Vai trò đặc biệt quan trọng của cha mẹ trong nuôi dạy con

Xin chào các bạn, chào mừng các bạn quay trở lại với kênh Người Nhà Trần. Nếu bạn chưa theo dõi bài số 3 trên kênh Trành Kiến Việt Ngữ, hãy nhấp vào đường dẫn trong phần mô tả của video này. Còn nếu đã sẵn sàng, chúng ta cũng bắt đầu thôi. Từ khi nho giáo du nhập vào nước ta thời ký bắc thuộc những năm đầu công nguyên cho đến khi được tiếp nhận và phát triển rực rỡ dưới các chiều Lý, Trần, Lê Sơ, các nhà nho Việt đã tiếp thu và việt hóa nhiều tinh hoa trong tư tưởng của nho giáo. Một trong những điểm quan trọng là xác định rõ vai trò của mỗi người trong các mối quan hệ, để ai cũng có chung một thước đo một chuẩn mực, từ đó xã hội vận hành một cách hài hòa, ổn định. Bài số 3 của Tam Tự Kinh nhấn mạnh về vai trò của cha mẹ và thầy cô trong việc giáo dục trẻ nhỏ về lễ nghi, tạo đức. Chính từ nền tảng đó, các em mới có thể trưởng thành và trở thành những người có ích cho xã hội. Dưỡng bất giáo, phụ chi quá, giáo bất nghiêm, sư chi đoạn, tử bất học, phi sở nghi, giáo bất học, lão hà vi. Chúng ta cùng đi vào câu đầu tiên, Dưỡng bất giáo, phụ chi quá. Ở đây, vai trò của người làm cha là mẹ được nhấn mạnh một cách rất tự nhiên. Nếu chỉ nuôi mà không dạy, không giáo dục con, thì cha mẹ vẫn chưa làm tròn trách nhiệm của mình. Nhìn vào xã hội ngày nay, có thể thấy một mô hình khá phổ biến, cả bố và mẹ đều đi làm từ sáng đến tối. Con cái thường được gửi đi bộ giáo từ sớm, đa số là khoảng 2 tuổi. Tuy nhiên, cũng có những bé mới 6 tháng tuổi đã phải đi nhà trẻ, tức là từ khi còn mới đang tập ngồi, tập bò mà thôi. Trong hoàn cảnh đó, khoảng thời gian thực sự dành cho con gần như chỉ còn lại vào buổi tối, khi cả nhà cùng nhau ăn uống, trò chuyện, vui chơi và cũng là lúc bố mẹ tranh thủ dạy con những điều hay lẽ phải. Nhưng thực tế, nhiều khi khoảng thời gian này lại bị lấp đầy bởi bài tập về nhà hay các lớp học thêm như tiếng Anh, năng khiếu, khiến cho thời gian gắn kết giữa bố mẹ và con dần bị thu hẹp. Vì vậy, để dạy con một cách trọn vẹn, chúng ta cần tận dụng các khoảng thời gian khác như nghỉ lễ, cuối tuần và đặc biệt là lòng ghép việc dạy con vào từng hành động, cử chỉ mỗi ngày. Nếu bạn cũng sống trong chung cư giống như tôi, thì mỗi lần gặp hàng xóm hay là gặp các ông, các bà ở hành lang hay trong thang máy đều là một cơ hội tốt để con thực hành việc chào hỏi một cách lễ phép. Việc học lễ nghi, phép tắc không chỉ giúp con biết cách ứng xử phù hợp trong từng hoàn cảnh, từng bối quan hệ mà còn dần dần cải thiện khả năng giao tiếp, đồng thời giúp con hiểu hơn, yêu hơn những giá trị văn hóa truyền thống mà ông cha ta đã để lại. Sau khi bàn về vai trò của cha mẹ, bài học tiếp tục với 6 chữ bàn về vai trò của thầy cô, giáo bất nghiêm, sư chi đoạn. Trong rất nhiều phẩm chất của người thầy, chữ nghiêm được nhấn mạnh như một yếu tố tiêu biểu và đặc biệt quan trọng