩa dân túy ngày càng trỗi rợi. Thế nhưng mặt bằng hạnh phúc của người châu Âu biết đâu đấy có thể cao hơn nước Mỹ vì họ có những khoản phúc lợi hào phóng hơn. Những ngày nghỉ lễ dồi dào giúp giảm bớt nỗi lo lắng đang dày vò nhiều người Mỹ. Giàu hơn thì cũng thích thật. Thế nhưng mà có lẽ thay vì chỉ chăm chăm nói về GDP chúng ta nên bắt đầu thực sự tìm hiểu về nền kinh tế của hạnh phúc.