Đức Phật dạy cách SỐNG MỘT MÌNH - Vị Thiền Sư Tiết Lộ Bí Quyết Tu Hành

Radio Suy Ngẫm
1K người theo dõi
Đức Phật dạy cách SỐNG MỘT MÌNH - Vị Thiền Sư Tiết Lộ Bí Quyết Tu Hành
#radiosuyngam #kechuyenradiosuyngam #loiphatday #đạomẫu
Mời quý vị theo dõi video vô cùng ý nghĩa ngày hôm nay!
*Donate ủng hộ đội ngũ Ekip để có thểm kinh phí phát triển kênh:
Vietcombank - 1014891977 - Vũ Bá Tiến
Ekip Radio Suy Ngẫm trân thành cảm ơn quý thính giả.
Liên hệ: [email protected]
*Mọi vấn đề vi phạm chính sách Nguyên tắc cộng đồng, Luật bản quyền xin liên hệ trực tiếp với chúng tôi.
*Gmail: [email protected]
Lưu ý: Thông tin trong video chỉ nên dùng để tham khảo và đối chiếu với nhiều nguồn thông tin khác để kiểm chứng!
Thiên hạ bao la, nhưng mà trên đời này có mấy ai gặp được Chi Kỷ,
để nhiều lúc phải cười đau khóc hận, ôm mối tâm sự một mình.
Thế thì đi tìm Chi Kỷ cũng như tìm trăng dưới đáy nước vậy.
Nếu có gặp được cũng chỉ là một cái duyên, có hợp rồi có tan,
như tất cả những nhân duyên trên cõi đời này.
Dù có gặp được Chi Kỷ, mỗi người cũng vẫn là một thế giới cách biệt,
có cảm thông cũng chẳng làm gì được cho nhau.
Vì ai nấy đều phải sống cuộc đời của mình, đối diện với cả những vấn đề của mình,
không ai có thể cảm nhận được hoàn toàn những điều người khác cảm nhận.
Mặc dù vậy, nếu biết hiện tại có một người Chi Kỷ,
dẫu người ấy ở xa ngàn trùng cũng cảm thấy ấm lòng.
Nếu xây đáp hạnh phúc hay sự an lạc của mình trên những đối tượng bên ngoài,
hay những gì do duyên hợp, chắc chắn sẽ không khỏi có lúc buồn đau hột hẫn.
Bởi vì những gì do duyên hợp đều phù du, khuyến ảo,
như giấc mộng, như bọt nước, như xương rơi.
Trên thế giới này, tất cả mọi thứ đều luôn luôn biến chuyển,
và con người cũng không ngừng thay đổi, không bao giờ đứng lại một chỗ.
Vì vậy, những vấn đề của ngày hôm qua có thể không còn là vấn đề của ngày hôm nay,
và những nỗi niềm ôm ấp lâu nay,
đến lúc nào đó sẽ nhạt nhòa phai tàn cùng với cả thời gian.
Chi kỷ hôm nay có thể không còn là chi kỷ của ngày mai.
Có những người bạn trước đây thân thiết thật đấy,
nhưng ngày nay gặp lại nhiều khi cũng chỉ trao đổi vài ba câu chuyện,
rồi đường ai lấy đi.
Vì hoàn cảnh đã thay đổi, tâm tình cũng chẳng còn như xưa.
Một lúc nào đó, dù có một đời sống thế nào,
hạnh phúc hay đau khổ, may mắn hay bất hạnh,
chúng ta sẽ chỉ còn lại một mình thôi, đối diện với chính mình.
Nếu chưa bao giờ biết sống một mình,
chắc chắn sẽ có rất nhiều bất an và phiền muộn,
không biết làm gì cho lớp đầy khoảng trống.
Biết sống một mình không có nghĩa là xa lánh đời, xa lánh người,
mà chỉ biết đến mình.
Sống một mình như vậy chỉ là theo hình tướng.
Nếu thực chất vẫn còn đầy vô minh phiền não,
thì cũng chẳng ích gì.
Biết sống một mình là ý thức được sự huyễn hóa trong cuộc đời,
và đi tìm sự thường hàng an lạc nơi chính mình.
Qua sự tìm hiểu khai phá thân và tâm mình,
tập trung tư tưởng trong sự thấy biết thân và tâm,
cảm nhận sự sống hiện tại qua từng hơi thở,
từng niệm khởi, đến, đi, là trở về với tánh giác thường hàng dẫn có,
và từ nền tảng bao la của tánh giác đó,
những năng lực chuyển hóa màu nhiệm có thể được phát khởi,
cho ta sức mạnh nội tài,
để có thể an nhiên vượt qua những khó khăn thử thách trong cuộc đời.
Trong kinh Phật có kể chuyện một vị tì kheo khất sĩ lúc nào cũng thích sống một mình,
đi khất thực một mình, thọ trai một mình, ngồi thiền một mình,
không bao giờ giao du hoài nhập với các tì kheo khác trong tăng trúng.
Câu chuyện đó như sau.
Đây là những điều tôi nghe hồi bụt còn ở tại tu viện cấp cô độc,
trong vườn cây kỳ đạ ở thành Vương Xá.
Lúc đó có một vị khất sĩ tên là Thượng Tòa.
Chỉ ưa ở một mình, một chỗ.
Vị này thường ca ngợi hạnh sống một mình,
đi khất thực một mình,
thọ trai xong đi về một mình,
và ngồi thiền một mình.
Bây giờ có một số các vị khất sĩ tới nơi bụt ở,
làm lễ dưới chân bụt,
lui về một bên ngồi,
và bạch với cả người.
Thế tôn.
Có một vị tôn giả tên Thượng Tòa.
Vị này ưa ở một mình,
ưa ca ngợi hạnh sống một mình,
một mình vào xóm làng khất thực,
một mình từ xóm làng đi về trú sướng,
một mình tọa thiền.
Đức Thế tôn bèn bảo một vị khất sĩ,
Thầy hãy tới chỗ mà khất sĩ Thượng Tòa cư chú,
và bảo gắt cả ông ta,
là gọi ông ta, vị khất sĩ Vân Mạnh.
