Bắc Kinh siết xuất cảnh, siết tài sản: Trùm kinh doanh TQ vội bỏ chạy sang Mỹ

Thưa quý vị, trong những ngày qua, một từ khóa đang xuất hiện dày đặc trên các trang mạng xã hội Trung Quốc, đó là từ chạy trốn. Một bài đăng được chia sẻ trên mạng xã hội X vào hôm 19 tháng 8 đang thu hút sự chú ý vì đề cập trực tiếp đến vấn đề này. Theo nội dung của bài đăng, ngày 18 tháng 8, trên một chuyến bay từ sân bay phố đông của thành phố Tượng Hải đến thành phố Seattle của Mỹ, khi hành khách làm thủ tục đổi thẻ lên phi cơ, nhân viên sân bay yêu cờ họ điền một bảng thông tin xuất cảnh. Điều khiến cho người đăng bài lo ngại không phải chỉ là việc phải khai báo thông tin mà là mức độ chi tiết của tờ khai này. Theo hình ảnh được chia sẻ, các mục cân khai báo bao gồm hoạt động trên Internet và các trang mạng xã hội, hành vi sử dụng Internet, tình hình tài sản, tài chính, vấn đề bảo mật và an ninh cùng với nhiều nội dung khác. Nói cách khác, nếu thông tin này là xác thực, phạm vi kiểm tra đã chạm tới rất nhiều khía khạnh trong đời sống cá nhân của người muốn xuất cảnh. Nếu thông tin được tiết lộ này là thật, vậy thì những mục được liệt kê ở đây có lẽ chính là các tiêu chí sàng lọc mà phía chính quyền Bắc Kinh dựa vào để ngăn chặn những người xuất cảnh. Câu hỏi khiến nhiều người quan tâm là trong thời gian tới, liệu có ngày càng nhiều người bị giữ lại ở câu kiểm tra biên giới hoặc bị buộc quay về vì những lý do tương tự hay không. Theo người đăng bài, chính anh ta cũng bị mắc lại tại sân bay. Anh ta ước tính có khoảng một nửa số hành khách bị cấm lên phi cơ, khiến cho gần một nửa số ghế trên chuyến bay bị bỏ trống. Tại hiện trường, nhiều hành khách đã thàn khóc và tỏ ra rất khoảng loạn. Sau đó, thông tin về chuyến bay được kiểm chứng, đó là chuyến bay DL280 của Delta Air Lines. Và chuyến bay này thực tế còn đến sớm hơn giờ dự kiến khoảng 9 phút. Tuy nhiên, ngoài bài đăng nói trên, chưa thấy những hành khách khác trên cùng chuyến bay đưa ra phản hồi tương tự về việc có số lượng lớn người bị chặn trước khi lên máy bay. Vì vậy, ít nhất ở thời điểm hiện tại, chưa thể kết luận rằng tình trạng này đã trở thành một hiện tượng phổ biến trên tất cả các chuyến bay. Nhưng đây vẫn là vấn đề đáng quan tâm, bởi câu hỏi mà nó đặt ra không chỉ dành cho những người đang chuẩn bị ra nước ngoài, mà còn dành cho những người đang sống ở nước ngoài và dự định quay trở lại Trung Quốc. Nếu một người về nước, liệu họ có còn có thể thuận lợi rời đi một lần nữa hay không? Nếu một người đang ở Trung Quốc và chuẩn bị xuất cảnh, họ cần đối mặt với những hình thức kiểm tra nào? Đây là những câu hỏi mà ngay càng nhiều người quan tâm, và những chia sẻ từ người từng trực tiếp trải qua quá trình kiểm tra có thể trở thành một thông tin tham khảo rất quan trọng. Điểm đáng chú ý hơn trong bài đăng trên X không chỉ nằm ở việc phải điên bảng thông tin, mà còn ở việc kiểm tra các thiết bị điện tử. Theo người đăng bài, trước khi đến lượt mình, anh ta chứng kiến một hành khách bị kiểm tra điện thoại. Các ứng dụng màng xã hội trên điện thoại cũng