[Phim tài liệu] Chúa tiên Nguyễn Hoàng

Xưa và Nay
1.3K người theo dõi
#NguyễnHoàng #ChúatiênNguyễnHoàng
[Phim tài liệu] Chúa tiên Nguyễn Hoàng
Hơn 300 năm, từ khoảng giữa thế kỷ 16 cho đến cuối thế kỷ 18,
các chúa Nguyễn đã để lại những dấu ấn đặc biệt trong lịch sử của dân tộc Việt Nam.
Trong công trình nghiên cứu Sứ đàng trong lịch sử kinh tế xã hội Việt Nam thế kỷ 17 và 18, công bố năm 1992,
bà Litana, một giáo sư người Nhật công tác ở trường nghiên cứu châu Á và Thái Bình Dương thuộc Đại học Quốc gia Úc đã viết rằng
Đàng trong chiếm một vị trí độc đáo trong lịch sử Việt Nam.
Chỉ trong vài trăm năm, người Việt Nam đã tạo ra được một Việt Nam khác về cả lãnh thổ lẫn nhân lực,
tạo ra được một vùng đất mới, một Sứ đàng trong hội nhập và sáng tạo,
kéo trọng tâm văn hóa, kinh tế và chính trị của cả nước xuống phía Nam.
Không có các thế kỷ này của Đàng trong, cuộc Nam Tiến hẳn đã không thành.
Trên hành trình xuyên qua ba thế kỷ nhiều thách thức nhiệt ngã nhưng cũng đầy kiêu hãnh ấy,
đoàn quận công Nguyễn Hoàng đã đặt nền móng cho việc xây dựng vùng đất phía Nam
và cả vương Triều Nguyễn từ thủ phủ Thai Nguyên ở Dinh Cát, Ái Tử, Quảng Trị.
Triều Nguyễn truy tôn ông là Thái Tổ Gia Dụ Hoàng Đế,
nhân dân xưng tụng ông là Chúa Tiên,
với điểm tôn kính về một đấng minh quân thông tuệ, giỏi giang,
luôn cứu giúp dân chúng như các vị tiên phật trong thần thoảng.
Sứ Thanh, một vùng đất địa linh nhân kiệt,
nơi phát tích của những dòng họ vua chúa nổi tiếng trong thời kỳ lịch sử trung cận đại Việt Nam.
Sau khi nhà Mạc chiếm ngôi vua Lê vào năm 1527,
chính trường đầy dối ghen ở đất Bắc,
với sự phân cực quyền lực giữa các dòng họ Mạc, Lê, Trịnh, Nguyễn,
đã đẩy đưa đoan quận công Nguyễn Hoàng vào chấn thủ sứ Thuận Hóa năm 1558,
rồi kiêm nhiệm sứ Quảng Nam năm 1570.
Nguyễn Hoàng xuất thân từ một gia đình danh giá ở Gia Miu, Tống Sơn, Hà Trung, Thanh Hóa.
Thân phụ Nguyễn Hoàng là Nguyễn Kim, người có công khôi phục nhà Lê.
Năm ất tỷ 1545, Nguyễn Kim bị hàng tướng nhà Mạc là Dương Chấp Nhất đầu độc chết,
binh quyền rơi vào tay người con rẻ là Trịnh Kiểm.
Khi Trịnh Kiểm bước vào tuổi trung niên,
hai người con trai của Nguyễn Kim lúc này là hai viên tướng trẻ tài ba là quận công Nguyễn Uông
và thái úy đoan quận công Nguyễn Hoàng,
đã vô tình trở thành những cái gai trong mắt người anh rẻ nhiều tham vọng.
Sau cái chết tức tuổi đầy bất ngờ của lạc quận công Nguyễn Uông,
Nguyễn Hoàng lo sợ bản thân mình cũng sẽ khó ròng bảo toàn được tính mạng,
nên ngày đêm suy nghĩ tìm cách thoát thân.
