Huyền bí lễ "tắm lửa" của người Pà Thẻn | VTV24

Xưa và Nay
1.3K người theo dõi
#VTVDigital #Tintuc
#Giaoducdiaphuong
#phongtuctapquan #ngườiViệt #ngườiPàThẻn # lễ"tắmlửa #LễHộinhẩyLửa
Với đôi chân trần, những người con trai Pà Thẻn nhảy vào đám than hồng mà không hề bị bỏng rát. Vượt qua những quan niệm hoài nghi về một nghi lễ huyền bí, "nhảy lửa" đã trở thành một nét văn hóa của dân tộc này.
----------
Đồng hành cùng VTV Digital tại:
Ứng dụng VTVgo
Android: https://bit.ly/305aQLs
iOS: https://apple.co/3g8yMTS
hoặc xem trực tiếp trên https://vtvgo.vn/
Báo điện tử: https://VTV.vn
Fanpage:
Tin tức, Xã hội: https://fb.com/tintucvtv24
Chuyên trang Tài Chính: https://fb.com/VTVMoney
Báo điện tử VTV: https://fb.com/baodientuvtv
Giữa tiếng lầm dầm khấn bái và tiếng đàn huyền bí của vị Thầy Cúng
Những người thanh niên với chân chần, tay không
Lao vào đám than hồng giựt lửa
Nhiệt độ có thể lên đến vài trăm độ C
Chân đá, tay vùng làm bùng lên những đám hoa lửa giựt dỡ
Trong suy nghĩ của người Pa Thèn
Ngọn lửa không chỉ mang lại ánh sáng, xuất đuổi thú dữ
Mà còn đem lại may mắn và bình an
Là biểu tượng cho sự sống
Cho sức mạnh chế ngự của con người trước thiên nhiên
Lễ hội tắm lửa của người Pa Thèn
Thường được tổ chức hàng năm
Vào dịp thu hoạch vụ mùa khoảng tháng 10, tháng 11 âm lịch
Đến ngày rằm tháng riêng của năm mới
Nhằm tạ ơn trời đất, thần linh
Đã cho một vụ mùa tươi tốt
Và cũng cầu chúc cho một vụ mùa năm sau gặp nhiều thuận lợi
Ngọn lửa cũng mang lại sự ấm áp, may mắn
Và xua đi cái khắc nghiệt của mùa đông
Cũng như xua đuổi ta ma, bệnh tật
Ở Quang Bình, Hà Giang
Hiện nay chỉ có 3 nghệ nhân có thể làm chủ buổi lễ tắm lửa
Trong đó có nghệ nhân xìn văn phòng
Đến nay, ông đã thực hiện được hàng chục buổi lễ tắm lửa
Ở các thôn bản người giao
Mà không hề để xảy ra sơ suất
Hay gây bỏng cho những người tham gia nhảy lửa
Vậy đâu là bí quyết?
Hai bố con phải ngồi từ lúc 8-9 giờ tối đến mùa 2 giờ sáng
Để chuyển tức là suất
Bởi vì lúc bấy giờ là lo lọng vô vã
Càng đi học, ba đi nữa
Ừ, thì sau khi 32 tuổi, tôi làm được cả lễ hội nhảy lửa
Thì tôi phải làm tức là học
Đến lúc tức là hơn 50 tuổi
Thì mới xong, mới thành một người thầy
Nó có thể cũng là bức cao nhất của người dân Tây Bảo Thành bây giờ
Để chuẩn bị cho buổi lễ
Ông xin văn phòng không thể thiếu được các trang phục truyền thống
Và các dụng vụ truyền thống
Trong đó, quan trọng nhất là cây đàn lửa
Do chính tay ông làm
Bởi vì đã là thầy cúng
Thì phải biết làm cây đàn lửa này
Nhờ cây đàn mà những thầy cúng như ông
Mới có thể mời được các vị thần linh
Đi cúng nhảy lửa, người ta chủ yếu là
Dùng cây đàn này
Cây đàn này thì cắm vào cái ngồi đấy
Sau đó người ta dùng cái quen này
Cái quen này người ta bắt đầu mới cắm vào
Người ta bắt đầu mới đợi như thế