bị xem xét rất kỹ lưỡng. Lý do được đưa ra ở đây là các ứng dụng trên điện thoại đều có ngày cài đặt mới, cho thấy chiếc điện thoại có thể là một thiết bị dự phòng. Cảnh sát đã nói rằng các ứng dụng trên điện thoại của anh đều có ngày cài đặt mới, rõ ràng đây là một chiếc máy dự phòng, chiếc điện thoại anh thường dùng ở đâu. Sau đó thì người này đã bị giữ lại. Đến lượt người đăng bài, anh ta trước tiên được hỏi liệu mình có khai báo trung thực trong bảng thông tin hay không? Tiếp theo, điện thoại của anh ta được đặt cùng với điện thoại của khoảng 20 người khác, tất cả đều bị yêu cầu mở khóa. Sau đó thì số điện thoại này được đưa vào một phòng riêng để tiến hành cả kiểm tra thủ công lẫn kiểm tra bằng máy móc. Nếu mô tả này chính xác, nó cho thấy một quy trình kiểm tra đáng chú ý. Trước tiên yêu cầu người xuất cảnh tự khai báo, sau đó đối chiếu nội dung khai báo với thông tin trên thiết bị điện tử. Nếu phát hiện sự không thống nhất giữa những gì một người khai báo và những gì được tìm thấy trên điện thoại, thì người đó có thể bị giữ lại để tiếp tục thẩm vấn và điều tra. Vì vậy, trọng tâm không chỉ là tìm xem một người có vấn đề hay không, mà còn xem họ có giấu thông tin gì hay không. Một khi bị phát hiện có nội dung không phù hợp với lời khai, thì mức độ nghi ngờ đối với người đó sẽ tăng lên và họ có thể phải trải qua bước kiểm tra sâu hơn. Điều đáng chú ý nhất nằm ở chỗ, lần này việc kiểm tra quy mô lớn được cho là xảy ra ngay từ đầu xuất phát tại sân bay phố đông của thành phố Thượng Hải. Đây là điểm khác biệt rất quan trọng. Nếu đây thực sự chỉ là một cuộc kiểm tra đối xuất nhằm vào một chuyến bay cụ thể, thì có một trong những suy đoán được đưa ra, đó là trước đó đã xảy ra một vụ dò dỉ thông tin mật. Người bị nghi ngờ có thể đã lưu dữ liệu trong điện thoại hoặc ổ cứng rồi mang theo lên phi cơ. Nếu cơ quan chức năng đã xác định được khả năng người này sẽ đi trên chuyến bay nói trên, họ có thể tập trung kiểm tra các thiết bị của một nhóm hành cách cụ thể. Vừa rồi là nói về những người không chạy trốn được khỏi Trung Quốc, vậy còn những người chạy trốn được thì sao? Cũng chính ngày 18 tháng 8, tức ngày xuất hiện thông tin cho rằng một nửa hành khách trên chuyến bay DL280 bị chặn lại. Từ Dương, cựu CEO của thương hiệu thể thao ANTA của Trung Quốc đã tăng một bài thông báo trên phòng bạn bè, cho biết ông sẽ cùng gia đình chuyển đến Mỹ. Ông cho biết vì người nhà đi du học nên ông sẽ đi cùng gia đình sang thành phố Los Angeles. Trước đó, ngày 15 tháng 7, Từ Dương đã từ chức CEO thương hiệu ANTA với lý do gia đình. Khi ấy, tập đoàn ANTA cho biết sẽ có sự sắp xếp công việc khác dành cho ông. Nhưng chỉ một tháng sau, ông tuyên bố sẽ cùng gia đình chuyển tới Los Angeles của nước Mỹ. Một chi tiết đặc biệt đáng chú ý là vị trí đăng bài hiển thị là sân bay quốc tế Hồng Kông. Thông tin chuyến bay được ông chia sẻ cho thấy, vào thời điểm bài đang xuất hiện, phi cơ đã cắt cánh khoảng 1 tiếng và đang trên đường tới Los Angeles. Từ Dương đã viết rằng, không sắp xếp bất kỳ buổi chia tay nào là bởi cảm