Tương truyền, Nguyễn Hoàng đã nhờ người cậu ruột từng nuôi nướng mình là Nguyễn Ưu Dĩ
đến dinh vấn kế trạng trình Nguyễn Bình Kim.
Trạng trình phán rằng Hoành Sơn nhất đái vàng đại dung thân,
nghĩa là một dãy núi Hoành Sơn có thể dung thân muôn đời.
Lời phán của trạng trình Nguyễn Bình Kim
đã giúp Nguyễn Hoàng tìm được lối thoát khỏi họa diệt thân để mưu cầu nghiệp lớn,
đó là phải lánh mình ở phương xa.
Sau khi nghe Nguyễn Ưu Dĩ bàn bạc,
thuận hóa là đất hiểm trở, kiên cố, có thể giữ mình được.
Nguyễn Hoàng đã nhờ chị ruột Ngọc Bảo là tránh phi của trịnh kiểm
nói với anh rề xin cho mình vào chấn thủ thuận hóa.
Thuận theo lời xin của vợ,
trình kiểm đã dân biểu tâu vua Lê Anh Tông
cho Nguyễn Hoàng vào làm chấn thủ đất thuận hóa.
Đại Việt sử ký toàn thư bàn khắc năm chính hòa thứ 18, 1697
viết về sự kiện này chỉ mấy dòng ngắn ngùi.
Mậu ngò, tháng 10, Thái sư trình kiểm vào chầu
dân biểu tâu xin sai con thứ của triều quân tĩnh công
tức Nguyễn Kim là đoan quận công Nguyễn Hoàng
đem quân vào chấn thủ xứ thuận hóa để phòng giặc phía đông.
Cũng từ đây, một miền gió cát và biển khơi phía nam dãy Hoành Sơn
đã trở thành dấu nhấn của lịch sử tranh sành quyền lực
giữa hai họ trình, Nguyễn
và cuộc ra đi chấn nhậm của Nguyễn Hoàng
đã mở đầu cho bước dịch chuyển lớn nhất của dân tộc Việt đi về phía nam.
Nguyễn Hoàng muốn đến Nguyễn Bình Khiêm
là để ông cố vấn cho sự phát triển của đất nước
chứ không phải là để tìm cách trốn chạy đâu.
Nguyễn Bình Khiêm là người nhận ra được
vị trí của vùng đất thuận hóa
ở thời kỳ này
và gợi ý cho Nguyễn Hoàng vào đây
là để tìm con đường phát triển
để tìm một con đường đi mới
cho cái đất nước này, cho cái dân tộc này
chứ không phải chỉ là con đường trốn chạy bình thường.
Nhận chiếu chỉ của Vô Lê Anh Tông
không một chút trần trừ
đoàn cuộn công Nguyễn Hoàng quyết định lên đường ngay
để đề phòng bất chắc.
Mùa đông năm màu ngỏ 1558
bất chấp giá rép
Nguyễn Hoàng có Thái sư Nguyễn Ưu Dĩ theo phò
đã rong buồm vào thuận hóa.
Họ hàng của ông ở huyện Tống Sơn
cùng quân lính ở đất Thanh Nghệ
đem cả vợ con đi theo
có đến hơn một nghìn người.
Trong khoảng từ ngày 10 tháng 11
đến 10 tháng 12 năm 1558
Nguyễn Hoàng và đoàn tùy tùng
đã đổ bộ lên cảng cửa Việt
rồi ngược dòng thạch hãn
trọn gò phùng xa ở thôn Ái Tử
thuộc huyện Đăng Sương.
Nay là huyện Trựu Phong, tỉnh Quảng Trì
làm nơi đặt đạc bản doanh.
Đến năm 1570
ông cho rời đô về làng Trà Bát
thuộc xã Triệu Giang hiện nay.
Nhưng sau thấy vất lợi
nên vào năm 1600
ông lại rời về Ái Tử
ở Viết Đông của Dinh Chấn Củ
đặt tên là Dinh Cát.
