Chuyện kể lịch sử Ninh Bình tập 9 (Ninh Bình từ thế kỷ XV đến giữa thế kỷ XIX)

NINH BÌNH QUÊ MẸ
751 người theo dõi
793 Lượt xem video·15 thg 11, 2024
Giai đoạn năm 1.400 đến năm 1.858 trên vùng đất Ninh Bình đã diễn ra nhiều sự kiện hết sức quan trọng gắn liền với những bước ngoặt của lịch sử dân độc.
Đây là thời điểm chứng kiến sức sống tiềm tàng, lòng yêu nước cũng như ý chí của người dân Ninh Bình trong công cuộc kháng chiến chống xâm lăng cũng như xây dựng đất nước.
Năm 1.400 Hồ Quý Ly lên ngôi thay nhà Trần chỉ vì đất nước đặt quốc hiệu là Đại Ngu, chữ Ngu ở đây chỉ sự yên vui hòa bình.
Lợi dụng sự thay đổi đó nhà Minh tiến hành các hoạt động để thôn tính nước ta.
Tháng 4, 1.406 Lấy cớ, phù Trần diệt hồ.
Nhà Minh cho 10 vạn quân hộ tống Nguyễn Vương Trần Thiên Bình về nước để xâm lược nước ta nhưng bị thất bại.
Tháng 10, năm 1.406 lại đưa 20 vạn quân chia làm 2 cánh tiến theo đường Lạng Sơn và Tây Bắc.
Cuộc chiến đấu diễn ra rất quyết liệt, quân ta bị tổn thất nhiều nhưng vẫn cố thủ.
Ngày 20 tháng 1, năm 1.407 dọc Minh phá vỡ được tuyến phòng thủ tràn vào Thăng Long thẳng tay vơ vét đàn phá.
Triều Hồ phải chạy về Tây Đô thanh hóa để ngăn quân Minh bằng đường Thủy.
Hồ Quý Ly đã cho lập đồn canh ở cửa biển Thần Phù gọi là Thần Phù Vọng Hải.
Cho đắp thành Quảng Công thuộc xã Yên Thái huyện Yên Mô.
Thấy không thể ngăn cản được quân Minh, Hồ Quý Ly đã hạ lệnh trở đá lấp cửa biển Thần Phù.
Nhân dân Đình Bình đã đồng sức đồng lòng cùng nhà Hồ quyết chiến với giặc.
Cuối tháng 6, năm 1.407 cuộc kháng chiến chống giặc Minh do Triều Hồ lãnh đạo hoàn toàn thất bại.
Nhưng nhà Minh không thể dập tác được lòng yêu nước và ý chí độc lập dân tổng của nhân dân Đình Bình.
Ngày mùng 2 tháng 10 Đinh Hợi mùng 1 tháng 11 năm 1.407
Trần Ngũi con thứ vua Trần Nghệ Tông 1370-1372 được phong là Giản Định Vương lên môi Hoàng đế lấy niên hiệu Hưng Khánh.
Lập hành cung ở Yên Mô dựng cờ khởi nghĩa.
Lấy cầm xú nay thuộc địa phận xã Yên Mạc huyện Yên Mô làm nơi tế cờ xuất quân đánh giặc được đông đảo các tầng lớp nhân dân hưởng ứng.
Do thế giặc quá mạnh có lúc Trần Ngũi phải lùi quân vào tận vùng Hóa Châu, vùng Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế ngày nay.
Tháng 5, 1.408 nhà Minh rút một phần quân sĩ về nước.
Trước thời cơ Trần Ngũi phát triển lực lượng, xóa bỏ chính quyền đô hộ do nhà Minh lập nên, làm chủ một vùng rộng lớn từ Thanh Hóa đến Hóa Châu.
Tháng 11, 1.408 Nghĩa quân Trần Ngũi do Đạng tất chỉ huy vượt Thanh Hóa, Ninh Bình tiến công xa Bắc.
Từ quan thuộc cũ, các hào kiệt đến người dân lao động Ninh Bình đều đón trào và hăng hái gia nhập Nghĩa quân đến xa Bắc diệt quân Minh.
Trần Ngũi chọn Bô Cô làm phòng tuyến đánh giặc.
Bến Bô Cô ở khu vực ngã 3 sông đáy gập sông Vân Sàng là vùng đất giáp xanh giữa huyện Hoa Lư tỉnh Ninh Bình và huyện Ý Yên tỉnh Nam Định ngày nay.