giác ái náy vì đã phụ lòng tin tưởng và sự yếu đuối không muốn để người khác nhìn thấy. Hy vọng mọi người đều sẽ thật bình an. Chính việc lựa chọn thời điểm công bố thông tin khiến cho câu chuyện đã trở nên đáng chú ý hơn. Ông không thông báo ngay khi quyết định rời đi, mà đến khi phi cơ đã cắt cánh và rời khỏi Hồng Kông thì mới đăng bài. Trong bối cảnh Trung Quốc đang siết chặt quản lý xuất cảnh, hành động này đã ngay lập tức được cư dân mạng tranh luận rất rồi nổi. Có người bình luận rằng, đợi cho phi cơ cắt cánh rồi mới đăng bài, chuyện này khá thú vị. Có người cho rằng, dưới những quy định mới về kiểm soát xuất cảnh của đảng Cộng sản Trung Quốc, lòng người đang rất hoang mang. Giờ đây các ông lớn đều đang phải đợi phi cơ cắt cánh rồi mới dám lên tiếng. Cũng có người nói rằng, quy định mới về thuế của chính quyền Bắc Kinh đã khiến cho giới nhà giàu Trung Quốc rất khoảng sợ. Mọi người đều đang tìm lối thoát. Do nền kinh tế Trung Quốc tiếp tục trì chê, tài chính xuất hiện thâm hụt nghiêm trọng. Chính quyền Bắc Kinh đã bắt đầu nhắm vào giới phú hào. Quy định nộp thuế mới đối với các quỹ tín thác hải ngoại vừa ban hành đã gây ra một trận động đất trong cộng đồng người giàu tại Trung Quốc. Điều này có nghĩa là ngay cả khi đã chuyển tài sản ra nước ngoài cũng chưa chắc đã an toàn, vẫn có nguy cơ bị truy thu một khoản tiền thuế và tiền phạt khổng lồ. Có người vì vậy mà lo lắng đến mức mất ăn mất ngủ, trong khi những người khác có thể đẩy nhanh kế hoạch di cơ để tìm cách rời khỏi Trung Quốc. Có thể thấy rằng, chính quyền Trung Quốc không chỉ xét chặt quản lý xuất nhập cảnh mà còn tăng cường quản lý tài sản của công dân. Nhiều nhà phân tích cho rằng, hai hướng chính sách này có thể tạo ra tác động ngược. Thay vì khiến giới giàu có giữ tài sản ở lại và hạn chế di chuyển, thì chúng cũng có thể thúc đẩy một bộ phận người giàu tìm cách rời khỏi Trung Quốc nhanh hơn. Đối với họ, vấn đề không chỉ còn là tiền bạc, nó liên quan đến cả sự tự do về tài sản lẫn tự do về nhân thân. Một khi cả hai cùng trở thành điều phải cân nhắc, thì việc di cơ có thể được xem như một cách để giảm bước rủi ro. Thực tế, một số doanh nhân và phú hào Trung Quốc đã định cư ở Mỹ. Trong đó có Trương Hân, vại chồng là Phan Thạch Giật, hai người đồng sáng lập SOSO, một trong những tập đoàn phát triển bắt động sản thương mại lớn nhất tại Trung Quốc. Hay như đoàn Vĩnh Bình, nhà sáng lập tập đoàn PPK chuyên sản xuất thiết bị điện tử tiêu dùng như điện thoại thông minh, và Tôn Hoành Bân, nhà sáng lập tập đoàn phát triển sản xuất thiết bị điện tử tiêu dùng như điện thoại thông minh, trong khi Mã Vân, người sáng lập Alibaba cũng đã lựa chọn chuyển đến Nhật Bản. Trong những năm gần đây, nhiều công dân Trung Quốc đã phải đối mặt với sự kiểm tra nghiêm ngặt hơn khi xuất cảnh. Một số công chức thậm chí được yêu cầu nộp hộ chiếu cá nhân cho đơn vị công tác quản lý và bảo quản. Sau khi quy định mới được công bố, trên các trang mạng xã hội tại Trung Quốc xuất hiện rất nhiều cuộc thảo luận xoay quanh một câu hỏi, liệu sau khi quy định