Tôi bắt đầu gọi là cái ông thần của tôi là
Giả vơ hình, sở vơ hình
Đấy là tôi gọi như cái tổ tiên của các thần của tôi
Các cung nhảy lửa
Mời quý thần ở trên trời xuống
Là phải dùng cái này
Có những cái đàn cúng là tôi phải dùng như thế này
Cái này mới gọi là ông thần trời
Đã là con trai Bảo Thành
Thì phải biết nhảy lửa
Đó là truyền thống
Là biểu hiện của lòng dũng cảm
Và bản lĩnh của đàn ông Bảo Thành
Chính vì vậy
Dù chưa đủ lớn để hiểu hết ý nghĩa của hoạt động tâm linh này
Nhưng khát khao được tham gia
Đã bắt đầu hình thành
Trong tâm hồn của những đứa trẻ
Để thực hiện nghi lễ tắm lửa
Ngay từ chiều
Nghệ nhân cúng lửa Xìn Văn Phong
Đã chuẩn bị một bâm lễ
Gồm một con gà
Chai rượu
Và các vật dụng cần thiết cho buổi lễ
Chiếc đàn lửa này
Là vật quan trọng nhất với ông Xìn Văn Phong
Bởi có nó
Ông mới thực hiện thành công nghi lễ nhập hồn
Của thần linh
Cho các thành viên tham gia nhảy lửa
Giúp họ có dũng khí
Nhảy vào đám than hồng rừng rực lửa
Mà không thấy nóng
Bảo vệ họ không bị than lửa làm cho bị bỏng
Trong một tiếng đầu tiên
Nghệ nhân cúng lửa sẽ làm lễ
Rồi ngồi trên chiếc ghế dài
Miệng nghệ chú đọc kinh
Tay đều đều gõ đàn lửa
Để thực hiện nghi lễ
Gọi các vị thần linh
Về nhập vào những người tham gia nhảy lửa
Khi ngọn lửa bắt đầu yếu dần
Chỉ còn lại đống than đỏ rực
Cũng là lúc cơ thể của những người tham gia nhảy lửa
Bắt đầu rung lên mỗi cách không tự chủ
Theo nghệ nhân cúng lửa Xìn Văn Phong
Đây là do hồn của người tham gia hợp với thần linh
Và được thần linh nhập vào người
Họ sẽ đứng ngồi không yên
Toàn thân rung lên
Mà không tự kiểm soát được
Điều này báo hiệu rằng
Họ sắp có sức mạnh
Sự dũng cảm
Để nhảy vào đám than hồng
Đang ở độ rực rỡ nhất
Nóng bỏng nhất
Mặc dù ngọn lửa đã tàn hẳn
Nhưng đống than hồng vẫn còn rừng rực nóng
Nhiệt độ có thể lên đến vài trăm độ C
Khiến những người đứng xem
Cũng phải tránh xa xa
Mà vẫn còn cảm thấy nóng giát
Vậy mà những nghệ nhân nhảy lửa
Vẫn tiến thẳng vào đám than lửa
Dùng chân đá
Tay xúc
Vuông vẩy ra tứ phía
Mà không thấy nóng
Không hề bị bỏng tay chân
Hoàn toàn đây
Thấy bẩn chí chứ
Thoải mái
Đấy là tức là mình vào
Nó cảm thấy nó không nóng
Không đau gì
Nó chỉ trơn trơn thôi
Lúc đầu chúng tôi cũng rất là ngạc nhiên
Thế nhưng mà khi mà họ
Đầu tiên trước khi nhảy
Thì họ phải lên đồng được
Họ ngọi các cái xài cỏ
Xài đĩa
Phải ngồi rung rung này
Và làm sao nhập vật động
Tức là tự dưng
Người ta giải thích là
Có một cái thánh nhập vật
Thế nhưng thường ra đó là cái cảm giác
Để làm sao cho con người
Là nó có cái khả năng
Gần như bước vào trạng thái vô thức
Thì từ cái trạng thái vô thức đó
Họ mới nhảy được
Lúc đó họ không còn gọi là nhảy vào lửa nữa
Mà gần như là nhảy vào bất cứ cái gì
Và người ta tự dưng vô thức như thế