Những cuộc thiên đô liên tục
trong vòng bắn kính khoảng 3 km
giữa Ái Tử và Trà Bát
chỉ mang tính chất của sự dịch chuyển cục bộ
chứ hoàn toàn không làm thay đổi
những địa chiến lược
của một phùng đất khô cảnh
bời bời gió cát kết tây sông Thạch Hán.
Chính quan điểm địa chiến lược
độc đáo của Nguyễn Hoàng
đã giúp ông tạo được thế đứng chân an toàn
trong buổi đầu dựng nghiệp
đầy gian khó ở đảng trong.
Đến khi ly khai khỏi vô lê
Chúa Trịnh ở đảng ngoài
từ kinh đô Ái Tử, Trà Bát
nhìn ra hai đầu Nam Bắc
suy ngẫm về thế phòng thủ của mình
Chúa Tiên Nguyễn Hoàng
trước lúc Lâm Trung
đã chuyển Phúc Nguyên rằng
đất thuận Quảng này
phía Bắc thì có núi Hoành Sơn
sông Linh Giang
phía Nam thì có núi Hải Vân
và núi Bi Sơn
Thật là một nơi trời cho
để người anh hùng dụng võ
Vậy ta phải thương yêu nhân dân
luyện tập quân sĩ
để mà gầy dựng cơ nghiệp muôn đời.
Ái Tử chúng ta xem xét
thì nó nằm ngay trên cái trục
con đường Thiên Lý Bắc Nam
và đồng thời
Chúa Tiên Nguyễn Hoàng
sẽ thuân tiếp từ đây
về cỡ Việt, về cỡ Tùng
tức là là con đường thuận lợi
Như vậy là nếu mà
đóng ở Ái Tử
thì Chúa sẽ thuận lợi
trong việc khống chế
cả con đường chiến được
về mặt quân sự
trong cái trục giao thông Bắc Nam
và cả cái trục Đồng Tây
Thì đây là vị trí chiến được
về mặt quân sự
Cái thứ hai là khống chế được
về mặt kinh tế
tức là cả con đường
vừa có thể khống chế được
cả việc phát triển nông nghiệp
theo cái trục Bắc Nam
thuần túy của người Việt
và vẫn nắm được
toàn bộ con đường giao lưu buôn bán
giữa cái trục Đồng Tây
và cái sự đúng đắn của ông đó
đã thể hiện rất rõ
trong suốt thời gian ông trị vì
hơn 50 năm
và cả sau này
trong giai đoạn đầu Chúa Nguyện Phúc Nguyên
thì cái vị trí của ái tử
nó vẫn thích hợp
Chỉ đến khi
Chúa Nguyện Phúc Nguyên ra mặt chống lại
Chúa Trị
và phân chia danh giới Bắc Nam
thành đằng trong đằng ngoài
thì cái vị trí này trở thành không thích hợp nữa
mà cần chọn một cái vị trí an toàn hơn
cách xa cái đường giao tranh hơn
và đồng thời thuất lợi cho cái việc
phát triển lâu dài hơn
gắn liền với phía Nam
sau đó người ta mới thay đổi vị trí
Dựa vào thế hiểm yếu của vùng đất
biết thương yêu nhân dân
luyện tập quân sĩ
để gây rừng cơ nghiệp muôn đời
chính là thuật trị nước của Nguyễn Hoàng
và cũng là cội nguồn
của sự hùng mạnh nhanh chóng
của sứ đằng trong
Theo học giả Phan Khoang
trong tác phẩm Việt Sử Sứ Đằng Trong
khi đoan quận công Nguyễn Hoàng
đến ái tử
thì dân sở tại
liền đem dân bẩy vào nước trong