chính thức có hiệu lực, thì một người bình thường có còn có thể tự do ra nước ngoài du lịch được nữa hay không? Giáo sư luật Cao Thụ Siêu, người nghiên cứu chính sách thương mại Trung Quốc tại Đại học Quản lý Singapore đã công khai kêu gọi trên nền tảng mạng xã hội X rằng những người đang ở Trung Quốc, nếu còn có thể đi thì hãy nhanh chóng rời đi. Còn giáo sư Lý Thiếu Dân của Đại học O'Dominion, tiểu bang Virginia của Mỹ, cho rằng việc đảng Cộng sản Trung Quốc kiểm soát xuất cảnh thậm chí còn nghiêm trọng hơn đối với những người bên trong hệ thống. Theo ông Lý Thiếu Dân, chỉ những người được chính quyền Bắc Kinh đặc biệt tin tưởng mới có cơ hội ra nước ngoài. Nhưng hiện nay, tình hình dường như đã đảo ngược hoàn toàn. Những người bị quản lý chặt chẽ nhất trong vấn đề xuất cảnh lại có thể chính là các cán bộ và thành viên của hệ thống quyền lực, những người được xem là người nhà. Lý Thiếu Dân đã nhấn mạnh rằng không chỉ không tin tưởng người dân, mà thậm chí Bắc Kinh còn không tin tưởng cán bộ của chính mình, không tin tưởng những người do chính mình đề bạt. Điều này cho thấy chính quyền đảng Cộng sản Trung Quốc dường như đang ngay cảm thấy bất an hơn. Thưa quý vị, sự giãn nứt niềm tin ấy không phải là một hiện tượng tức thời, mà là kết quả của một chuỗi hệ lụy kéo dài từ mô hình quản trị, ngay càng xét chập. Khi cánh cửa bước ra thế giới bên ngoài dần hẹp lại, thì tâm lý di tản đã chuyển từ một lăn sóng ngầm thay một dòng chảy cuộn sóng. Hiện tượng này không chỉ diễn ra ở thượng tầng kiến trúc, mà đang gõ cửa từng gia đình trung liều, tạo ra một cơn chấn động âm thầm nhưng sâu sắc lên toàn bộ cấu trúc xã hội tại Trung Quốc. Trong nhiều thập kỷ, giới siêu giàu và trí thức Trung Quốc là những người hưởng lợi lớn nhất từ quá trình mở cửa và phát triển kinh tế. Họ đã tích lũy tài sản, xây dựng vị thế và tin rằng sự trung lập về chính trị có thể bảo vệ họ. Tuy nhiên, các chiến dịch can quyết trong lĩnh vực công nghệ, bất động sản, giáo dục tư nhân cùng với khẩu hiệu thịnh vượng chung được triển khai một cách cứng nhắc đã làm thay đổi hoàn toàn cuộc chơi. Tài sản không còn là tấm lá chắn an toàn mà đôi khi lại trở thành điểm yếu khiến họ rơi vào tầm ngắm. Sông vốn tháo chạy không chỉ dừng lại ở những khoản đầu tư hàng triệu đô la Mỹ vào bất động sản tại Singapore, Tokyo, New York hay London, mà còn là sự di chuyển của tầng lớp nhân tài, những doanh nhân, những kỹ sư, bác sĩ và các nhà khoa học hàng đầu. Sự ra đi của họ sẽ kéo theo sự thắt thoát nghiêm trọng về trí thức, về sự sáng tạo và động lực tăng trưởng cốt lõi mà nền kinh tế Trung Quốc đang vô cùng cần thiết để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình. Nếu giới nhà giàu rời đi cùng với tài sản, thì tầng lớp trung lưu và tế hệ trẻ lại tìm đường thoát thân bằng nỗi lo âu về tương lai. Nhìn vào thị trường bất động sản đóng băng, tích lũy cả đời bị đe dọa, cùng với tỉ lệ thắt nghiệp ở thanh niên duy trì ở mức cao kỷ lục, tâm lý bì quan phủ bóng lên nhận thức của số đông. Đối với tầng lớp này, chạy trốn không nhất thiết là cầm