Cách bổ nhiệm Bộ trưởng khác thường của Tổng thống J.F. Kennedy | Trí Thức VN

Bạn có biết người đàn ông này không? Ông ta là Robert McNamara, Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ dưới thời Tổng thống John F. Kennedy và đã từng giữ vai trò chọn yếu trong việc gia tăng can thiệp của Hoa Kỳ vào chiến tranh Việt Nam. Khi nhậm chức, McNamara mới chỉ 44 tuổi và là một trong hai Bộ trưởng Quốc phòng trẻ nhất trong lịch sử nước Mỹ. Tuy vậy, McNamara không phải là người trẻ nhất trong nội các của Kennedy. Tổng thống Mỹ khi ấy 43 tuổi, còn em trai ông là Robert Kennedy, Bộ trưởng Bộ Tư Pháp, thậm chí mới 35 tuổi. Thời điểm đó, McNamara đang là Chủ tịch Hội đồng Quản trị của công ty Otofor và chưa từng một lần gặp John Kennedy trong đời. Vậy vì sao vị Tổng thống trẻ tuổi lại chọn một doanh nhân trẻ tuổi lạ mặt cho vai trò đặc biệt là quản lý quân đội nước Mỹ? Câu chuyện khác thường ấy đã diễn ra như thế nào? Một buổi sáng đầu tháng 12 năm 1960, McNamara lái xe tới văn phòng của mình tại trụ sở hãng Ford ở thành phố Dearborn, Michigan. Ông mới nhậm chức Chủ tịch công ty được 7 tuần. Đến nơi, McNamara nhận được thông báo từ cô thư ký rằng có ông Robert Kennedy đang ở đâu dây. McNamara cầm máy, còn chưa hiểu chuyện gì thì Robert Kennedy nói ngay, Tổng thống đắc cử sẽ rất lấy làm cảm kích nếu ông có thể gặp em dẻ chúng tôi là Sachsen Shriver. McNamara nói ông rất vui mừng, dù không hề biết Shriver là ai và cũng chẳng có một chút ý niệm gì là tại sao ông ta lại muốn gặp mình. McNamara đề nghị cuộc gặp vào thứ ba tuần sau. Không được, không được, Robert Kennedy nói. Ông ấy cần gặp ông ngay trong hôm nay. McNamara nói đã gần 11 giờ rồi. Kennedy đáp, ông cứ ăn định thời gian và anh ấy sẽ đến. McNamara bẻn nói, vậy thì 4 giờ nhé. Đúng 4 giờ chiều, Shriver đến văn phòng của McNamara. Mở đầu câu chuyện, ông ta nói ngay, Tổng thống đắc cử chỉ thị cho tôi đến mời anh giữ chức bộ trưởng tài chính. McNamara la lên, Ông mất trí đấy à, tôi không đủ khả năng đảm nhận chức vụ đó đâu. Shriver đáp, Nếu anh cứ giữ lập trường như vậy thì tôi được ủy quyền nói rằng Jack Kennedy muốn anh làm bộ trưởng quốc phòng. Sao vô lý thế? McNamara trả lời, tôi không làm được đâu. Thôi được. Shriver nói, ít ra thì Tổng thống đắc cử mong anh đồng ý gặp ông ấy vào ngày mai tại Washington. Không từ chối được, McNamara đành phải nhận lời. Trước khi đi Washington, ông bay đến New York để thông báo với Henry Ford Hyde về sự việc này. Henry Ford Hyde có chút xứng sở, vì chính Ford đã lựa chọn và đặt McNamara vào vị trí chủ tịch công ty mới được không lâu. McNamara chấn an Ford rằng, ông sẽ đến gặp Tổng thống đắc cử, nhưng chỉ là gặp thế thôi, mọi chuyện sẽ không có gì thay đổi cả. Ngày hôm sau, John Kennedy tiếp đón McNamara tại nhà riêng ở phố phổ Georgetown, Washington. Nhân viên mật vụ đưa những vị khách không được tiết lộ theo lối sâu và nhảy. Khi hai người