Trong một số môi trường công sở hay có văn hoá "làm lâu lên lão làng", nghĩa là cứ làm lâu tự động được xem là có kinh nghiệm. Trong khi điều này thực chất lại không đúng.
Có những người thường tự hào rằng mình có 5 năm, 10 năm kinh nghiệm. Nhưng khi hỏi ra thì trong 10 năm đó họ chỉ làm đi làm lại một việc quen thuộc. Đối với tôi, những người này không phải là có 10 năm kinh nghiệm mà là họ có 1 kinh nghiệm làm đi làm lại trong 10 năm.
Trong tập ngày hôm nay tôi sẽ chia sẻ với các anh chị cụ thể kinh nghiệm là gì, thông qua đó chúng ta sẽ có phương pháp để tích luỹ và xây dựng kinh nghiệm hiệu quả hơn.
MỤC LỤC: 0:00 - Giới thiệu 0:40 - Lời giới thiệu 1:26 - Hai Thông tin các nhà tuyển dụng có thể lưu ý 2:34 - Kinh nghiệm là gì và đến từ đâu 11:20 - Kinh nghiệm không phải số năm làm việc
Xin chào các anh chị và các bạn.
Chào mừng các anh chị đến với podcast Hiếu TV.
Trước khi bắt đầu, dành cho anh chị nào mới lần đầu đến podcast này,
thì đây là nơi mà tôi chia sẻ về một số chủ đề về tài chính cá nhân,
cũng như là một số kinh nghiệm trong kinh doanh và cuộc sống mà tôi đã tích lũy được.
Các anh chị có thể ghé thăm trang web của podcast ở địa chỉ là hiếu.tv
để tải về một số tài liệu mà tôi đang chia sẻ miễn phí.
Một lần nữa, xin chào các anh chị.
Và bây giờ thì chúng ta cùng nhau bắt đầu với chủ đề ngày hôm nay.
Trong công việc của tôi thì nhiều năm nay,
nó đòi hỏi là tôi phải ngồi ở cái vị trí phỏng vấn
để tìm các cái ứng viên chất lượng cho những công ty mà tôi đang cộng tác.
Và có một cái điều rất là quan trọng mà tôi để ý thấy là
có nhiều người họ thường hay bị lẫn lộn.
Đó là người ta bị lầm tưởng là cái số 5 kinh nghiệm,
nó chính là cái số 5 làm việc.
Cái việc lẫn lộn này nó không chỉ xảy ra ở phía các ứng viên,
mà cả ở góc độ nhà tuyển dụng,
tôi thấy là cũng thường bị lầm lẫn giữa hai cái ưu tố này.
Trong tập ngày hôm nay thì tôi sẽ phân tích cho các anh chị
vì sao đây là hai cái việc hoàn toàn khác nhau
và từ đó để cho các anh chị có thể chuẩn bị tốt hơn
cho cái con đường sự nghiệp của mình.
Bên cạnh đó, về phía các công ty
thì cũng sẽ có cái phương pháp để mà tuyển dụng hợp lý hơn.
Trước giờ, khi mà tôi đánh giá một cái hồ sơ ứng viên nào đó
thì sẽ có hai cái loại thông tin mà tôi sẽ bỏ qua ngay lập tức.
Đầu tiên, đó là cái việc người đó có tốt nghiệp đại học hay không.
Đối với tôi thì đây là cái loại thông tin mà tôi ít quan tâm nhất.
Tôi xác định cái mục tiêu của tôi tuyển người là để họ làm việc cho công ty,
chứ không phải là để tuyển vào để treo cái tấm bằng họ lên văn phòng cho sang.
Tất nhiên là tôi không có nói là có bằng đại học thì nó sẽ bất lợi trong con mắt của tôi.
Nhưng bên cạnh đó thì nó cũng không có mang thêm bất kỳ một cái ưu điểm nào.
Cái việc này thì tôi cũng đã có lần chia sẻ cái lý do khá kỹ
vì sao ở trong cái tập số 37, đại học có phải là con đường duy nhất hay không.
