Chữ tâm trong hương xạ Cao Thôn

Nghề Truyền Thống
340 người theo dõi
26 Lượt xem video·1 thg 11, 2024
Chữ tâm trong hương xạ Cao Thôn
Đến thăm thôn Cao, xã Bảo Kê, thành phố Hương Yên, tỉnh Hương Yên.
Điều dễ nhận thấy hầu hết các gia đình trong thôn đều có đời sống khá giả, nhiều hộ rất giàu có.
Nhưng điều quan trọng hơn là đại đa số người dân thôn Cao ai cũng có nước da hồng hào và rất khỏe mạnh.
Trao đổi với các cụ cao tuổi, các nghệ nhân làng hương và các đồng chí lãnh đạo địa phương,
chúng tôi được biết, nhân dân làng Cao giàu lên từ làm hương và có được sức khỏe tốt cũng từ nghề làm hương.
Từ khi được tiếp nhận cho đến thế hệ cứ thế nối tiếp được đến đời tôi là phải nói là vào đời thứ ba.
Được đến như ngày nay thì cũng không phải là không có sự thăng trầm.
Những các thăng trầm đó là của những thập kỷ trước đây.
Cách đây 25 năm về trước cũng rất là khó khăn.
Và thậm chí nó cũng chỉ còn lại được một cái rất là may mốn.
Tại quê hương thôn Cao thì chỉ còn được lại khoảng độ 5-6 gia đình làng.
Ở thành phố các thành phố thủ đô Hà Nội cho đến các thành phố khác
thì còn lát đắc được các cơ sở có cửa hàng kể hiệu là mang đến duy trì và tồn tại.
Cho nên chính vì thế các cái năm đó nó có những sự khó khăn ấy.
Và đời sống và ngày nghề càng tệ như may mốn và không được tồn tại.
Và nếu có tồn tại nghĩ cũng không bao giờ có được như ngày nay.
Tại sao mà làng nghề phát triển như thế mà nhiều người cũng trở thành là những doanh nghiệp và giàu có.
Mà hiện nay là tất cả các người con quê hương đã làm ăn ở các tỉnh thành trong cả nước
là đều là các người làng Cao này ra đi mà đã trở thành rất triệu hú.
Trước hết là phải nói cái câm là cái cơ bản.
Cái thứ hai là cái nguyên vật liệu để mà tồn tại là nguyên vật liệu của cơ sở thôn Cao này.
Là cái làng nghề truyền thống có từ lâu đời vẫn dụng tất cả các loại thuốc bắc
mà thường là người ta uống để sử dụng vào cái việc để làm hương, chế tạo ra hương.
Chúng tôi từ trước đến giờ chỉ làm cái hương thuốc bắc.
Bà con nhân dân thì ai cũng tin yêu.
Cũng như là tôi có một ông anh ở trên Hà Nội, dân Mỹ Thành ở cửa dạo dân ấy.
Làm cái hương này thì năm nào cũng phải xếp hàng nhau mà mua.
Nói về sự giàu có từ nghề làm hương, nhiều người dân làng cao đều cho rằng
với cây tâm trong sáng, với đức tính kiên trì, cần cụ chịu khó và lại rất năng động
sau hơn 130 năm theo nghề để có được sự thịnh vượng giàu sang là đương nhiên.
Về sức khỏe, theo các cụ cao tuổi trong làng
hàng ngày người làm hương thường xuyên được tiếp xúc với thuốc bắc
được khiết thở những hương vị tinh túy của thuốc bắc
nên những ai làm hương thuốc bắc đều có nước da hồng hào và rất khỏe mạnh.
Ngược dòng thời gian, cách đây trên 130 năm
nghề làm hương được du nhập vào làng cao
lúc đầu chỉ có khoảng vài ba hộ trải qua những thăng trầm của lịch sử.
Nghề làm hương ở đây không những không bị mai một mà còn rất phát triển.
Làng có 170 hộ thì có trên 150 hộ làm nghề sản xuất hương.
Nhà ít thì thu hút vài ba lao động
nhà nhiều như gia đình ông Cơ, ông Hồng, ông Viên thu hút hàng chục lao động vào sản xuất.
Điều đáng quý là nghề sản xuất hương thu hút được nhiều lao động cụ, người già và thanh thiếu nhi.
Vì thế mà đã góp phần giảm bớt sức ép đè nặng lên xã hội.