Lúc ấy, vị khất sĩ Thượng Tòa liền đến chỗ bụt ở,
làm lễ dưới chân bụt,
lui về một bên mà ngồi.
Lúc ấy, Đức Thế tôn hỏi khất sĩ Thượng Tòa,
Có phải là Thầy ưa ở một mình,
ca ngợi hạnh sống một mình,
một mình đi khất thực,
một mình ra khỏi xóm làng,
một mình tọa thiền phải không?
Khất sĩ Thượng Tòa đáp,
Thưa Thế tôn, đúng vậy.
Bụt bảo khất sĩ Thượng Tòa,
Thầy sống một mình như thế nào?
Bạch Thế tôn, con chỉ sống một mình một nơi,
ca ngợi hạnh sống một mình,
một mình đi khất thực,
một mình ra khỏi xóm làng,
một mình ngồi thiền,
thế thôi.
Bụt giải,
Thầy đúng là người ưa sống một mình,
tôi không nói là không phải.
Tôi biết, có một cách sống một mình thật sự màu nhiệm,
đó là quan chiếu để thấy rằng quá khứ đã không còn,
mà tương lai thì chưa tới.
An nhiên, sống trong hiện tại,
mà không bị vướng mắt vào tham dục.
Kẻ thức giả sống như thế,
tâm không do dự,
bỏ hết mọi lo âu,
mọi hối hận,
xa lìa hết mọi tham dục ở đời,
cắt đứt tất cả những sợi dây ràng buộc
và sai sử mình,
đó gọi là thật sự sống một mình.
Không có cách nào sống một mình
mà màu nhiệm hơn như thế cả.
Rồi Đức Thế tôn nói bài kẻ sau đây,
quan chiếu vào cuộc đời,
thấy rõ được vạn pháp,
không kẹt vào pháp nào,
lìa xa mọi ái nhiễm,
sống an lạc như thế,
tức là sống một mình.
Bụt nói xong thì tôn giảng Thượng Tọa
lấy làm vui mừng sung sướng,
cung kính làm lễ bụt và rốt lôi.
Sau đây là những điều tôi đã được nghe
lúc Đức Thế tôn còn lâu trú
ở tỉnh xá Kỳ Viên,
trong vườn Kỳ Đà,
tại thành xá Vẹ.
Ngài gọi các vị khất sĩ và bảo,
Này quý Thầy,
các vị khất sĩ đáp,
có chúng tôi ở đây.
Đức Thế tôn giải,
tôi sẽ nói cho quý Thầy nghe
thế nào là một người biết sống một mình.
Trước hết tôi nói đại cương,
sau đó tôi sẽ giải thích.
Quý Thầy hãy lắng nghe.
Thưa Thế tôn, chúng tôi đang lắng nghe đây ạ.
Đức Thế tôn giải,
đừng tìm về quá khứ,
đừng tưởng tới tương lai.
Quá khứ đã không còn,
tương lai thì chưa tới.
Hãy quan chiếu sự sống
trong giờ phút hiện tại.
Kẻ thức giả An Chú,
vững chảy và thảnh thơi.
Phải tinh tiến hôm nay,
kẻo ngày mai không kịp.
Cái chết đến bất ngờ,
không thể nào mặc cả.
Người nào biết An Chú,
đêm ngày trong tránh nghiệp,
thì Mâu Ni gọi là
người biết sống một mình.
Này Quý Thầy,
sao gọi là tìm về quá khứ?
Khi một người nghĩ rằng,
trong quá khứ,
hình thể ta từng như thế nào,
cảm thọ ta từng như thế nào,
trị giác ta từng như thế nào,
tâm tư ta từng như thế nào,
nhận thức của ta từng như thế nào,
nghĩ như thế là khởi tâm rằng
buộc quyến luyến về những gì
thuộc về quá khứ ấy,
khi ấy người đó đang tìm về quá khứ.
Này Quý Thầy,
sao gọi là tưởng tới tương lai?
Khi một người nghĩ rằng,
trong quá khứ,
hình thể ta từng như thế nào,
cảm thọ ta từng như thế nào,
trị giác ta cũng như thế nào,
tâm tư ta từng như thế nào,
nhận thức của ta từng như thế nào,
nghĩ như thế là khởi tâm rằng
buộc quyến luyến về những gì
thuộc về quá khứ ấy,
khi ấy người đó đang không tìm về quá khứ.
Này Quý Thầy,
sao gọi là tưởng tới tương lai?
Khi một người nghĩ rằng,
trong tương lai,
hình thể ta sẽ được như thế kia,
cảm thọ của ta sẽ được như thế kia,
trị giác của ta sẽ được như thế kia,
tâm tư của ta sẽ được như thế kia,
nhận thức của ta sẽ được như thế kia,
nghĩ như thế mà khởi tâm rằng
buộc và mơ tưởng
về những gì
thuộc về tương lai ấy,
thì khi ấy người đó
đang tưởng tới tương lai.
Này Quý Thầy,
sao gọi là không tưởng tới tương lai?
Khi một người nghĩ rằng,
trong tương lai,
hình thể ta sẽ được như thế kia,
cảm thọ của ta sẽ được như thế kia,
trị giác của ta
sẽ được như thế kia,
tâm tư của ta
sẽ được như thế kia,
nhận thức của ta sẽ được như thế kia,
nghĩ như thế mà không khởi tâm rằng
buộc và mơ tưởng
về những gì thuộc về tương lai ấy,
thì người đó trong lúc ấy
đang không tưởng tới tương lai.
Này Quý Thầy,
thế nào gọi là bị lôi cuốn theo hiện tại?
Khi một người không học gì,
không biết gì về buộc, pháp và tăng,
không biết gì về các bậc hiền nhân
và giáo pháp của họ,
không tu tập theo giáo pháp
của các bậc hiền nhân,
cho rằng hình thể này là mình,
mình là hình thể này,
cảm thọ này là mình,
mình là cảm thọ này,
trị giác này là mình,
mình là trị giác này,
tâm tư này là mình,
mình là tâm tư này,
nhận thức này là mình,
mình là nhận thức này,
thì khi ấy, người đó đang bị lôi cuốn
theo hiện tại.
