Lịch sử nhân loại chưa bao giờ thiếu những trận ôn dịch, thiên tai và chiến tranh. Mỗi khi tai họa xuất hiện, con người thường nghĩ đến thuốc men, lương thực hay những biện pháp cứu chữa khẩn cấp. Điều đó dĩ nhiên cần thiết. Nhưng trong mắt cổ nhân, vẫn còn một loại “phương thuốc” khác quan trọng hơn, đó là sửa tâm và tích đức.

Người xưa có câu: “Dịch bệnh không vào nhà tích thiện.” Nhiều người nghe qua cho rằng đây chỉ là một niềm tin dân gian. Thế nhưng nếu đọc các thư tịch cổ, chúng ta sẽ phát hiện câu nói ấy xuất hiện lặp đi lặp lại trong nhiều thời đại, như một lời cảnh tỉnh dành cho con người mỗi khi xã hội bước vào thời kỳ bất ổn.

• “Gánh nặng cuộc đời không ai khổ bằng cha - Giọt nước mắt phía sau bữa cơm 4.000 đồng
• “Tam Thư Lục Lễ” là gì? Rất ít người biết đến ngày nay
• Một câu nói của Quan Vũ, soi sáng đạo làm người ngàn năm

Trong cuốn Khuyến Giới Lục do Lương Cung Thần thời nhà Thanh biên soạn có ghi lại một câu chuyện rất đáng suy ngẫm.

Năm Gia Khánh thứ hai mươi lăm, Chương Châu thuộc tỉnh Phúc Kiến xảy ra một trận đại ôn dịch. Người nhiễm bệnh liên tiếp qua đời. Dân chúng hoảng loạn, khắp nơi tìm kiếm phương thuốc cứu chữa nhưng đều không có kết quả.

Dương Tự Khiêm vì lo lắng cho tình cảnh ấy nên ngày đêm suy nghĩ. Một đêm, ông mơ thấy một vị lão nhân mặc áo vàng bảo rằng nếu muốn tìm được phương thuốc tránh dịch thì hãy lên đỉnh Viên Sơn.

Sáng hôm sau, ông lập tức lên núi. Sau nhiều giờ chờ đợi giữa núi rừng vắng lặng, ông gặp một lão nhân tóc bạc trắng giống hệt người trong mộng.

Điều đặc biệt là vị lão nhân không trao cho ông một toa thuốc nào.

Ông chỉ nói:

“Người đời không hiểu rằng phải tích âm đức, không tin nhân quả báo ứng, cho rằng việc thiện nhỏ chẳng có ích gì, việc ác nhỏ cũng chẳng có hậu quả gì. Đến khi tội nghiệp tích tụ sâu nặng thì khó tránh khỏi số kiếp đã định. Dịch bệnh phát sinh rồi mới tìm cách tránh né, chi bằng phòng tránh trước khi nó xảy ra. Từ xưa đến nay, dịch bệnh không bao giờ vào nhà tích thiện.”

Nói xong, vị lão nhân trao cho Dương Tự Khiêm một cuốn sách rồi biến mất.

Khi trở về nhà mở ra xem, ông mới biết đó là cuốn Ngọc Lịch Bảo Sao, một tác phẩm chuyên giảng về nhân quả báo ứng, khuyên con người sửa lỗi hướng thiện.

Toàn bộ câu chuyện có một điểm rất đặc biệt. Dương Tự Khiêm lên núi để tìm phương thuốc chữa dịch, nhưng thứ ông nhận được lại không phải dược liệu mà là một lời cảnh tỉnh về đạo đức.

Điều này phản ánh một nhận thức rất sâu của người xưa.

Trong quan niệm truyền thống, tai họa chưa bao giờ chỉ là vấn đề của thân thể mà còn liên quan đến nhân tâm. Khi lòng người còn biết kính sợ trời đất, biết giữ đạo nghĩa, biết yêu thương và giúp đỡ lẫn nhau thì xã hội sẽ duy trì được sự cân bằng. Nhưng khi con người ngày càng ích kỷ, coi thường đạo đức, bất chấp đúng sai để tranh đoạt lợi ích, thì những bất ổn cũng dần xuất hiện.

Đó là lý do vì sao trong Thái Thượng Cảm Ứng Thiên có câu: “Thiện ác chi báo như ảnh tùy hình.”

Báo ứng của thiện và ác giống như chiếc bóng theo hình, tuy có thể đến sớm hay muộn nhưng chưa từng biến mất.