trong việc giáo dục học sinh, từ hình dung một môi trường học tập mà giáo viên không nghiêm túc nhắc nhở, cũng không đốc túc, kỷ luật thì bị xem nhẹ, khi đó học sinh sẽ không có ý thức về những quy tắc phải tuân thủ cũng như những giới hạn không được phép vượt qua. Lúc này những hành vi sai lệch rất dễ xảy ra, còn việc tôn sư trọng đạo, hành xử theo chuẩn mực lại có thể bị xem nhẹ, thậm chí bị coi là không cần thiết. Ngược lại, khi nhà trường và thầy cô thiết lập được những chuẩn mực rõ ràng trong học tập và ứng xử, đi kèm với những hình thức nhắc nhở và xử lý phù hợp khi vi phạm, học sinh sẽ có những nhận thức ban đầu về cách xã hội vận hành, nơi mọi hành động đều có hệ quả đi kèm. Nhân quả báo ứng không phải là cái gì đó xa vời mà hiện hiện ngay trong từng lần bị nhắc nhở hay trách phạt. Từ đó môi trường học tập giữ vững được sự tôn nghiêm và học sinh cũng dần hình thành ý thức tôn trọng thầy cô, tôn trọng kỷ luật cũng như các quy tắc chung đã được đặt ra. Tiếp theo sau khi nói về vai trò của nhà trường, bài học chuyển sang nhấn mạnh vai trò của việc học đối với mỗi người. Ý ở đây là khi còn nhỏ mà không được học hành tử tế thì sẽ không hiểu lễ nghi là gì. Nhưng đến đây có thể nhiều người sẽ đặt câu hỏi lễ nghi ở đây cụ thể là gì và vì sao ngay từ nhỏ trẻ lại cần phải học những điều đó. Theo khổng tử lễ không chỉ là quý trào hay những quy tắc cứng nhắc, lễ chính là cách để xã hội vận hành trật tự. Khi mỗi người biết mình nên cư xử như thế nào, giữa vua và tôi, cha và con, vợ và chồng, giữa bạn bè với nhau, thì xã hội sẽ vận hành một cách bình hòa, thịnh vượng. Ông tin rằng khi thực hành lễ mỗi ngày, bạn đang rèn luyện chính bản thân mình. Từ những hành động nhỏ như tôn trọng người khác, nói năng đúng mực, lâu dần sẽ hình thành nên đạo đức thực sự bên trong. Ngược lại, việc tu tâm dưỡng tính, nâng cao đạo đức bên trong sẽ giúp lễ nghi ngày càng được thực hiện một cách thực chất. Lễ còn giúp con người kiểm soát cảm xúc. Thay vì nóng giận hay bốc đồng, lễ giống như một chiếc phanh giúp chúng ta suy nghĩ trước khi hành động. Và khi ai cũng cư xử có lễ thì điều gì sẽ xảy ra? Đó là sự tôn trọng, là những mối quan hệ hài hòa, là một xã hội dễ sống hơn rất nhiều. Cuối cùng, lễ còn là một cách giữ gìn truyền thống, những giá trị được truyền qua nhiều thế hệ. Vì vậy, với khổng tử, lễ không phải là gò bó, mà là một cái khung giúp con người sống tốt hơn mỗi ngày. Trong thời đại mạng xã hội và công nghệ kết nối không giới hạn như hiện nay, cá nhân tôi vẫn đánh giá cao những cuộc gặp trực tiếp, nơi lễ nghi được thực hành trong sự tiếp xúc giữa người với người, chứ không chỉ qua màn hình điện thoại hay máy tính. Ở Việt Nam bây giờ, hạ tầng giao thông ngày càng phát triển, đường cao tốc được xây dựng nhiều hơn. Chỉ một chuyến xe vài tiếng là chúng ta đã có thể đi hàng trăm km. Vậy thì thực ra không có nhiều lý do để