Giải thích những điều cần biết về ví crypto trong 12 phút, bằng hoạt hình

Hàng tỷ đô la Bitcoin bị hacker đánh cắp từ sàn Mt. Gox, thêm 11 tỷ đô nữa từ vụ sụp đổ của FTX khi mà tài sản của người dùng bị chiếm đoạt một cách trắng trợn và hàng loạt những vụ bê bối của các sàn giao dịch tiền điện tử khác. Đó là những rủi ro khi mà để hết tài sản lên các sàn tiền điện tử tập trung. Trong video này thì tôi sẽ nói về cách tự quản lý số tiền ảo của mình một cách an toàn theo những gì mà tôi tìm hiểu và trải nghiệm được. Và chúng ta sẽ cùng khám phá tất cả các loại ví crypto hiện có trên thị trường. Những chiếc ví này sẽ trao lại quyền quản lý tài sản về tay bạn và đưa bạn đến gần hơn với thế giới crypto rộng lớn và đầy tiềm năng. Chào mừng các bạn đã quay trở lại với Lóng, nơi mà chúng tôi làm cho các vấn đề về tài chính, kinh tế, đầu tư đơn giản đến mức đứa trẻ 5 tuổi cũng hiểu, cụ già 80 tuổi vẫn tự tin cầm tiền đi đầu tư. Nhưng mà thua thì... Quan trọng nhất là Lóng cung cấp một cái nhìn chân thực nhất về hành trình đầu tư của một người chưa biết gì về kinh tế. Và lưu ý, những kiến thức dưới đây được chúng tôi tổng hợp và cóp nhật từ nhiều nguồn cũng như là kinh nghiệm cá nhân. Nên là có gì sai hoặc cần định chính, các bạn hãy vui lòng comment bên dưới. Trước khi tìm hiểu về tất cả các loại ví crypto trên thị trường thì bạn cần hiểu rõ cách thức hoạt động của chúng để có thể hoàn toàn yên tâm khi sử dụng. Theo tôi tìm hiểu thì về bản chất chỉ có 2 thứ mà tất cả các loại ví crypto lưu trữ và quản lý đó là Public Key, tức là khóa công khai, và Private Key, tức là khóa riêng tư. Public Key thì nó giống như địa chỉ nhà bạn, cho phép mọi người gửi tài sản cho bạn và ngược lại. Từ Public Key thì bạn có thể tạo ra địa chỉ ví là một phiên bản rút gọn của Public Key, giúp người dùng có thể dễ dàng sử dụng và chia sẻ hơn. Public Key là loại khóa mà bạn có thể chia sẻ công khai để nhận tiền. Một địa chỉ ví trên mạng blockchain Ethereum sẽ có dạng như thế này. Nó bắt đầu bằng 2 ký tự mặc định là 0x, sau đó là 1 giấy 40 ký tự ngấu nhiên ở đằng sau. Khi bạn cần chuyển tiền cho ai đó hoặc kiểm tra số dư của tài khoản Vậy thì Private Key là gì? Thì như cái tên của nó, đấy là khóa riêng tư, chỉ có bạn mới biết. Private Key cho phép bạn truy cập và quản lý số tiền điện tử của mình. Rất nhiều người hiểu lầm rằng khi mà sở hữu Bitcoin thì họ đang thực sự nắm giữ số Bitcoin đó. Nhưng mà thực sự thứ bạn nắm giữ là Private Key, là chìa khóa cá nhân giúp bạn kiểm soát và truy cập vào lượng Bitcoin trong ví. Lưu trữ Private Key là vô cùng quan trọng, vì nếu mất nó thì bạn sẽ không thể truy cập vào tài sản của chính mình. Ngoài ra thì còn một khái niệm là Phrase Seed, hay còn gọi là mã hạt giống. Gồm tổ hợp 12 hoặc là 24 ký tự khác nhau bằng tiếng Anh. Để giải thích về mã hạt giống thì tôi sẽ lấy một ví dụ như thế này. Tôi, ông Lóng, hiện tại đang sở hữu rất nhiều tài sản tiền điện tử trong một địa chỉ ví. Tôi biết việc này là rất rủi ro, vì nếu có hack hay là mất ví thì tất cả có nhiều đi tong. Vậy