Đế chế AI CẬP CỔ ĐẠI Họ đã SỤP ĐỔ như thế nào - JhGo Channel .
cat pham
27 người theo dõi
2 Lượt xem video·8 thg 4, 2025
©️ Trách nhiệm bản quyền: Một số tư liệu trong video này được sử dụng theo mục 107 của "Đạo luật bản quyền năm 1976", được phép "sử dụng hợp lý" cho các mục đích như phê bình, bình luận, báo cáo tin tức, giảng dạy, học bổng và nghiên cứu.
👇
👍 Chân thành cảm ơn các bạn đã đồng hành! 👍
Video nay thuộc về kênh : JhGo Channel .
Giê-át-gâu xin được chào các bạn.
Ai Cập, một trong những nền văn minh cổ đại hưng thịnh bậc nhất lịch sử nhân loại.
Trong một giai đoạn rất dài của lịch sử nhân loại, họ đã đạt được đến đỉnh cao quyền lực,
cao tới mức mà không thiếu những thuyết âm Miu cho rằng chỉ có những người anh em đến từ hành tinh khác
mới có thể tạo ra một nền văn minh vượt xa các đế chế đương thời như vậy.
Vậy tại sao nền văn minh vĩ đại này không phát triển được lên đến siêu đỉnh cao mới
mà đến ngày nay chỉ còn là nỗi tiếc núi?
Nếu bà con thắc mắc về nguyên nhân biến Ai Cập trở thành một trong những đế chế phồn thịnh nhất của nhân loại
ngay từ những buổi đầu thì một trong những câu trả lời khiến tất cả đều kinh ngạc, đó là nhờ khí hậu.
Ngày nay, thứ chúng ta nhìn thấy và nghĩ về Ai Cập chỉ là một vùng sa mạc rộng lớn bao quanh thủ đô Cairo,
nhưng vào thời kỳ đầu khi Vương quốc Ai Cập cổ đại mới bắt đầu hình thành thì nơi này hoàn toàn khác xa với hiện tại.
Vùng đất mà ngày nay là Ai Cập trước đây vốn được bao phủ bởi muôn vàn cỏ cây
tạo nên một hệ sinh thái vô cùng chủ phú với nhiều loại động vật chim muông bay đến
và trở thành một địa điểm lý tưởng cho các bộ lạc du mục.
Vào khoảng những năm năm nghìn trước công nguyên, Ai Cập đã trở thành nơi giao thoa của nhiều nền văn hóa.
Người dân ở đây từ lâu đã biết cách thuần hóa động vật, phát triển công cụ, đồ gốm
cũng như bắt đầu xây dựng các hệ thống chính quyền thô sơ.
Có một nguyên tắc để thành công mà người Ai Cập muốn nhắc đến, đó chính là hãy luôn tiên phong.
Người Baderian được biết đến là bộ lạc đầu tiên định cư và thống trị khu vực này,
sau đó là đến bộ lạc người Nakada.
Vào thời điểm này, họ đã luyện được cách rèn vũ khí bằng đá silica, hay còn gọi là đá thủy tinh núi lửa,
từ đó phát triển một vùng đồng bằng từ một nơi chỉ có một vài trang trại nhỏ thành một khu phố sầm út.
Một nguyên nhân nữa đó là nhờ vị trí địa lý.
Người Nakada kiểm soát toàn bộ khu vực thông lũng sông Niê.
Hơn thế nữa, hầu hết các hoạt động thương mại trong khu vực đều phải thông qua vùng này.
Họ nhanh chóng thiết lập quan hệ với Nubia,
là vương quốc lớn nằm dọc theo sông Niê phía Bắc Sudan và Nam Ai Cập
và vùng đồng bằng Lưỡng Hà buôn bán hàng thủ công khắp các vùng.
Họ thậm chí còn phát triển lên hệ thống chữ viết đầu tiên mà cuối cùng sẽ phát triển thành chữ tượng hình.
Và rồi, nền văn minh này đang dần thực hiện bước nhảy vọt đầu tiên để trở thành đế chế.
Hầu như lịch sử ban đầu của Ai Cập rất mơ hồ
vì có rất ít tài liệu ghi chép lại.
