Cô bạn thân thiết nhắn tin cho tôi hỏi tại sao có chuối ngự Đại Hoàng mà không thêm món cá kho Nhân Hậu đi kèm thế hử? 

    Ấy chao, từ khi 7 tuổi bị hóc nguyên cái xương đuôi cá làm đau xé họng, uống bao nhiêu là dấm ấy thì bản thân sợ cá rồi. Nên người ngại ăn cá vì xương ấy mà lại đi giới thiệu món ngon từ cá thì ...có vẻ không đủ độ chân tình ấy.

    Nhưng mà, lạ thay cho cái đất, cái nước làng Vũ Đại. Món ngon cứ gọi là tràn mâm: Nào cua da, cá mòi, nào hồng không hạt tiến vua, chuối ngự tiến vua, đến cá kho thông thường nhất cũng được vua vừa lòng.

   Có lẽ không huyền bí nhiều như vậy. Đây là vùng trũng hội ngộ những dòng sông lớn Châu Giang (còn có sự góp mặt. “thêm nước” của dòng sông huyền thoại Long Xuyên , Sông Hồng. Được tưới tắm bởi phù sa các dòng chảy lớn như vậy, có thể nào không có trên đất trái ngọt, dưới sông cá tôm trù phú?

   Thời nhà Trần, thủ phủ thứ hai là Thiên Trường – Nam Định, các bậc đế  vương thường xuôi dòng Châu Giang, Hồng Giang mà về thành Nam. Nhân Hậu lại sát gần, thuyền vua thường cập bến. Đặc sản dâng vua chính là thổ sản quê nhà. Vua thưởng thức rồi đem lòng yêu cũng là không lạ.

    Thế nên, món cá kho ở đây để lọt vào mắt vua cũng phải có điểm khác thường. Khi tìm hiểu, nỗi sợ xương cá trong tôi cũng tan biến. 

     Các cụ làng Vũ Đại thường đùa rằng, xã Nhân Hậu có làng Đại Hoàng – nhưng tại ông Nam Cao mà thành làng Vũ Đại, cá kho làng tôi ngon nhất, như chuối ngự chỉ ngon khi trồ buồng tại đúng đất quê ông Nam Cao mà thôi.

     Cô bạn thèm cá kho ơi, cô nên về Đại Hoàng một lần. À không, nhiều lần. Để ăn các đặc sản đúng mùa: mùa đông- mùa Tết ăn cá kho, mùa thu ăn hồng không hạt, cua da, các mùa thì xơi chuối ngự, mua tơ tằm về may áo dài nhá.

     Tôi cũng ghé nhiều lần nơi đây, cũng gật gù thưởng thức canh cua da và chuối ngự. Cá kho bày  mâm thì thú thực tôi mới nếm hai lần. Một lần là niêu cá hỏng, bị thiu ; một lần nể... giá trị một khúc cá tới mấy trăm một triệu mà nhắm mắt thử lại và đang tính cai nghiện vì ví tiền nó chưa dôi ra gì.

     Cũng theo các cụ cao tuổi, thì ai mà biết cá kho độc đáo này có tự bao giờ. Gặp vua thường xuyên, kính ngưỡng một thời đại Đông A (triều Trần ) hào hùng, ba lần thắng quân Mông –Nguyên, một thời kỳ vua và dân là một thể thì người dân nào lại chả muốn dâng vua nếm món ăn ngon quê mình.

     Ao rộng,  vườn sâu, sông mênh mông sóng cả cho ra loài cá “lực lưỡng” : cá trắm đen.

    Gọi là đen  chắc vì nó...đen dữ, vua của loài cá trên sông rộng, sông sâu. Dài có khi 1,8 mét nặng hàng chục ký. (Tôi tra từ điển đấy, tôi chưa thấy đâu bạn tôi ạ)

     Nhưng cá để chọn kho ở Vũ Đại nhà ông Nam Cao thì chỉ cần chọn con từ 3-4 kg thôi.