Thì đó là cái loại thông tin đầu tiên mà tôi sẽ vứt sang một bên.
Có lại thông tin thứ hai, đó chính là cái số 5 kinh nghiệm làm việc.
Và đây cũng là cái nội dung chính của cái tập ngày hôm nay.
Nghe đến cái đoạn này thì có lẽ là nhiều người sẽ giật mình
tại vì không quan trọng cái bằng đại học thì nghe nó còn hợp lý,
nhưng mà bỏ luôn cả những cái số 5 kinh nghiệm thì nghe nó hơi lạ.
Tuy nhiên, tôi sẽ phân tích cho các anh chị vì sao mà tôi quyết định làm như vậy.
Đầu tiên thì chúng ta cùng nhau chúng ta phân tích vậy thì cụ thể cái kinh nghiệm đó là cái gì?
Thì kinh nghiệm đó với tôi, đó là chúng ta có khả năng dự đoán được
là khi mà chúng ta làm một cái hành động A,
thì nhiều khả năng nó sẽ dẫn đến cái kết quả B.
Tôi lấy ví dụ trong cái ngành về trải nghiệm người dùng,
thì thường sẽ có một cái hoạt động người ta gọi là user interview,
nghĩa là chúng ta sẽ mời người dùng đến cái phòng lab của công ty.
Chúng ta cho họ sử dụng cái sản phẩm, rồi lắng nghe những cái phản hồi của họ.
Và thường thì những cái phiên thử nghiệm như vậy nó sẽ mất đâu đó khoảng trên dưới một tiếng.
Trừ đi cái khoảng thời gian setup này nọ,
thì trung bình mỗi ngày chúng ta sẽ phỏng vấn đâu đó khoảng 6 người.
Và ở trong những cái công ty có cái quy mô đủ lớn một chút,
thì sẽ có một cái bộ phận lo phụ trách cái việc tìm người để phỏng vấn này.
Và nếu mà trường hợp là một người chưa có nhiều kinh nghiệm,
khi mà yêu cầu tìm 6 người,
thì họ sẽ tập trung mời cho đủ 6 người,
rồi họ liên hệ đặt lịch hẹn,
và họ kỳ vọng là đến đúng ngày đúng giờ,
thì những người đó họ sẽ xuất hiện như đã hẹn.
Nhưng nếu là một người có kinh nghiệm,
thì họ sẽ giữ trù trước được là sẽ có trường hợp,
cái người được hẹn người ta sẽ quên,
hoặc là họ sẽ bị bận đột xuất gì đó vào phút cuối.
Cho nên để mà đảm bảo được cái tỷ lệ xuất hiện cao nhất,
thì chúng ta phải có cái kế hoạch để mà nhắc nhở họ,
và xác nhận lại lịch hẹn với họ vào những khung thời gian nào đó.
Thậm chí là họ sẽ mời nhiều hơn số lượng 6 người,
để trừ hao cho cái trường hợp là sẽ có người hủy hẹn vào phút chót.
Ví dụ là họ sẽ mời 8 người chẳng hạn.
Rồi sau đó thì họ còn phải chuẩn bị luôn cho cả cái trường hợp là
nếu mà giả sử cả 8 người đều xuất hiện đủ hết,
thì lúc đó phải xử lý như thế nào?
Tất cả những cái việc này nó đều xuất phát từ cái việc là
cái người đó họ đã từng gặp phải những cái vấn đề này trong quá khứ,
cho nên họ biết là phải chuẩn bị và phải xử trí như thế nào cho từng trường hợp.
Đây chính là những cái kinh nghiệm,
và những cái kinh nghiệm này nó mới thật sự là giá trị.
Vậy thì cái câu hỏi tiếp theo là cái kinh nghiệm nó từ đâu mà ra?
Thì theo tôi, kinh nghiệm nó đến từ một số cái nguồn chính như sau.
Đầu tiên, đó là nó đến từ thực tế.