Trong Liễu Phàm Tứ Huấn, Viên Liễu Phàm cũng kể lại hành trình thay đổi số mệnh của mình bằng cách sửa lỗi và tích đức. Ông nhận ra rằng vận mệnh không hoàn toàn cố định. Một người liên tục hành thiện có thể chuyển biến khí vận của bản thân và gia đình. Ngược lại, nếu không ngừng tạo nghiệp xấu, phúc phần cũng sẽ dần hao tổn.

Cổ nhân gọi đó là âm đức.

Âm đức không phải những việc thiện được đem ra khoe khoang trước thiên hạ. Đó là những điều tốt đẹp được làm trong thầm lặng. Một lần cứu người không cầu báo đáp. Một lần tha thứ khi có thể trả thù. Một lần giúp đỡ người khốn khó mà không mong nhận lại điều gì.

Những việc ấy có thể rất nhỏ. Nhưng theo quan niệm của người xưa, chính những điều nhỏ bé ấy mới âm thầm tích lũy thành phúc báo lớn.

Có câu nói: “Dương thiện hưởng danh, âm đức hưởng trời.” Việc thiện được người khác nhìn thấy có thể mang lại danh tiếng. Nhưng âm đức mới là thứ được trời đất ghi nhận.

Nhìn lại cuộc sống, chúng ta cũng dễ dàng nhận ra một hiện tượng thú vị.

Có những người cả đời sống tử tế, luôn sẵn lòng giúp đỡ người khác. Họ không phải lúc nào cũng giàu có hay nổi tiếng. Nhưng gia đình thường hòa thuận, con cháu hiếu thuận, cuộc sống tương đối ổn định. Mỗi khi gặp khó khăn lại thường xuất hiện người giúp đỡ.

Ngược lại, có người giành được rất nhiều thứ bằng thủ đoạn và tính toán. Họ có thể thắng trong một giai đoạn nào đó, nhưng nội tâm luôn bất an. Quan hệ gia đình rạn nứt. Cuộc sống đầy lo lắng và phòng bị.

Người xưa cho rằng đó là sự khác biệt giữa tích phúc và tổn phúc.

Ngày nay, chúng ta đang sống trong một thời đại mà nhiều người gọi là thời kỳ bất ổn. Dịch bệnh, thiên tai, chiến tranh, khủng hoảng kinh tế liên tiếp xảy ra ở nhiều nơi trên thế giới. Con người có thể chinh phục công nghệ, nhưng lại ngày càng khó kiểm soát lòng tham, sự nóng giận và những xung đột trong nội tâm.

Có lẽ vì thế mà câu chuyện trong Khuyến Giới Lục vẫn còn nguyên giá trị.

Nó không bảo con người từ bỏ y học hay phủ nhận khoa học. Trái lại, nó nhắc nhở rằng bên cạnh việc bảo vệ thân thể, con người cũng cần bảo vệ đạo đức của chính mình.

Khi tai họa chưa đến mới là lúc thích hợp nhất để tích thiện.

Khi cuộc sống còn bình an mới là lúc thích hợp nhất để tu dưỡng nhân tâm.

Đừng đợi đến lúc gặp biến cố mới nghĩ đến việc sửa mình. Cũng đừng đợi đến lúc đối mặt với khổ nạn mới nhớ đến hai chữ thiện lương.

Bởi theo cách nhìn của người xưa, phương thuốc tốt nhất không phải được tìm thấy sau khi dịch bệnh bùng phát, mà được chuẩn bị từ rất lâu trước đó trong từng ý niệm thiện, từng việc làm thiện và từng lần con người lựa chọn lương tâm thay vì lợi ích.

Có thể mỗi người sẽ có cách lý giải khác nhau về câu nói “dịch bệnh không vào nhà tích thiện”. Nhưng điều mà các bậc tiền nhân muốn truyền lại có lẽ rất rõ ràng:

Một xã hội muốn bình an phải bắt đầu từ đạo đức. Một gia đình muốn có phúc phải bắt đầu từ thiện lương. Và một con người muốn vượt qua những biến động của thời cuộc thì trước hết phải biết giữ gìn phần thiện trong tâm mình.

Bởi tiền bạc có thể mất đi, danh vọng có thể phai nhạt, quyền lực có thể đổi thay. Nhưng những điều thiện lành mà một người gieo xuống trong cuộc đời sẽ không bao giờ mất đi. Chúng âm thầm trở thành phúc đức, trở thành sức mạnh nâng đỡ con người giữa những phong ba mà mắt thường không thể nhìn thấy.

Tiểu Hoa biên tập