VẬT LÍ 10 - kết nối tri thức - BÀI 29 - BÀI TOÀN ĐỘNG LƯỢNG

THẦY LÂM 1E
18 người theo dõi
vật lí 11 sách kết nối tri thức . Định luật bảo toàn động lượng chỉ đúng với hệ kín sau khi các vật có va chạm mềm và va chạm đàn hồi #va_chạm_mềm_va_chạm_đàn_hồi #bảo_toàn_động_lượng
Chào các bạn, chào các em thân mến!
Hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau học bài số 29
Định lục bảo tồn động lượng
Các em quan sát hình bên là một người
đang ở trong một chiếc thuyền đang đứng yên
Tại sao thuyền bị lùi lại
khi người này bước lên trên bờ?
Chúng ta áp dụng định lục bảo tồn động lượng
để giải thích cho trường hợp này nhé
1. Định lục bảo tồn động lượng
Thì cái định lục bảo tồn động lượng này
chỉ áp dụng cho một hệ kín thôi
hay còn gọi là hệ cô lập
Vậy thế nào là một hệ kín?
Hệ kín là một hệ không có
ngoại lực tác dụng lên trên hệ
Ví dụ như chúng ta có 2 viên bi
nó va chạm vào nhau
Thì chúng ta không xét đến những lực
bên ngoài hệ
Không xét đến lực cản không khí
Không xét đến lực massage
Chúng ta chỉ xét đến lực tương tác
giữa 2 viên bi thôi
Bi A tác dụng 1 lực lên Bi B
thì ngược lại theo định lục 3 N
Bi B sẽ tác dụng lực lên trên Bi A lại
Chúng ta xét 2 lực tương tác đó thôi
Mà không xét đến những lực bên ngoài
Thì được xem là hệ kín
Còn nếu mà có ngoại lực đi
Nếu mà có ngoại lực tác dụng lên hệ
Thì những lực đó phải cân bằng nhau
Hợp lực của chúng phải cân bằng nhau
Ví dụ như lực năng
và trọng lực
2 lực này được xem là ngoại lực
Coi như cân bằng
Thì cũng được xem là hệ kín
Ví dụ các em thấy 2 viên bi
nó va chạm vào nhau
Thì tất nhiên ở đây có trọng lực và phản lực
Nhưng mà chúng là ngoại lực mà cân bằng rồi
Thì coi như là 2 cái lực này
nó không ảnh hưởng đến cái hệ này
Do đó khi nó va chạm vào nhau
Thì chúng ta thấy là
Chúng ta chỉ xét đến cái lực của Bi A
tác dụng lên Bi B
Và Bi B tác dụng lên Bi A thôi
Thì cái hệ này được xem là hệ kín
Trong 1 hệ kín
Thì chỉ có các nội lực
Các lực tác dụng
giữa các vật trong hệ thôi
Tương tác giữa các vật
Các nội lực này
theo lực Barneyton
nó sẽ trực đối với nhau
Khi các vật nó va chạm với nhau
thì theo lực Barneyton
các lực xuất hiện
chính là những cặp lực trực đối với nhau
Thông thường các bài tập về tính tốn về sau này
các em chỉ áp dụng hệ 2 vật thôi
Chứ không bao giờ người ta cho các bài tập
hệ 3 vật cả nha
Nghĩa là 2 vật va chạm với nhau thôi
Nếu trong quá trình tương tác
các nội lực xuất hiện lớn hơn
thì chúng ta có thể bỏ qua các nội lực
và được xem hệ này là hệ kính
Ví dụ như chúng ta xét những va chạm
va chạm giữa 2 ô tô
hoặc là va chạm giữa 2 viên bi
hoặc là đạn nổ ra
pháo nổ
hoặc là hiện tượng giật lùi của súng
khi chúng ta bắn
hoặc là khi chúng ta bước lên trên này
thì lúc này thuyền sẽ lùi ở phía sau
Hãy cho ví dụ về hệ kính
đó như thầy đã nói rồi
1 viên đạn nổ ra
hoặc là
2 viên bi
nó va chạm vào nhau
2 viên bi A nó va chạm vào nhau
chúng ta bỏ đi nội lực
hoặc là
hiện tượng giật lùi của súng
khi chúng ta bắn súng