ấy là điểm trời cho ông nước đó
bẩy vào nước ngọt lành
dân minh chúa
chính là sự trao cử khát vọng
và niềm tin về một tương lai
bình yên no ấm
của nhân dân trên vùng đất mới
Nhờ tài đức và trí lực
Nguyễn Hoàng đã cố kết được
lòng dân muôn người như một
biến ước mơ khai khẩn cho riêng mình
một cõi thành hiện thực trói loại
của cả cộng đồng
suốt nửa thế kỷ dựng nghiệp của ông
là cả một quá trình bền bỉ
thu phục lòng người
Miếu Chào Chảo Phu Nhân
từng tọa lạc tại bờ bắc sông Thạch Thán
gắn với huyền tích
một vị thần sông khò rút Nguyễn Hoàng
giết chết viên tướng nhà Mạc
là Lập Bảo trong trận đánh
vào năm 1572
Từ sự kiện lịch sử này
các sự gia phong kiến
cả đằng trong lẫn đằng ngoài
đều ngợi ca về một hành động
rất nghĩa hiệp của Nguyễn Hoàng
Đó là lúc chiến trường vừa ngưng tiếng binh đao
đoàn quận công đã biết dẹp bỏ thủ hận
xóa tan hiểm khích
để ân xá cho những người bại trận
Rất nhiều hàng binh quân nhà Mạc
không những được Nguyễn Hoàng tha vọng
mà còn cho lên sinh sống lập nghiệp
tại Cổn Tiên
đặt làm 36 phường thuộc Tổng Bái Ân
vùng đất phía tây của huyện Gio Linh hiện nay
Những hòn đá táng chân cột này
là dấu vết còn lại
của ngôi miếu thờ Nguyễn Hoàng
được con cháu cư dân cắp phường ở đây
vì cảng tạ ân đức của Ngài
mà lập nên từ thế kỷ thứ 17
Năm 1695
Chú Nguyễn Phúc Chu
cho đạt chức tử thừa
cấp bàn son
và cho bầy mũ áo bào thần ngự ở miếu
Đến chiều vua Minh Mạng
do quy định dân không được thở chúa tiên
nên miếu thờ Nguyễn Hoàng
đã đổi thành Chùa Long Phúc
cũng còn gọi là Chùa Long Phước
Khi mà cũng đến chùa này
thì đời trước đời mô tử đức
thì tui nghe lời lại thôi
thì đời trước đời là về tuần thú
là đến đây là đường Trần Thế
Mà đời tui á
tui chẳng nghe tui có biết
chẳng nghe tui biết là
Lớp Tri Huyền ở Giao Linh
là lên đây Trần Thế
và dự cái hạt bồi
Một bậc chân chúa
biết dựa vào dân
gắn bó với nhân dân
cũng là một bậc chân chúa nhất mực
chăm lo cho sự hưng thịnh của Sơn Hà, xã Tắc
Thuận Quảng
vốn là đất cũ của Chiêm Thành
chịu nhiều ảnh hưởng của văn hóa trăm pha
nên việc chấn hương Phật giáo
biến nó thành chỗ dựa về tư tưởng, tinh thần
để an dân rất được các chúa Nguyễn coi trọng
Thời kỳ sau năm 1558
Nguyễn Hoàng cho lập am Tịnh Độ
về sau gọi là Chùa Sát Tử Tịnh Khoa
Tạc năm 1601
xây dựng Chùa Thiên Mù tại Thuận Hóa
Năm 1602
xửa Chùa Thuận Hóa ở huyện Phú Vang
dựng Chùa Long Hưng ở huyện Duy Xuyên
Năm 1607
dựng Chùa Bảo Châu ở Trà Kiệu
Năm 1609
dựng Chùa Tính Thiên ở Quảng Bình, v.v.