Thì người ta không còn cảm giác bỏng
Không còn cảm giác đau
Không có gì cả
Và người ta đi được
Có thể nói
Tắm lửa là một nghi lễ văn hóa
Mang tính tâm linh
Trên thế giới
Cũng có một số dân tộc
Thực hiện lễ nhảy lửa như thế này
Nhưng những người tham gia
Chỉ chạy qua đống than đang cháy
Riêng lễ hội của người Ba Thèn
Có tính chất độc đáo hơn ở chỗ
Những người tham gia
Nhảy liên tục cả tiếng đồng hồ
Mà không hề bị thương
Tôi được chứng kiến
Một ông Pháp Sư
Là ông có thể
Chạy qua cái đống than
Khoảng 3m
Cái hào người ta đào
Người ta đổ đầy than
Xong ông chạy qua
Mà ông không bị chân
Không bị gì tất cả
Thế thì như thế
Chứng tỏ rằng
Người ta đã luyện tộc rất là giỏi
Và người ta có khả năng làm được như vậy
Trong một lễ tắm lửa
Những nghệ nhân Ba Thèn
Có thể nhảy liên tục cả tiếng đồng hồ
Trên đống than hồng
Mà không hề bị một vết bỏng
Đối với họ
Thời gian nhảy trên lửa
Tùy theo sức mạnh
Được thần linh bàn trò
Khi hết sức mạnh
Là khi họ bị đẩy ra khỏi đống lửa
Và chờ thần linh bàn sức mạnh
Cho đợt nhảy mới
Khi đối với trạng thái vô thức
Thì người ta không còn cảm giác bị bỏng
Và người ta bước rất nhanh như thế
Cho nên là cũng không thể nào
Bị bỏng, bị đóng như thế nữa
Thì đấy là một cái bí quyết của họ
Thế nhưng mà họ nói
Họ đang nhảy như thế
Mà tự dưng họ tỉnh lại
Họ mê
Họ không còn trạng thái vô thức nữa
Thì họ bị bỏng này
Dưới góc độ
Của những nhà nghiên cứu văn hóa dân gian
Trạng thái vô thức
Cùng với việc tiếp âm
Sẽ giúp cho những người nhảy lửa
Sẵn sàng bước vào đám than hồng
Có nhiệt độ vài trăm độ C
Mà không thấy nóng
Cũng không bị bỏng
Tuy nhiên
Dưới góc độ khoa học
Mức chiều nhiệt an toàn
Của một người bình thường
Không vượt quá 60 độ C
Cá biệt
Có những người chịu được hơn 100 độ C
Nhưng thời gian tiếp xúc với nguồn nhiệt
Thường diễn ra rất nhanh
Mới không bị bỏng
Vậy việc những người tham gia lễ tăm lửa
Liên tục chạy ra
Lào vào giữa đám than hồng giựt lửa
Trong hàng tiếng đồng hồ
Mà không hề bị bỏng
Cần phải lý giải như thế nào?
Theo quan niệm của họ
Nhưng theo quan niệm khoa học
Thì cái nhảy lửa ở đấy
Là phải có đất thương âm
Có thể nói
Tuy còn mang màu sắc tâm linh
Tín ngưỡng huyệt bí
Nhưng lễ hội nhảy lửa truyền thống
Của người bà Thẻn
Là một kho tảng văn hóa
Hết sức phong phú và độc đáo
Làm minh chứng cho sức mạnh
Trong cuộc sống
Và ước mong chế ngự được thiên nhiên
Để sinh tồn và phát triển của con người
Hiện giờ
Nghĩa lễ nhảy lửa của bà Thẻn
Đã chuyển đổi
Tức là
Trước kia là một nghĩa lễ tôn giáo
Thì bây giờ là trở thành
Một nghĩa lễ văn hóa
Và nó trở thành
Một cái sản phẩm du lịch
Để phục vụ cho các hàng du lịch
Làm cho nó trở thành hấp dẫn
Với du khách
Như một sản phẩm du lịch đặc thù
Của vùng người bà Thẻn
Đã lên đến bà Thẻn
Ở Quang Bình
Đã bao giờ cũng phải có nghĩa lễ nhảy lửa