nên là tôi chia đống tiền não của mình ra 10 ví khác nhau. Và ngạc nhiên chưa, bây giờ lại phát sinh ra một vấn đề mới, là tôi phải quản lý thêm 9 cái địa chỉ ví mới kia. Và mã hạt giống giải quyết vấn đề này bằng cách tạo ra vô hạn cặp khóa Public Key và Private Key chỉ nhờ vào 12 ký tự. Có nghĩa là bạn chỉ cần lưu trữ 12 ký tự tiếng Anh của mã hạt giống là đã có thể tạo ra vô hạn các ví. Hơn nữa là mỗi blockchain lại có định dạng khóa Public Key và Private Key khác nhau. Bitcoin, Ethereum, Solana và hàng trăm loại blockchain khác nhau, cùng với đó là những đồng coin đi cùng với nó. Việc này khiến cho việc lưu trữ Private Key trở nên khó khăn hơn. Và mã hạt giống sinh ra cũng để giải quyết cái vấn đề này. Hầu hết các ví crypto hiện nay đều cung cấp cho bạn mã hạt giống khi thiết lập một ví mới. Mong là qua phần giải thích vừa rồi bạn đã hiểu cơ bản về cách hoạt động của ví crypto. Về cơ bản thì ví crypto giúp bạn quản lý 2 cặp khóa quan trọng, từ đó cho phép bạn truy cập và kiểm soát tài sản của mình trên blockchain. Tiếp theo là chúng ta sẽ phân biệt 2 dạng ví phổ biến này, đó là ví lưu ký và ví không lưu ký. Ví lưu ký là loại ví mà nhà cung cấp dịch vụ, chẳng hạn như là các sàn giao dịch điện tử như là Binance hoặc là Coinbase giữ và quản lý khóa riêng, private keys của các bạn. Người dùng không trực tiếp kiểm soát các khóa riêng tư mà dựa vào nhà cung cấp để thực hiện các giao dịch và quản lý tài sản. Yêu điểm của cái loại này là các bên thứ 3 này sẽ giúp bạn trực tiếp quản lý private key của mình, tránh trường hợp mất hết tài sản do việc quên hoặc là đánh mất khóa riêng tư. Và tất nhiên là loại ví này thì phù hợp với người mới không biết gì về blockchain nhưng mà vẫn muốn đầu tư. Nhưng mà nhực điểm là các sàn giao dịch này không có tổ chức nào bảo trợ thì sẽ có những trường hợp xấu xảy ra như là sàn bị tấn công và hacker lấy hết tài sản có trên sàn. Khi đó thì chính người dùng là người chịu thiệt hại nhiều nhất, thậm chí là không thể lấy lại tiền của mình. Chúng ta có thể nhìn vào vụ MTGox, hacker đã tấn công sàn giao dịch này và lấy mất hàng chục tỷ đô Bitcoin để lại sau lưng hàng nghìn cá nhân bị thiệt hại. Có những người đã mất hết tài sản vì để hết Bitcoin trên sàn và từ đó đến nay thì MTGox vẫn chưa bồi thường thiệt hại cho chính khách hàng của mình. Thế thì làm thế nào? Thế thì chúng ta có ví không lưu ký. Ví không lưu ký là loại ví mà bạn trực tiếp giữ và quản lý private key của mình. Nhà cung cấp dịch vụ chỉ cung cấp công cụ để bạn quản lý tài sản nhưng mà không có quyền truy cập vào khóa riêng tư của bạn. Video này thì sẽ tập trung vào những loại ví không lưu ký này nhằm đưa cái quyền kiểm soát tài sản vào tay bạn. Đối với kinh nghiệm cá nhân của tôi thì tôi sẽ phân bổ đều tài sản vào hai loại này. Một phần các chữ trên các sàn tập trung như là Binance hay là OKEx. Chủ yếu là USDT và USDC để tiện mua bán các đồng coi mới. Phần còn lại thì cất vào các ví không lưu ký tránh các rủi ro như là sập sàn hay bị hack. Nói về ví không lưu ký thì nó được chia làm