Trước kia là làm rất là nhỏ lẻ chỉ 1-2 thợ
nhưng sau đó đến bây giờ tôi đã phát triển tới 20 thợ
mà nguyên cái đầu mối của tôi trước kia chỉ có 1-2 đầu mối
nhưng bây giờ tôi tới 15 đầu mối.
Thế mà thực tế nếu nó doanh thu như trước thì chỉ được một vài triệu một tháng
nhưng nếu doanh thu, tổng doanh thu của chúng tôi như bây giờ
nó cỡ được khoảng 100 triệu một tháng.
Không chỉ mở rộng phát triển nghề ngay tại địa phương
nhiều gia đình trong thôn còn đầu tư vốn
mở mang nghề làm hương thuốc bắc gia truyền ở hầu khắp các tỉnh, thành trong cả nước.
Theo số liệu thống kê mới nhất
hiện thôn cao có trên 200 hộ di cư đến các tỉnh, thành phố, trong nước
để làm nghề sản xuất hương
và hầu hết họ đều trở thành những người giàu có
từ chính nghề làm hương thuốc bắc gia truyền.
Điển hình ở Hà Nội có Hãng Hương Thế Hương ở phố Nguyễn Thiệp
Hương Quảng Thái ở phố Hàng Bồ
Hương Vân Anh ở phố Câm Tiên
và Hương Hiệp Quảng Phát ở dốc Vạn Kiếp.
Ở Thừa Thiên Huế, Hãng Hương Trầm Hồng Phúc đã nổi tiếng trong Nam ngoài Bắc
từ những năm 1935.
Do hương xạ thôn cao có đặc trưng là làm từ thuốc bắc
mà đã là những nghề liên quan đến thuốc bắc
thì người làm nghề phải có tâm trong sáng
nếu không sớm muộn cũng phải bỏ nghề.
Vì thế mà trong hơn 130 năm qua
đời núi đời, người dân thôn cao luôn đặc biệt quan trọng chữ tâm.
Chính vì có tâm nên sản phẩm hương xạ thôn cao
không chỉ được người dân trong nước ưa chuộng, tiên dùng
mà từ năm 2003 đến nay
hương xạ thôn cao còn được xuất khẩu sang các nước
Lào, Campuchia, Nga, Mỹ, Pháp, Canada, Ấn Độ, Thái Lan.
Tại Mỹ, năm 2002, giá 100 nhánh hương xạ thôn cao
lúc đó đã là 5 đô la Mỹ.
Tuy số lượng xuất khẩu chưa nhiều
nhưng đó là những tín hiệu vui
vì hương xạ thôn cao đã có chỗ đứng trên thương trưởng quốc tế.
Trong cái làm hương này, con người ta phải có một cái tâm
vì có một cái tâm trong cái hương này
thì nó mang tính chất, nó thờ cúng, nó linh thiêng.
Thế vậy là con người ta nếu muốn giữ được cái nghề truyền thống này
để mà lưu truyền nó từ đời này sang đời khác
thì đòi hỏi là trong cái nguyên liệu hương này
phải vận dụng tất cả các đầu vị của thuốc bắc.
Làm vào đó thì cái lén hương nó mới giữ được cái mùi vị
và giữ được cái chất lượng của nó rất là lâu.
Thế còn nếu như mà anh làm hương mà không có cái chữ tâm
ở trong đó thì anh làm giả dối chỉ có keo vào mùn cưa không
thì đôi lúc nó không đem lại một cái tín tâm cho cái nghề hương này.
Khi hương mà tồn tại cũng như là một thương hiệu mà được tồn tại
là thứ nhất là phải có cái tâm để cho cái thành phẩm của mình
nó đạt đúng với cái mục tiêu và cái tâm trí khi mà mình đã đẩy ra.
Không lừa dối khách hàng
Lúc mới tiếp xúc, ngay cả nhóm làm phim chúng tôi
cũng nhận thức về nghề làm hương đơn giản.
Chỉ cần có nguyên vật liệu biết cách pha chế là có thể làm ra nén hương
nhưng thực tế không hoàn toàn đúng như vậy.
Để làm nên một nén hương thơm theo đúng nghĩa của nó
hay nói cách khác để làm được một nén hương xạ cổ truyền
ngoài bí quyết pha chế dược liệu, sự khao léo của đôi bàn tay
thì điều quan trọng nhất của người làm hương là phải có tâm
bởi trong mỗi nhen hương nhỏ bé ấy
chứa đựng sự tinh túy của đất trời
được chiết xuất trong gần 30 vị thuốc bắc.
