Xôi ngũ sắc – Nét đẹp văn hoá của người vùng cao

Xôi ngũ sắc – Nét đẹp  văn hoá của người vùng cao.

Từ lâu, xôi ngũ sắc đã được biết đến là ẩm thực đặc sản, món ăn truyền thống trong các dịp lễ tết của đồng bào dân tộc vùng cao phía bắc Việt Nam.Xôi thường được làm vào các dịp lễ, tết bốn mùa trong năm và trong những dịp hiếu, hỷ. Xôi ngũ sắc có năm màu chủ đạo (đỏ, đen, tím, trắng, vàng), có thể thay bằng màu xanh, màu cam tùy theo sở thích của người chế biến.

Nguyên liệu chính làm xôi là gạo nếp ngon. Ngoài màu trắng tự nhiên của gạo nếp thì các màu khác tạo nên sự hấp dẫn của món xôi ngũ sắc là do ngâm gạo với các loại lá, củ được trồng ngay trong vườn nhà. Đa số các màu được tạo thành do ngâm với nước là cẩm, còn màu vàng, cam có thể dùng củ nghệ già, quả gấc. Riêng màu đen phải sử dụng lá cây sau sau.Người Tày ,Nùng, Thái.. có cách nhuộm màu riêng của mình.

Tuy cách làm món xôi ngũ sắc không khó nhưng lại đòi hỏi sự tỉ mỉ của người phụ nữ. Bởi vậy, khi thưởng thức món ăn đặc biệt này, người lữ khách sẽ cảm nhận được sự tinh tế  của người phụ nữ.

Theo quan niệm từ xa xưa của người Tày, Nùng,Thái …ở vùng cao phía bắc , xôi ngũ sắc do năm màu sắc tạo thành một tổng thể, tượng trưng cho âm dương ngũ hành, cho tình đoàn kết của các dân tộc anh em. Nhưng mỗi màu sắc cũng có thể đứng độc lập, mang ý nghĩa riêng.

 Màu trắng có vị thơm dẻo nguyên chất của hạt gạo nương, tượng trưng cho sự tinh khiết của đất trời, của hạt sương sớm mai trên núi. Màu đen biểu trưng cho những khó khăn, thiên tai, mất mùa, những vất vả nhọc nhằn của người làm lên bông lúa.

 Màu xanh mang niềm hy vọng và cầu cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Màu đỏ tượng trưng cho bếp lửa hồng với mong muốn các thành viên trong gia đình luôn hạnh phúc bên nhau.

 Màu vàng mang khát vọng no đủ ngàn đời cho con cháu không bao giờ thiếu ăn, thiếu mặc. Màu tím thể hiện cho sự chung thủy, cho tình yêu cây lúa, yêu nghề nông của những người dân.

Xôi ngũ sắc được dâng kính lên tổ tiên vào các dịp lễ, tết, hiếu hỷ. Món xôi thơm dẻo, ngọt mềm, ngậy nhưng không hề ngấy. Xôi ngũ sắc có thể ăn kèm với muối vừng, thịt lợn, thịt gà rất ngon. 

Xôi ngũ sắc tuy là món ăn bình dân, nhưng lại kết tinh trong đó nhiều giá trị tư tưởng, văn hóa trong quan niệm, ứng xử của người của đồng bào các dân tộc vùng cao phía bắc và được tạo nên từ những sản vật mà thiên nhiên ban tặng. Bởi vậy, xôi ngũ sắc còn được ví là món ăn chứa đựng tinh hoa của đất trời.

Nếu có dịp đến thăm những miền đất nơi địa đầu tổ quốc , nhất là dịp Thanh minh vào tháng 3 Âm lịch, Bạn hãy được thưởng thức món xôi ngũ sắc tuyệt vời.