gặp mặt, Kennedy hỏi, liệu McNamara có thể giữ chức bộ trưởng quốc phòng trong đội ca của ông được hay không? Tôi không xứng đáng, McNamara trả lời. Vậy thì ai xứng đáng? Kennedy hỏi lại. McNamara đưa ra một cái tên, nhưng Kennedy cho qua mà không nhận xét gì. Kennedy bắt ý kiến của McNamara nói bản thân không có năng lực rồi nhận định tình khô rằng, theo ông ta biết thì không có một trường lớp nào đào tạo các bộ trưởng quốc phòng và cũng không có trường lớp nào đào tạo ra các Tổng thống. Chúng ta có thể học công việc của mình cùng nhau, Kennedy nói, tôi cũng đã biết làm Tổng thống như thế nào đâu. Rồi Kennedy nói McNamara hãy xem xét lại đề nghị của ông và gặp lại vào thứ hai cuộc tuần lễ sau đó. McNamara àm miệng thì nói rằng, ông tin câu trả lời sẽ vẫn như vậy thôi, nhưng trong bụng thì bắt đầu giao động. Bởi vì dù đã cam kết trung thành với gia đình và công ty ô tô Ford, nhưng McNamara biết mình không thể đặt lợi ích của nhà Ford lên trên nghĩa vụ phục vụ đất nước khi được yêu cầu. Nhưng mà nếu rời khỏi công ty Ford thì vấn đề tài chính gia đình ông cũng sẽ đổi khá hoàn toàn. Tổng thu nhập hàng năm khi đó của McNamara là 400.000 USD. Nếu chấp nhận đề nghị của Tổng thống đắc cử làm Bộ trưởng Quốc phòng thì tiền lương hàng năm của ông chỉ còn là 25.000 USD, giảm hơn 16 lần. Nhưng tiền bạc không phải là toàn bộ vấn đề, McNamara rất thiếu hụt kinh nghiệm cho công việc mới và ông bắt đầu suy nghĩ rất lung dẳng nếu nhận vai trò này thì ông cần phải làm gì để làm tốt công việc đó và liệu ông có thể thực sự làm tốt được nó hay không. Thế rồi McNamara quyết định dành dịp nghỉ cuối tuần để bàn về vấn đề này với vợ ông, bà Margaret, trước khi đưa ra lựa chọn cuối cùng. Đó là người phụ nữ rất quan trọng đối với McNamara. Nhưng trước khi tiếp tục câu chuyện này, chúng ta sẽ đến với một câu hỏi. Đó là vì sao John Kennedy lại nhất định muốn giao cho một người trẻ tuổi chưa từng gặp mặt một chức vụ quan trọng đến như vậy trong Nội các. Câu chuyện có thể kể bắt đầu từ Thế chiến 2. Khi Hitler xâm lược nước Pháp vào tháng 5 năm 1940, Tổng thống Mỹ Franklin Roosevelt nhận thấy sự cấp thiết phải mở rộng quy mô lực lượng không quân Hoa Kỳ và yêu cầu phải sản xuất được 50.000 máy bay quân sự mỗi năm. Còn số không tưởng nếu chúng ta biết rằng trước chiến tranh vào thời điểm năm 1938, nước Mỹ chỉ có khoảng 1.800 máy bay và 500 phi công. Hầu như chỉ trong một đêm, quân đội Hoa Kỳ đã nhận thấy phải làm thế nào để nắm bắt cho được một hành công nghiệp lớn nhất và phức tạp nhất của nước Mỹ và họ quay sang trường Harvard tìm kiếm sự giúp đỡ. Đầu năm 1942, trường Kinh doanh Harvard ký một hợp đồng với quân đội Mỹ để đào tạo các sĩ quan cho chương trình kiểm soát thống kê. Chương trình đặc biệt này của không lực Hoa Kỳ sẽ tiến hành ghi lại và kiểm soát các số liệu như là tình trạng máy bay bao gồm sẵn sàng chiến đấu, có thể sửa chữa được, không còn khả