     Để xứng với danh tiến vua thì dân làng chỉ chọn kho khúc giữa. (Đầu và đuôi chắc dân làm mắm hay nấu canh chua chăng? (tôi tò mò lắm).

     Kèm  theo cá là hàng loạt gia vị rất dài dòng. Một bà bạn đam mê nấu ăn có tiết lộ công thức tạm để bà kho tặng bạn bè là:

Nguyên liệu:

Nguyên liệu kho cá; Nguồn internet
  •  Cá Trắm đen từ 4kg trở lên làm sạch để ráo.
  •  Gia vị: 2 lạng giềng thái lát, 1 quả dừa nước, nc cốt 5 quả chanh tươi, nước cốt cua đồng 1 bát, thịt ba chỉ cắt miếng 0.5 kg
  • 1 bát nước chấm nước màu chưng, 2 quả ớt, 3 thìa cafe đường, 10 thìa nước mắm, 5 thìa bột nêm, 5 thìa mì chính.....
  • Lót giềng đáy nồi, xếp cá xen thịt ba chỉ từng lớp
  • Pha trộn gia vị với 2 lít nước, đun sôi rồi chế vào nồi cá
  • Kho khoảng 10 tiếng. Đun sôi rồi hạ lửa đun nhỏ (kho lâu thế thì xương cũng rục còn sợ hóc cái nỗi gì)

Cạn nước thì lại chế thêm cho tới lúc hết 2 lít là được.

     Cơ mà một trong mười nhà kho cá nổi tiếng, xuất khẩu ra cả nước ngoài là ông Trần Bá Luận (hậu duệ nhà văn Nam Cao) thì để được người mua tìm đến, bạn phải có bí quyết khiến nồi cá nhà bạn đặc biệt đấy. Muốn ăn chính tông mà không bị mua nhầm niêu cá thiu tôi từng bị nếm phải thì bạn nên tìm đến nghệ nhân kho cá này rồi. 

      Theo tôi tự tra được thì dân làng kho cá toàn kho củi gỗ nhãn (mọc thành rừng ven sông Hồng, sông Châu chảy qua làng họ), niêu thì mua xứ Nghệ, vung niêu xứ Thanh và đặt nghệ nhân làm hộp đóng gói tận Nam Định. 

Nghệ Nhân kho cá Trần Bá Luận; Nguồn Internet

     Thế nên tôi nghĩ rằng, Việt kiều còn đua nhau đặt hàng là có lí do cả. Tiêu chuẩn đẹp- ngon đạt hết còn gì. Vua còn mê cơ mà.

Và tôi nghĩ củi nhãn thơm ngọt, niêu đất ôm vị, canh lửa gần 23 giờ, gia vị đặc biệt. Để bao lâu thì bao. Không ngon cũng phải ngon bạn nhỉ?

      Bây giờ là thế kỷ 21, ngoài cá trăm đen, thì chiều thị hiếu người mua, có cả cá chạch, cá bống kho niêu bạn ạ.

      Du lịch Nhân Hậu là điểm sáng, điểm nhấn, điểm tự hào của người Hà Nam. Hãy ghé một lần theo đường vua đi năm nào để tận hưởng bạn nhé : từ dòng sông Hồng – ghé qua dòng Thiên Mạc (tôi sẽ khoe dòng sông mà tôi đắm đuối từ cái tên này sau) – xuôi theo Châu Giang, qua hàng loạt địa danh hai bên bờ : Chùa Ngái Trầm,  Miếu nàng Mị Ê, Miếu vợ chàng Trương... rồi ghé bến làng Vũ Đại.

     Tâm hồn bạn sẽ được chữa lành.

     Và nhớ mua hồng, mua quýt, mua tơ tằm, mua cá kho, chuối ngự về làm quà bạn nhé.

     Viết xong rồi, muốn hỏi nhẹ nhẹ bà bạn thân: Thế, có mua cá kho không, bấm điện thoại hậu duệ nhà văn Nam Cao ngay đi. Hotline đây này: 

Địa chỉ mua cá; Nguồn Internet