Này Quý Thầy,
thế nào là không bị lôi cuốn theo hiện tại?
Khi một người có học,
có biết về buộc, pháp và tăng,
có biết về các bậc hiền nhân
và giáo pháp của họ,
có tu tập theo giáo pháp
của các bậc hiền nhân,
không cho rằng hình thể này là mình,
mình là hình thể này,
cảm thọ này là mình,
mình là cảm thọ này,
trị giác này là mình,
mình là trị giác này,
tâm tư này là mình,
mình là tâm tư này,
nhận thức này là mình,
mình là nhận thức này,
thì khi ấy, người đó đang không bị lôi cuốn
theo hiện tại.
Đó, tôi đã chỉ cho Quý Thầy biết đại cương
và giải thích cho Quý Thầy
nghe thế nào là người biết sống một mình.
Tiếp theo, xin mời quý vị
sẽ cùng tìm hiểu
nguyên tắc phương pháp hành trì.
Không ghét bỏ thế gian và xã hội.
Sống một mình
không có nghĩa là ghét bỏ thế gian và xã hội.
Đức Phật đã định nghĩa
sống một mình
là sống trong giây phút hiện tại
và quan chiếu những gì đã xảy ra trong hiện tại.
Trong khi đó,
ta không bị níu kéo về quá khứ
hay bị lôi cuốn vào tương lai.
Đức Phật nói thêm
nếu không sống được như thế,
thì dù có ở trong rừng sâu
cũng không phải là sống một mình.
Mà nếu sống được như vậy,
cũng là lời Phật,
thì dù sống trong thành thị
hay giữa đám đông
vẫn được gọi là sống một mình.
Người tu theo giáo lý hiếp của Đức Phật
phải biết nương vào đoàn thể
để mình học hỏi và thực tập.
Đó là ý nghĩa của câu
Con về nương tựa tăng,
tự quy y tăng.
Ngạn ngữ Việt Nam có câu
Ăn cơm có canh, tu hành có bản.
Vậy thì sống trong một đoàn thể
để được học hỏi
và có chỗ nương tựa là một điều cần thiết.
Tìm ra phương thức để sống một mình
trong đoàn thể.
Đây có thể là vấn đề được đặt ra.
Thầy theo ra,
sống trong một đoàn thể khất sĩ.
Nhưng mà thầy quyết định sống một mình
vì có lần thầy đã nghe
Thầy cố ra lánh mọi người.
Thầy không thân cận với ai cả.
Thầy không nói chuyện với ai hết.
Thầy đi khất thực một mình,
trở về một mình, thọ chai một mình,
ngồi thiền một mình.
Thầy hành xử như một giọt dầu
trong bát nước.
Thầy không hội nhập được vào đoàn thể.
Cũng vì vậy cho nên các khất sĩ
mới thấy ở thầy có một cái gì đó bất thường
và bất ổn.
Do đó họ báo cáo lên Đức Phật.
Đức Phật rất dễ thương.
Người không chê thầy theo ra.
Người chỉ nói cách sống của thầy theo ra.
Chưa phải là nếp sống một mình hay nhất
và tiện dịp.
Có nhiều vị khất sĩ có mặt.
Đức Phật dạy thầy theo ra
về cách thức thực sự sống một mình.
Sống một mình mà vẫn hội nhập được
với đại chúng.
Các vị khất sĩ sống một mình
mà vẫn học hỏi và tìm được sự nương tựa
nơi các vị khất sĩ khác.
Có những vị khất sĩ
làm ngược lại với thầy theo ra.
Họ luôn luôn đi túng năm tụm ba.
Sử dụng hầu hết thì giờ của họ
để trò chuyện cười cợt.
Và những câu chuyện của họ
không phải là những câu chuyện nằm trong phạm vi tránh pháp.
Đức Phật thường
trách các vị này.
Giải rác trong kinh điện, ta thấy
lời Phật khuyên nhủ hoặc trê trách
các vị khất sĩ ồn ảo và buông thả.
Không biết thúc điểm thân tâm.
Không biết sử dụng thì giờ của mình
để thực tập thiền hành, thiền tọa
và quán chiếu sự thật
trong giả phút hiện tại.
Nghĩa là để sống một mình.
Kinh Nagita
là một trong những kinh Phật
nói về vấn đề này.
Trong hán tảng, bạn có thể tham cứu
kinh 1250 và 1251
của Bộ Tạp A Hàm.
Ngay trong năm đầu đi tu,
tôi đã được thầy trao cho tập
Quy Sơn Cảnh Sát để học.
Tôi nhớ mãi câu này
mà thầy Quy Sơn trê trách người tu hành.
Câu văn như sau.
Sống trong một đoàn thể tu học,
thế nào ai cũng có thể
thấy được một vài vị
có thể làm gương cho ta
và có thể làm nơi nương tựa cho ta
để ta học hỏi và thực tập.
Có khi chỉ cần nhìn vị ấy đi,
nói và cười trong tránh niệm
là ta đã cảm thấy
vẫn trái lại rồi.
Chuyện ta biết sống một mình
không ngăn cản ta trong việc
thừa hưởng sự có mặt của những vị ấy
trái lại.
Nhờ ta biết sống một mình cho nên ta có tránh niệm.
Nhờ ta có tránh niệm
cho nên ta mới có khả năng
và có cơ hội để quan sát.
Do đó, ta mới thấy được sự có mặt
của họ và ta tiếp xúc
được với họ.
Tiếp xúc
không phải chỉ là có nghĩa nói chuyện
với người kia.
Khi ta tiếp xúc với trời xanh,
mây trắng, liễu rục, bông hồng,
ta đâu có nói chuyện bằng lời
với cả những thứ màu nhiệm đó đâu.
Ta nhận diện được họ,
tiếp xúc được với họ,
cảm thấy sự ấm áp và học hỏi
được đạo phong của họ.
Đức tin nảy sinh trong ta,
đó là ta đang thừa hưởng
viên ngọc quý thứ ba, Tăng Bảo.
Tùy ta lạng lẽ,
ít nói,
tuy ta sử dụng phần lớn thì giàu của ta
vào việc thực tập thiền tòa, thiền hành,
ta vẫn có mặt đích thực
trong đoàn thể tu học của ta.
