PHÍA SAU KỲ WC KỶ LỤC: NHỮNG KHOẢNH KHẮC ĐẶC BIỆT KHIẾN CẢ THẾ GIỚI PHẢI NGẢ MŨ

Chào mừng quý vị trở lại với Chí Thức Mới, tôi là Lê Minh. Thưa quý vị, World Cup 2026 đang diễn ra sôi nổi, là sự kiện thu hút nhất hành tinh. Giải đấu năm nay lại đặc biệt hơn bao giờ hết bởi quy mô hoành tráng chưa từng có. Lần đầu tiên trong lịch sử, Ngãi hội bóng đá lớn nhất hành tinh được tổ chức tại 3 quốc gia, Mỹ, Canada và Mexico. Điều đó biến World Cup năm nay trở thành một lễ hội khổng lồ trải dài khắp Bắc Mỹ, nơi các nền văn hóa, màu cờ sắt áo và niềm đam mê bóng đá cùng hòa chung trong một bầu không khí sôi động. Điểm đặc biệt làm nên dấu ấn của World Cup 2026 chính là sự mở rộng quy mô lên 48 đội tuyển tham dự. Điều này không chỉ khiến giải đấu trở nên hấp dẫn hơn, mà còn mở ra cơ hội cho nhiều quốc gia được góp mặt trên sân khấu bóng đá lớn nhất thế giới. Từ những đội bóng giàu truyền thống đến những đội tuyển lần đầu bước ra ánh sáng, tất cả cũng tạo nên một bức tranh bóng đá đa sắc màu, râu cảm xúc và đầy bất ngờ. Không dừng lại ở đó, World Cup năm nay còn có tới 104 trận đấu, một con số kỷ lục cho thấy sự đô sộ và hoành tráng của giải đấu. Mỗi trận đấu không chỉ là cuộc tranh tài giữa hai đội bóng, mà còn là nơi hội tụ niềm tự hào dân tộc, tinh thần thi đấu quả cảm và khát vọng chinh phục vinh quang. Từ những sân viên động hiện đại, những khán đài rực rỡ sắc màu, cho đến tiếng gieo hò của hàng triệu cổ động viên, tất cả đã tạo nên một bầu không khí lây hội thật sự. Giải đấu năm nay vì thế không chỉ đặc biệt bởi những con số kỷ lục, mà còn bởi ý nghĩa kết nối con người trên toàn cầu. Đây là nơi bóng đá vượt qua danh giới ngôn ngữ, khoảng cách địa lý và khác biệt văn hóa để đưa mọi người xích lại gần nhau hơn. Có thể nói, World Cup 2026 là kỳ World Cup của sự mở rộng, của đoàn kết và của những giấc mơ lớn. Đó không chỉ là hành trình tìm ra nhà vua địch thế giới, mà còn là minh chứng cho sức mạnh kỳ diệu của bóng đá, môn thể thao vua có thể làm cả thế giới cùng chung một nhịp động. Và có hai điểm thú vị mà chúng ta nhìn thấy ở đây. Điều đầu tiên mà chúng tôi muốn đề cập đến đó là Nhật Bản một lần nữa lại làm thế giới phải khâm phục. Trong trận đấu diễn ra tại sân vực động Dallas ở Texas vừa qua, Nhật Bản và Hà Lan hòa hai đều. Sau tiếng còi kết thúc trận đấu, một lượng lớn người hâm mộ Nhật Bản không vội vã rời đi, mà ở lại trên khán đài để cẩn thận nhặt rác, bỏ vào túi nhựa màu xanh, cố gắng khôi phục lại sân vực động về trạng thái ban đầu. Trang chủ của World Cup cũng đăng tài hình ảnh về đội tuyên Nhật Bản đã giữ phòng thay đồ sạch sẽ tinh tương sau trận đấu với Hà Lan. Ở quê nhà, người Nhật hâm mộ có cách ăn mừng rất riêng. Họ chơ đen đỏ để tập trung vào ăn mừng trên ngã tư Shibuya, một giao lộ đồng đúc hàng đầu thế giới. Nơi đây là biểu tượng cho nhịp sống hối hà của Tokyo. Nhưng ngay khi đèm chuyển sang màu xanh, họ đã tản ra nhanh chóng để xe cộ có thể đi qua, tránh gây quần tắc cũng như cản trở giao thông. Một hành động đầy tính văn minh và ý thức cộng đồng rất tốt. Thú thực, trong tất cả kỳ World Cup, các thế hệ qua đi, các sân vực động cũng đổi thay, các lứa cầu