Tuy nhiên, nhà sự học đồng thời là giáo sĩ Ai Cập cổ đại Maneto,
sống vào thời kỳ Ptolemaeo,
phương triều mà người Hy Lạp cai trị Ai Cập và các vùng lân cận
từ năm 305 trước Công Nguyên đến năm 30 trước Công Nguyên,
đồng thời cũng là phương triều cuối cùng của Ai Cập cổ đại,
khẳng định rằng lịch sử chính thức của triều đại này bắt đầu từ vua Menes.
Vào thời điểm đó, Ai Cập bị chia cắt thành hai vương quốc,
nhưng vị vua này đã từng bước thống nhất lại.
Khoảng năm 3150 trước Công Nguyên, nền văn minh Ai Cập bắt đầu được hình thành rõ nét
và chẳng bao lâu nó phát triển,
thậm chí vượt xa hơn những gì con người lúc đó có thể tưởng tượng được.
Các vị vua đầu tiên đóng đô ở vùng Hạ Ai Cập và đặt thủ đô tại Memphis.
Sự kết hợp hoàn hảo giữa nguồn lực lao động dồi dào
và khu vực canh tác nông nghiệp trù phú đã khiến các vị vua trở nên giàu có một cách nhanh chóng.
Và trớ trêu thay, thứ mà họ không tiếc bỏ hàng tá tài sản để đầu tư
chính là việc xây dựng hàng loạt những lăng mộ đồ sộ để tưởng niệm người đứng đầu đất nước.
Tiếp nối truyền thống, các vị vua sau đó cũng sẵn sàng xây dựng các công trình kiến trúc công phu cho riêng mình.
Đây chính là thời đại mà nhà vua bắt đầu được tôn thờ như một vị thần
và năng lực con người trong lĩnh vực kiến trúc, vật liệu xây dựng đã vượt tầm của thời đại khi ấy.
Mặc dù những lăng mộ cổ này có diện mạo không giống với những kim tự tháp còn tồn tại cho đến ngày nay,
nhưng thật dễ dàng để nhận thấy được sự ảnh hưởng của chúng đối với những ngôi mộ
mà sau này sẽ trở thành những thành tiệu kiến trúc vĩ đại nhất của Ai Cập.
Chỉ sau 500 năm, Ai Cập đã thay đổi hoàn toàn khác.
Thời đại của cổ vương của Ai Cập được cho là bắt đầu vào khoảng năm 2686 trước công nguyên.
Đây cũng chính là thời điểm được gọi là Ai Cập cổ đại mà hầu hết mọi người biết đến.
Vào giai đoạn này, Ai Cập phát triển vô cùng nhanh chóng khi mà những khu canh tắc nông nghiệp rộng lớn của họ
có thể tru cấp được một lượng lớn lương thực cho cả người dân của họ và người du nhập
đến từ khắp các châu lục khác như châu Phi và châu Á.
Hệ thống chính phủ cũng được củng cố chặt chẽ, quan tâm nhiều đến thuế khóa
và đầu tư vào tạo ra cơ sở hạ tầng, bao gồm cả hệ thống tưới tiêu giúp thu hoạch nhiều hơn.
Giai cấp thống trị vào giai đoạn này có cuộc sống vô cùng giàu có,
còn tá điền lại có cuộc sống khó khăn hơn.
Thường thì họ phải phục vụ theo mệnh lệnh của giai cấp cao hơn
trong những công trình xây dựng quan trọng của quốc gia.
Và đây là thời điểm mà các vị vua đạt đến đỉnh cao quyền lực của họ.
Mặc dù đang nắm giữ địa vị cao quý nhất ở Ai Cập,
nhưng mọi vị vua đều cảm thấy áp lực cần phải giỏi hơn những người tiền nhiệm của mình.
Điều này đồng nghĩa với việc họ luôn cố gắng phát triển đế chế không ngừng.
Thời kỳ này cũng là lúc Ai Cập bắt đầu sáng tạo ra những di tích vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay.
Đại Kim Tự Tháp ghi ra và tượng nhân sư chính là những ví dụ vô cùng nổi tiếng
mà hiếm bà con nào chưa nghe nói đến.