Ta hội nhập hoàn toàn vào đoàn thể ấy,
tăng thêm phẩm chất của một tăng đoàn.
Ta sẽ không như Thầy Thầy ra,
ta cũng sẽ không nhờ
những vị khách sĩ,
ăn rồi túm nam tụm ba nói chuyện đời lang nhanh.
Ta sẽ hết được
như là một sáng lợi phất,
một ca diếp,
một Bahadia hay một Kimbila.
Nhìn thấy ta,
Đức Phật sẽ mỉm cười vừa ý.
Người biết nếu
mỗi cá nhân trong đoàn thể khất sĩ
biết sống một mình,
thì đoàn thể khất sĩ sẽ có phẩm chất cao.
Phẩm chất ấy do
mỗi người đóng góp xây dựng nên
và mọi người được thừa hưởng.
Sống một mình nghĩa là
sống trong tránh niệm,
không phải là xa lánh con người,
xa lánh với xã hội
một cách sâu sắc
và ta đóng góp vào phẩm chất
của con người và của xã hội ấy.
Sống một mình đem lại
sự giàu có về nội tâm.
Nếu ta sống không tránh niệm,
nếu ta tự đánh mất ta
trong quá khứ, trong vị lai,
nếu ta đẻ bị lôi kéo
theo những tham ái hòn giận
và si mê của đời ta
một cách sâu sắc,
ta sẽ không thực sự tiếp xúc được
với những gì đang xảy ra
trong hiện tại. Và vì thế
ta sống một cách hởi hợt
và nếp sống nội tâm của ta
sẽ nghèo nàn. Nghèo nàn
ta sẽ không đóng góp được gì đáng kể
cho xã hội. Vì vậy, biết sống
một mình không phải là chán đời,
xa lánh con người.
Một khi con người của ta nghèo nàn
và hởi hợt, thì những tiếp xúc
của ta đối với các con người
và cuộc đời cũng là những
tiếp xúc nghèo nàn và hởi hợt.
Những tiếp xúc không đem lại niềm vui
và lợi ích cho cả hai bên.
Có những hôm ta cảm thấy
ta trống rỗng, mệt mỏi
và thiếu an vui. Ta không
thực sự là ta một cách đầy đủ.
Những hôm ấy
dù ta có cố gắng,
thì những tiếp xúc của ta
với con người và xã hội
cũng không được thành công.
Có khi càng cố gắng ta càng thất bại.
Những lúc ấy là lúc
ta nên dừng sự tiếp xúc lại
và trở về với cả bản thân
để sống một mình, để tiếp xúc
với cả chính mình.
Những cánh cửa mở ta với cả xã hội
bên ngoài, ta nên đóng lại.
Ta trở về với ta, nắm lấy
hơi thở, thực tập tiếp xúc
với cả những gì đang xảy ra trong ta
và xung quanh ta.
Quán chiếu những hiện tượng ấy,
nhận diện chúng, làm quen với chúng
và mỉm cười với chúng.
Ta hãy thực tập thiền hành,
thiền tọa, giặt áo, lau sàn
và nhà, pha trà, chùi cầu tiêu
trong tránh niệm.
Ta sẽ khôi phục lại được sự giàu có của ta
như người lái xe
đổ đầy xăng và nhớt cho
chiếc xe của ông ta vậy.
Đức Phật là người sống tỉnh thức
nhờ luôn an trú trong hiện tại
một cách vững chãi và thảnh thơi.
Nên Đức Phật luôn
giàu có trong nội tâm, giàu có
về tự do, về niềm vui
và sự hiểu biết về tình thương.
Dù ngồi trên mỏm đá,
ở trên núi Thứu
hay trong bóng mát của một lùn tre
ở tu viện Trúc Lâm
hoặc dưới mái thảo am
ở trong vườn cấp cô độc,
Đức Phật vẫn là Đức Phật
thản nhiên, tự tại, lạng lẽ.
Ai cũng thấy sự có mặt của người
là cần thiết cho giáo đoàn khớt sĩ.
Người là một cột trụ của giáo đoàn.
Người ngồi đó
và nội một việc.
Các khớt sĩ biết là người đang ngồi đó
đã là một cái gì đó rất căn bản
và rất tích cực trong đời sống
của giáo đoàn rồi.
Nhiều vị đệ tử của Đức Phật,
trong đó có hàng trăm vị cao đức
đã thực tập nếp sống ấy
và đã gây niềm tin lớn cho quần chúng.
Trong đó có vua Ba Tư Nạc,
nước Cô Sa La.
Vua Ba Tư Nạc đã bạch
với cả Đức Phật rằng,
nhìn vào nếp sống, thông rong, tĩnh lặng
và an lạc của các vị khớt sĩ
mà vua có đức tin lớn
nơi Đức Phật.
Sống trong tránh đảo,
ta không còn nghèo nàn nữa.
Bởi vì nhờ thực tập sống trong hiện tại,
ta càng núp càng giàu
về phương tiện an lạc,
hiểu biết về thương yêu.
Lúc đó thì dù,
người mà ta đang đối diện
là một người nghèo nàn về nội tâm.
Người ấy cũng không làm cho ta nghèo nàn đi được
vì ta đang thực sự sống trong tránh nhiệm.
Ta có thể nhìn và khám phá được
một cách sâu sắc con người đang đối diện
và ta có thể giúp đỡ người ấy
bằng một cách có hiệu lực hơn nữa.
Nhờ có ta,
mà người ấy có cơ hội vượt thoát
tình trạng ốm yếu của nội tâm.
Ví dụ ta đang xem
một cuốn phim làm vụ
hay một cuốn tiểu thuyết viết dở.
Nếu ta nghèo nàn về tâm linh
và về tránh niệm,
chuyện phim ấy hay cuốn tiểu thuyết ấy
sẽ làm cho ta bực mình
hoặc sẽ làm cho ta nghèo nàn đi
hoặc cả hai.
Tuy nhiên,
nếu ta giàu có về tâm linh
và về tránh niệm,
ta có thể khám phá được
chiều sâu của chuyện phim ấy
hay cuốn tiểu thuyết ấy.
Ta có thể thấy được sự sâu sắc
trong thế giới tâm tư
của người làm phim hay viết chuyện.
Ta có thể nhìn với cặp mắt
của nhà phê bệnh,
do đó ta khám phá được
những điều mà người khán giả
hoặc đọc giả thông thường
ít có thể thấy được.
Xem phim ấy hay đọc tiểu thuyết ấy,
ta không bị nghèo nàn đi.
Và trong khi ta tiếp xúc,
ta vẫn giữ tròn tránh niệm,
nghĩa là ta vẫn là ta,
ta vẫn sống một mình.
Bài kệ người biết sống một mình
bắt đầu từ câu
đừng tìm về quá khứ.
Tìm về quá khứ chứng tỏ rằng
ta tiếc nuối quá khứ,
tiếc nuối những gì đẹp đẽ của quá khứ,
những gì mà ta không tìm thấy ở hiện tại.
Đức Phật giải thích như sau
Nếu một người nghĩ rằng trong quá khứ
hình thể của ta được như thế đó,
cảm giác của ta được như thế đó,
trí giác của ta,
tâm tư của ta,
nhận thức của ta được như thế đó,
nghĩ như thế,
và khởi tâm bị rằng buộc
vào những gì thuộc về quá khứ ấy,
thì khi ấy người ấy đang tìm về quá khứ.
Đức Phật giải
không nên tìm về quá khứ
bởi vì quá khứ không còn nữa,
tự đánh mất mình trong quá khứ
tức là đánh mất hiện tại.
Sự sống nằm trong hiện tại,
đánh mất hiện tại tức là đánh mất sự sống.
Ý của Đức Phật rất rõ,
phải từ giã quá khứ
để trở về với cả hiện tại,
trở về hiện tại để tiếp xúc
với cả sự sống.
Động lực gì trong tâm thức thúc đẩy ta
trở về sống với cả hình ảnh của quá khứ?
Đó là nội kết.
Ta phải tìm hiểu nội kết là gì?
Nội kết
là những tư tưởng
đóng kết lại thành khối trong ta.
Những gì ta thấy, nghe, ngửi, nếm,
xúc trạng, tưởng tượng,
hay tư duy đều có thể gây ra
nội kết tham đắm, bực tức,
giận hần, mê hoặc, sợ hãi,
lo lắng, nghi ngại.
Những cảm giác khoái lạc
có thể gây ra nội kết.
Những cảm giác khổ đau
cũng có thể gây ra nội kết.
Nội kết có mặt trong chiều sâu tâm thức
của mỗi chúng ta.
Nội kết có ảnh hưởng
tới nhận thức và cách hành xử
của chúng ta trong đời sống hàng ngày.
Nội kết có công năng
sai xử ta nghĩ, nói
và làm những điều
mà chính ta không có ý thức được.
Vì chúng có công năng sai xử như thế
cho nên có khi
chúng cũng được gọi là kết xử.
Kết là kết động lại thành khối.
Xử nghĩa là sai xử.
Nội kết
có 9 thứ,
nhưng đứng đầu là tham ái.
Vì vậy, các kinh
hay nói tới tham ái như tượng trưng
cho nội kết. Khi ta đọc kinh
Kakana, Baha Dekarata
chẳng hạn, ta nghe thầy
Kakana giải thích tìm về
quá khứ như sau.
Này các bạn tu,
thế nào là tìm về quá khứ?
Khi một người nào đó suy nghĩ
trong quá khứ, con mắt tôi
lại như thế, và hình sắc
mà con mắt tôi tiếp nhận
lại như thế.
Nghĩ như thế, tâm người kia
bị buộc vào tham ái.
Tâm bị buộc vào tham ái,
người ấy cảm thấy ưa thích.
Vì ưa thích,
người ấy tìm về quá khứ.
Thầy Kakana giải thích như thế
làm cho ta có cảm tưởng rằng
nội kết duy nhất
sai khiến ta trở về quá khứ
là tham ái.
Nhưng khi đọc kinh,
ta phải hiểu rằng tham ái
chỉ là một trong chín loại nội kết.
Những nội kết khác
như thù hận, nghi ngờ,
tật đố kỵ vân vân
cũng thường chói buộc ta vào quá khứ.
Nghe nói đến tên
của một người đã làm cho ta
khổ đau trong quá khứ,
ta liền bị nội kết đưa về quá khứ
để nhớ lại những khổ đau đó.
Quá khứ
không những là quê hương
của kỷ niệm hạnh phúc,
mà cũng là quê hương của kỷ niệm khổ đau.
Trở về quá khứ
để khổ đau
cũng là một hình thái đánh mất sự sống
trong giây phút hiện tại.
Hiện tại cũng làm bằng quá khứ.
Trong hiện tại
có những chất liệu của quá khứ.
Khi ta biết những nội kết
trong ta đang âm thầm
chi phối ta, ta thấy được
sự có mặt của quá khứ trong hiện tại.
Nghĩa là ta thấy được bộ mặt
hiện tại của quá khứ
thì ta không chìm đắm trong quá khứ.
Khi Đức Phật nói
đừng tìm về quá khứ,
người chỉ có ý muốn nói rằng
ta đừng bị đắm chìm trong quá khứ.
Người không muốn ngăn ta
nhìn lại quá khứ để quan chiếu.
Khi ta nhìn về quá khứ
để quan chiếu,
ta không bị đắm chìm trong quá khứ
vì ta vẫn đứng vững hai chân trong hiện tại.
Những tài liệu
của quá khứ được xuất hiện
trong ta như những gì
đang diễn ra trong hiện tại
và ta có thể sử dụng chúng
để học hỏi, để hiểu biết.
Những tài liệu ấy
là một phần của những gì đã xảy ra
trong hiện tại.
Quan chiếu về những tài liệu ấy
ta có thể đạt tới được những hiểu biết mới.
Đó gọi là
ôn cố tri tân.
Nếu ta biết rằng hiện tại cũng được là
bằng quá khứ, ta có thể thấy
rằng ta có thể thay đổi được quá khứ
bằng cách chuyển đổi hóa hiện tại.