thủ cũng đã khác. Sau người hâm mộ Nhật Bản vẫn như vậy, họ vẫn giữ thói quen dọn dẹp sân vực động sau mỗi trận đấu. Điều đó làm nên giá trị riêng của họ. Báo chí quốc tế đã lan tỏa những hình ảnh đẹp về Nhật Bản với sự tôn trọng, đẳng cấp và truyền thống. Ở đây chúng ta thấy một vấn đề rất thực tế. Trong thể thao, dù thắng hay thua, dù cảm xúc còn đang dâng trào, các cầu thủ Nhật vẫn để lại căn phòng trong trạng thái chỉn chu, sạch sẽ như khi họ bước vào. Đó không chỉ là phép lịch sự với nước chủ nhà, với ban tổ chức, với những người phục vụ thầm lặng sau cánh cửa sân vực động. Đó còn là một lời tuyên bố âm thầm về nhân cách. Chúng tôi đến đây để thi đấu hết mình, song chúng tôi cũng rời đi với sự tôn trọng. Có lẽ cũng chỉ vì vậy mà hình ảnh người Nhật tại World Cup có sức lan tỏa mạnh mẽ hơn cả một chiến thắng thể thao thông thường. Bóng đá có thể đem lại vinh quang, nhưng văn hóa mới là thứ khiến một dân tộc được nhớ lâu. Một đội bóng có thể thắng một trận đấu, nhưng một cộng đồng biết cư xử văn minh có thể chiến thắng trong lòng cả thế giới. Người Nhật không chỉ mang đến World Cup kỹ thuật, tinh thần thi đấu và niềm tự hào dân tộc, họ còn mang đến đây một bài học sống động về ý thức cộng đồng. Như cái cách mà người Nhật ăn mừng tại ngã tư Shibuya, dù chỉ là một chi tiết nhỏ, song lại nói lên một giá trị lớn. Niềm vui cá nhân không được đặt cao hơn cho tự chung, sự phân khích của đám đông không biến thành hỗn loạn, tình yêu bóng đá không trở thành lý do để cản trở người khác. Người Nhật cho thấy rằng một cộng đồng hoàn toàn có thể ăn mừng cuồng nhiệt mà vẫn văn minh, có thể tự hào dân tộc mà vẫn tôn trọng luật lệ, có thể sống hết mình với cảm xúc mà vẫn không quên trách nhiệm xã hội. Và từ góc nhìn văn hóa, những hành động ấy không phải ngẫu nhiệt, chúng phản ánh một nền giáo dục đã hình thành ý thức cộng đồng từ rất sớm. Ở Nhật Bản, trẻ em được dạy cách tự dọn lớp học, giữ gìn vệ sinh nơi công cộng, xếp hàng, tôn trọng người khác và hiểu rằng không gian chung không thuộc về riêng ai. Khi những đứa trẻ ấy lớn lên, bài học trong lớp học trở thành thói quen ngoài xã hội, và khi họ bước ra thế giới, thói quen ấy trở thành hình ảnh đại diện cho quốc gia. Từ góc nhìn giáo dục, câu chuyện của người Nhật tại World Cup nhắc nhờ chúng ta rằng giáo dục không chỉ nằm trong sách vở, mà còn nằm ở cách một con người hành sử khi không có ai giám sát. Giáo dục là khi ta biết nhặt một mẩu rác, dù nó không phải do mình vứt ra, là khi ta biết trả lại một căn phòng sạch sẽ sau khi sử dụng, và là khi ta biết vui nhưng không làm phiền người khác, biết tự hào nhưng không đánh mất sự khiêm nhởng, biết sống trong tập thể mà không quyên trách nhiệm với cộng đồng. Điều làm nên đẳng cấp của một dân tộc đôi khi không nằm ở những điều quá lớn lao to tác. Nó có thể bắt đầu từ một túi rác được chuẩn bị sẵn trong sân vận động, từ một phòng thay đồ được sắp xếp gọn gàng, từ vài chục giây ăn mừng đúng lúc đèn đỏ, rồi nhanh chóng nhường đường khi đèn xanh mật lên, như là chúng ta đã nói. Những điều tưởng như nhỏ bé ấy lại có sức mạnh giáo dục rất lớn, bởi chúng đã chạm vào một câu hỏi căn bản đó