TỨ THƯ - NGŨ KINH LÀ GÌ?

Xưa và Nay
1.3K người theo dõi
#BLVHảiThanh #History #TứThư #NgũKinh
#ĐạoNHa #KhổngTử
#Su7#Sử7 #Su7VietNam
#ThiCử #BảngNhãn #ThámHoa #Chinese #TrạngNguyên #China
TỨ THƯ - NGŨ KINH LÀ GÌ?
Tứ Thư Ngũ Kinh là gì mà chúng ta hay thấy đề cập đến những tác phẩm này
và những tác phẩm này quan trọng như thế nào, nội dung của nó ra sao?
Cùng nhau tìm hiểu trong câu chuyện ngày hôm nay.
Tứ Thư Ngũ Kinh là những chiếc tác kinh điển của các nhà nho.
Đây là những bộ sách làm nền tảng cho nho giáo.
Sách này vừa là kinh điển của các môn đồ đạo nho,
vừa là những tác phẩm văn trương tối cổ của Trung Quốc.
Sự học của nho giáo có nhiều lý tưởng cao siêu,
nhưng có thể nói một cách văn tắt là sự học trú trọng ở luân thường đạo lý,
chủ trương biến hóa tùy thời.
Sự vụ thực tế không nên bàn đến những cái viển vông ngoài sinh hoạt của con người nơi trần thế.
Đời xưa, những người đi học át phải học thuộc các sách là Tứ Thư và Ngũ Kinh,
sau khi học xong các cuốn sách ấy mới có thể thông qua các kỳ thi mà đi làm quan.
Vậy Tứ Thư, Ngũ Kinh chỉ những sách nào?
Tứ và Ngũ cộng lại thì chúng ta có tổng cộng là 9 cuốn sách.
Đầu tiên là Ngũ Kinh.
Ngũ Kinh là bộ sách gồm có 5 kinh,
một là Kinh Thi,
Kinh Thi tổng hợp thi ca sớm nhất ở Trung Quốc,
vì thế sách này được các nhà nho liệt vào hàng kinh điển,
do đó nó có tên là Kinh Thi.
Sử ký là cuốn sách ghi các sự kiện do khổng tử biên soạn,
trong đó thu thập các tác phẩm thi ca,
từ những năm đầu đời nhà Chu cho đến thời Xuân Thu,
tất cả có 305 thiên.
Bộ sách này có giá trị sự học và giá trị văn học rất cao.
Kinh Thứ Hai trong Ngũ Kinh đó là Kinh Thư.
Cuốn sách này siêu tầm các văn kiện lịch sử thời cổ của Trung Quốc,
trong đó còn có một số thiên trương tường thuật,
những sự tích và trước tác thời cổ đại.
Tương truyền sách này cũng do khổng tử biên soạn,
nhưng có một số thiên trương rõ ràng là do các nhà nho đời sau bổ sung.
Kinh Thứ Ba trong Ngũ Kinh đó là Kinh Lễ,
là cuốn sách siêu tầm viết về các lễ nghi,
các quy tắc đạo đức trong thời kỷ Xuân Thu chiến quốc.
Kinh Thứ Tư trong Ngũ Kinh là Kinh Dịch.
Sách này thông qua hình thức bát quái
để suy ra những sự biến hóa trong tự nhiên và xã hội.
Sách cho rằng vũ trụ có hai lực lượng là âm và dương tăng động lẫn nhau,
và đó là căn nguyên của vạn vật.
Và kinh cuối cùng trong Ngũ Kinh đó là Kinh Xuân Thu.
Truyền thuyết cho rằng khổng tử đã lấy sách Xuân Thu
do sử quan của nước lỗ biên soạn
để chỉnh lý bổ sung mà trở thành Kinh Xuân Thu.
Sách này đã gợi ý cho các bộ sử đời sau mô phỏng.
Ngoài ra còn có Kinh Nhạc.
Kinh Nhạc do khổng tử hiểu đính,
nhưng về sau bị Tân Thủy Hoàng đốt mất,
mà chỉ có lại một ít,
làm thành một thiên trong Kinh Lễ gọi là Nhạc Kỹ.
Như vậy chính ra phải là Lục Kinh,
nhưng đã bị Tân Thủy Hoàng đốt mất
nên chỉ còn có Ngũ Kinh mà thôi.
Vậy còn Tứ Thư thì như thế nào?