Những bóng ma quá khứ
theo đuổi ta trong hiện tại
cũng là những gì đang xảy ra trong hiện tại.
Quan chiếu chúng,
hiểu được tự tánh của chúng,
chuyển hóa chúng tức là
chúng ta chuyển hóa được trong quá khứ.
Những bóng ma ấy có thật
đó là những nội kết trong ta.
Những nội kết có khi ngủ yên,
có khi bừng tỉnh
và tác động mạnh trong ta.
Trong Đạo Phật có danh tờ Tùy Miên.
Tùy có nghĩa là đi theo,
Miên có nghĩa là ngủ.
Những nội kết trong ta
cứ đi theo ta mãi
và chúng nằm ngủ trong chiều sâu tâm thức của ta.
Gọi là bóng ma
nhưng quả là chúng có mặt
một cách rất hiện thực.
Duy thức học cho Tùy Miên
là những hạt giống nằm sâu
trong thức A lại da của mỗi người.
Nhận diện được các Tùy Miên
khi chúng xuất hiện,
quan chiếu chúng và chuyển hóa chúng
đó là một phần quan trọng
của công phu thiển quán.
Có khi vì hiện tại quá khó khăn
nên con người ta ưa nghĩ đến tương lai.
Ước mong rằng
tình trạng sẽ khá hơn trong tương lai.
Nhờ nghĩ tưởng như vậy
mà có người chấp nhận được những khổ đau
và khó khăn trong hiện tại.
Tuy nhiên có những người lại cảm thấy lo sợ
khi nghĩ tới tương lai.
Và chính vì có những nội kết ấy trong tâm
mà lại cứ hay nghĩ đến tương lai.
Dù mình không muốn nghĩ tới,
tương lai chưa đến và chưa có
mà đã có thể sản xuất được những bóng ma
để ám ảnh con người rồi.
Nói cho chính xác thì
tất cả những bóng ma đang ám ảnh ta
không phải là do quá khứ sản xuất
cũng không phải do tương lai sản xuất.
Chính tâm thức sản xuất
những bóng ma đấy,
tạo tác ra những bóng ma đó.
Chính quá khứ và tương lai
cũng do tâm tạo ra.
Động lực khiến ta nghĩ đến tương lai
thường là khát phẩm, mơ tưởng hoặc lo sợ.
Ước mong có thể là do những khổ đau
và những thất bại trong hiện tại đưa tới.
Vì hiện tại không có hạnh phúc
nên ta để tâm nghĩ tới tương lai.
Ta ước mơ rằng trong tương lai
tình trạng sẽ sản xuất hơn.
Trong tương lai
hình thể ta sẽ được như thế kia
cảm thọ của ta sẽ được như thế này
trí giáp của ta
sẽ được như thế kia
tâm tư của ta sẽ được như thế này
nhận thức của ta sẽ như này.
Nghĩ như vậy
ta có thể có đủ can đảm
để chấp nhận những cực nhọc,
những khổ đau và những thất bại trong hiện tại.
Có nhà thi sĩ nói
tương lai là sinh tố cho hiện tại
cũng là nghĩa như vậy.
Hy vọng
đem lại phần nào cho sự vui sống cho ta.
Phúc âm của Đạo Cơ Đốc
lấy hy vọng làm cốt tùy
và ta có thể nói rằng
bản chất của Đạo Cơ Đốc là hy vọng.
Ai cũng biết hy vọng
cần thiết cho sự sống
nhưng mà theo Đạo Phật
hy vọng cũng là một chứa ngại.
Nếu ta đặt hết tâm tư
ở tương lai, ta sẽ không còn đủ
tâm lực để đối phó với cả hiện tại
và chuyển hóa hiện tại.
Cố nhiên ta có quyền
làm dự tính cho tương lai
nhưng làm dự tính cho tương lai
không phải là chìm đắm trong mơ tưởng
không phải là tự đánh mất mình
trong sự suy tưởng về tương lai.
Ta luôn đứng vững
hai chân trên mảnh đất hiện tại.
Ta chỉ có thể xây dựng tương lai
bằng những chất liệu của hiện tại.
Theo trần nghĩa của Đạo Phật
ta phải từ bỏ tất cả
mọi ước mơ về tương lai
để thực sự trở về
đem hết tâm lực đào sới
miếng đất của thực tại.
Thành Đạo có nghĩa là
đạt tới một cái thế sâu sắc và toàn vẹn
về thực tại. Đối diện
với những gì xảy ra trong hiện tại
ta nhìn sâu vào lòng sự vật
để chứng nghiệm được sự tự tính
của sự vật. Chứng nghiệm được
sự tự tính của sự vật là đạt tới
sự hiểu biết lớn có thể giải quyết
khổ đau. Theo Đạo Phật
địa ngục thiên đường sinh tử
Niết Bàn đều đang có mặt
trong giờ phút hiện tại. Trở về
hiện tại là để khám phá sự sống
và để thành Đạo.
Tất cả các bậc giác ngộ trong quá khứ
đều đã đạt tới đạo quả
trong giờ phút hiện tại.
Tất cả các bậc giác ngộ trong hiện tại
và trong tương lai cũng chỉ có thể
tìm tới đạo quả trong giờ phút
hiện tại. Bởi vì
chỉ có hiện tại mới là có thật
còn quá khứ đã không còn
và tương lai thì chưa tới.
Đứng không vững trong hiện tại
ta thường thấy chóng ngộp khi nhìn
về tương lai. Ta nghĩ rằng
trong tương lai ta sẽ lẻ loi
cô đơn, không có nơi nương tưởng
không có người giúp đỡ.
Trong tương lai hình thể của ta
sẽ bị như thế kia, tâm tư
sẽ bị như thế kia,
nhận thức của ta sẽ bị như thế kia.
Viễn tưởng này tạo ra
bất an, lo lắng và sợ hãi.
Những bất an, lo lắng
và sợ hãi này không giúp
gì hết cho ta trong việc xử lý
hiện tại. Trái lại,
chúng càng làm cho ta luống cuống và yếu đuối
hơn khi xử lý hiện tại.