Tuy nhiên, vết nứt đầu tiên báo hiệu cho một giai đoạn sóng gió của Ai Cập đã dần dần xuất hiện.
Các vị vua đã tri trả rất nhiều nguồn lực để tổ chức lễ kỷ niệm cho chính mình
và rồi đến cuối cùng, mọi thứ đều phải cạn kiệt.
Việc cấp những vùng đất rộng lớn tốn kém vô cùng nhiều nguồn lực và của cải
để lập nên hàng loạt đền thờ vua đã nhen nhóm tác động và khiến cho nền kinh tế quốc gia xa xút.
Nhà vua bắt đầu vấp phải sự phản đối của các thống đốc địa phương,
còn đất nước thì dần bị phi tập trung hóa.
Vào khoảng năm 2200 trước công nguyên, vương quốc này đã phải gánh chịu những trận hạn hán nghiêm trọng,
phá hoại mùa màng và kéo theo sự suy tàn của cả một quốc gia, bộ máy trung ương sụp đổ.
Tiếp theo là thời kỳ trung cấp thứ nhất của Ai Cập cổ đại, kéo dài khoảng 125 năm.
Trong khi các nhà cầm quyền tỉnh hy vọng,
việc sụp đổ của chính quyền trung ương sẽ đem lại cơ hội đổi đời cho họ,
nhưng không ít đã nhanh chóng nhận ra sự thật rằng
nếu không có chính quyền trung ương sẽ không có ai định hướng và trung cấp cho các khu vực của họ.
Điều này dẫn đến tình trạng thiếu lương thực trải rộng khắp các vùng.
Những người biết cách thích nghi đã giúp cho khu vực của họ ngày càng phát triển mạnh mẽ.
Với nền kinh tế địa phương vượt trội, không cần sự quản lý của vua,
nhiều thống đốc địa phương vốn đang nắm giữ quyền lực tuyệt đối ở khu vực của mình
lúc này lại càng tham vọng muốn mở rộng tầm ảnh hưởng.
Và cuối cùng, nội chiến đã diễn ra.
Chính vì thiếu một bộ máy nhà nước trung ương, trong suốt khoảng thời gian dài đến cả thế kỷ,
một Ai Cập đã dần bị thống trị chủ yếu bởi hai vương quốc có quyền lực hùng mạnh tương đương,
gồm vương triều Thebes ở phía Nam thượng Ai Cập và Hekra Kleopolis ở phía Bắc của Hạ Ai Cập.
Nhưng thời gian trôi qua, các thế lực ở Thebes do gia tộc Intep lãnh đạo ngày càng lớn mạnh
và đến năm 2055 trước công nguyên, vua Mentuhotep đệ nhị dẫn đầu lực lượng quân Thebes
tiến sâu vào lãnh thổ Hekra Kleopolis.
Và cuối cùng, ông đã thống nhất được Ai Cập.
Một kỷ nguyên mới, thời đại trung vương quốc Ai Cập tới đây đã bắt đầu.
Lúc đầu, mọi chuyện có vẻ diễn biến vô cùng tốt đẹp.
Những nhà cai trị mới của Ai Cập, ban đầu là nhà vua Mentuhotep đệ nhị,
đã quay trở lại để mở rộng vương quốc, giảm thiệt hại về thiên tai,
đồng thời cũng tạo ra những công trình vĩ đại cả về nghệ thuật, văn học và kiến trúc.
Ngoài việc chú trọng phát triển nông nghiệp, họ còn trinh phạt các khu vực của Nubia
và tiếp quản các mỏ đá và mỏ vàng nơi đây.
Đối với các thế lực bên ngoài, Ai Cập thực sự là một quốc gia đáng gợm.
Với nỗ lo thường trực về việc bị xâm phạm,
họ đã phát triển ra một trong những thiết bị an ninh quy mô lớn đầu tiên trong lịch sử thế giới.
Đó là một pháo đài khổng lồ nhằm bảo vệ mặt trận phía đông của Ai Cập.