là, chúng ta là ai khi đứng giữa đám đông, và chúng ta cư xử thế nào với những người không gian mà không thuộc về mình. World Cup rồi sẽ kết thúc, nhà văn địch rồi sẽ được gọi tên, những bản thân đẹp rồi sẽ được nhắc lại trong lịch sử bóng đá. Xong bên cạnh những khoảnh khắc chuyên mồn, thế giới cũng sẽ nhớ đến những hình ảnh rất đời thương của người Nhật. Cúi xuống nhặt rác, xếp lại phòng thay đổi, tản ra đúng lúc để giao thông tiếp tục vận hành. Đó là vẻ đẹp không ngồn ảo, không phô trương, song bền bỉ và sâu sắc. Bởi vậy khi nói về World Cup, chúng ta không chỉ nên nói về việc đội nào thắng, đội nào thua, cầu thù nào ghi bàn, hay chiếc cúp vàng sẽ thuộc về ai. Chúng ta cũng nên nói về những giá trị mà bóng đá có thể lan tỏa. Với Nhật Bản, họ đã cho thấy rằng văn minh không cần phải hô hào thật lớn. Văn minh có thể bắt đầu bằng những hành động rất nhỏ. Đó chính là lý do vì sao hình ảnh cổ động viên Nhật Bản tại World Cup không chỉ được truyền thông ca ngợi, mà còn trở thành một bài học văn hóa và giáo dục sâu sắc, có giá trị cho mọi quốc gia, mọi cộng đồng và mỗi con người. Câu chuyện thứ hai mà chúng tôi muốn nói đến trong những ngày World Cup sôi động này đó chính là Iran. Các cổ động viên Iran tại sân vận động Shofi đang la ó phản đối quốc ca của chế độ một cách đầy tự hào. Hãy để cả thế giới nghe thấy rõ ràng, chúng tôi, người Iran, không ủng hộ chế độ giáo sĩ hạ khắc này. Hàng trăm người tập trung bên ngoài trận đấu World Cup giữa New Zealand và Iran để phản đối Cộng hòa Hồi giáo Iran. Điều này cho thấy người dân Iran không chấp nhận nhà cầm quyền đương nhiệm của Iran, chứ không phải là họ không ủng hộ đất nước mình. Việc họ dưng cao lá cờ của Iran trước cánh mạng Hồi giáo năm 1979 cho thấy họ không đơn thuần chỉ tưởng nhớ về ký ức của một chế độ cũ, nó còn là biểu tượng của một Iran khác, một Iran gắn với di sản ba tư lâu đời, với bản sắc dân tộc trước khi bị phủ lên bởi hệ tư tưởng chính trị và tôn giáo hiện tại. Bởi vậy, khi lá cờ ấy xuất hiện giữa một sân vận động World Cup, nó lập tức biến khán đài thành một không gian lịch sử sống động. Điều đáng chú ý là sự phản đối ấy không nhằm phủ nhận tình yêu đối với đất nước Iran. Trái lại, với nhiều người, chính vì yêu Iran nên họ phản đối biểu tượng của chính quyền hiện tại. Đây là một điểm rất quan trọng khi phân tích sự kiện này. Họ không chống lại quê hương, không chống lại văn hóa Iran, không phủ nhận dân tộc Iran. Điều họ muốn tách mạch đó là, đất nước không đồng nghĩa với chính quyền, nhân dân không đồng nghĩa với nhà cầm quyền, và lá cờ chính thức không phải lúc nào cũng đại diện cho tất cả những tiếng nói bên trong một quốc gia. Và chính sự tách mạch ấy đã tạo nên sức nặng văn hóa của cái khoảnh khắc này. Trong thời thao thì quốc kỳ và quốc ca thường được xem là biểu tượng của niềm tự hào chung, song với Iran, những biểu tượng ấy đang mang trong mình sự chia rẽ sâu sắc. Khi quốc ca vang lên mà một bộ phận người Iran la ó, thì đó không chỉ là hành vi phản đối chỉ trong vài phút ngắn ngủi, mà nó còn là tiếng vọng của nhiều năm bất mãn, của những cuộc biểu tình, của những người phụ nữ đòi quyền tự do, của những