Từ khi nghệ thuật nấu nướng thời cổ đại dần phát triển, con người cũng ngày càng chú ý hơn đến vấn đề ăn uống. Vào thời Xuân Thu - Chiến Quốc, khi các học phái tư tưởng cùng nhau tranh luận và phát triển, mỗi trường phái đều có những quan điểm riêng về ẩm thực. Trong đó, quan niệm của Nho gia do Khổng Tử đại diện có ảnh hưởng rất sâu rộng.
- Phải nghỉ việc vì bệnh quá nhiều, kỳ tích xảy ra sau khi tu luyện Phật Pháp
- 2 câu nói của con khiến cuộc hôn nhân của bố mẹ được cứu vãn
- Sau bữa ăn, người trẻ nên để người lớn tuổi rời đi trước
Quan điểm về ăn uống của Khổng Tử được ghi chép tập trung trong thiên "Hương Đảng" trong Luận Ngữ. Câu nổi tiếng nhất là: “Thực bất yếm tinh, quái bất yếm tế” (食不厌精，脍不厌细).
Có thể hiểu đơn giản là: Gạo, cơm và thức ăn nên được chế biến tinh tế, sạch sẽ, chất lượng tốt. Thịt cá nên được cắt thái cẩn thận, tỉ mỉ.
Nhiều người ngày nay hiểu câu nói này theo nghĩa thích ăn ngon, ăn cầu kỳ. Nhưng trong bối cảnh thời đó, Khổng Tử muốn nhấn mạnh đến việc ăn uống phải chú trọng chất lượng, sự tinh sạch và cách chế biến cẩn thận. Đây cũng là yêu cầu chung của tầng lớp quý tộc và những người có học thời bấy giờ.
Ngoài ra, Khổng Tử còn đưa ra nhiều nguyên tắc cụ thể về ăn uống: Thức ăn đã ôi thiu, biến chất thì không được ăn. Cá và thịt đã hỏng thì không được ăn. Món ăn có màu sắc bất thường, nhìn không tươi ngon thì không nên ăn. Thức ăn nấu chưa chín hoặc nấu quá lửa đều không nên dùng. Thực phẩm trái mùa hoặc không đúng thời tiết cũng không nên ăn. Thức ăn chế biến cẩu thả, không đúng cách thì không ăn. Gia vị nêm nếm không phù hợp thì cũng không nên dùng.
Có thể thấy, từ hơn hai nghìn năm trước, Khổng Tử đã rất coi trọng vấn đề vệ sinh thực phẩm và dinh dưỡng, những điều mà ngày nay vẫn được xem là nguyên tắc quan trọng của một chế độ ăn uống lành mạnh.
Không chỉ quan tâm đến thức ăn, Khổng Tử còn đặc biệt chú trọng lễ nghi trong bữa ăn. Ông cho rằng: Uống rượu nhưng không được say. Khi ăn cơm không nên nói chuyện quá nhiều. Sau bữa ăn, người trẻ nên để người lớn tuổi rời đi trước rồi mình mới đứng dậy.
Những quan niệm này thể hiện tinh thần "lấy lễ làm gốc" của Nho gia, coi bữa ăn không chỉ là để no bụng mà còn là nơi thể hiện sự tu dưỡng, tôn kính và phép tắc giữa người với người.
Từ xưa đến nay, quan niệm ăn uống của Khổng Tử luôn được xem là lời dạy của bậc thánh hiền và có ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa ẩm thực Trung Hoa. Những tư tưởng của ông về vệ sinh thực phẩm, kỹ thuật chế biến và lễ nghi trong ăn uống đã đặt nền móng cho sự hình thành của nền ẩm thực truyền thống Trung Quốc.
Có thể nói, sự phong phú và tinh tế của văn hóa ẩm thực Trung Hoa ngày nay ít nhiều đều chịu ảnh hưởng từ tư tưởng: “Thực bất yếm tinh, quái bất yếm tế”, ăn không cốt nhiều, mà cốt ở sự tinh sạch, tỉ mỉ và có chừng mực.
Mỹ Mỹ biên tập
Nguồn Văn hoá Trung Hoa