Trong cuộc sống, luôn có những người làm việc hại người lợi mình nhưng vẫn thản nhiên nghĩ rằng mình chẳng có vấn đề gì. Chiếm một chút tiện nghi của công, họ quay ra chê đơn vị phúc lợi kém; cướp mất cơ hội hợp tác của người khác, họ lại bảo đối phương vốn dĩ chẳng nắm chắc. 

• Hôn nhân đi về đâu? Người Đường có chỗ để chúng ta học hỏi
• Nhà vật lý thiên văn: “Bạn có khoảng 20% gene giống hệt với một quả chuối.”
• Vì sao người xưa nói “bịt tai trộm chuông” là cách tự lừa mình đáng sợ nhất

Khi con người chỉ nhìn thấy cái lợi trước mắt mà không nhìn thấy cái giá phía sau, họ rất dễ tự mở đường cho tai họa bước vào đời mình.

“Bò đá đẻ vàng”: Thục hầu tham tiểu lợi mà mất cả nước

Thời Chiến Quốc, nước Thục nằm trong vùng núi hiểm trở, đường sá khó đi, quân đội nước ngoài rất khó tiến vào. Tần Huệ Vương muốn thôn tính nước Thục nhưng không có đường tiến quân.

Nghe tin Thục hầu tính tình tham lam, Tần Huệ Vương bèn cho người đẽo đá thành những con bò lớn, rồi mỗi ngày bỏ vàng bạc vào phía sau bò, tuyên bố rằng đây là “bò đá biết đẻ vàng”, và đem tặng cho Thục hầu.

Thục hầu nhìn thấy vàng bạc thì mừng rỡ vô cùng, cho rằng mình đã gặp được món hời lớn. Ông bất chấp lời can ngăn của quần thần, ra lệnh cho dân chúng đục núi, san lấp thung lũng, mở đường lớn để nghênh đón những con “bò đẻ vàng” ấy về nước.

Không ai ngờ rằng con đường ấy lại trở thành con đường dẫn quân Tần tiến vào nước Thục. Quân Tần nhân cơ hội theo sau đoàn xe bò đá, dễ dàng tiến vào nước Thục. Kết quả, nước Thục bị diệt, Thục hầu mất mạng, trở thành trò cười thiên hạ.

Thục hầu không biết mình sai ở đâu. Ông chỉ nhìn thấy vàng bạc trước mắt mà không nhìn ra bản chất sự việc. Ông tưởng mình đang chiếm được một món tiện nghi lớn, nhưng thực ra lại tự mở đường cho kẻ thù, tự bịt kín tương lai của chính mình.

Cái “ngu” trong câu chuyện này không phải là thiếu trí tuệ thông thường, mà là không nhìn rõ bản chất, không phân biệt được ranh giới giữa lợi và hại, càng không nhận ra giới hạn của chính mình.

Đây cũng là điều đáng suy ngẫm trong cuộc sống hôm nay. Có người vì một chút lợi ích mà sẵn sàng làm tổn hại người khác, phá vỡ quy tắc, chiếm lấy phần không thuộc về mình. Họ tưởng mình khôn ngoan, nhưng nhiều khi chính lòng tham đã khiến họ không còn nhìn thấy con đường phía trước.

Người thật sự thông minh, luôn giữ lòng kính sợ

Người từng trải càng nhiều, càng hiểu rằng con người dù thông minh đến đâu cũng không thể nhìn thấu hết mọi việc. Trên đời có những quy luật mình chưa hiểu, có những điều mắt thường không nhìn thấy, có những chuyện tưởng như do con người sắp đặt nhưng phía sau còn có Thiên ý. Vì thế, người càng hiểu chuyện càng không dám tùy tiện làm điều trái đạo.

Lòng kính sợ ấy không chỉ là sợ hậu quả trước mắt, mà còn là kính Trời, kính Thần, kính sợ nhân quả và những quy luật vượt khỏi khả năng kiểm soát của con người. Họ biết có những việc hôm nay tưởng không ai hay, nhưng không có nghĩa là có thể mãi mãi không ai biết; có những lợi ích tưởng đã nằm trong tay, nhưng không có nghĩa là mình có thể hưởng được lâu dài.

Bởi có lòng kính sợ nên họ biết giữ mình. Không vì một chút lợi mà hại người, không vì một chút tiện nghi mà vượt qua ranh giới, không vì lòng tham mà lấy thứ vốn không thuộc về mình. 

Vì vậy, người biết đủ không phải vì họ không muốn có thêm, mà vì họ hiểu rằng không phải thứ gì có thể lấy được cũng nên lấy, không phải lợi ích nào trước mắt cũng đáng đánh đổi.

Lão Tử viết: “Họa mạc đại vu bất tri túc, cữu mạc đại vu dục đắc, cố tri túc chi túc, thường túc hĩ”, nghĩa là: không họa nào lớn bằng không biết đủ, không hại nào lớn bằng ham muốn có được; biết thế nào là đủ thì sẽ luôn có đủ.

Thứ nhất, biết đủ để giữ phúc, một người có thể không nhiều tiền nhưng lòng không thiếu thốn, vẫn biết trân trọng những gì mình đang có. Trái lại, người có nhiều tài phú nhưng lòng tham không đáy thì lúc nào cũng cảm thấy chưa đủ.

Thứ hai, biết dừng trước khi lòng tham đi quá xa. Không có nghĩa là không tiến bộ, càng không phải bằng lòng với sự trì trệ. Đó là biết đâu là giới hạn không nên vượt qua. Có những thứ nếu cứ cố giành lấy, cái mất đi cuối cùng có thể lớn hơn rất nhiều cái đạt được.

Thục hầu chính là một bài học như vậy. Ông muốn có thêm vàng bạc, nhưng cái giá phải trả lại là cả một đất nước.

Thứ ba, khiêm nhường để nhìn thấy điều mình chưa biết. Người không biết mình có giới hạn rất dễ cho rằng mình luôn đúng. Người khiêm nhường thì khác. Họ biết mình có thể nhìn sai, hiểu thiếu, nên không vội vàng phán xét hay tự cho mình là người thông minh nhất.

Chính sự khiêm nhường ấy giúp con người còn khả năng học hỏi. Nghịch cảnh cũng vì thế mà trở thành một bài học. Có những giai đoạn khó khăn không chỉ rèn luyện ý chí mà còn giúp con người hiểu mình, biết giới hạn của mình và học cách đứng dậy sau mỗi lần vấp ngã.

Thứ tư, không tranh giành, để quy luật trả lời. Gặp người xấu, việc xấu, không phải lúc nào cũng cần lao vào tranh cãi đến cùng. Có khi ta thắng được một câu nói nhưng lại mất thời gian, tâm trạng và sự bình yên của chính mình.

Một người thích chiếm tiện nghi rồi sẽ có ngày gặp người còn tham hơn. Một người không biết giữ ranh giới rồi sẽ có ngày chịu hậu quả từ chính cách sống ấy. Vì vậy, không phải chuyện gì cũng cần tự mình ra tay giải quyết.

Ở đời, người khôn ngoan không phải là người luôn tìm cách lấy thêm một phần về mình, mà là người biết phần nào nên lấy, phần nào nên dừng, điều gì thuộc về mình và điều gì không nên cưỡng cầu. Biết khiêm nhường một chút, lại chính là cách giữ phúc lâu dài nhất cho mình.

Tiểu Hoa biên tập