gia đình mất người thân, hay của những người sống lưu vong nhưng vẫn đau đáu về quê hương. World Cup vì thế đã trở thành nơi thế giới nhìn thấy một Iran nhiều tầng nghĩa. Trên sân là các cầu thủ đang thi đấu, mang trên mình màu áo đội tuyển quốc gia. Trên khán đài là những người hâm mộ bị răng xé giữa tình nhiêu bóng đá, niềm tự hào dân tộc và sự phản kháng chính trị. Có người vẫn muốn cổ vũ đội tuyển, vì với họ đội bóng là biểu tượng của quê hương, song cũng có người cho rằng đội tuyển hiện nay đã bị chính quyền sử dụng như một công cụ hình ảnh, một cách để làm mềm đi thực tế khắc nghiệt trong nước. Hai cái cảm xúc ấy cùng tồn tại, đối lập, song đều rất thật thật. Và đây chính là cái điều khiến cho sự kiện này có giá trị phân tích sâu sắc. Nó cho thấy là bóng đá không bao giờ hoàn toàn tách khỏi đời sống xã hội. Từ góc nhìn lịch sử, lá cơ sư tử và mặt trời là một biểu tượng đặc biệt. Trong ký ức của nhiều người Iran, đặc biệt là cộng đồng Iran ở hài ngoại, lá cơ ấy vẫn sống. Nó sống không chỉ như hoài niệm về quá khứ, mà như một biểu tượng của bản sắc, của sự phản kháng và của khát vọng về một Iran khác. Từ góc nhìn văn hóa, sự kiện này đặt ra một câu hỏi rất lớn đó là một quốc gia được định nghĩa bởi điều gì? Bởi chính quyền đang nắm quyền? Hay bởi lịch sử, con người, ngôn ngữ, văn hóa và ký ức chung của dân tộc đó? Với những cổ động viên dơ lá cơ sư tử và mặt trời, câu trả lời dường như rất rõ. Iran lớn hơn chính quyền hiện tại. Họ không chỉ là một hệ thống chính trị. Iran là một nền văn minh, một di sản, một ký ức, một quê hương mà hàng triệu người vẫn mang trong tim, dù họ đang sống ở trong nước hay nơi đất khách quê người. Từ góc nhìn giáo dục thì khoảnh khắc này cũng mang lại một bài học quan trọng cho người xem. Nó dạy chúng ta rằng khi nhìn vào một lá cờ, một bài quốc ca hay là một màu áo đội tuyển, ta không nên chỉ nhìn bằng cảm xúc bề mặt. Đằng sau biểu tượng quốc gia có thể là những câu chuyện phức tạp về quyền lực, lịch sử, niềm tin và tự do. Có những dân tộc khi ra thế giới không chỉ mang theo niềm vui thể thao, mà còn mang theo cả nỗi đau chưa được giải quyết. Có những cổ động viên đến sân không chỉ để cổ vũ, mà còn để được lên tiếng thay cho những người không thể lên tiếng ở quê nhà. Sự kiện với Iran tại World Cup cũng nhắc chúng ta về sức mạnh của cộng đồng lưu vong. Những người Iran sống ở Los Angeles, châu Âu hay nhiều nơi khác trên thế giới có thể đã rời xa quê hương về mặt địa lý, song họ không rời xa Iran trong tâm thức. Với họ, mỗi trận đấu của đội tuyển không chỉ là một sự kiện thể thao, mà còn là dịp để thế giới nhìn lại câu hỏi rằng người dân Iran đang sống trong hoàn cảnh nào, họ mong muốn điều gì và đâu là tiếng nói thật sự của một dân tộc. Điều làm cho thông điệp ấy mạnh mẽ hơn là nó xuất hiện ngay trong một sự kiện toàn cầu. Tuy vậy, khi phân tích sự kiện này, chúng ta cũng cần sự công bằng và tỉnh táo. Không phải mọi người Iran đều có cùng một quan điểm. Có người phản đối chính quyền, song vẫn cổ vũ đội tuyển. Có người không muốn chính trị bước vào sân bóng. Có người xem lá cờ sư tử và mặt trời là biểu tượng của tự do. Nhưng cũng có người