Hương thơm nhiều hay ít, mùi hương ra sao, khói thế nào
những thành tố ấy phụ thuộc hoàn toàn vào đơn thuốc
nguyên vật liệu của từng gia đình.
Đây chính là sự phong phú, đa dạng của hương xạ thôn cao
và đây cũng chính là bí quyết của nhà nghề.
Những bí quyết riêng có này đã tạo nên sự đặc biệt của hương xạ thôn cao.
Trong cái nằm hương thì cái vị thuốc bắc nó có tới 30 vị anh ạ.
Thế nhưng mà thí dụ như làm những cái hương
mà nó đặc trùng của cái hương của các cụ để lại
thì bây giờ tối thiểu nhất nó cũng phải rơi vào khoảng hơn 20 vị.
Thí dụ như nó có đinh hương, thảo quả, nhục đậu, tế tân,
đại hoàng, tiểu hôi, thiên niên kiện.
Rồi là một số những cái vị thí dụ như hoa ngâu,
hắc hương, tiên niên kiện, rất là nhiều loại anh ạ.
Thế nhưng mà kể ra thì nó phải tới 30 vị.
Thế nhưng mà thôi thì nếu anh làm được cái lén hương mà thơm
thì thấp nhất nó cũng phải có hoàng đàn này, có đại hoàng này,
có tế tân, nhục đậu, tân di hoa, đinh hương, thảo quả.
Mỗi nhà phải có một cái đơn thuốc riêng mà người ta thường giữ kín
và không cho ai biết.
Thường thường phát nó cũng vị đấy thuốc mà mỗi nhà người ta phát theo một kiểu.
Thế là một vị thuốc nó khác nhau thì đâm nhận là mấy khách
thì chẳng hạn như theo cái mũi hương nó quen rồi là khách cứ lấy cái hương đấy thôi.
Tuy nhiên, mỗi mẻ hương sau khi sản xuất đều được các gia đình thắp
để kiểm tra chất lượng.
Chỉ khi đạt yêu cầu họ mới quyết định tung ra thị trường
nhằm giữ chữ tín với khách hàng.
Nếu như người làm hương không có tâm, tham tiền
có thể bớt một vài vị thuốc đắt tiền
hoặc cho tỷ lệ ít hơn trong mỗi đơn thuốc
hoặc khi pha chế người tiêu dùng cũng khó có thể phát hiện được.
Nhưng với lương tâm nghề nghiệp mà đó lại là nghề liên quan đến tâm linh.
Vì thế mà những người làm hương thôn cao
không bao giờ làm trái lời tiên tổ.
Họ nguyện sống chết vì nghề.
Do có tâm trong làm nghề
nên sản phẩm do nhân dân làng cao làm xa bán rất chạy.
100 nén hương xạ chính hiệu thôn cao
có thể đắt gấp 10 lần loại hương vuốt, hương nhúng.
Trong khi đó, hương vuốt, hương nhúng
đều thơm ít và còn để lại những hậu quả khó lường cho người tiêu dùng.
Bởi những loại hương này đều làm từ hóa chất
mà đã làm từ hóa chất thì dù ít hay nhiều đều gây độc hại.
Những loại hương này nếu thắp ở những nơi tụ tập đông người
như các đám hiếu sổ, tết
nhất là ở các đình chùa và các lễ hội
thì sẽ rất nguy hiểm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người.
Trong khi đó, số người duy tâm, mê tín dị đoan
trong xã hội không phải là con số nhỏ
mà càng nhiều người thắp
sự khuếch tán của hóa chất càng lớn
độ nguy hiểm càng cao.
Khi thắp hương, những người này đều mong muốn nén hương mình thắp lên
tàn sẽ đậu nguyên và cuốn
càng đậu càng cuốn thì càng được lọc.
Chính vì sự cuồng tín ấy
mà trên thị trường xuất hiện ngày càng nhiều hương vuốt và hương nhúng
được gọi chung là hương đậu tàn.
Nếu nói về hương thì nếu là thơm
thì nó phải là thơm của Thuốc Bắc.
Chứ còn nàm mà bây giờ
một số các vị cứ tuyên truyền là cái hương
nó đậu tàn ấy
thật ra mà nói trong cái hương đậu tàn là bọn tôi không muốn nàm.
Bởi lý do là trong cái đậu tàn thì nó phải có hóa chất
Thế mà đã có hóa chất thì nó độc hại.
Nói về cái hương đậu tàn ấy
chúng tôi có làm được hay không?
