Có một câu hỏi khiến nhiều bậc cha mẹ trăn trở khi bước vào tuổi trung niên: Vì sao mình đã dành cả đời yêu thương, hy sinh cho con, nhưng khoảng cách giữa hai thế hệ lại ngày một lớn hơn?

• Bảo mẫu đánh mắng, bắn dây chun vào trẻ mầm non gây phẫn nộ: Khi “cô giáo như mẹ hiền” không còn là chuẩn mực
• Tiến sĩ Tara Swart tiết lộ: Căng thẳng “lây” qua da khiến bạn béo bụng – Đông y gọi đó là Tỳ hư thấp đàm
• Cách chế biến và lợi ích không ngờ của 4 món canh cho ngày nắng nóng

Có người nhìn con lặng lẽ bước qua mình mà cảm thấy như đang đứng trước một người xa lạ. Không phải vì con hết yêu cha mẹ, mà bởi giữa hai bên đã dần xuất hiện một bức tường vô hình mang tên kỳ vọng.

Cha mẹ nào cũng mong con nên người. Điều ấy vốn không sai. Nhưng đôi khi, kỳ vọng lại không xuất phát từ cuộc đời của con, mà từ những tiếc nuối của chính cha mẹ. Người từng nghèo khó muốn con phải thật giàu. Người từng dang dở việc học muốn con phải đạt thành tích cao. Người từng chịu nhiều nhọc nhằn muốn con đi một con đường thật an toàn.

Tất cả đều bắt đầu từ tình thương, nhưng nếu đi quá xa, tình thương có thể trở thành sự áp đặt. Sâu xa hơn, có khi cha mẹ đang mong con hoàn thành những điều mà chính mình chưa từng làm được.

Cha mẹ và con cái gặp nhau bởi một chữ “duyên”

Theo quan niệm Phật giáo, cha mẹ và con cái gặp nhau trong đời đều có nhân duyên. Người xưa thường nói đến bốn loại duyên: báo ân, báo oán, đòi nợ và trả nợ. Có người con đến để báo ân, lớn lên hiếu thuận, yêu thương cha mẹ; có người đến khiến cha mẹ trải qua nhiều phiền muộn; cũng có những mối duyên mà cha mẹ và con cái dành cho nhau cả đời trong sự cho đi và nhận lại.

Duyên đến duyên đi thế nào, mỗi người đều có phần nhân quả của riêng mình.

Bởi vậy, con cái tuy do cha mẹ sinh ra nhưng không phải là “của riêng” cha mẹ. Cha mẹ cho con hình hài, nuôi con khôn lớn, nhưng không thể trao cho con một cuộc đời được định sẵn. Con đến với cha mẹ là một mối duyên, rồi cũng phải có con đường riêng để bước đi.

Đây là điều nhiều cha mẹ rất khó chấp nhận. Càng thương con, người ta càng sợ con khổ, sợ con chọn sai, sợ thất bại. Từ nỗi sợ ấy, sự quan tâm dần biến thành can thiệp: chọn ngành học, định hướng nghề nghiệp, can thiệp chuyện tình cảm, thậm chí muốn quyết định cả cách con nên sống.

Ban đầu là lời khuyên, lâu dần thành yêu cầu. Khi con không làm theo, yêu cầu biến thành thất vọng, rồi thành trách móc. Đến lúc ấy, điều cha mẹ nghĩ là yêu thương lại trở thành áp lực đối với chính người mình yêu nhất.

Buông kỳ vọng không có nghĩa là buông trách nhiệm

Cổ nhân có câu: “Nhân tôn tự hữu nhân tôn phúc, mạc dữ nhân tôn tác mã ngưu” – con cháu tự có phúc của con cháu, chớ vì con cháu mà làm trâu làm ngựa.

Câu nói ấy không phải khuyên cha mẹ mặc kệ con cái, mà nhắc rằng phúc phận của mỗi người cuối cùng vẫn phải do chính người ấy bồi đắp.

Cha mẹ có thể cho con điều kiện, nâng đỡ khi con khó khăn, chỉ cho con điều đúng sai, nhưng không thể sống thay cuộc đời con.

Mỗi người có năng lực, tính cách, hoàn cảnh và con đường khác nhau. Không thể lấy cuộc đời của người này làm khuôn mẫu để áp lên cuộc đời của người khác. Cây thông không cần phải nở hoa như hoa hồng, cũng như một người con không nhất thiết phải trở thành điều mà cha mẹ từng mong muốn.

Nhiều cha mẹ muốn sắp xếp mọi thứ cho con chỉ vì sợ con phải chịu những điều mình từng trải qua. Nhưng chính những lần va vấp lại là một phần của quá trình trưởng thành. Nếu mọi quyết định đều do cha mẹ đưa ra, con có thể tránh được vài thất bại trước mắt nhưng lại khó có cơ hội học cách tự chịu trách nhiệm với cuộc đời mình.

Vì thế, buông bỏ kỳ vọng không phải là mặc kệ con, mà là buông sự chấp trước rằng con nhất định phải thành công theo tiêu chuẩn của cha mẹ.

Cha mẹ vẫn phải dạy con điều đúng, nhắc nhở khi con sai, nhưng sau cùng cần để con tự lựa chọn và chịu trách nhiệm với lựa chọn ấy.

Điều cha mẹ nên trao cho con không phải một cuộc đời được sắp đặt sẵn, mà là hành trang để con tự bước đi: biết lao động, giữ chữ tín, sống tử tế, tự lập và có nghị lực đứng lên sau những lần vấp ngã.

Của cải có thể mất, danh vị có thể đổi thay, nhưng nhân cách và những điều thiện lành cha mẹ gieo vào tâm hồn con có thể theo con suốt cuộc đời. Đó mới là thứ đáng để lại cho con cháu.

Có những gia đình càng yêu con lại càng khiến con muốn ở xa. Không phải vì con bất hiếu, mà bởi mỗi lần trở về là một lần phải đối diện với những câu hỏi, những lời so sánh và ánh mắt thất vọng.

Những câu như “Con nhà người ta...” có thể chỉ là lời nói buột miệng, nhưng nghe nhiều lần, người con sẽ dần có cảm giác rằng mình chưa bao giờ đủ tốt trong mắt cha mẹ.

Đến một lúc, ngôi nhà không còn là nơi con muốn trở về để sẻ chia, mà trở thành nơi con sợ phải kể về những thất bại của mình.

Tình yêu thương chân thành không phải là kiểm soát, mà là cho con biết rằng dù thành công hay thất bại, vẫn có một nơi để trở về.

Một người con dám kể với cha mẹ rằng mình đang khó khăn, đang thất bại, đôi khi còn đáng quý hơn một người con thành đạt nhưng không bao giờ dám nói thật lòng mình.

Rồi đến tuổi già, cha mẹ sẽ hiểu rằng điều đáng mong cầu nhất không phải con giữ chức vị cao đến đâu hay kiếm được bao nhiêu tiền, mà là con sống tử tế, biết tự lo cho mình và giữa cha mẹ với con cái vẫn còn sự tin tưởng để ngồi xuống nói chuyện.

Phúc đức lớn nhất của cha mẹ có lẽ không phải là tạo ra một đứa con hoàn hảo, mà là nuôi con thành một người tử tế, trao cho con đủ bản lĩnh để tự bước đi, rồi bình thản nhìn con sống cuộc đời của chính mình.

Tiểu Hoa biên tập