Sách nhỏ có nói
người không biết suy nghĩ về
cái xa thì sẽ bị buồn phiền
vì cái gần. Nhân vô
viễn tự tất hữu cận yêu.
Câu nói này chỉ có
chủ ý nhắc ta phải nhớ
làm sự tính cho tương lai
chứ không phải bảo ta nên
lo lắng và sợ hãi về tương lai.
Câu nói này khuyên ta
nên chăm sóc tương lai.
Nhưng cách thức chăm sóc tương lai
hay nhất là chăm sóc
hiện tại bởi ta biết
nếu hiện tại làm bằng quá khứ
thì tương lai cũng làm
bằng hiện tại. Ta chỉ có thể
có chủ quyền đối với cả hiện tại.
Ta chỉ hiện tại trong tầm tay
vì thế chăm sóc cho hiện tại
tức là chăm sóc cho tương lai.
Quá khứ và tương lai
nằm trong cả hiện tại.
Đối với cả quá khứ
ta có thể có những tâm niệm hối hận
hoặc tiếc nuối.
Đối với cả tương lai
ta có thể có những tâm niệm ao ước
hoặc sợ hãi. Những tâm niệm
hối hận, tiếc nuối, ao ước
hoặc sợ hãi này đều là
những gì đang xảy ra trong hiện tại
và có tác dụng đối với cả hiện tại.
Thường thường đó là
những tác dụng không thuận lợi
cho hạnh phúc và cho niềm vui sống.
Ta phải biết cách
đối phó với cả những tâm niệm này
mà nhận thức căn bản
cần thiết cho mọi đối phó
là quá khứ và tương lai
đều nằm trong hiện tại.
Và nếu ta nắm được hiện tại,
nếu ta chuyển hóa được hiện tại,
thì ta cũng chuyển hóa được
cả quá khứ và tương lai.
Chuyển hóa quá khứ như thế nào?
Trong quá khứ, ta có thể làm một điều gì
hoặc nói một điều gì
đã có thể gây nên đổ vỡ
hoặc tai hại.
Và bây giờ đây ta cảm thấy hối hận.
Theo tâm lý học của Đạo Phật,
hối là một tâm niệm bất định
nghĩa là có thể tìm cách xây dựng
mà cũng có khi
có tác dụng phá hoại.
Khi ta biết được điều ta đã làm
hoặc lời ta đã nói
gây ra khổ đau và đổ vỡ,
ta sinh tâm hối hận,
tự nguyện rằng trong tương lai
ta sẽ không làm và nói
những điều như vậy nữa.
Thì trong trường hợp này, hối
là một điều tâm sở thiệt.
Còn nếu có sự hối hận,
cứ đeo đẳng ta mãi, ám ảnh ta
làm cho ta không bình tâm được
trong công phu thiện quán,
làm cho ta mất hết an lạc trong đời sống,
làm cho ta trở nên bất lực
trong mọi công việc xây dựng
hạnh phúc cho ta và kẻ khác.
Trong trường hợp này, hối
chính là một tâm sở bất thiệt.
Trong trường hợp hối
là một tâm sở bất thiệt,
ta nên quan chiếu như sau.
Nếu trong quá khứ
ta đã làm hoặc đã nói
những điều gây đổ vỡ,
có khi cả sự chết chóc
đó là vì ta không sáng suốt
và không đủ tránh niệm trong giây phút
mà hành động và lời nói đã được phát ra.
Có khi vì không làm
hoặc không nói những điều
cần làm và cần nói trong giây phút đấy
mà ta đã gây nên đổ vỡ
hoặc chết chóc,
mà điều này cũng có thể làm cho ta hối hận
hoặc khổ đau không kém.
Hậu quả của việc thiếu
tránh niệm và thiếu sáng suốt
đó của ta còn đây.
Dấu tích của chúng ta
có thể sờ mó được trong hiện tại.
Niềm đau, mặc cảm và sự hối hận
của ta chính là một phần
quan trọng của dấu tích ấy.
Nếu ta quan chiếu hiện tại,
nắm lấy hiện tại,
thì ta có thể chuyển hóa hiện tại,
chuyển hóa bằng tránh niệm,
bằng sự thức tỉnh,
bằng quyết tâm, bằng ý chí,
bằng hành động và ngôn ngữ của chính ta.
Tất cả những yếu tố này
đã có thể xảy ra trong giây phút hiện tại
và chuyển hóa được hiện tại,
tức là chuyển hóa được quá khứ,
đồng thời xây dựng được cả tương lai.
Nếu ta nói
muộn mất rồi,
mọi sự đã đổ vỡ hết cả rồi,
đó là chuyện có thật
và dấu vết của thương đau
có thể sờ mó được trong hiện tại
và ngay ở tâm ta.
Vậy thì thay vì than thở và khổ đau,
ta hãy nắm lấy hiện tại
mà chuyển hóa nó.
Dấu tích của một cơn hạn hán
chỉ có thể xóa bỏ
bằng những trận mưa rào.
Thực hiện những trận mưa rào đó
là việc ta có thể làm được trong hiện tại.
Phương pháp sám hối của Đạo Phật
được thực hiện trên căn bản
lỗi phát sinh từ tâm,
tội tùng tâm khởi.
Bài kẹ sám hối như sau
Bao nhiêu lầm lỗi
cũng do tâm, tâm tỉnh
còn đâu giấu lỗi lầm.
Sám hối xong rồi lòng nhẹ nhõm,
ngày xưa mây bạc
vẫn thong rong.
Vì vô tâm, vì thiếu tránh nhiệm,
vì thiếu sáng suốt,
vì bị tham đắm, hờn giận
và canh tỉ, trè nấp,
nên ta đã gây nên bao lỗi lầm.
Đó là ý nghĩa của
Nếu lỗi lầm phát sinh từ tâm ta
thì sung được xóa bỏ
từ tâm ta.
Đây là ý nghĩa vi diệu của pháp sám hối.
Tháp sáng tránh nhiệm
tập nhìn về thấy sự vật
một cách sáng suốt hơn,
không để tham đắm, hờn giận
và canh tỉ trè nấp.