Trong khi nghệ thuật Ai Cập thời kỳ đầu chủ yếu tập trung vào việc tôn vinh người cai trị,
thì đến giai đoạn này, hầu hết các tác phẩm nghệ thuật và văn học đều mang giá trị về nội tâm.
Đồng thời, họ cũng bắt đầu thở những vị thần mang nhiều ý nghĩa phức tạp hơn.
Thần Osiris được xem là người cai quản âm phủ, trở thành vị thần quan trọng nhất.
Ông được miêu tả là con nước da màu xanh, mang bộ dâu của pharaoh và xuất hiện dưới dạng sắc ướp.
Ông đội vương miện atep màu trắng và có gắn lông vũ ở hai bên, tay cầm néo và móc, biểu tượng của một pharaoh.
Nhu cầu xây dựng các công trình ngày càng tăng lên buộc Ai Cập phải chưng dụng thêm nhiều lao động
và người dân từ các vùng ngoại bang được lựa chọn.
Đây được xem là một trong những nguyên nhân sau này khiến cho thời đại trung vương quốc Ai Cập đi đến hồi kết.
Chẳng lâu sau đó, kỷ nguyên được đánh giá là kỷ nguyên vàng thứ hai của Ai Cập đã bị tàn phá bởi nạn đói kém và hạn hán.
Nước lũ sông Nil ồ ạt đổ vào vùng đất Ai Cập và gây ra thiệt hại lớn cho cả các công trình đang được xây dựng,
đồng thời cũng gây sức ép lên nền kinh tế.
Người cai trị vào thời điểm đó là vua Amenemhat Đệ Tam tỏ ra hoàn toàn bị động trước tình huống tồi tệ của vương quốc.
Trong khi đó, lượng lớn những người định cư Kanaan mà trước đó ông cho làm công nhân đốt nhiên trở thành mối đe dọa.
Nhóm người này được gọi là người Hyksos, theo tiếng Ả Rập có nghĩa là những vị vua chăn cừu.
Họ định cư ở phía đông đồng bằng châu thủ sông Nil vào khoảng thời gian trước năm 1650 trước công nguyên.
Trong văn cảnh của Ai Cập cổ đại, họ gọi tộc người này là người châu Á.
Trong một thời gian ngắn, họ đã nắm trong tay khu vực đồng bằng sông Nil,
báo hiệu cho một tương lai Ai Cập bị chia cắt sớm sẽ trở thành sự thật.
Người Ai Cập cổ đại đã tạo dựng nên những thành tiệu đáng kinh ngạc,
nhưng thật buồn thay, đôi khi điều tốt đẹp chỉ xảy đến có một lần.
Mặc dù sau đó vương quốc này được trị vì bởi rất nhiều vị vua nổi tiếng,
nhưng sự thật là hầu hết trong số họ đều không phải là người Ai Cập.
Cũng kể từ thời điểm này trở đi, đế chế Ai Cập cổ đại trở nên bất ổn định hơn bao giờ hết
và bị tẩy chay trong mối quan hệ với các khu vực khác trên thế giới.
Đến thời kỳ chuyển kiếp thứ hai, một trong những bộ lạc lớn nhất từng di cư đến Ai Cập,
đó là người Hyksos đã nhanh chóng lợi dụng sự hỗn loạn lúc bấy giờ
để thiết lập quyền lực của riêng họ ở vùng đồng bằng
và trở thành bộ lạc bên ngoài đầu tiên đến cai trị Ai Cập.
Từ đó họ bắt đầu mở rộng ảnh hưởng và đến khoảng năm 1785 trước công nguyên,
họ đã chọn được vùng Avaris ở khu vực đông bắc của đồng bằng sông Nil
để trở thành thủ đô của Ai Cập.
Bởi vậy, người cai trị đất nước trước đó là Ame-nem-hét-đệ-lục
vô phải chạy trốn sang Thips bởi đã đánh mất hết quyền lực của mình.
Tuy nhiên, người Hyksos có vẻ cũng không mấy quan tâm đến việc này.
Các vị vua sau đó của Ai Cập vẫn được tiếp tục xem như là người đứng đầu quốc gia
bởi thay vì lật đổ ngai vị của vua,
người Hyksos hứng thú hơn với việc sử dụng
người có vị thế cao khí nhất vương quốc như là một công cụ.