Ví dụ trong cái câu chuyện lúc nãy,
thì cái người tổ chức phỏng vấn,
họ đã từng gặp phải những cái trường hợp có những cái người được hẹn họ không xuất hiện,
cho nên họ biết là để mà đảm bảo được cái số lượng,
thì họ phải làm những cái gì để mà chuẩn bị trước.
Đây chính là những cái nguồn kinh nghiệm quý giá nhất,
bởi vì nó là kinh nghiệm thực tế.
Nó quý hơn bất kỳ cái bằng cấp nào.
Cái nguồn kinh nghiệm này tuy nó quý,
nhưng mà nó phải mất rất là nhiều thời gian mới có thể thu thập được.
Và trong nhiều trường hợp thì nó đòi hỏi chúng ta phải có một cái môi trường để làm
thì mới có kinh nghiệm.
Đôi khi là cái việc này nó dẫn đến cái câu chuyện là con gà và quả trứng.
Không có cái môi trường để làm thì chúng ta sẽ không có kinh nghiệm.
Mà không có kinh nghiệm thì không ai nhận chúng ta vô làm.
Thành ra lại không có môi trường để làm.
Thật ra thì vẫn có cách để mà thoát ra khỏi được cái vòng lập này.
Nhưng mà nếu tôi nói quá sâu vô thì nó thành ra nó bị lạc đề khỏi cái chủ đề ngày hôm nay.
Do đó nên hẹn các anh chị vào một dịp khác
thì tôi sẽ quay lại tôi nói thêm về cái ý này.
Quay trở lại câu chuyện của chúng ta.
Đó là cái nguồn kinh nghiệm thứ nhất.
Những cái kinh nghiệm nó đến chính từ thực tế trải nghiệm của chúng ta.
Nguồn kinh nghiệm thứ hai.
Đó là chúng ta học từ kinh nghiệm của những người đi trước.
Ví dụ như ở trong công ty thì chúng ta được hướng dẫn bởi những người quản lý cấp cao hơn.
Bản thân những người này họ đã từng gặp phải những cái vấn đề đó.
Cho nên họ sẽ nói cho chúng ta biết là những cái gì nên tránh.
Bên cạnh đó cái việc mà chúng ta đọc sách hay là đi học
nó cũng là một cái dạng kinh nghiệm dạng này.
Khi đọc sách là chúng ta đang học lại từ những cái đúc kết của những người đi trước.
Họ đã qua những cái kinh nghiệm đau thương rồi
cho nên họ mới đúc kết lại và họ tổng hợp lại thành sách.
Tương tự như vậy cho cái trường hợp đi học.
Chúng ta chọn thầy để học
vì những người thầy đó họ đã từng trải qua những cái kinh nghiệm xương máu.
Bây giờ thì họ truyền lại những cái kinh nghiệm
để chúng ta tránh phải lập lại những cái lỗi lầm của họ.
Nhưng mà cái việc này nó cũng có tiềm ẩn rủi ro
bởi vì không phải là sách nào cũng là sách hay
có chứa những cái kinh nghiệm quý ở trong đó
và không phải là thầy nào cũng là thầy giỏi
có những cái kinh nghiệm để mà truyền lại cho chúng ta.
Có rất là nhiều thầy cũng chỉ đọc được đầu này đầu kia một chút
rồi góp nhạc linh tinh xong rồi dạy lại cho người khác.
Những cái trường hợp này thì theo tôi rất là nguy hiểm
bởi vì tôi nghĩ là học cái thứ tầm 7
thì đôi khi nó còn nguy hiểm hơn là không học.
Cho nên để tận dụng tốt những cái nguồn kinh nghiệm này
thì nó đòi hỏi là chúng ta phải tìm cho ra những cái quyển sách hay
và những cái người thầy giỏi để mà theo.
Cái cách này nó có một cái ưu điểm lớn
đó là nó giúp cho chúng ta có được kinh nghiệm rất là nhanh.
Thứ hai nữa là nó không có đòi hỏi chúng ta phải trả giá quá nhiều
thì mới có được kinh nghiệm
bởi vì căn bản là những người đi trước kia
họ đã trả giá thay cho chúng ta rồi.
