Ảnh minh hoạ: Tượng thờ Chu Văn An tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Nguồn: Wikipedia

Giống như Khổng Tử được mệnh danh là Vạn thế Sư Biểu của Trung Quốc, thì Chu Văn An chính là người thầy chuẩn mực muôn đời của Việt Nam. 

Chu Văn An (1292 – 1370) hiệu là Tiều Ẩn, tên chữ là Linh Triệt, quê ở làng Quang, thôn Văn, xã Quang Liệt, huyện Thanh Đàm (nay thuộc Thanh Trì, Hà Nội). Ông là nhà giáo, thầy thuốc và đại quan dưới thời nhà Trần.

Chu Văn An nổi tiếng có học vấn sâu rộng, tư cách thanh cao, không cầu danh lợi, danh tiếng lan xa, học trò theo học rất đông. Cả cuộc đời, ông coi việc truyền bá tư tưởng Nho giáo làm nhiệm vụ của mình, gánh vác trọng trách giáo hoá muôn dân, coi thiên hạ là trách nhiệm, truy cầu nhân nghĩa đại đạo.

Ảnh minh hoạ: Khổng Tử (551TCN - 479TCN) Tượng thờ trong điện Đại thành được làm năm 1729. Nguồn: Wikipedia

Thời Chu Văn An, trường học còn rất hiếm, người dân khó tiếp cận việc học, nên sau khi đỗ Thái học sinh (Tiến sĩ) ông không ra làm quan mà mở trường dạy học ở quê nhà (làng Huỳnh Cung bên sông Tô Lịch, Hà Nội). Khoa thi năm 1314, dưới thời vua Trần Minh Tông, trường có hai học trò đỗ Thái học sinh là Lê Quát và Phạm Sư Mạnh. Cả hai đều làm quan dưới triều Trần (Lê Quát được thăng đến chức Thượng thư).

Một trong những nguyên tắc cốt yếu để cảm hóa học trò của thầy Chu Văn An chính là: Muốn dạy bảo trò tốt thì thầy phải nghiêm, phải luôn là tấm gương đạo đức cho học trò. Những môn sinh do thầy Chu Văn An đào tạo, dù làm quan lớn hay vinh hiển đến mấy cũng luôn dành cho thầy một sự tôn kính và lễ độ.

Tài đức và danh tiếng của Chu Văn An vang đến kinh đô Thăng Long. Vua Trần Minh Tông mời ông ra kinh thành, giữ chức Tư nghiệp tại trường Quốc Tử Giám trông coi việc học trong cả nước, kèm cặp Thái tử Trần Vượng - đào tạo minh quân cho đất nước. Ông cho mở mang trường, biên soạn Tứ thư thuyết ước tóm tắt bốn bộ sách lớn của Nho gia là, Đại học, Trung dung, Luận ngữ và Mạnh tử làm giáo trình dạy học.

                                 Ảnh minh hoạ: Khuê Văn Các - Văn Miếu Quốc Tử Giám. Nguồn: Wikipedia

Học trò của ông Thái tử Trần Vượng (tức vua Trần Hiến Tông) ở ngôi được hai năm thì qua đời. Em trai Trần Dụ Tông lên nối ngôi, lơ là bỏ bê triều chính, để mặc gian thần kéo bè kết đảng. Ông tận trung can gián, thể hiện rõ tiết tháo Nho gia. Ông dâng vua “Thất trảm sớ” xin chém đầu bảy tên gian thần lộng hành, nhưng không được vua nghe. Cuối cùng, ông đã treo ấn, từ quan, về ở ẩn tại núi Phượng Hoàng (Chí Linh, Hải Dương), lấy hiệu là Tiều Ẩn.

Tại đây, ông tiếp tục mở trường dạy học, dốc sức hoằng dương các giáo lý của Khổng tử, truyền bá đạo đức, giải đáp những nghi vấn của học trò, đào tạo hiền tài cho đất nước đến tận cuối đời.

Chu Văn An mất năm 1370, được vua Trần phong hiệu là Văn Trinh Công, được thờ cùng với Khổng Tử và Thất Thập Nhị Hiền (72 vị tiên hiền) trong Văn Miếu. 

Trần Nguyên Đán đã đánh giá về những đóng góp của thầy như sau: Nhờ có Chu Văn An mà “bể học xoay làn sóng, phong tục trở lại thuần hậu”.

Sự liêm khiết, chính trực và công tâm của Thầy giáo Chu Văn An cũng nhắc nhở những thế hệ nhà giáo luôn vì sự tiến bộ của giáo dục, sự nâng cao dân trí mà không ngừng phấn đấu để làm phong phú và dồi dào nguồn nguyên khí quốc gia. Không phải chỉ 6 thế kỷ qua, mà hàng thiên niên kỷ sau, có lẽ người ta vẫn không thôi nhớ đến người thầy vĩ đại đã dành cả cuộc đời chở đạo, những công lao và tiếng thơm về thầy đã khắc sâu trong tâm tưởng mỗi con dân Việt từ thủa ấu thơ.

Nguồn: Sưu tầm