Trần Ngũi đã đưa 5 vạn quân xuống đáy, cùng với 1 số tướng lĩnh để tổ chức trận đánh đội quân của Trần Ngũi.
Sử sách ghi chép lại là quân Minh hoàn toàn thất bại trong trận này.
Rất nhiều vạn quân bị tiêu diệt.
Trần Ngũi đã đưa 5 vạn quân xuống đáy, cùng với 1 số tướng lĩnh để tổ chức trận đánh đội quân của Trần Ngũi.
Rất nhiều vạn quân bị tiêu diệt.
Ngày mùng 2 tháng riêng năm Mậu Tuất, mùng 7 tháng 2 1418, tại Lam Sơn Thanh Hóa, Lê Lợi xưng là Bình Định Vương, kêu gọi nhân dân cả nước đứng lên đánh đổi quân Minh cứu nước.
Trong ngày lịch sử trọng đại này, Ninh Bình tự hào có trịnh lỗi quê ở thôn Cự Lại, xã Sơn Dược, huyện Gia Viễn.
Này là thôn Đồng Dược, xã Sơn Thành, huyện Nho Quan, là 151 tướng văn võ đầu tiên của cả nước đứng dưới cờ nghĩa Lam Sơn.
Cuối năm 1422, nghĩa quân Lam Sơn ra vào thế tử địa ở Sách Khôi, này là địa phận giáp danh giữa Nho Quan, Ninh Bình và Thạch Thành Thanh Hóa.
Ngày 15 tháng 4 năm Mậu Thân, tức ngày 29 tháng 4 năm 1428, Lê Lợi lên ngôi hoàng đế tại Đông Tinh Thăng Long, khôi phục lại tên nước là Đại Việt, khai sáng sang Chiều Lê, mở ra một thời kỳ phát triển rực rỡ và lâu dài cho đất nước.
Về giáo dục, việc giáo dục thi cử được nhà Lê rất trung trọng, điều cao vai trò của nho giáo, của kẻ sĩ, trí thức, cùng những chính sách đề cao việc học thi cử của nhà Lê đã thúc đẩy nhanh sự nghiệp giáo dục ở Ninh Bình.
Sau gần một thế kỷ phát triển tương đối thịnh trị, vào đầu thế kỷ 16, khi Lê Hiến Tông mất 1504, xã hội Đại Việt lâm vào tình trạng khủng hoảng.
Loạn phân tranh Nam Bắp Triều kéo dài tới gần lửa thế kỷ 1546-1592, hỗn chiến tương tàn xảy ra liên miên.
Làn đất giao tranh, nhiều nơi trên đất Linh Bình trở thành căn cứ của nhà Lê và nhà Mạc, như Thành Bình Sơn, nay là xã Mai Sơn huyện Yên Mô, chấn giữ con đường thiên lý Bắc Nam.
Đồn, Cổ Do, Nhà Lê thuộc vườn Tân Bình, thành phố Tam Điệp ngày nay.
Đường Thượng Đạo đi qua Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa, qua Nho Quan, Gia Viễn đến huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình.
Nền kinh tế và xã hội của Ninh Bình nằm trong quỹ đạo chung của cả nước là phát triển chậm nhưng vẫn có những nét nổi bật.
Nghề nghiệp
Một số nghề thủ công mới xuất hiện vào thời kỳ này như Dệt Chiếu ở Khánh Thiện, huyện Yên Khánh, Nghề Mộc ở Côi Trị, Kéo Dế, Yên Xuyên, Gạch Ngói, Khánh Phúc, Đan Thúng, La Bình.
Thương nghiệp
Mạc lưới thương nghiệp nhỏ với một số chợ đã hình thành và phát triển, nổi bật là chợ ở Trị Sở Quân Sàng, phố phường Bôn Bán Phồn Thịnh.
Các huyện cũng có nhiều chợ lớn như chợ Ninh Yên Khánh, chợ Quang Hiền, Tam Điệp, chợ Trạo, phường Ninh Sơn, TP. Ninh Bình, chợ Đa Giá, Cam Giá, TP. Ninh Bình.
Về văn hóa xã hội, các triều đại giai đoạn này duy trì nho giáo, các kỳ thi hương, thi hội vẫn được các triều đại mở đều đặn.