Đây cũng là cái lý do vì sao mà mỗi khi mà tìm được
một cái quyển sách quý hay là một người thầy giỏi
thì tôi không bao giờ tiết tiền để mà có được những cái kinh nghiệm của họ.
Bởi vì dù có mắc tới đâu đi nữa
thì tôi quan niệm là nó vẫn rẻ hơn rất là nhiều
so với cái việc chúng ta tự trả giá.
Đó là cái nguồn kinh nghiệm thứ hai.
Còn cái nguồn kinh nghiệm thứ ba
nó là cái sự kết hợp của cái nguồn thứ nhất và cái nguồn thứ hai.
Đó là chúng ta học được kinh nghiệm của những người đi trước
rồi sau đó chúng ta đem áp dụng vào chính cái thực tế của mình
rồi từ đó rút ra được những cái kinh nghiệm của riêng mình.
Và theo tôi thì đây là cách để mà có được những cái kinh nghiệm chất lượng nhất
và cũng thuộc dạng nhanh nhất.
Bây giờ thì sau khi đã hiểu được kinh nghiệm nó từ đâu ra rồi
thì chúng ta sẽ thấy là gốc rễ để mà có được kinh nghiệm
là nó xuất phát chính từ cái việc mà chúng ta phạm lỗi
chúng ta làm sai một cái điều gì đó.
Khi mà chúng ta mới làm lần đầu một cái hành động A chẳng hạn
chúng ta sẽ không có dự trù trước được là mình sẽ phải đối mặt với cái hậu quả B
cho tới khi mà nó xảy ra rồi thì chúng ta mới biết
và nhờ đó nên những cái lần sau thì chúng ta mới biết là mình nên tránh
đó chính là những cái kinh nghiệm.
Và từ khi mình nhận ra cái gốc rễ này
thì nó cũng bắt đầu nó thay đổi cái cách mà tôi quản lý nhân viên của mình
và cả cái cách mà tôi phát triển bản thân của riêng tôi.
Đầu tiên là về cái việc nó đã thay đổi cái cách mà tôi đã quản lý nhân viên của mình như thế nào
đó là từ khi mình nhận ra được cái gốc rễ này
thì tôi không còn quá khó chịu với cái việc khi mà nhân viên của mình phạm lỗi nữa.
Thậm chí khi mà điều kiện công ty cho phép
thì tôi còn có cái xu hướng là tạo điều kiện cho nhân viên của mình phạm lỗi
bởi vì đó sẽ là cái cách để mà họ có được kinh nghiệm
và xét cho cùng thì nhân viên càng có kinh nghiệm thì công ty sẽ càng được lợi nhiều hơn.
Nếu mà chúng ta cứ ngại không dám cho nhân viên phạm lỗi
thì họ sẽ không có phát triển được
và cái lỗi đó là một cái lỗi tiềm ẩn
mà tôi thì tôi có quan niệm là thà để họ phạm lỗi trong cái môi trường có kiểm soát
để mà họ rút kinh nghiệm
còn hơn là để họ phạm lỗi trong những cái trường hợp ngoài tầm kiểm soát của chúng ta
khi đó thì đôi khi cái hậu quả nó sẽ lớn hơn rất là nhiều.
Tuy nhiên khi mà đã phạm lỗi
thì bản thân cái người nhân viên đó phải có cái phương pháp
để mà tổng hợp và rút tiễa ra được những cái bài học
để từ đó chuyển hóa nó thành kinh nghiệm.
Do đó tuy là tôi luôn tạo điều kiện để nhân viên phạm lỗi lần đầu
nhưng mà tôi sẽ rất là quan tâm tới cái việc là họ cứ phạm đi phạm lại một lỗi nhiều lần
theo cùng một cách giống nhau.
Canh chỉ để ý là cái đoạn này tôi dùng một cái cụm từ là
phạm đi phạm lại nhiều lần theo cùng một cách giống nhau.