tấm hộ chiếu di cư sang một quốc gia phương Tây đắt đỏ. Đó có thể là tìm việc làm cơ hội tại các nước Đông Nam Á, chuyển tài sản sang nước ngoài, hay đơn giản là tìm mọi cách để gạt bỏ áp lực cạnh tranh khốc liệt, để chọn lối sống nằm thẳng. Sự bất an này xuất phát từ một thực tế đầy chua chát. Cam kết ngầm giữa chính quyền và người dân trong nhiều thập kỷ qua, đó là đổi tự do chính trị để lấy sự thịnh vượng về kinh tế và ổn định xã hội, đang dần mất đi hiệu lực khi đạt tăng trưởng kinh tế chậm lại rõ rệt. Điều đáng lo ngại nhất đối với Bắc Kinh không nằm ở việc một vài tỷ phú chuyển tiền sang nước ngoài, mà nằm ở thái độ của chính những người đang làm việc trong bộ máy cồng quyền. Sự hoang mang của những cá nhân như là Từ Dương, người hiểu rõ sự vận hành từ bên trong, cho thấy sự giãn nứt niềm tin đã chạm đến tầng sâu nhất của hệ thống quản trị. Khi các quan chức và cán bộ các cấp bắt đầu gửi con cái, người thân và các tài sản sang nước ngoài dưới nhiều hình thức ẩn danh, thì hiện tượng quan trần, làm trung thành của họ đối với hệ thống chỉ còn mang tính thủ tục. Sự phục tùng lúc này không còn xuất phát từ niềm tin vào lý tưởng hay tương lai của đất nước, mà đơn thuần là hành vi phòng vệ cá nhân nhằm tự bảo tồn. Một hệ thống hành chính hoạt động dựa trên sự sợ hãi và tâm lý chở đường lui sẽ nhanh chóng rơi vào trạng thái chỉ trệ, đùn đẩy trách nhiệm và tên liệt khả năng tự điều chỉnh trước các biến động và khủng hoảng. Trong khi đó, chính quyền Bắc Kinh lại phản ứng lại hiện tượng này bằng cách tiếp tục gia tăng các tiện pháp kiểm soát, đó là hạn chế các hội chiếu hoàn đổi, thắt chặt hạn ngạch chuyển ngoại hối, kiểm soát dòng tiền xuyên biên giới và gia tăng giám sát kỹ thuật số. Nhưng đây chính là một vòng xoáy đi xuống đầy nguy hiểm. Sự kiểm soát càng gắt gao, càng củng cố tâm lý hoảng loạn, khiến cho hành vi tháo chạy càng trở nên gấp gáp và quyết liệt hơn. Lịch sử đã chứng minh rằng, không có một quốc gia nào có thể duy trì được sự thịnh vượng lâu dài khi phát triển dựa trên sự cưỡng ép thay vì niềm tin tự nguyện. Những chính sách thắt chặt có thể giữ chân người dân về mặt địa lý, nhưng không thể giữ được tâm trí, nhiệt huyết và lòng tin của họ. Và khi mà câu hỏi liệu có còn kịp để đi hay không trở thành mối bận tâm hàng ngày của nhiều tân lớp trong xã hội, thì đó chính là lời cảnh báo đanh thét nhất đối với chính quyền Trung Quốc. Một cấu trúc, dù nhìn bề ngoài có vẻ kiên cấu đến đầu, cũng sẽ trở nên cực kỳ mong manh nếu phần móng, chính là niềm tin của người dân đối với giới lãnh đạo đã bị xói mòn đến bức không thể đảo ngược. Nếu không có những thay đổi mang tính tiền tàng để khôi phục sự an tâm và môi trường tự do cho xã hội, thì làn sóng ngầm này sẽ tiếp tục gặm nhấm sức mạnh nội tại của đất nước từ bên trong, tạo ra những biến động bất ngờ mà các biện pháp hành chính hay an ninh đơn thuần sẽ không bao giờ có thể kiểm soát nổi. Và bài bình luận của chúng tôi cũng xin được phép kết thúc tại đây. Cảm ơn quý vị đã dành thời gian quan tâm theo dõi. Xin kính chào và hẹn gặp lại.