Đời sống tinh thần
Các đình, chùa, đền miếu được quan tâm trùng tu như Điển Vô, Đinh Tiên Hoàng và Lê Đại Hành, được xây mới như Chùa Trẻ, Đình Trùng Thượng, Đình Trùng Hạ, Đình Vân Thị thuộc xã Gia Tân, huyện Gia Viễn.
Năm 1771, cuộc khởi nghĩa Tây Sơn do ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ khởi xướng đã nổ ra tại vùng đất Tây Sơn Thượng Đảo, nay thuộc huyện An Khê, tỉnh Gia Lai, chống lại chú Nguyễn ở đằng trong.
Vù Lê Chiêu Thống chạy sang Quảng Tây cầu cứu nhà Thanh
Dương Chiêu Bài phù Lê diệt Tây Sơn
Tháng 11 năm 1788, Tôn Sĩ Nghị kéo 29 vạn quân Thanh vào xâm lược nước ta.
Được tin đó, Ngô Thỉ Nhậm bàn với Ngô Văn Sở là Tổng chỉ huy quân đội Tây Sơn ở Bắc Hà cho nuôi quân thủy về Biện Sơn, quân bộ về Tam Điệp, xây dựng một phòng tuyến chống dọc.
Cùng với Nghĩa quân Tây Sơn, nhân dân Đình Bình từ Nhải Nho cho đến các tướng lĩnh Triều Đại cũ đều hăng hái tham gia xây dựng phòng tuyến với tất cả công sức và tâm nguyết, theo Nghĩa quân Tây Sơn đánh giả cứu nước.
Đêm 30 Tết năm Kỳ Dậu 1789, Vua Quang Trung cầm quân tiến xa Bắc làm nên trận thắng Ngọc Hồi đống đa vang dội.
Tháng 10 năm Tân Mão 1831, Vua Minh Mệnh quyết định chia 11 trấn của Bắc Thành làm 18 tỉnh từ Quảng Trị sang Bắc, tỉnh Đình Bình chính thức được thành lập.
Năm 1828, Nguyễn Công Chứ được cử làm Doanh Điển Sứ các tỉnh Nam Định, Đình Bình.
Sau một thời gian khảo sát thực tế, ông thấy vùng cửa Sơn Hồng, Sơn Đáy tải đầy phủ sa đổ ra vùng Việt này.
Nguyễn Công Chứ Dân Sớ tiến hành Khẩn Hoang chỉ trong 2 năm 1828-1829.
Một vùng đất mới được thành lập với một cuộc sống thịnh vượng, sầm út, ấm no của người dân ngày một đổi mới.
Huyện Kim Sơn được thành lập với 7 tầng, 60 làng, ấp trại, giáp.
Vào đầu thời Nguyễn, các chính sách nhằm phát triển kinh tế xã hội như Khẩn Hoang, đắp đê phòng luột, thuế khóa, cải cách hành chính, điều tra dân số được thực hiện thường xuyên.
Những chính sách ban đầu của một triều đại mới được thực hiện, đem lại cho đất nước sau những năm dài nội chiến, những xu hướng phát triển mới.
Truyền thống hiếu học, việc giáo dục thi cử vẫn được tiếp tục được coi trọng tại Ninh Bình.
Xuất hiện nhiều nhà giáo, nhà văn có tên tuổi của dòng văn học chính thống.
Bên cạnh đó, văn học dân sang Ninh Bình cũng được bảo lưu và phát triển.
Trong những ngày hội hè, đình đám, Tết cổ truyền, nhiều lan điệu tuồng trèo khát sầm, các hình thức vui chơi như thi bơi, trèo thuyền, múa cờ lau tập trận.
Những chính sách về kinh tế, văn hóa xã hội của nhà Nguyễn trong lửa đầu thế kỷ 19 góp phần làm thay đổi tình hình kinh tế xã hội cũng như vị thế của Ninh Bình.
Nhưng tiến chỉnh đó lại đột ngột bị gián đoạn.
Năm 1858, Thực dân Pháp ngang nhiên tấn công vào cửa biệt Đà Nẵng, mở đầu cho quá trình xâm lược nước ta.
Nhân dân Ninh Bình cùng dân dân cả nước bước vào giai đoạn mới, giai đoạn chống xâm lược của chủ nghĩa Thực dân Pháp.