Tất nhiên, miễn là nhà vua đáp ứng mọi nguyện vọng của người Hyksos,
thì ngai vẫn được tiếp tục cai trị.
Thế nhưng, bất kỳ ai ghé qua Ai Cập vào thời điểm đó đã bị đánh lừa
khi nghĩ rằng người Ai Cập vẫn nắm quyền cai trị
bởi vì thực chất là người Hyksos đang kiểm soát và giật dây từ phía sau.
Thế rồi, chiến tranh lại xuất hiện.
Người Ai Cập có một đội quân hùng mạnh với mong muốn đánh bại người Hyksos
nhưng lại chỉ mạnh về nhân lực mà yếu về vũ khí tân tiến.
Nhận ra điều đó, người Hyksos đã nhanh chóng cải thiện
với việc áp dụng các thiết bị mới như cung tên và xe ngựa kéo.
Trong khi đó, chính quyền Ai Cập ở Tips cũng đang âm thầm tạo dựng quyền lực
và luôn trong tư thế sẵn sàng giành lại quyền kiểm soát lãnh thổ của mình.
Và điều đó đã thực sự diễn ra với hình hài của một cuộc nội chiến tàn khốc kéo dài suốt 30 năm.
Cùng với đó, đế chế Nubia ở phía Nam cũng nhăm nhe kiếm vào Ai Cập và chiếm lấy vùng Tips.
Cuối cùng, cuộc chiến kết thúc trong bế tắc khi mà người Tips vẫn gắn gượng chống đỡ được
nhưng quân Nubia thì hoàn toàn bị đánh bại bởi người Hyksos.
Tuy nhiên, chỉ một thời gian sau, mọi chuyện đã có những chuyển biến trái ngược hoàn toàn.
Vị vua mới của lực lượng Tips là Amosu Đệ Nhất đã củng cố lại quân đội
như là một trong những ưu tiên quan trọng nhất của quốc gia.
Thông qua quá trình chiến đấu Cam Go, ông đã đánh đuổi người Hyksos ra khỏi Ai Cập
và giành lại lãnh thổ đã mất.
Nhưng đó chưa phải là tất cả.
Vị vua này còn có giá tâm nắm quyền kiểm soát toàn bộ vùng Cận Đông
cũng như phần lớn lãnh thổ xung quanh Ai Cập.
Vì vậy, bắt đầu thời đại của Tân Vương Quốc kéo dài khoảng 500 năm
cũng là giai đoạn thịnh vượng cuối cùng của Ai Cập cổ đại.
Thời đại Tân Vương Quốc không chỉ xây dựng cho mình một đế chế huy hoàng nhất trong lịch sử
mà từ khoảnh khắc này, các vị vua bắt đầu có danh xưng mới, gọi là pharaoh.
Đây cũng là thời đại của một trong những nhà cai trị nổi tiếng nhất của Ai Cập,
nữ hoàng Hatshepsut, người trị vì với tư cách một pharaoh
và khắc phục được vô số thiệt hại mà người Hyksos gây ra.
Bà cũng dẫn đầu nhiều cuộc thám hiểm thương mại
và giúp Ai Cập thu được một lượng lớn nguyên liệu đầu vào như đồng và gỗ.
Với nguồn tài nguyên mới này, hàng loạt ngôi đền đồ sộ đã được xây nên
còn bà thì trở thành một trong những người cai trị vĩ đại nhất của Ai Cập.
Với lãnh thổ mới và nguồn tài nguyên dồi dào,
thế nhưng việc sụp đổ của triều đại Tân Vương Quốc
lại là do những nguyên nhân đã nằm sâu bên trong đế chế này từ rất lâu trước đó.
Vậy thì tại sao Tân Vương Quốc lại sụp đổ?
Để mà phân tích thì đây quả là một vấn đề phức tạp,
nhưng một điều chắc chắn có thể thấy là pharaoh Akhenaten chắc chắn đã không cứu vãn được gì.