Bộ sách Tứ Thư của Nho Giáo ra đời cách đây khoảng 2.000 năm
đã trải qua bao nhiêu sóng gió
theo những giai đoạn thăng trầm của lịch sử Trung Quốc.
Lần thì bị Tân Thủy Hoàng đốt,
lần thì bị tiêu tan trong các cuộc nội chiến miên man của Trung Quốc.
Do vậy khó tránh khỏi cảnh tam sao thất bản.
Đến đời nhà Tống, bộ sách này mới được các nhà Nho tu trình.
Đầu tiên là hai anh em họ trình,
gồm có Trình Hảo và Trình Di.
Họ đã nghiên cứu, soạn tập
và trú giải Tứ Thư cũng như Ngũ Kinh.
Sau đó là Chu Hy, hiệu là Hối Am,
cũng bổ cứu và sắp đặt thành trương cú
và có thứ tự phân minh.
Ngày nay các bản sách đều do công lao
của anh em Trình Hảo, Trình Di
và của Chu Hy đời Tống mà thành.
Tứ Thư gồm có
Thứ nhất đó là Đại Học,
vốn là một thiên trong bộ lễ ký.
Người Tống đã tách thiên này ra thành sách riêng.
Hai chữ Đại Học được các nhà Nho giải thích là
Đại Nhân Tri Học, hiểu theo hai nghĩa.
Một là cái học của Bậc Đại Nhân
và hai là cái học để trở thành Bậc Đại Nhân.
Thứ thứ hai trong Tứ Thư gọi là Trung Dung.
Trung Dung cũng là một thiên trong bộ lễ ký,
khẳng định ý niệm cho rằng
không thiên lệch, không dựa dẫm,
giữ mức trung hòa bình thường.
Đó là tiêu chuẩn đạo đức cao nhất,
đồng thời là nguyên tắc cơ bản để xử lý mọi công việc.
Sách Trung Dung do Tứ Thư làm ra
nên cũng trên cơ sở một thiên trong kinh lễ như đã nói.
Tứ Thư là học trò của Tăng Tử,
cháu nội của Khổng Tử,
thọ được cái tâm huyết của Tăng Tử.
Trong sách Trung Dung,
Tứ Thư dẫn những lời nói của Khổng Tử
nói về Đạo Trung Dung,
tức là nói về cách giữ cho ý nghĩ,
cho việc làm luôn luôn ở mức trung hòa,
không thai quá, không bất cập
và phải cố gắng ở đời theo nhân,
nghĩa, lễ, trí, tín,
cho thành người quân tử
để cuối cùng thành thánh nhân.
Thư thứ ba
ở trong Tứ Thư
đó là Luận Ngữ.
Trong sách này, các đệ tử của Khổng Tử
ghi lại các hành động và lời nói của Khổng Tử.
Nội dung trong đó là những buổi nói chuyện của Khổng Tử,
trả lời các câu hỏi của đệ tử.
Lại có cả những cuộc nghị luận
giữa các đệ tử của Khổng Tử.
Sách Luận Ngữ gồm có 20 thiên,
mỗi thiên đều lấy chữ đầu
mà đặt tên và các thiên
không có liên hệ với nhau.
Đọc sách này, người ta hiểu được
phẩm chất tư cách và tính tình của Khổng Tử.
Nhất là về giáo dục,
ông tỏ ra là người thẫu hiểu tâm lý
của từng học trò, giảng dạy thích hợp
với từng trình độ, tùy vào hoàn cảnh
của mỗi người.
Như có khi cùng một câu hỏi mà ông trả lời
cho mỗi người một cách,
chính Y Xuyên, một nhà nho đời tống đã nói.
Có người đọc xong luận ngữ
mà không thấy gì cả.
Có người đọc xong lại thấy thích thú một vài câu.
Có người đọc xong thì rất thích thú
đến độ múa tay múa chân
mà không hay biết.
Bởi vậy khi đọc luận ngữ,
phải đọc chậm rãi, suy nghĩ tường tận.
Càng suy nghĩ, càng phát hiện
được nhiều điều hay.
Và cuối cùng, số 4
đó là Mạnh Tử.
Mạnh Tử là bộ sách được làm ra bởi Mạnh Tử
và các môn đệ của ông.
Sách này ghi chép lại
những điều đối đáp của Mạnh Tử
với các vua trư Hầu,
giữa Mạnh Tử và các học trò,
cùng với những lời phê bình của Mạnh Tử về các học thuyết
như học thuyết của Mạc Tử,
học thuyết của Dương Truc.