Cái cụm từ này nó quan trọng là bởi vì cùng một cái vấn đề
có thể đôi khi chúng ta phải thử nhiều lần bằng nhiều cách khác nhau
thì mới có thể tìm ra được giải pháp
và tôi thì tôi không có vấn đề gì với cái trường hợp đó
Tôi chỉ có vấn đề khi mà họ cứ phạm đi phạm lại hoài một cái lỗi theo cùng một cách
bởi vì cái điều này cho thấy là người nhân viên này họ không chịu rút kinh nghiệm
hoặc là họ đang chưa có cái phương pháp
để mà chuyển hóa những cái bài học thực tế thành kinh nghiệm.
Đó là cách mà tôi đã dùng để quản lý nhân sự
trong những cái tổ chức mà mình làm việc trước giờ.
Còn riêng cho bản thân tôi thì tôi cũng áp dụng tương tự.
Tôi luôn tạo điều kiện để cho mình phạm lỗi
nhưng mà song song đó thì mỗi khi mà thất bại một cái việc gì đó
thì tôi sẽ luôn luôn cố gắng đào sâu xuống góc rễ
để tìm hiểu cái nguyên do cụ thể là mình đã làm sai ở cái điểm nào
rồi cái bài học rút ra nó sẽ là cái gì.
Thậm chí là tôi còn ghi nó lại một cách rất là chi tiết
để mà lưu nó vô cái kho tài liệu cá nhân mà tôi gọi là wiki.
Có lần tôi đã nhắc tới cái wiki này ở trong một cái tập trước đây
khi mà tôi nói về những cái kinh nghiệm đọc sách.
Dành cho anh chị nào chưa xem cái tập đó thì đại loại là tôi có một cái nơi
mà tôi hay gọi đùa là cái tàn thư.
Trong đó thì tôi tổng hợp lại hết tất cả những cái gì mà tôi đã rút tỉa được
trong quá trình sống và trải nghiệm của mình
và tôi thấy đây là một cái việc làm rất là hữu ích.
Nếu mà có thời gian thì các anh chị nên thử làm thử xem.
Từ những cái phân tích nãy giờ thì bây giờ chúng ta vòng lại cái câu chuyện ban đầu
vì sao mà tôi không quan tâm tới cái số 5 kinh nghiệm ghia trên CV của những cái ương viên.
Đó là bởi vì với tôi thì những cái con số này nó không phản ánh được
những cái kinh nghiệm mà cái người đó họ đã rút tỉa ra được trong cái quá trình làm việc.
Có những người họ ghi trên CV là đã đi làm 5 năm, 10 năm
nhưng mà cái con số đó nó không có nói được với tôi là
trong 5 năm, 10 năm đó họ đã đúc kết được những cái kinh nghiệm quý nào.
Có khi là trong 5 năm, 10 năm đó họ chỉ làm đi làm lại một việc duy nhất
thì cái lúc đó cái số lượng kinh nghiệm mà họ có được nó chỉ là một kinh nghiệm.
Trong khi có những người họ chỉ mới đi làm 2 năm thôi
nhưng mà nếu mà họ chịu lăng xã
từ đó thì họ có cơ hội họ va chạm và họ phạm nhiều lỗi
cho nên họ sẽ rút ra được nhiều kinh nghiệm
thì có khi là cái số lượng kinh nghiệm mà họ có được
nó sẽ nhiều hơn cái người 5 năm, 10 năm kinh nghiệm kia rất là nhiều.
Vậy thì nếu mà không nhìn vào băng cấp
mà cũng không nhìn vào những cái số 5 kinh nghiệm
vậy bây giờ tôi nhìn vào cái gì?
Câu trả lời đó là tôi nhìn nhiều nhất vào những cái gì mà họ đã làm
và những cái gì mà họ đã làm không nhất thiết phải là những cái gì mà họ đã làm thành công.
Tôi xem những cái gì mà họ làm thành công
và những gì mà họ làm thất bại đều có giá trị như nhau.