Là một nhà cai trị nổi tiếng lập dị và tàn nhẫn,
ông đã từ bỏ nước tin đa thần truyền thống của Ai Cập
và tuyên bố rằng thần mặt trời Athen sẽ được tôn thờ như một vị thần duy nhất và tối cao nhất.
Tín đồ của các vị thần khác bị bắt bớ,
trong khi đó nhiều kế hoạch trọng đại được đặt ra để tôn vinh thần Athen được triển khai.
Ông thậm chí còn rời thủ đô đến địa điểm mới
mà sau đó vùng đất này được đặt theo tên của vị pharaoh này.
Tuy nhiên, những gì ông đặt ra khi còn sống cũng đi theo ông khi ông bước sang cõi vĩnh hằng.
Người kế vị của Vương Triều là pharaoh Tutankhamun cũng là một trong những vị vua nổi tiếng của Ai Cập.
Ông nhanh chóng bắt đầu nghị bỏ nhiều sắc lệnh của pharaoh Akhenaten
và khuất phục lại hệ thống thờ cúng truyền thống.
Và nhờ có một vị vua vĩ đại vào khoảng năm 1279 trước công nguyên,
Ai Cập đã được gây dựng lại.
Ông chính là pharaoh Ramesses Đệ Nhị,
người được tin là pharaoh trong kinh thánh Exodus.
Ông cũng là một người vô cùng tham vọng
với việc liên tục gia tăng số lượng lớn các bức tượng và kiến trúc obelisk tức là bút đá tháp.
Tất nhiên là bởi vì ông có đủ nguồn lực để làm được điều đó,
đúng là không nên dạy người giàu cách tiêu tiền.
Ông cũng tiến hành các cuộc trinh phạt ở những khu vực lân cận
và bắt đầu cuộc chiến vô cùng lớn chống lại người Hittites
dẫn đến hiệp ước hòa bình đầu tiên trong lịch sử nhân loại.
Cuộc sống của người dân trong giai đoạn này cũng vô cùng sung tốt và ổn định.
Bằng chứng là hiện nay chúng ta có thể thấy rất nhiều bức tượng hay điều khác của vị pharaoh này.
Ai mà ngờ được cuối cùng Ai Cập lại trở thành nạn nhân của chính sự thành công của ông.
Vào thời điểm này, Ai Cập là quốc gia giàu có nhất trên thế giới.
Tuy nhiên, các vương triều xung quanh chẳng bao giờ dẹp bỏ tham vọng của mình.
Người bomber ở phía tây vương quốc Libya sống cho cảnh nghèo nàn hơn nhiều,
luôn lăm le nhìn về một Ai Cập phôn thịnh một cách đầy ghen ăn tức ở.
Tại vùng lãnh thổ của Ai Cập tại Canaan,
họ đang phải đối phó với một đế chế Assyria đang trỗi dậy ngay biên giới của họ.
Tại vùng biển Aegean, một nhóm cướp biển nghiệp dư cũng bắt đầu các cuộc tấn công biên giới.
Ban đầu, quân đội Ai Cập đủ mạnh để chống lại những kẻ xâm lược này,
nhưng mối nguy hiểm thực sự vẫn đang tiềm ẩn.
Bên trong những công trình mà pharaoh Rameses đệ nhị dựng nên,
các thầy tế lễ nắm giữ rất nhiều quyền lực,
đủ để họ có thể lợi dụng điều này làm giàu cho bản thân,
thậm chí là đủ để được xem trọng ngang hàng thống đốc địa phương.
Đây chính là nguyên nhân đẩy nhanh sự sụp đổ của đất nước trong thời đại trước đó,
và bây giờ lịch sử đang lặp lại.
Nhưng lần này, hậu quả thậm chí còn tồi tệ hơn rất nhiều.
Hai đế chế cạnh biên giới Ai Cập,
một băng cướp hung mạnh trên biển,
có nghĩa là người Ai Cập sẽ phải chiến đấu trên nhiều mặt trận.
Và cuối cùng, Ai Cập đã mất phần lớn lãnh thổ của mình ở vùng cận đông.
Và đến khoảng năm 1069 trước công nguyên,
thời kỳ chuyển tiếp thứ ba của Ai Cập bắt đầu.
