Mỗi lần Tết về, trong căn bếp nhỏ của má tôi, hũ dưa cải chua vẫn nằm yên một góc, đậy nắp kín, chờ ngày mở ra ăn chung với nồi thịt kho hột vịt đang sôi lục bục trên bếp. Mùi chua dịu của dưa quyện với mùi nước dừa béo béo, thơm thơm, làm người ta nhớ hoài mấy cái Tết xưa – khi cái gì cũng thiếu mà tình thì dư.

Hồi đó, chưa có siêu thị, chưa có tủ lạnh như bây giờ. Rau cải trồng sau hè, tới cuối năm là lớn mướt, má lựa mấy bẹ non, rửa sạch, phơi héo rồi đem muối. Cái hũ dưa là cả một “kho dự trữ” cho mấy ngày Tết. Người xưa muối dưa không chỉ để ăn cho ngon, mà còn để giữ rau khỏi hư, để mấy bữa chợ búa nghỉ vẫn có món ăn kèm.

Món dưa cải chua nghe thì đơn sơ, nhưng coi vậy mà có gốc gác lâu đời. Từ thời ông bà mình còn cày ruộng, trồng rau, chưa có cách bảo quản hiện đại, người Việt đã biết dùng muối để làm chua rau cải. Trải qua mấy trăm năm, dưa cải chua trở thành món quen trong mâm cơm Tết, đi chung với thịt mỡ, bánh chưng ngoài Bắc hay thịt kho, bánh tét trong Nam. Cái vị chua đó không chỉ để ăn cho mát miệng, mà còn để “cắt ngấy”, để mấy món béo bớt nặng bụng.

Ở miền Nam bây giờ, dưa cải chua không còn là món bắt buộc phải có để dành ăn dài ngày nữa. Chợ mở quanh năm, đồ ăn mua lúc nào cũng có. Nhưng lạ một điều, cứ gần Tết là nhiều nhà vẫn mua hoặc tự muối một hũ dưa. Không phải vì thiếu thốn, mà vì… nhớ. Nhớ cái bếp khói bay mờ mờ, nhớ mấy ngày giáp Tết ngồi chờ dưa “lên men” cho vừa chua, nhớ cảnh má mở nắp hũ dưa, gắp ra dĩa, chan thêm chút nước dưa vô chén thịt kho.

Với người Nam Bộ hôm nay, dưa cải chua giống như một mảnh ký ức hơn là một món ăn. Nó nhắc người ta nhớ tới cái Tết quê, nơi có vườn rau, có nồi thịt kho, có mấy đứa nhỏ chạy quanh bếp, chờ ăn miếng dưa chua đầu năm. Trong nhịp sống gấp gáp, món dưa bình dân ấy lại trở thành thứ giữ hồn Tết, giữ mùi vị của những ngày xưa cũ.

Có thể bây giờ mâm cỗ Tết đã thêm nhiều món lạ, món ngon từ khắp nơi, nhưng chừng nào còn chén thịt kho với dĩa dưa cải chua đặt cạnh, thì Tết vẫn còn mùi Tết. Và trong cái vị chua dịu đó, người ta không chỉ nếm được rau muối, mà còn nếm được cả tuổi thơ, cả một thời gian khó mà ấm áp nghĩa tình.