hai loại. Một là ví phần mềm hay còn được gọi là ví nóng. Còn cái thứ hai là ví phần cứng hay còn gọi là ví lạnh. Thì đầu tiên tôi sẽ nói về ví nóng đi. Ví nóng lưu trữ private key trong môi trường trực tuyến tức là bạn phải có mạng internet thì mới có thể truy cập vào ví và sử dụng tài sản trong đó. Ví nóng có thể là một phần mềm trên trình duyệt web hay còn gọi là extension hoặc là một ứng dụng trên điện thoại hay là máy tính. Hầu hết các ví hiện nay thì tích hợp cả ba cái luôn. Với tôi thì ví nóng nó tiện hơn bởi vì là có thể dễ dàng tương tác với ứng dụng phi tập trung là DApp hoặc là các hợp đồng thông minh Smart Contract. Ngoài ra thì các ví nóng hiện nay còn tích hợp thêm rất nhiều tính năng hiệu ích như là mua bản token trực tiếp trên ví này. Cái ví nóng phổ biến nhất với tôi hiện tại đang là Metamask. Chắc cái này nhiều người chơi coi thì cũng biết. Ví này thì có ứng dụng trên cả điện thoại đến extension trên trình duyệt. Ngoài ra thì còn rất nhiều ví nóng khác cũng tương tự như là Just Wallet, OKEx Wallet của OKEx, Binance Wallet của Binance hay là ví Coi98 Wallet từng được định giá tỷ đô của Việt Nam. Trên thị trường thì có cả trăm loại ví nóng khác nhau. Một số thì có chức năng giống nhau, một số thì được tạo ra chỉ để sử dụng cho một blockchain duy nhất và đặc biệt là tất cả đều miễn phí. Bởi vì có quá nhiều loại ví nóng trên thị trường nên là cái việc lựa chọn có thể gây ra khó khăn cho người mới. Thế nên là tôi sẽ chia sẻ một chút kinh nghiệm sử dụng ví của bản thân tôi đi. Với tôi thì tôi sẽ xác định nhu cầu của mình để có thể lựa chọn một ví nóng phù hợp nhất. Nếu mà tôi chỉ muốn cất chữ và quản lý tài sản crypto của mình thì Metamask sẽ là lựa chọn của tôi tại vì giao duyệt nó đơn giản, có nhiều tính năng được tích hợp ngay trên ví và quan trọng là nó phổ biến và khá an toàn. Nhưng mà khi làm thêm cái tác vụ là airdrop nữa, một ngày thực hiện hàng trăm cái tác vụ trên blockchain như là ký giao dịch, thì để đánh giá khách quan, Metamask đối với tôi không hợp lý. Nó chậm, nó lạc, nó lỗi. Hiện tại thì tôi đang dùng Rappi. Ví này thì theo tôi hỏi thì rất nhiều anh em làm airdrop dùng. Nó là một cái phiên bản con nhà hàng xóm nếu mà so sánh với Metamask. Tổng hợp những cái gì mà tinh tùy nhất của một cái ví crypto cần có. Nó nhanh, giao duyệt dễ sử dụng và có tất cả các tính năng mà một dân cầy airdrop cần. Hơn nữa thì những cái ví mới như là Rappi thì cũng cam kết airdrop trong tương lai cho người dùng. Vừa có ví ngon để dùng mà vừa được airdrop khi dùng ví thì một mũi tên trong hai con chim. Kết luận lại là ví nắm là loại ví lưu trữ private key phải có internet mới hoạt động được. Là phần mềm, chạy trên điện thoại và máy tính. Ok, thế còn ví lạnh thì sao? Ví lạnh là cái loại lưu trữ private key trong môi trường ngoại tuyến tức là không cần kết nối mạng internet để truy cập ví và quản lý tài sản. Ví lạnh thường là các thiết bị vật lý như là phần cứng hay là ví cứng, tài liệu, giấy, thẻ kim loại. Chúng không thể tương tác trực tiếp với ứng dụng phi tập trung