Ta chuyển hóa tâm ta
và xóa bỏ những lầm lỡ của quá khứ.
Tâm ta chuyển hóa
thì sự vật sẽ chuyển hóa.
Những sự vật ấy
nằm trong tầm tay ta.
Nếu ta biết trở về an chú trong hiện tại,
chuyển hóa được tâm
rồi lòng ta sẽ nhẹ nhõm
như một áng mây bay
và ta trở nên một nguồn
suối an lạc cho ta,
cho những người xung quanh ta.
Ngày xưa có thể vì ngu si
hoặc giận dỗi,
ta đã nói một câu làm mẹ ta buồn lòng.
Hôm nay
tâm ta đã chuyển hóa rồi,
lòng ta nhẹ nhõm
ta có thể thấy được mẹ đang mỉm cười với ta
dù mẹ ta bây giờ
không còn nữa.
Nếu ta mỉm cười được như vậy
thì mẹ cũng sẽ mỉm cười với ta.
Nếu đối với cả quá khứ
ta có thể làm như thế
thì đối với tương lai
ta cũng có thể làm như thế.
Những lo lắng và sợ hãi của ta về tương lai
làm cho hiện tại đen tối
và do đó tương lai chắc chắn
sẽ đen tối
vì ta biết tương lai được làm bằng hiện tại.
Vậy thì trăm lo cho hiện tại
là việc ta phải làm
bởi vì trăm lo cho hiện tại
là phương thức hay nhất
để trăm lo cho tương lai.
Thử lấy ví dụ của một người
vì quá thao thức về ngày mai
cho nên nằm trằn trọc hoài
mà không ngủ được.
Người ấy lo ngại rằng nếu đêm nay không ngủ được
thì ngày mai sẽ mệt
và sẽ không làm được một cách xuất sắc
mà người ta nhờ mình làm.
Càng lo ngại
người ấy càng khó ngủ
vậy thì cái tâm lo lắng và e ngại
cho tương lai có thể là một yếu tố
phá đổ hiện tại.
Nếu người kia dừng nghĩ đến ngày mai
cứ nằm theo dõi hơi thở
và an thưởng sự thoải mái
của một người đang có cơ hội nghỉ ngơi
người ấy không những không phí bỏ
thời phút an lạc trong chăn ấm
mà còn đi vào giấc ngủ
một cách dễ dàng và tự nhiên nữa.
Và như thế là cách thức xây dựng
Khi ta nghe nói đến
dừng bệnh nhiều và chết nhiều
ta lo lắng cho tình trạng sinh sôi
của ngày mai.
Sự quan tâm ấy xuất phát từ ý thức
về những gì xảy ra trong hiện tại
và có thể trở nên động lực
giúp ta làm một cái gì
để ngăn chặn đà tàn phá thiên nhiên.
Tuy nhiên sự quan tâm có khác
với cả sự lo lắng
nhất là sự lo lắng suôn.
Có thể vì sự lo lắng quá
đổ mà ta không nhận được ra rằng
vẫn còn nhiều cây cối xinh đẹp
xung quanh ta. Và mỗi khi mùa xuân
hoặc mùa thu tới
cảnh tượng thiên nhiên lại trở nên
huy hoàng rực rỡ.
Ta phải biết thưởng thức sự có mặt
của các cây cối đang còn khỏe mạnh
và xinh đẹp. Ta phải thấy
sự có mặt của chúng là quý bóng
thì ta mới thực sự quyết tâm
bảo vệ chúng, không để cho chúng
lần lượt ra đi.
Sự lo lắng suôn
chỉ có thể gây tàn hại trong ta
mà không giúp ta làm
được gì để cải thiện tình trạng cả.
Khi ta bỏ
vỏ chuối vào thùng rác, nhờ
có tránh niệm ta biết rằng
cái vỏ chuối sẽ biến thành phân xanh
và có thể luân hồi trở thành
rau cải hoặc cà chua
trong vòng mấy tháng.
Khi ta liệng một cái bọc nylon vào
thùng rác, cũng nhờ có tránh niệm
mà ta biết rằng, cái bọc nylon
vào thùng rác sẽ không thể nào
chuyển hóa thành rau cải và cà chua
trong thời gian ấy được.
Có những thứ rác cần
đến 400 hoặc 500 năm mới
mục nát được thành phân.
Rác nguyên tử cần tới 1 phần
4 triệu năm mới hết độc
và mới biến thành đất trở lại.
Vậy sống trong hiện tại
cho tỉnh thức, chăm sóc hết
lầm cho hiện tại, ta sẽ không
gây tàn hại cho tương lai.
Và đó là cách thức xây dựng cụ thể
nhất cho tương lai.
Trong đời sống hàng ngày, ta cũng
có thể đang chế những chất độc
cho vào tâm ta, và những chất
độc này gây tàn phá cho ta
và cho những người xung quanh ta.
Trong hiện tại và trong cả tương lai
nữa, Đạo Phật
nói tới 3 chất độc chính là
tham đắm, hận thù và di mê.
Ngoài ra còn có những chất độc
mà sức tàn phá cũng rất lớn,
ganh thị, kỳ thị,
tự hào, nghi ngờ và cố chấp.
Trong khi tiếp xúc với chính ta,
với những người khác
và với ngoại cảnh, những độc tố ấy
có thể phát hiện, bùng cháy
và làm tiêu hoại sự an lạc của ta,
của những người xung quanh ta.
Những độc tố này còn tiếp tục
làm ung thối tâm ta
và đưa tới những trái đắng cho tương lai.
Hãy sống với cả hiện tại,
cũng là nhận diện được những độc tố ấy
khi chúng phát sinh,
tồn tại và rơi xuống
vô thức, và thực tập
thiền quán
để chuyển hóa những độc tố ấy.
Phép tu của Đạo Phật
là để làm công việc này.
Sống với cả hiện tại
cũng là nhận diện những gì màu nhiệm an lành ấy
để được nuôi dưỡng và bảo vệ.
Hạnh phúc
là kết quả trực tiếp
của việc nhận diện và tiếp xúc này
và cũng là chất liệu để chế tác nên
một tương lai tươi đẹp hơn.