năng vận hành, tình trạng của phi công, những hình thức khuấn luyện đã qua, số lần học học, nhu cầu thay thế, v.v. và tình hình hoạt động như số lần bay, loại phi vụ, mục tiêu đã bắn phá, mức độ thành công, thiệt hại về người và trang thiết bị. Tổng hợp các báo có đó, các vị chỉ huy có thể có được một bức tranh mới nhất về các hoạt động và cả những yêu kém của không lực Hoa Kỳ trên toàn thế giới. Người đứng đầu chương trình kiểm soát thống kê của không quân Mỹ là một sĩ quan trẻ, táo tận và đặc biệt tài năng tên là Chuckler B. Tate Thornton. McNamara đã tham gia vào công việc đào tạo cho chương trình này dưới sự chỉ huy của Thornton. Tâm nhìn của Thornton là nếu hệ thống này và các dữ liệu được dùng một cách thông minh, nó có thể đóng một vai trò quyết định trong việc giành thắng lợi trong cuộc chiến. Mặc dù các phương pháp của đội Thornton sau đó không được không quân Mỹ áp dụng chiến đấu cho lắm, nhưng có những lúc chúng đã có được tác động quan trọng nên chiến sự. Năm 1946, sau khi phục vụ tại nhiều nơi trên khắp thế giới, McNamara rời quân ngũ với quân hàm Trung Tá và được trao tặng huân chương quân công vì đóng góp vào chương trình kiểm soát thống kê. Nhưng khi ấy cuộc sống riêng của McNamara đang phải trải qua những ngày sóng gió. Vợ ông, bà Margaret, mắc phải bệnh bạn liệt hiểm nghèo. Bác sĩ cho biết bà sẽ không còn có thể nâng được cánh tay hay đôi chân lên được nữa. Nhờ sinh lực, ý chí mạnh mẽ và sự sắp đặt của số phận mà cuối cùng Margaret đã vượt qua, nhưng tiền chữa bệnh thì quá đắt đỏ. McNamara khi ấy không có tiền, ông không thể trở lại Harvard, vì ở đó ông sẽ không thể kiếm đủ tiền để chi trả viện ví cho vợ. Khi đang chìm trong bế tắc, thì đội trưởng cũ của McNamara trong không quân Mỹ là B. T. Thornton xuất hiện. Thornton khi ấy vẫn dừng giựt lửa nhiệt huyết và ý tưởng. Ông ta gạm McNamara tham gia vào một đội cựu chiến binh mới thành lập gồm các chuyên gia tài năng của chương trình kiểm soát thống kê, mục đích là đi chào hàng các công ty lớn đang có nhu cầu tái tổ chức và hiện đại hóa doanh nghiệp, nhưng phải theo hợp đồng chọn gói. Thornton nói rằng Henry Ford của hãng Ford đang quan tâm đến đội của ông ta, và đây là một cơ hội không nên bỏ lỡ. McNamara không thấy mặn mà lắm, nhưng trong hoàn cảnh không thể trở lại Harvard, cuối cùng ông cũng đồng ý trở thành đội phó của Thornton. Nhóm chuyên gia tài năng này sau đó đã vượt qua hàng loạt bài kiểm tra khó nhằn nhất của hãng Ford với 4 điểm tuyệt đối về kỹ năng tư duy, 10 điểm tuyệt đối về kỹ năng thực hành và được lịch sử biết đến với cái tên Wicked lừng danh. 6 trong số các nhân sự của nhóm về sau đã trở thành ủy viên điều hành cao cấp của Ford, trong đó có 2 người làm chủ tịch. Wicked nhanh chóng đưa Ford bước tốc, danh lại mảng thị trường lớn trước đó đã bị General Motors chiếm lính và các thành viên cũng nhanh chóng thăng tiến trong Ford. Hai năm sau, đội