Lòng sùng mộ Phật giáo ấy của chú Nguyễn
còn được thể hiện sinh động
qua tấm lòng yêu dân
quan tâm cụ thể đến người dân
ở từng vùng đất
Trên hình ảnh
là một cuộc khẩn hoang
dưới thời cấp vua nhà Nguyễn
do một số nhà quay phim người Pháp
ghi lại đầu thế kỷ 20
Đây chính là sự tiếp nối
phong trào di dân lập làng
khai phá những vùng đất mới
vốn rất được Chúa Tiên Nguyễn Hoàng coi trọng
Ông khuyến khích dân chúng
khai khẩn đất hoang
cấp cho nông cụ, thóc giống
miễn giảm thuế khóa
đầy mạnh sản xuất nông nghiệp
tập hợp những người dân đi tha phương cầu thực
giúp họ khổn định cuộc sống
Đặc biệt, Nguyễn Hoàng
đã cho áp dụng tại đằng trong
Bộ Luật Hồng Đức
một bộ luật hoàn chỉnh của nước Đại Việt
ban hành giữa chiều vua Lê Thánh Tông
Trong đó, có phần rất tiến bộ
là thừa nhận quyền lợi của người nghèo
và phụ nữ, tôn trọng những phong tục
tập quán tốt đẹp của dân chúng
đánh giá về tài trí, đức độ của Nguyễn Hoàng
Nhà bác học Lê Quý Đôn
dù viết dưới hệ tư tưởng của chiều vua Lê
chúa chỉnh đối nghịch ở đằng ngoài
cũng đã có những lời lẽ ca ngợi
trong tác phẩm phủ biên tạp lục
đoàn quận công có uy lược, xét kỹ, nghiêm minh
không ai dám lửa dối
cai trị hơn 10 năm, chính sự khoan hòa
việc gì cũng thường làm ơn cho dân
dùng phép công bằng, dân giữ bản bộ
cấm đoán kẻ hôn giữ
quân dân hai xứ thân yêu tin phục
cảm nhân mến đức, rời đổi phong tục
chợ không bán hai giá
người không ai trụng cướp
cửa ngoài không phải đóng
thuyền buôn ngoại quốc đều đến mua bán
đổi trác phải giá
quân lệnh nghiêm trang, ai cũng cố gắng
trong cõi đều an cư lạc nhược
Nguyễn Hoa là một người làm dân vận là rất tốt
dân vận này không có nghĩa là mình tuyên truyền
không có nghĩa là mình thuyết phục dân
để nghe theo, để phục vụ cho mình
mà thật sự để cho dân thương mình, ủng hộ mình
bằng cách là chánh quyền
có người phải biết thương dân
cho nên cái mà ông dặn lại cho con ổng
là biết thương dân
thương dân thì dân mới thương lại
chứ còn không phải dân có thương mình
rồi mình phải thương thì cái đó nó ngược
thành ra đó là cái bài học có thể nói
ngày hôm nay chúng ta chưa có
hiểu hết được cái giá trị nhân vận
của ông, của Nguyễn Hoàng
đã đặt ra từ năm 1558 tới bây giờ
Chúa tiên Nguyễn Hoàng và Chúa sải Nguyễn Phúc Nguyên
là những người gắn bó với kinh đô ái tử Trà Bát
trong suốt giai đoạn từ năm 1558
đến năm 1626
Con sông Thạch Hán uấn lượn dưới chân thành Trà Bát
đã đưa tầm nhìn của Chúa tiên
hướng về cửa Việt, vươn xa ra biển Đông
tìm hướng đi cho một đảng trong hùng mạnh
Bao nhiêu lớp thời gian đã trôi qua
Con sông chắc cũng đã không ít lần
đổi dòng, đổi bến
Sông vết tích của một thương cảng nhộn nhịp
thì vẫn còn hiện hữu
Khu vực này có tên gọi là Giành Phủ
có nghĩa là Bến Giành Phủ Chúa
là nơi các thương tuyển của Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha
Nhật Bản, Ma Cao
đã vào cảng cửa Việt
rồi đến đây chào quan Tổng chấn
kết hợp với mua bán, trao đổi hàng hóa
Trước khi các chúa Nguyễn