Nàm đó chúng tôi thừa tài làm được
Không phải là chúng tôi không làm được
Nhưng mà thấy độc hại chúng tôi có nói rằng
cái hương này các bà không nên dùng
Nhưng mà các bà cứ mê tín dị đoan quá
cuốn tàn thì mới nào phát tài
mới có lọc
cho nên cái nghề hương ấy
bây giờ thì nó núng noạn quá
Còn nếu mà cứ sẵn sẵn mà làm như chúng tôi
thì các vị không có trả theo đuổi đâu
Cái nghề hương của chúng tôi là hương thơm
Nó có từ thượng khổ nó ra rồi
Từ bà cô đó mà sinh cho bố tôi
mà đến đời chúng tôi là ba đời rồi
Tại thôn cao
chủ yếu sản xuất hai loại hương chính
hương vòng và hương ngán
Dùng cụ làm hương trước đây đơn giản
làm hương vòng
dùng bộ cần cối, phán cuốn
làm hương ngán
Dùng cụ chủ yếu là bản xay hương
Khoảng mấy năm trở lại đây
máy móc đã dần thay thế
những dụng cụ thủ công
nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng
đặc biệt là những khách hàng khó tính
như Nga, Mỹ, Pháp, Canada, Thái Lan
Qua nghiên cứu, tìm hiểu
chúng tôi được biết
để sản xuất một vạn nén hương xạ
loại 36-38cm
loại hương cổ truyền
công thức chung là
phải có từ 12-14kg nguyên liệu vỗn hợp
trong đó
gồm 1,2kg hồi quế
1kg nhựa tráng
2-3kg hoàng đàn
mỏ quạ 2kg thuốc bắc từ 2-3kg
các nguyên liệu này
được nghiền thành bột
và trộn đều với nước sao cho vừa vặn
nếu bị ướt quá
sẽ rất khó làm
còn nếu khô quá
sẽ bị hao
dẫn đến lãi ít
thậm chí không có lãi
làm hương nén
phải có tăm làm cốt
tăm hương được làm từ nứa
theo kinh nghiệm của các cụ
ở thôn cao
nứa và là nứa bánh tẻ
có đường kính gốc 5-7cm trở lên
nứa phải được ngâm xuống ao bùn
khoảng 40 ngày trở ra
mới được vớt lên
nứa sau khi vớt
phải được rửa sạch
và phơi khô nỏ
khi đó
mới trẻ làm tăm
với hương liệu
nguyên liệu đầy đủ như vậy
hương sản xuất ra khi thấp
sẽ rất dễ cháy
đối với hương vòng
do không có tăm làm cốt
nên kỹ thuật đòi hỏi cao hơn
làm hương vòng
cũng dùng cao và nguyên liệu
như làm hương nén
nhưng phải dùng 2 loại cao
cao nhúng
và cao xe
cao nhúng có đặc tính rắn và cứng
cao xe mềm và dẻo hơn
điều khác biệt của làm hương vòng
là trước khi pha chế
người sản xuất phải thử chất lượng
của từng loại cao
để từ đó
chọn tỷ lệ thích hợp
thông thường
cứ 5 phần cao nhúng
pha với 3 phần cao xe
theo kinh nghiệm
của những người làm hương
ở thôn cao
muốn làm 1 vạn
nhán hương vòng
loại 12 giờ
và dùng khoảng
12kg
nguyên liệu hỗn hợp
trong đó
cao nhúng
5,5kg
cao xe
2kg
hồi quế
từ 1 đến 2kg
tùng
2kg
những hỗn hợp trên
được nghiền thành bột
trộn đều với nước
sao cho vừa mềm vừa dẻo
do đó
dùng máy ép hỗn hợp
thành sợi
để rồi chuyển đến công đoạn
cuối cùng
là cuốn hương
thành vòng
thông thường
trời có nắng
nhiệt độ từ 25
đến 35 độ C
thì chỉ cần
phơi hương 1 nắng
là được
nếu nhiệt độ thấp hơn
trời ít nắng
có thể phơi
từ 2 đến 3 nắng
hương sản xuất ra
nếu không gặp nắng
bắt buộc
phải đem sấy
bằng than
hoặc bằng điện
màu của nén hương
sẽ bị dìn không tươi
hương sẽ cám thơm
tậm chí
sẽ bị cháy dở dan
bởi nó
được thiếu đi
những hương vị tự nhiên
của nắng gió
và đất trời
vì thế
người làm hương
phải đáp bắt được quy luật
của thời tiết