Lại nói về những bộ sách ở Trung Quốc,
ngoài Tứ Thư Ngũ Kinh còn có
Nhị Thập Tứ Sử.
Nhị Thập Tứ Sử là tên gọi chung của
24 bộ sử do các triều đại
phong kiến Trung Quốc biên soạn.
Đây đều là các bộ sử trinh thống
do các sử quan của các triều đại biên soạn
nên còn được gọi chung
là Chính Sử.
Nhị Thập Tứ Sử ghi chép
từ nhân vật hoàng đế trong truyền thuyết
cho đến năm Sùng Trinh thứ 17
tức là năm 1644 đời nhà Minh.
Toàn bộ Nhị Thập Tứ Sử
có 3.213 quyển,
ước tính là 40 triệu chữ.
Phương pháp biên soạn sử dụng
thể kỳ truyện.
Nó thường được coi là một nguồn dữ liệu chính xác
về truyền thống, lịch sử và văn hóa
của Trung Quốc và được sử dụng rộng rãi
trong nghiên cứu về văn học, nghệ thuật,
âm nhạc, khoa học, quân sự,
địa lý, dân tộc
và nhiều chủ đề khác.
Người xưa khi đi thi
thì đều phải học tứ thư,
ngũ kinh và phải học thuộc.
Vậy chuyện thi cử ở Trung Quốc thời xưa
bản chất như thế nào?
Thi cử ở đây chính là để chọn ra
những người tài giúp nước hay nếu cách khác
là chọn quan lại.
Khái niệm chọn quan lại theo thành tích
chứ không phải là theo dòng dõi
bắt đầu từ rất sớm trong lịch sử Trung Quốc.
Nhưng việc sử dụng các kỳ thi viết
như một công cụ để tuyển chọn
thì chỉ bắt đầu một cách nghiêm túc
từ thời nhà Tùy rồi đến thời nhà Đường
tức là từ khoảng
thế kỷ thứ 6 trở đi.
Hệ thống này đã phát triển mạnh mẽ nhất
trong triều đại nhà Tống sau này
và tồn tại trong suốt gần một thiên nhiên kỳ
cho đến khi nó bị bãi bỏ
trong thời kỳ cải cách cuối triều đại nhà Thanh.
Hệ thống thi cử ở Trung Quốc
thời kỳ đó đã gây ảnh hưởng sâu sắc
đến sự phát triển của những quốc gia
đồng văn. Đó là những nước như là
Nhật Bản, Hàn Quốc, Triều Tiên
nói chung các nước thủ bản đảo Triều Tiên
và cả Việt Nam nữa.
Mục đích ban đầu của các kỳ thi
trong triều đại nhà Tùy, triều đại đầu tiên
tổ chức thi cử một cách nghiêm túc
là để ráng một đòn mạnh vào tầng lớp quý tộc
với tinh thần tra chuyển con nối
và tập trung quyền lực trở lại xung quanh
Hoàng đế. Bởi vì trước đây
không cần thi, cứ tra chuyển con nối
chẳng cần biết trình độ như thế nào.
Trước triều đại nhà Tùy là
thời kỳ hoàng kim của quý tộc Trung Quốc
Quý tộc càng có quyền lại được truyền cho con
thì quyền lực của Hoàng đế càng bị hạn chế.
Thế nên Hoàng đế nhà Tùy
đã tạo ra các kỳ thi
để bỏ qua và giảm thiểu lợi ích
của giới quý tộc.
Bên cạnh đó các kỳ thi cũng thay đổi góc nhìn
của người dân về việc học. Học bây giờ
không chỉ để lễ kiến thức, mà học để nỗ đạt
học để làm quan.
Tới triều đại nhà Đường, nhà vua
đã đặt những tiến sĩ, những sinh viên tốt nghiệp
kỳ thi cung đình và các chức vụ
quan trọng trong triều và tạo ra sự
xung đột với giới tinh hoa. Nhưng
thay vì đấu tranh để bỏ các tiến sĩ
khỏi quan trường thì chính giới tinh hoa
cũng tham gia các kỳ thi và trở thành
một đối thủ cạnh tranh trên con đường
tri thức. Các đặc quyền
tra chuyển con nối tuy vậy không bị
loại bỏ hoàn toàn, con trai của các thượng thư
và các đại tướng vẫn có quyền
giữ những chức quan nhỏ
mà không cần thi cờ.