trưởng Thornton bị đuổi việc do cãi lộn đối phó chủ tịch phụ trách tài chính, nhưng đội phó McNamara thì đã ở lại. Và dù khác biệt với đa số thành viên chủ chốt của công ty về nhiều vấn đề như là an toàn lao động hay giảm hôn nhiễm, McNamara biết cách hợp tác với họ để đưa Ford tiến lên, và liên tục nhận được sự tiến cử. Đến mùa hè năm 1960, Henry Ford II đề nghị ông nhận chức chủ tịch hội đồng quản trị công ty. Và 7 tuần sau, McNamara nhận được lời mời làm bộ trưởng quốc phòng của Tổng thống đắc cử John F. Kennedy. Về sau, McNamara biết được rằng người đã đề xuất tên ông cho Kennedy là nhà kinh tế học John Kenneth Galbraith. Galbraith biết đến những công việc của McNamara trong quân đội và thành tựu tại hãng Ford. Trong khi đó, Tổng thống đắc cử đang muốn tìm kiếm những suy nghĩ sáng tạo của một doanh nhân cho nội các của ông. Không quan trọng người đó là đảm bái nào hay quan điểm chính trị ra sao. Tuổi trẻ binh nghiệp đã khiến bén dễ trong McNamara niềm tự hào và ước muốn phục sự cho đất nước. Bởi vậy, cuộc nói chuyện với vợ con có lẽ chỉ để khẳng định lại lựa chọn mà McNamara đã rõ ràng trong tâm. Vậy nên, McNamara quyết định rằng ông sẽ chấp nhận lời đề nghị của Tổng thống đắc cử miễn là ông thấy mình có thể làm tốt công việc đó. Kinh nghiệm của McNamara trong tĩnh vực quốc phòng không đủ, nên ông suy nghĩ rằng để có thể làm tốt công việc này, ông cần Tổng thống đáp ứng hai yêu cầu của mình. Thứ nhất, McNamara cần phải được toàn quyền bổ nhiệm những cá nhân có năng lực nhất và các vị trí then chốt trong bộ quốc phòng mà không chịu sự can thiệp của bất kỳ ai. Những nhân sự này, bất kỳ đàng phái sẽ bổ khuyết cho sự thiếu hụt kinh nghiệm của ông. Thứ hai, McNamara sẽ không dùng thời gian làm việc để tham gia vào các giao tiếp xã giao tại Washington. Tất nhiên, thật buồn cười khi dám yêu cầu Tổng thống Hoa Kỳ chấp thuận những đề nghị như vậy trong hợp đồng làm việc. McNamara biết điều đó, nhưng ông cũng biết rõ rằng mình cần phải làm như vậy. McNamara quyết định sẽ viết một lá thư để trình bày rõ quan điểm và mong muốn của mình và trong buổi gặp tới với Kennedy ông sẽ đưa nó cho Tổng thống đắp cửa đọc thay vì trình bày miệng. Và rồi ngày đó cuối cùng cũng đã tới tại nhà riêng của Kennedy ở phố Yorktown khi McNamara được nhân viên mật vụ đưa vào phòng. Ông thấy rằng Tổng thống và em trai ông, Robert, đang ngồi đợi trên gửi sofa. McNamara đưa lá thư của mình cho Kennedy. Tổng thống cầm lấy lá thư, đọc nó rồi đưa sang cho Robert và hỏi Chủ thể thế nào? Robert đọc lướt nhanh lá thư rồi trả lại cho Tổng thống. Em thấy thế thật là tuyệt. Anh cũng nghĩ vậy, Tổng thống nói. Nào hãy cùng đi tuyên bố điều đó đi. Rồi Kennedy cùng em trai dẫn McNamara ra cửa trước. Cánh phóng viên đã chở sẵn ở đó và Tổng thống đã cử tuyên bố với giới truyền thông rằng ông đã chính thức chọn được bộ trưởng quốc phòng của mình. Cảm ơn mọi người đã theo dõi.