thì súng bị giật ở phía sau
dù chúng ta xét hiện
nhưng hiện tượng là
giật lùi
của súng
sau khi bắn
hoặc là
hiện tượng là phóng tên lửa
một lượng khí nó phục phía sau
tên lửa nó bay
chúng ta phóng tên lửa lên
2. Định lục bảo tồn nồng lượng
bây giờ chúng ta xét
một hệ kính gồm 2 vật
trượt trên một cái điểm khí
đến va chạm vào nhau
cái điểm khí này là chức năng của nó
là giảm đi lực ma xét
chúng ta bỏ vào ma xét
vì các cặp lực
F1 và F2
là các cặp nội lực trực đối nhau
nên chúng ta theo định lục 3 như tên
khi vật 1
chạm vào vật A
một lực
thì lúc này vật 2 sẽ chạm lại vật 1 một lực
2 lực thì trực đối
theo định lục 3 như tên
các em có F1 và F2
ví dụ sau khi va chạm
vật 1
chạm vào vật 2
1 tách dụng lên 2 một lực
đặt lại F2 đi
ngược lại 2 sẽ tách dụng lên 1 một lực
đặt lại F1
2 lực này là 2 lực trực đối
là 2 lực đặt trên 2 vật khác nhau
2 lực cùng phương và ngược chiều
và 2 lực này có độ lớn như nhau
gọi là 2 lực trực đối nha
lúc này dưới tách dụng của 2 lực F1
và F2 trong khoảng thời gian
ΔT thì lúc này động lượng
của mỗi vật sẽ có độ biến thêm
là ΔTB1 và ΔTB2
như bài học trước các em đã học
sau khi mà bị tách dụng lực lên
và trong một thời gian
tiếp xúc với ΔT
thì lúc này nó gây ra sự biến thiên động lượng của vật 1
và biến thiên động lượng của vật 2
ΔTB1 và ΔTB2
nghĩa là lấy lại động lượng lúc sau
trừ cho động lượng ban đầu
lúc này mình áp dụng công thức là
sung lượng của lực là tích của lực tách dụng
nhân cho ΔT bằng ΔTB
thì chúng ta sẽ có cho từng vật như sau
vật 1 là F1
vật 2 thì ứng với lực F2
nhân vào thời gian tiếp xúc
bằng độ biến thiên động lượng của vật 2
ở đây các em thấy rằng
vì F1 và F2 là 2 lực trực đối
mà cái này giống nhau nữa
do đến ĐTB1 sẽ bằng trừ ĐTB2
các em chú ý nhé
F1 bằng trừ F2
mà 2 cái này bằng nhau rồi
suy ra ĐTB1 bằng
ĐTB2
thì lúc này chúng ta có
F1 ĐT sẽ bằng ĐTB1
F2 ĐT sẽ bằng ĐTB2
nhưng có dấu trừ
thì mình sẽ ra được công thức này
các em chuyển quế qua thì các em sẽ có được
tổng động lượng của hệ
bằng 0
người ta gọi là vector b này
chính là tổng động lượng
toàn phần của hệ
là động lượng toàn phần của hệ
thì lúc này ta có biến thiên
động lượng toàn phần của hệ
sẽ bằng tổng biến thiên động lượng của mỗi vật
thì chúng ta sẽ có ĐTB
sẽ bằng ĐTB1
cộng ĐTB2
nếu mà chúng ta viết như thế này
thì chúng ta có thể viết lại như thế này
để dễ hình dung hơn
nếu mà ĐTB1
cộng ĐTB2 bằng 0
thì lúc này sẽ có như sau
ĐTB1 sẽ có là B
lúc sau là B1
trừ cho B
lúc đầu là B1
đó là ĐTB1
cộng ĐTB2 là B
lúc sau là B2
trừ cho vector B
B2
bằng 0
lúc này thì giữ lại B1
vector
cộng B2
vector
rồi đó mình chuyển 2 cái này qua đây
chuyển 2 vector này qua bên này
mình sẽ có được vector B1
cộng vector B2
các em thấy không
từ đó các em thấy rằng đây chính là tổng động lượng
của hệ trước
trước qua chạm
lúc này mình sẽ tương đương thử viết đây luôn nha
vậy mình sẽ tương đương là
B1 cộng B2
nó bằng B1
phải sau qua chạm
cộng cho động lượng B2 phải
sau qua chạm