theo dõi tình hình thời tiết
và phải biết dự báo
thời tiết
để có kế hoạch
sản xuất
phù hợp
tuy nhiên
để những nén hương
tụ bắc trường tồn
theo thời gian
các thế hệ
người thôn cao
không chỉ lau tâm hổ tứ
mà còn phải dồn cả
tâm đức
để tạo nên
sự tinh quý
của hương xạ
thôn cao
nói cách khác
sản xuất hương
đã được người dân thôn
cao
thăng hoa
trở thành một nghệ thuật
theo nhà chùa
được biết là hương
của làng cao
xã Bảo Khê
thành phố Hương Yên
là một nảy hương
rất là tốt
dùng cho
các lễ hội
và
các nơi tôn nghiêm
như chùa
triển miếu mạo
và
thờ cúng
tổ tiên
trong các gia đình
dòng họ
và dùng cho
những ngày lễ
ngày Tết
hương
của Bảo Khê
rất là thơm
đặc biệt là
được
triết xuất
từ
hơn 30 vị
thuốc bắc
để
làm ra được
lén hương này
phải có rất là nhiều
tâm huyết
và
tỉ mỉ cầu kỳ
về kỹ thuật
hương này
đặc trưng của nó
có lét đặc trưng là
đốt thì rất là
đốt mà
dân cúng
Phật Thánh
hoặc là
phụng sự
trong các
gia tiên dòng họ
nó không có gây
độc hại gì
cho sức khỏe
mà
nó có một
mùi thơm
rất là
dịu của em
gia đình tôi
thường dùng
hương này
vì là
các ngày lễ
Tết
không những gia đình tôi
còn nhiều gia đình khác
chung quanh nhà tôi
vẫn thường dùng
tôi biết hương này
làm toàn bằng
thuốc bắc
mặc dù hương này
so với các
loại hương khác
tôi biết là
đắt hơn
tôi vẫn mua
dùng hương này
trong gia đình tôi
và
đến lễ Tết
chùa triển
tôi cũng thường
mua hương này
Ghi nhận những thành quả lao động
của các thế hệ
người làm hương
thôn cao
năm 1939
Hội trợ triển lãm
hàng Đông Dương
được tổ chức
tại Hà Đông
Hãng hương nhãn hiệu
con gà
của cụ Kiểu Ngã
đã được trao giải nhất
và cụ Kiểu Ngã
đã được Vua Khải Định
ban hàm kiểu phẩm
năm 2003
tại Hội trợ triển lãm
thương mại mùa thu
Hà Nội
Hãng hương trầm
hiệu thế hương
của nghệ nhân
Đào Đức Cơ
đã được ban tổ chức
trao tặng huy trương vàng
Những phần thưởng cao quý ấy
không chỉ là sự ghi nhận
thành quả lao động
sự trung thành
với nghề
của người đứng đầu
một triều đại
của một bộ chuyên ngành
mà đó
còn là nguồn động viên
vô cùng to lớn
đối với các thế hệ
người làm nghề
làng cao
Có được một nghề đã khó
yêu mến
và giữ gìn nó
còn khó hơn nhiều
phải chăng
người thôn cao
yêu quý
giữ gìn nghề sản xuất
hương thuốc bắc gia truyền
là thực hiện trữ hiếu
với tiên tổ
phải chăng
cũng vì thế
mà hương sản thôn cao
không còn là hàng hóa
nó đã vượt lên
giá trị hàng hóa
thông dụng
để trở thành bản sắc
của người thôn cao
và đó
cũng là nét đẹp
trong truyền thống văn hóa
đậm đà bản sắc
của dân tộc Việt Nam
Từ một làng nhỏ
chuyên nghề trải lưới
bên bờ sông Hồng
sau hơn 130 năm tiếp nhận
làm quen
duy trì
và phát triển
nghề làm hương thuốc bắc gia truyền
các thế hệ người dân làng cao
đã làm dạng danh tiên tổ
thông qua chữ TÂM
vì có TÂM
nên chỉ sau ít năm
thực hiện công cuộc đổi mới
do đảng khởi xướng
và lãnh đạo
không ai khác
chính con em làng cao
đã làm cho quê hương mình
thay ra đổi thịt
hình ảnh về một làng cao nghèo năm xưa
nay chỉ còn trong ký ức
thay vào đó
là một làng cao
giàu có
văn minh
một làng yên bình
không kề nạn
một làng cao
vững bước đi lên
bởi chữ TÂM