đẩy mạnh giao thương với nước ngoài
để có những cảng thị Thanh Hà, Hội An sầm quất
thì ở miền gió Lào cắt trắng ái tử
Với tuyến giao thông thủy chưa đầy 10 km
nối dinh chúa với cửa Việt
đã được sử sách nhắc đến
như một thương cảng đô hội nhất đằng trong
Đặc biệt, để khuyến khích thương nhân nước ngoài
Chúa Nguyễn Hoàng và các chúa Nguyễn
đã có những động thái hết sức cởi mở
nhạy bến và linh hoạt
Trong đó, biển hình là công cuộc hải thương với Nhật Bản
Từ năm 1601 đến năm 1635
Nguyễn Hoàng đã nhiều lần gửi thư
và tặng những sản vật quý hiếm cho mạc phủ Tokugawa
nhận một thương gia Nhật Bản làm con nuôi
và viết thư báo cho phía Nhật biết
về mối giao hảo tốt đẹp này
Chính sự chủ động mời gọi
kết hợp với cử chỉ hào phóng chân thành của chúa Nguyễn
đã tác động mạnh đến quan hệ thương mại của hai phía
Cảng thị Hội An dần dần trở thành nơi xuất khẩu
và điểm trung tuyển hấp dẫn
đối với thương tuyển Nhật Bản
cũng như nhiều nước khác trong suốt gần 200 năm
Christopher Puri
một nhà truyền giáo người Ý
sống ở Đàng Trong từ năm 1618 đến năm 1622
đã mô tả Hội An là hải càng đẹp nhất Đàng Trong
nơi tất cả người ngoại quốc đều tới
Chúa Nguyễn thu được lợi nhuận lớn
trong việc buôn bán với nước ngoài
bằng thuế hàng hóa và thuế hải khẩu đặc gia
và cả nước đều kiếm được rất nhiều mối lợi
không thể tả hết
Nhờ kinh tế thương nghiệp
được hùng hậu
và với một lệnh thộ chỉ bằng 1 phần 3 so với Đàng Ngoại
nhưng mà Đàng Trong đã chiến thắng
trong cuộc giao tranh đối với Đàng Ngoại
Một thuật trị nước, biết thương yêu nhân dân
gắn bó với nhân dân
kết hợp với tài đức và trí lực
đã đưa Chúa Nguyễn từ vai trò nhận lãnh trách nhiệm
đi chấn thủ sứ thuận quản
nhanh chóng trở thành thống lĩnh của sứ Đàng Trong
Việc xây dựng phát triển thành công kinh tế và thương mại
trong đó có hạt nhân là giao thương hàng hải
là nhân tố quan trọng tạo nên một Đàng Trong cường thịnh
tạo nguồn lực xây dựng quân đội hùng mạnh
đặc biệt là thủy binh để đối phó với Đàng Ngoại
đẩy mạnh công cuộc mở mang bờ cõi
và thiết lập chủ quyền trên Biển Đông
Hiểm năng và sức mạnh hải quân của các Chúa Nguyễn
đã góp phần kìm hãm tham vọng xâm chiếm đại tiệt
của một số cường quốc
và nhiều lần đánh bại sự xâm lấn của hải quân nước ngoài
vào lãnh thổ Đàng Trong
Những công trạng hiển hách này của tiện nhân
đã và đang được nhận chân giá trị lịch sử
để không chỉ là niềm tri ân tiên tổ
mà còn đúc kết thành những bài học quý báu cho hậu thế
Trong vòng 5 năm từ 2008 đến 2013
lần đầu tiên hai cuộc hội thảo khoa học cấp quốc gia
về các Chúa Nguyễn và Vương Triều Nguyễn
đã được tổ chức tại tỉnh Thanh Hóa và tỉnh Quảng Trị
Với quan điểm trung thực, hách quan
giới khoa học lịch sử Việt Nam đã thống nhất thẳng định
Chúa Tiên Nguyễn Hoàng đã thực sự tạo dựng
được một cơ ngơi khá toàn diện
để các Chúa Nguyễn kế tục hoàn thành
việc đánh bại các cuộc tiến công của quân trình
bảo vệ thành công vùng đất giấy nghiệp
và xây dựng một Đàng Trong giàu mạnh
cũng chính từ nền tảng
