Một truyện cổ tích thế sự buồn 

(Truyện cổ tích Bò béo, bò gầy)

Thanh Hải, vùng giáp ranh giữa Ninh Bình và Hà Nam lưu truyền thật nhiều huyền sử và thắng cảnh bởi chính đặc điểm địa lý của mình. Dãy núi đá vôi Hà Nam – Ninh Bình dài khoảng 40 km chạy theo hướng Tây Bắc- Đông Nam ra tới biển Đông. 

Nhờ dãy núi ôm dòng sông Đáy uốn lượn, mà nơi đây có nhiều thắng cảnh và di tích lịch sử: Kẽm Trống, núi Rùa, núi Bài thơ, núi Trinh tiết, núi Động Xuyên., hang Địch Lộng...

Lại cũng vì núi sâu rửng thẳm, hang động trập trùng mà nơi đây, tại hang Địch Lộng (Ninh Bình)và  hang Kẽm Trống( Hà Nam), dưới thời  vua Lê Hy Tông (1694) đã xảy ra vụ án động trời, kéo dài tới 20 năm mới phá được. Vì địa hình hiểm hóc, lại sát đường cái quan (quốc lộ 1), muốn ra Bắc vào Nam nhất thiết phải đi qua địa phương Gián Khuốt nên nơi đây dân cư đã biến mình thành phỉ tặc (cướp), ban ngày đi làm, ban đêm ăn cướp. Nạn nhân là những khách bộ hành lỡ bước, phải dừng chân nơi quán trọ. Kỳ án này  đã được ghi lại trong chính sử: sách Đại nam nhất thống chí, Đại Việt sử ký tục biên, Khâm định Việt Sử thông giám cương mục. Chẳng hạn, sách Khâm định của Quốc Sử quán triều Nguyễn cho biết: "Giáp Tuất, năm thứ 15, Thanh Khang Hi thứ 33 [1694]. Tháng Năm, mùa hạ. Bắt giết 52 người dân hung ác xã Đa Giá Thượng. Xã Đa Giá Thượng đường núi hiểm trở hẹp hòi, lại nhiều hang hốc. Dân xã ấy lập riêng khoán ước với nhau, đặt điếm canh, hễ có ai đi lại hoặc ngủ trọ, chúng nhân ban đêm đón đường giết chết, vứt xác vào trong hố mà cướp lấy của cải. Việc này đã trải hơn 20 năm, xương trắng chứa chất thành đống. Đến nay việc phát giác, triều đình sai Thạc quận công Lê Hải đi khám xét, bắt được đồ đảng 290 người, đem chém và bêu đầu 52 người hung ác đầu sỏ, còn những người khác đều đem chặt ngón tay rồi lưu đày viễn châu, xóa bỏ tên làng của xã này. Lời chua: Đa Giá Thượng - Tên xã, thuộc huyện Gia Viễn phủ Trường Yên xứ Thanh Hoa, nay thuộc huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình".

Làng Đa Giá Thượng nay vĩnh viễn không còn nhưng tinh chất nghiêm trọng  của vụ án được ghi chép lại không chỉ trong chính sử  mà còn lưu truyện lại trong dân gian, trở thành truyện cổ tích thế sự (một thể loại như truyện ngắn hiện đại bây giờ). Truyện đã ghi chép lại gần như tường thuật chính xác sự kiện, không có một chi tiết kỳ ảo (vốn thường có trong truyện cổ tích).

Ngày nay Gián Khuốt vẫn là nơi dừng chân của khách xuyên Việt, những nhà hàng, khách sạn vẫn san sát nhau và vụ án Bò béo, bò gầy vẫn được dân bản địa lưu truyền như một lời cảnh tỉnh cháu con chớ có vì tiền tài mà bán linh hồn cho quỷ sứ. 

Dừng chân nơi đây, bạn sẽ thấy thiên nhiên thật hữu tình, nhưng biết về kỳ án, bạn có chạnh lòng đau?

Những tham sân si nơi đây đã được đẩy tới tận cùng, đã mang tính chất giấu trên lừa dưới. Có án mạng nào mà nam phụ lão ấu của cả một làng cùng tham gia? Khi cái ác được đồng tình thì cái thiện còn đâu? Nhưng ác giả ác báo vẫn đến, dù mất bao lâu thời gian, cái thiện vẫn mạnh mẽ tồn tại, cứu rỗi cho cuộc đời này.

Nơi đây, một vùng đất đẹp. Nơi đây, tội ác cũng lợi dụng địa thế mà hoành hành. Bài học tiền nhân lưu lại, cháu con có nên noi theo?

Link truyện “Bò béo bò gầy” 

https://www.sachhayonline.com/tua-sach/kho-tang-truyen-co-tich-viet-nam/bo-beo-bo-gay/1606

Link phim hoạt hình “Bò béo bò gầy”