Đây là giai đoạn mà phần lớn đế chế Ai Cập bắt đầu tan rã cả bên trong lẫn bên ngoài.
Các quan tư tế tối cao, người được giao phụ trách trông coi về tế tự, lễ nghi,
cúng tế, thờ phụ các vị thần ở Thebes ngày càng sở hữu nhiều quyền lực,
trong khi lực lượng Liba thì nắm quyền kiểm soát phía nam đất nước.
300 năm sau, một cuộc xâm lược từ vương quốc người Kurs thuộc vùng lãnh thổ Kursai
đã chiếm giữ được vùng Thebes và khu vực đồng bằng.
Và kim tự tháp bắt đầu trở thành một đặc điểm nổi bật
gắn liền với đế chế Ai Cập chính là từ thời kỳ này.
Mặc dù các đại kim tự tháp đã được xây dựng hàng ngàn năm trước đó,
người Kursai mới chính là chủ nhân của phần lớn các kim tự tháp Ai Cập.
Mặc dù vậy, quay trở lại thực tế thì ảnh hưởng của Ai Cập trên thế giới
đang suy yếu một cách trầm trọng.
Hầu hết lãnh thổ đã bị các đế quốc khác chiếm được,
còn đồng minh của họ như Kanaan, vương quốc Hamart và Aram Damascus
thì đều đã bị người Ursyria kiểm soát.
Đến năm 600 trước công nguyên,
thì người Ursyria bắt đầu đánh đuổi người Kursai ra khỏi vùng đất này.
Họ nhanh chóng cướp phá các ngôi đền nổi tiếng của người Thebes,
nắm quyền kiểm soát quốc gia và giao nó cho các trư hầu của họ
thay vì trực tiếp quản lý.
Tuy nhiên, sau đó đế chế Ba Tư Hùng Mạnh
đã nhanh chóng xâm lược vùng đất này vào năm 525 trước công nguyên.
Bị thôn tính bởi Ba Tư,
sự kiện này được xem là dấu chấm hết chính thức của đế chế Ai Cập.
Mặc dù vậy, đây vẫn là một vùng đất giàu có và không lúc nào thiếu kho báu.
Triều đại của người Ba Tư kéo dài vài trăm năm cho đến năm 332 trước công nguyên,
một vị lãnh đạo huyền thoại trong lịch sử thế giới xuất hiện.
Ở độ tuổi 30, ông đã tạo ra một trong những đế chế lớn nhất trong lịch sử,
chảy dài từ Hy Lạp đến Tây Bắc Ấn Độ.
Cụ thể là đế chế Ba Tư,
gồm cả Tiểu Á, Syria, Phoenicia, Gaza, Ai Cập, Bắc Tria và Lưỡng Hà
mở rộng biên cương đế chế của ông đến tận Punjab thuộc Ấn Độ ngày nay,
được nhiều người đánh giá là một trong những nhà chỉ huy quân sự vĩ đại và thành công nhất trong lịch sử.
Ông được biết đến với cái tên là Alexander Đại Đế.
Khác với người Austria và người Ba Tư,
Alexander Đại Đế vô cùng ngưỡng mộ nền văn hóa của Ai Cập cổ đại,
nên đã khui phục nhiều nét văn hóa truyền thống.
Đóng đô tại thành phố Cảng Alexandria,
ông đã biến nơi này trở thành một thành phố thương mại và giáo dục phát triển.
Những người kế vị của ông sau đó đã xây dựng ngọn hải đăng Alexandria nổi tiếng
giúp Ai Cập trở thành quốc gia có đến 200 tầm số 7 kỳ quan thế giới cổ đại.
Đây được xem là kỷ nguyên vĩ đại nhất của Ai Cập khi còn là thuộc địa
với sự pha trộn độc đáo giữa văn hóa Hy Lạp và văn hóa Ai Cập.
Tuy nhiên, những người kế vị của ông lại không tiếp nối được điều đó
và kết quả là dẫn đến một cuộc xung đột nội bộ
nhằm cải cách tôn giáo Ai Cập và kéo theo hàng loạt các cuộc nổi dậy tại địa phương.