vậy đây chính là động lượng
trước qua chạm
và đây chính là động lượng
sau qua chạm
vậy là các em thấy rõ ràng
nó có sự bảo tồn về động lượng
tổng động lượng trước qua chạm
nó bằng tổng động lượng
sau qua chạm
nếu chúng ta gọi B0 là
động lượng ban đầu
thì nó sẽ bằng tổng động lượng
của 2 vật ban đầu trước qua chạm
thì B1, B2
chỉ là động lượng của vật 1
đó là cơ sở trong nguyên tắc
chuyển động bằng phản lực
chuyển động bằng tên lửa
chuyển động bằng máy bay phản lực
khi mà máy bay chuyển động ở phía trước
thì chắc chắn một khối khí sẽ phục ra phía sau
sẽ có hỏi như sau
một cái hệ gồm 2 vật khối lượng làn lượng
m1 và m2
vật 1 là m1
đang chuyển động với vòng tốc là v1
và vật 2
khối lượng m2
chuyển động ngược chiều bằng tốc v2
bỏ ma sát và lực cản không khí
nghĩa là chúng ta bỏ bằng ngoại lực
biết biểu thức của định lục bảo tồn động lượng cho hệ này
đầu tiên chúng ta sẽ có biểu thức độc
b của hệ này
động lượng tổng của hệ này
sẽ bằng
động lượng của vật 1
cộng cho động lượng của vật 2
nghĩa là sẽ bằng m
nhân vector v1
cộng m
nhân vector v2
nó là một hàng số
tổng này là một hàng số
nghĩa là không đổi
dù sao khi qua chạm hoặc là bất
bất kỳ trong trường hợp nào
nếu mà hệ này hệ kín
thì động lượng của hệ này luôn luôn là một hàng số
đúng không
nếu mà mình xếp về độ lớn
khi mà mình xếp về độ lớn thì mình chọn chiều dương
là chiều như thế này đi
lúc này độ lớn của b hệ sẽ bằng
vật 1 cùng chiều
nên sẽ có được m nhân v1
vật 2 ngược thì trừ cho m nhân v2
chúng ta sẽ có được
biểu thức về độ lớn
2. Chúng ta xếp một số trường hợp
qua chạm đèn hồi và qua chạm mềm
thường thì có rất là nhiều
loại qua chạm nhưng mà chúng ta học
chúng ta chỉ nắm 2 loại qua chạm thôi
đó là qua chạm đèn hồi
và qua chạm mềm
đầu tiên mình sẽ xếp về qua chạm đèn hồi là như thế nào
trước qua chạm là c e b
đang đứng yên
c a đang chuyển động với bằng tốc v
sau khi qua chạm thì c a
lại đứng yên
và c b lại chuyển động với bằng tốc v
các em thấy không
toàn bộ c a truyền chuyển động cho c b
lúc này c b chuyển động
với cùng bằng tốc của c a
trong khi c a lại đứng yên sau qua chạm
đây là một loại
qua chạm đèn hồi
qua chạm như thế này gọi là qua chạm đèn hồi
vậy trong qua chạm đèn hồi này
nó có bảo tồn cái gì đây
trước tiên các em kiểm tra xem
động lượng của nó có bảo tồn hay không
và
động năng của nó
trước và sau qua chạm có bảo tồn hay không
thì chúng ta sẽ trả lời cho câu hỏi số 1
trước tiên chúng ta xếp động lượng ban đầu
thấy có động lượng ban đầu
là ghi là b 1
trước qua chạm
bằng động lượng của c a thôi
tại vì lúc này động lượng c b bằng 0
thì lúc này động lượng lúc đầu
bằng động lượng c a
động lượng lúc sau là b 2
bằng động lượng của c b
đúng không
thì lúc này chúng ta xì ra độ lớn này
nhớ là chiều dư người ta chiều thế là chiều này nha
thì lúc này xì ra
động lượng trước b 1 nó sẽ bằng
m của c a
nhân cho
vọng tốc của c a là v
rồi xì ra
động lượng lúc sau độ lớn là b 2
bằng m của c b
nhân vọng tốc của c b là v
v