Thậm chí có thể nói là những cái gì mà họ đã làm thất bại
đôi khi nó còn có giá trị nhiều hơn đối với tôi.
Và đó chính là phương chăm chính mà tôi dùng để thẩm định các ương viên.
Nếu là designer hay là product manager
thì tôi sẽ nhìn vào portfolio thực tế của họ.
Còn nếu là cấp quản lý
thì tôi sẽ nhìn vào cái số lượng người mà họ đã quản lý
cái cách mà họ đã tổ chức nhân sự như thế nào
cái cách mà họ hành động khi mà gặp phải những cái vấn đề phức tạo ra sao.
Thì thông qua các tập ngày hôm nay
cái thông điệp mà tôi muốn chia sẻ với các bạn trẻ
đó là thứ nhất là đừng có ngại trải nghiệm
và đừng có ngại phạm sai lầm
bởi vì đó là cách tốt nhất để mà chúng ta có kinh nghiệm.
Cái điểm tiếp theo
đó là chúng ta phải có cách để mà rút tỉa ra được những cái bài học
để mà tránh cho những lần sau.
Bất kỳ khi nào mà mình phạm cùng một lỗi hai lần
thì mình phải nghiêm túc ngồi xuống để mà xem cái vấn đề nó ở đâu
và cái nguyên do vì sao nó là như vậy.
Còn khi mà chuẩn bị những cái CV hay là cover letter
thì hãy tập trung hướng vô những cái bài học kinh nghiệm mà mình đã tích lũy được.
Về phía người tiển dụng
thì chúng ta đừng quá quan tâm tới cái số 5 kinh nghiệm.
Thay vào đó thì hãy tập trung vào những cái dự kiện khác
để tìm ra được cái khối lượng kinh nghiệm mà họ đang có là bao nhiêu.
Tất nhiên là ngoài cái năng lực
thì chúng ta còn phải thẩm định thêm về tư cách,
về đạo đức và những cái yếu tố khác.
Nhưng riêng bên năng lực
thì tôi thường dùng cái phương châm này để đánh giá
và cho tới nay thì nó khá là hiệu quả đối với tôi.
Bên cạnh đó thì ở góc độ nhà tiển dụng
chúng ta hãy cố gắng giữ một cái mindset rất công bằng với những người trẻ.
Tất nhiên là những người trẻ
họ sẽ có những cái vấn đề đặc thù của họ.
Nhưng mà ở đây chúng ta đang nói về cái phần thẩm định về năng lực
thì chúng ta cũng đừng mặc định cho là người trẻ,
người có ít số 5 làm việc
thì sẽ ít năng lực hơn là người có nhiều số 5 làm việc
kể cả là những cái năng lực về quản lý.
Tôi từng có những cái người nhân viên quản lý rất là trẻ
và các em đó quản lý đôi khi là tốt hơn rất là nhiều
so với những người đã đi làm lâu năm
nhưng mà lại không có va chạm nhiều.
Và đó là lý do vì sao mà ở đoạn đầu
tôi nói là đối với tôi bây giờ thì cái số 5 làm việc
nó không phải là cái số 5 kinh nghiệm.
Tôi hy vọng là qua những cái chia sẻ trong tập ngày hôm nay
nó đã ít nhiều nó gợi mở cho các anh chị những cái hướng phát triển
để mà làm sao chúng ta không còn bị giới hạn
cái kinh nghiệm trong những cái số 5 làm việc nữa.
Tôi xin dừng cái tập ngày hôm nay lại tại đây.
Nếu mà thấy những cái nội dung này là hữu ích
thì nhờ các anh chị chia sẻ thêm cho bạn bè và người thân của mình.
Ngoài ra thì như thường lại
bởi vì cái giải thuật của Youtube hữu tiên cho những video có nhiều like
nên nếu mà thích video này
thì nhờ các anh chị bấm thêm vào cái nút like
để giúp cho podcast của chúng ta có nhiều người biết hơn nữa.
Xin cảm ơn sự theo dõi của các anh chị
Chúc các anh chị có một buổi tối cuối tuần bình yên.