chỉ hoãn việc về thăm bố mẹ hay gặp gỡ anh chị em, bạn bè. Người thân thì có thể mỗi tháng gặp vài lần, bạn bè thì có thể gặp vài lần mỗi năm. Có thể bạn nghĩ rằng những cuộc gặp gỡ đó đôi khi cũng bình thường, không có gì đặc biệt. Nhưng chính trong những mối quan hệ đan xen ấy, việc gặp gỡ giúp chúng ta duy trì và thực hành lễ nghi một cách trọn vẹn hơn, từ đó bồi đắp tình cảm và tăng cường sự thấu hiểu lẫn nhau. Cuộc sống ngày càng bận rộn, nhưng nếu thiếu đi những kết nối như vậy, con người sẽ dễ trở nên cô đơn hơn. Và nếu chúng ta bận đến mức chỉ còn duy nhất mối quan hệ với đồng nghiệp ở công ty, thì có lẽ lúc đó chúng ta chỉ đang làm việc chứ chưa thực sự được sống. Việc học lễ nghi không dừng lại khi chúng ta rời ghế nhà trường, mà là một hành trình kéo dài suốt cả cuộc đời. Khi đã lập gia đình và có con, bạn đồng thời đảm nhận nhiều vai trò, làm cha mẹ đối với con cái, làm con với cha mẹ, làm vợ làm chồng đối với bạn đời của mình. Thời gian trôi rất nhanh, rồi đến lúc con cái trưởng thành, dập gia đình, sinh con, khi đó bạn lại trở thành ông, thành bà. Cùng với mỗi giai đoạn ấy, những nghi lễ trong đời sống như thờ cúng tổ tiên, cưới hỏi, mừng tuổi cũng dần đến lượt bạn đảm trách. Nếu không liên tục học hỏi và quan sát từ trước, bạn rất dễ rơi vào lúng túng, không biết nên làm gì, nói gì cho đúng. Vì vậy, học sớm luôn tốt hơn học muộn. Ngay từ bây giờ, bạn có thể dành thời gian để quan sát những người xung quanh, xem họ ứng xử, tổ chức và thực hành lễ nghi ra sao để học theo. Ví dụ như khi đi đám cưới, đặc biệt là ở quê, nếu để ý kỹ các nghi thức, bạn sẽ hỏi hỏi được rất nhiều điều. Hãy thử quan sát giờ nào được chọn để làm lễ, khi nào nhà trai đi đón dâu và khi nào cô dâu, chú rẻ về tới nơi tổ chức. Khi bắt đầu một lễ, nghi thức nào diễn ra trước, lễ trao dâu, nhận rẻ được thực hiện ra sao, đại diện hai họ phát biểu như thế nào. Bạn có thể tự đặt mình vào vị trí của họ, nếu là mình, mình có thể làm được như vậy không? Ai có thể làm tốt hơn không? Khi nhìn theo cách đó, mỗi lần tham dự một đám cưới, dù chỉ là khách mời, cũng trở thành một trải nghiệm học hỏi rất giá trị. Chính việc chủ động quan sát vào hỏi như vậy sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn về văn hóa, đồng thời dần hình thành cho mình một phong thái ứng xử đúng mực, trở thành một người thực sự có lễ. Bài học ngày hôm nay của Tam Tự Kinh vang đến cho chúng ta cái nhìn đầu tiên về vai trò của cha mẹ và người thầy trong việc giáo dục con trẻ, đồng thời cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc học lễ nghi đối với mỗi người trong suốt cuộc đời. Hy vọng chúng ta sẽ có thêm những chia sẻ thú vị cùng nhau trong phần bình luận của video này. Đừng quên đăng ký kênh để nhận thông báo về bài số 4 của Tam Tự Kinh. Cảm ơn các bạn đã theo dõi đến đây. Chúc các bạn một ngày học tập hiệu quả. Xin chào và hẹn gặp lại.