hay là hợp đồng thông minh mà cần phải có thiết bị trung gian. Ở đây là máy tính. Mặc dù là không được linh hoạt như ví nóng nhưng mà ví lạnh lại rất an toàn. Ít khi được kết nối internet trừ khi bạn muốn giao dịch tiền điện tử qua địa chỉ ví khác. Với các bạn thì ví lạnh sinh ra để mọi người có thiết bị cất trữ tài sản một cách an toàn tránh sang mạng nguy cơ từ internet. Nhưng mà internet thì có cái gì mà nguy hiểm? Thì tính riêng năm 2023, người Mỹ đã mất 6 tỷ đô từ các vụ lừa đảo qua crypto trên internet. Hacker hay những kẻ lừa đảo có vô vần cách để lấy tiền từ sự chủ quan của bạn. Khác với ví nóng thì trên thị trường có rất ít các bên sản xuất và phân phối ví lạnh. Một số hãng ví nổi tiếng trên thị trường có thể kể đến như là Ledger, Trezor hay là Safepad. Mỗi hãng thì có yêu nhược điểm khác nhau. Kem theo đó là rất nhiều dòng sản phẩm. Ledger thì có 2 dòng nổi tiếng là Ledger Nano và Ledger Flex. Cả 2 đều là thiết bị có hệ điều hành riêng. Còn Safepad và Trezor thì ngoài cung cấp các thiết bị ra còn sản xuất các công cụ lưu trữ Private Key như là bản thép hay là ống lưu trữ mã hạt giống. Giá trung bình mỗi thiết bị này sẽ từ khoảng 1 triệu rưỡi đến 10 triệu tùy loại và tính năng. Có một lưu ý khi mua những thiết bị này là các bạn nên mua ở các đặng lý chính hãng. Không nên mua ví cũ đã qua sử dụng hay là hàng trôi nổi trên mạng. Tại vì là có thể bị cái mã độc từ một hacker để đánh cắp hết tài sản crypto của bạn. Ngoài các ví có phần cứng ra thì còn các loại ví lạnh nguyên thủy hơn sinh ra chỉ để lưu trữ mã hạt giống. Đó là các loại ví giấy này là cái tờ giấy đánh số mà bạn ghi ký tự hạt giống vào đấy. Cũng giống ví giấy nhưng mà là bảng thép hay còn gọi là bảng thép này. Hay là cái hình ống trụ có giá 2 triệu này thì nó cũng lưu trữ mã hạt giống như 2 loại trên. Thậm chí có người còn chế ra cả cái này để lưu trữ tiền điện tử. Thì tôi cũng không rõ nó là cái gì. Nếu các bạn biết thì các bạn có thể comment bên dưới. Quay lại chủ đề chính thì những cái loại ví này chỉ được dùng cho những trường hợp xấu nhất khi mà bạn bất khóa riêng tư trên tất cả các thiết bị điện thoại, máy tính hay là các ví nóng. Ví dụ như là nhà bạn bị cháy và thứ còn nguyên vẹn duy nhất là cái két sắt và cái bảng thép chưa private key hoặc là bạn chỉ muốn để lại bitcoin cho đời con cháu của bạn. Ngày xưa thì các cụ chuồn vàng dưới gốc cây ngày nay thì tiên tiến hơn nên là các cháu có cất vàng trong ví lạnh. Tiếp theo là một số lưu ý khi mà sử dụng ví lạnh thì cũng khá cơ bản thôi. Bản chất là ví lạnh được sinh ra để tránh xa những mối nguy hiểm đến từ internet. Cho nên là nếu mà không có nhu cầu chuyển tiền sang ví khác thì không nên cầm ví lạnh và các thiết bị có kết nối internet như là máy tính. Thứ hai là ví lạnh cần được lưu trữ ở những nơi an toàn và đừng khoe nó nếu không muốn đăng xuất giống như ông chú người Ukraine này hoặc là ông anh này treo ví led trờ vào trờ khóa sau đấy thì mất luôn cả chiều lẫn khóa. Thì đây là một số ví dụ cho thấy sự bất cẩn khi mà nắm giữ tài sản crypto Chỉ cần mất private key thôi là bạn có bỏ ra cả triệu đô thì cũng không ai có thể giúp bạn lấy lại được. À ngoài sử dụng visa thì học thêm các kỹ năng bảo vệ tài sản crypto cũng khá là quan trọng. Tại vì thế giới crypto đầy rễ nguy hiểm, các đối tượng luôn trầu trực bạn sơ hở để cướp hết tài sản của bạn. Thì dưới đây tôi sẽ liệt kê một số cách phổ biến mà hacker có thể đánh cắp tài sản của nạn nhân. Thứ nhất là tấn công phishing. Thì phishing là hình thức tấn công giả mạo những tổ chức doanh nghiệp lớn để lấy thông tin quan trọng của bạn như là mật khẩu hay là khóa riêng tư. Trong crypto thì phổ biến nhất là làm giả website các ứng dụng phi tập trung nổi tiếng. Ví dụ nếu như trang web chính chủ của Uniswap là uniswap.org thì trang web giả mạo của Uniswap sẽ là .net hay là .xez Và dựa vào sự chủ quan của nạn nhân khi mà họ không kiểm tra kỹ tên miền, hacker sẽ dụ họ kết nối ví với hợp đồng thông minh chứa mạ độc và úm ba la Tất cả số tên ảo hacker có thể lấy được sẽ chuyển hết sang ví của hacker Chỉ tính riêng năm 2023 thôi thì đã có khoảng 260 triệu đô tiền điện tử bị mất qua hình thức này Và cái hình thức lừa đảo này đã tạo nên cả một cái thị trường lừa đảo riêng với hàng chục tổ chức lừa đảo khác nhau. Những cái tổ chức này tạo ra những công cụ cho các lập trình viên khác sử dụng và lừa đảo người dùng Sau đó thì lấy đến 20-30% phí hoa hồng Cái nhóm nổi bật nhất thì có lẽ là Infonode Render. Cái bộ công cụ mạ độc của nhóm này đã chiếm đoạt thành công 80 triệu đô từ 93.000 người dùng crypto Và sau khi đã ăn đủ số tiền bất chính thì họ tuyên bố dừng hoạt động Để lại sau lưng là hàng chục nghìn cá nhân bị thiệt hại Có những người đã mất hết số crypto mà họ nắm giữ Mà không chỉ ở crypto đâu, mà những nhà đầu tư truyền thống hay là những cá nhân giữ tiền trên ngân hàng online nên luôn cẩn thận với những gì bấm vào trên môi trường internet Ngoài tấn công phishing thì còn một số hình thức tấn công khác. Nhưng mà các nạn nhân thường là những người có tương tác nhiều về blockchain Họ sử dụng nhiều ứng dụng phi tập trung khác nhau và làm airdrop các dự án mới Hay là những cá nhân tải và cài đặt các phần mềm crack trôi nổi trên mạng từ đó đã mở cửa cho các dân công bước vào và lấy hết tài sản của mình Nhưng mà nhìn chung thì tất cả là do sự chủ quan của nạn nhân. Nên là hãy ghi nhớ 3 nguyên tắc là không bao giờ nhấn vào những cái link lạ trên internet Thứ 2 là không tải phần mềm crack hoặc là các phần mềm không có nguồn gốc rõ ràng vào thiết bị lưu trữ private key của bạn kể cả điện thoại và máy tính. Và thứ 3 là có ít nhất 2 địa chỉ vì lưu trữ crypto trở lên để nhằm giảm thiểu rủi ro khi gặp sự cố. Và tôi cũng chỉ có những cái đấy thôi. Hy vọng là sau khi xem xong video này thì bạn cũng có thêm một vài kiến thức về cách sử dụng và bảo mật ví Và hãy nhớ là luôn có trách nhiệm với tàn xoay của mình. Tôi là Lóng, video được chúng tôi nghiên cứu và cốc nhật từ nhiều nguồn cũng như là trải nghiệm cá nhân. Nếu lại có gì thiếu sót thì hãy bình luận đi xuống bên dưới. Xin chào và hẹn gặp lại