Quay trở lại với nền thương mại phát triển bùng nổ của Ai Cập.
Trên thực tế, người Ai Cập xuất khẩu ngũ cốc của họ ra bên ngoài rất nhiều.
Họ có một nước láng giềng vô cùng hùng mạnh,
đó là đế chế La Mã với lãnh thổ trải dài ra ngoài cả Ý.
Tuy nhiên, điều đáng nói là La Mã ngày càng phụ thuộc vào xuất khẩu của Ai Cập
và khiến cho những người cai trị ở đây bắt đầu suy nghĩ đến việc thôn tính cả Ai Cập
và thực tế là người La Mã đã thành công chiếm đóng Ai Cập.
Octavian trở thành hoàng đế La Mã đầu tiên nắm quyền kiểm soát một vùng lãnh thổ rộng lớn đến như vậy.
Vị hoàng đế mới này, người vô cùng nổi tiếng với cái tên Caesar Augustus
nhờ đó đã trở thành người giàu có nhất thế giới, kiểm soát đất nước từng thịnh vượng bậc nhất toàn cầu.
Người La Mã cai trị Ai Cập điêu luyện hơn bất kỳ đế chế nào trước đó
và trở thành đế chế mạnh nhất trên thế giới vào thời điểm đó.
Trận chiến giữa cơ đốc giáo và tiến ngưỡng tại các địa phương
vẫn kéo dài mã cho đến năm 391 sau công nguyên
khi mà hoàng đế Theodosius tuyên bố cơ đốc giáo là tôn giáo chính thức của Ai Cập và đóng cửa các ngôi đền.
Dần dần, các truyền thống của Ai Cập cổ đại bị phai mở trong lịch sử
và chữ tượng hình thì bị thất truyền trong một thời gian dài.
Nhưng không có đế chế nào tồn tại mãi mãi.
Đế chế La Mã sụp đổ vào thế kỷ thứ tư
và Ai Cập trở thành một phần của đế chế phương Đông tại Constantinople,
nay là thành phố Istanbul tại Thổ Nhĩ Kỳ.
Trong khi các đế chế tiếp tục chiến đấu vì những tổn thất do La Mã để lại
thì Ai Cập lại một lần nữa nằm dưới sự kiểm soát của Ba Tư
rồi đến đế chế Byzantine vào những năm 600.
Đến năm 639, quân đội Hồi giáo Rusidan đã đánh bại quân đội Byzantine
để thiết lập nền thống trị của Ả Rập Hồi giáo tại Ai Cập,
đất nước mà phần lớn vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay.
Ai Cập tồn tại, hiện vật văn hóa Ai Cập vẫn còn tồn tại
nhưng Ai Cập ngày nay chỉ còn là kết quả của khoảng 20 đế chế trước đó.
Một điều nữa là ngôn ngữ chính của họ lại là tiếng Ả Rập
như là hệ quả của một quá trình dài bị đô hộ.
Ai Cập từng có hai thời kỳ vương quốc vĩ đại
và cả hai đều đến sau thời kỳ trung gian sụp đổ
để rồi sau đó Ai Cập trở lại còn mạnh mẽ hơn.
Vậy tại sao điều đó không lặp lại vào những lần tiếp theo?
Lời giải thích khả dĩ nhất là sau thời kỳ chuyển tiếp thứ ba vào năm 1069 trước công nguyên,
sức mạnh nội tại của họ đã không còn đủ.
Sự lên xuống liên tục của các đế chế khác nhau với các đường lối trị dân khác nhau
cũng là một nguyên nhân cần xét đến.
Đặc biệt là sau một thời gian dài bị làm mã áp bức,
hầu hết những di sản Ai Cập để lại trước đó đều bị xóa sổ
và ý thức về bản sắc dân tộc thì yếu hơn bao giờ hết.
Mặc dù vậy, đến ngày nay Ai Cập vẫn mang trong mình những bí ẩn
mà đến các nhà thủ địa học tài năng vẫn chưa chắc đưa ra được lời giải mã cuối cùng.
Xin chào và hẹn gặp lại trong các video tiếp theo.