lo ngại nó gắn với quá khứ quân chủ. Chính sự đa dạng ấy cho thấy xã hội Iran không hề đơn giản, không thể được mô tả bằng một màu duy nhất. Nhưng dù khác nhau về cách thể hiện, điểm chung của nhiều người vẫn là nỗi trăn trở về tương lai của đất nước mình. Và đó chính là giá trị lớn nhất của khoảnh khắc này. Nhìn từ sự kiện này, ta thấy rằng văn hóa không nằm ngoài chính trị và lịch sử không bao giờ được thực sự ngủ yên. Nó có thể trở lại trong một khoảnh khắc bất ngờ, khiến quốc ca vang lên, khi đám đông phản ứng, khi một lá cờ cũ được dơ cao giữa sân vật động hiện tại. Và đó là lúc thế giới nhận ra rằng, phía sau một trận bóng là cả một dân tộc đang đối thoại với chính mình. Nhìn từ hai hình ảnh Nhật Bản và Iran trong mùa World Cup năm 2026 này, thì chúng ta có thể hiểu sâu sắc hơn rằng yêu nước không chỉ là hô vang tên tổ quốc, cũng không chỉ là khoác lên mình màu á đội tuyển, không chỉ là đứng nghiêm trước quốc kỳ hay hát quốc ca thật lớn. Yêu nước, ở tầng sâu hơn, là cách con người gìn giữ phẩm giá của dân tộc mình trước mắt thế giới. Với người Nhật, tình yêu nước hiện lên trong những hành động rất nhỏ, nhưng đầy sức nặng. Họ không cần tuyên bố quá nhiều về lòng tự hào dân tộc. Chính sự văn minh, kỳ luật và ý thức cộng đồng đã trở thành lời giới thiệu đẹp nhất về Nhật Bản. Họ cho thế giới thấy rằng yêu nước là làm cho hình ảnh đất nước mình trở nên đáng kính trong mắt bạn bè quốc tế. Còn với một bộ phận người Iran, tình yêu nước lại hiện lên trong một hình thái khác, phản đối biểu tượng chính quyền mà họ cho rằng không còn đại diện cho khát vọng của nhân dân. Khi họ la ó trước quốc ca chính thức và rơ cao lá cờ sư tử mặt trời, đó không đơn thuần là hành động chính trị trên khán đài, mà còn là tiếng nói của ký ức lịch sử, của bản sắc dân tộc, của khát vọng tự do và quyền được đại diện đúng nghĩa. Với họ, yêu Iran không nhất thiết là im lặng trước mọi biểu tượng nhà nước. Yêu Iran còn có thể là dám nói rằng đất nước lớn hơn chính quyền, nhân dân lớn hơn bộ máy cầm quyền và văn hóa dân tộc không thể bị thu hẹp vào một hệ tư tưởng duy nhất. Hai hình ảnh đó tưởng như là rất khác nhau, xong lại gặp nhau ở một điểm chung đó là yêu nước chân chính, luôn gắn với trách nhiệm. Người Nhật thể hiện trách nhiệm bằng cách giữ gìn không gian chung, bảo vệ danh dự quốc gia qua nếp sống văn minh. Người Iran thì thể hiện trách nhiệm bằng cách nhắc thế giới rằng phía sau một lá cờ còn có những con người, những nỗi đau và những khát vọng chưa được lắng nghe. Bởi vậy, mùa World Cup năm nay không chỉ là nơi các đội tuyển tranh tài, mà còn là nơi nhân loại nhìn thấy nhiều định nghĩa khác nhau về lòng yêu nước. Có khi yêu nước là cuối xuống nhặt một mảnh rác. Có khi là đứng lên phản đối một biểu tượng mà mình cho là không đại diện cho dân tộc. Có khi là giữ trật tự giữa đám đông. Và cũng có khi là giữ gìn ký ức lý sử trước nguy cơ bị lãng quên. Mùa World Cup còn dài, có lẽ những câu chuyện bền lề như thế này cũng sẽ xuất hiện nhiều hơn. Hy vọng rằng quý vị yêu thích những câu chuyện như thế này. Đến đây thì chương trình ngày hôm nay cũng xin phép được tạm dừng. Xin chào và hẹn gặp lại.