THẾ NÀO ĐƯỢC COI LÀ NGƯỜI UYÊN BÁC

Tầng tử nói, người thông hiểu nghĩ lý nhưng không kể vào tài năng của mình mà vẫn đi hỏi người không có tài năng. Người có hiểu biết sâu rộng nhưng vẫn khiêm tốn đi hỏi người biết ít hơn. Người có học thức viên bác nhưng vẫn tỏ ra như không có gì. Người ta vô lễ với mình thì cũng không so đo tính toán. Khi xưa, nhân hồi bạn của ta đã làm được như vậy. Người có năng lực đi hỏi người không có năng lực. Người hiểu biết nhiều đi hỏi người hiểu biết ít hơn. Không phải là họ giả vờ vô năng hay thiếu hiểu biết. Nếu như thế thì chính là ngụy, giả dối, không thành thật. Vậy tại sao người có tài thường không tự cảm thấy mình có tài. Còn người khác tùy không có tài nhưng lại không thấy họ mất tài. Bởi vì trong tâm họ hiểu rõ sự vô cùng của nghĩa lý. Những gì mình hiểu biết được chẳng qua chỉ là một góc nhỏ của tảng băng chìm. Nên làm sao dám kêu ngạo hơn người. Nhìn vào những lời nói và hành động của người khác. Ta cũng có thể thấy được rất nhiều điều đáng để học hỏi. Thậm chí có thể là tấm gương để soi lại bản thân. Nếu làm được như vậy thì khi có người mạo phạm đến mình ta có thể tự xem lại mình trước. Ngay cả khi người khác không đúng thì cũng có thể tha thứ cho họ. Bởi vì mình cũng có rất nhiều lỗi lầm. Người khác chỉ mắc một chút lỗi nhỏ sao lại phải trích mắc nặng nề. Nếu làm được thế thì chính là bị xúc phạm mà không so đo, tính toán. Tăng Tử nói rằng Nhan Tử rất nỗ lực về những phương viện này. Khi Tăng Tử nói câu này thì Nhan Tử đã không còn tại thế. Nên mới gọi là tích giả người xưa. Cầu tích giả ngô hữu, thường tùng sự ư từ hỉ. Bạn ta khi xưa đã từng làm được việc này. Trang trứa tâm tình, hoài niệm cũng như đảo nghĩa trọn vẹn. Từ đó chúng ta cũng thấy được đạo lý trong việc tương giao giữa những người bạn hiền của người xưa. Mặc dù Nhan Tử và Tăng Tử có mối quan hệ thân thiết. Nhưng điều mà Tăng Tử không thể quên được không phải là tình bạn khăng khít mà là đức hành thuần khiết của Nhan Tử. Vì hai người có chung trí hướng và cùng học theo các bậc thánh hiền. Nên giữa họ nhất định có sự hiểu biết sâu sắc về nhau. Mặc dù nhan huyền không còn tải thế. Nhưng trước con đường tu dưỡng đạo đức. Tăng Tử vẫn luôn coi ông là tấm gương để nói theo. Nhan Tử giống như đã hóa thân thành một hình mẫu của đức kiêm nhường. Là động lực cho Tăng Tử thực hành đạo đức. Và không ngừng phấn đấu để không phải hổ thẹn với người bạn năm xưa. Ở đây có thể nói là tràn đầy mối thâm tình phát ra từ đạo nghĩa giữa những người bạn hiền. Và ánh sáng nhân cách cảm thông và soi sáng lẫn nhau giữa những người bạn hiền. Xin trích dẫn một câu chuyện lịch sử. Đường Thái Tông là một vị đế vương kiệt xuất hiếm hoi trong lịch sử Trung Quốc. Ông luôn biết lắng nghe và tiếp thu ý kiến của người khác. Cũng có khi trước những lời can gián thẳng thừng, quyết liệt động chạm tới tâm can. Thái Tông đã không kiềm chế được bản thân. Cũng muốn che dấu lỗi lầm và bạt bỏ ngoài tai những lời can gián ấy. Nhưng dốt cuộc, ông vẫn là người có tấm lòng độ lượng và kí chất hơn người. Biết lấy bước ra xã tắc làm trọng. Nên khi nghe lời khuyên can liền thay đổi. Vườn Khuê đời nhà Đường tự thúc giới là người thanh tâm quả rục, phậm hạnh đoan chính, cưng trực thẳng tắn. Sau khi thấy tử, Mỹ Kiến Thành được phong làm Đông Cung Thái Tử. Ông được bổ nhiệm làm người giúp việc cho Thái Tử. Sau chứng biến huyền Vũ Môn, Vườn Khuê cũng bị liên đới và lưu đầy đến tuyển châu. Vào năm trinh quán thứ nhất, Đường Thái Tông lên ngôi. Ông biết Vườn Khuê rất có tài, nên đã gạt bỏ thù xưa, triệu mời Vườn Khuê và phong làm quan nghị gián. Có một lần khi đang ở trên triều, Thái Tông nói với các quan đại thần rằng. Quân vương chính trực mà bổ nhiệm quan gian tà thì không thể có được thiên hạ Thái Bình. Còn một vị quan chính trực phục vụ quân vương gian tà thì cũng không thể khiến thiên hạ Thái Bình. Chỉ có cả vua và quan tương ngộ, hòa hiệp như cá với nước, thì trong nước mới an định, thiên hạ mới được Thái Bình. Ta tùy không thông minh sáng suốt, nhưng mong các ái khanh thường xuyên chỉnh sửa cho ta, để có thể có được những kế sách mưu lực hay giúp cho thiên hạ Thái Bình. Vương quê theo đó trả lời. Thần nghe nói rằng chỉ có cưa đúng theo dây mực thì gỗ mới thần. Bậc quân vương chỉ lắng nghe lời khuyên của quần thần thì mới sáng suốt. Vì vậy, bên cạnh thánh chủ xưa kia cần có 7 vị hiền thần. Nếu không nghe theo lời khuyên, họ thậm chí còn lấy cả mạng sống ra để can giám. Bệ hạ là bậc thánh hiền thông minh, làm bề tôi trong chiều mà được tự do biểu đạt ý kiến, thì đương nhiên họ sẽ tận tụy trung thành. Thầy Tông đã nghe theo và thu được rất nhiều lợi ích. Liền quy định quan tam phẩm trở lên, khi vào chiều cần phải có quan giám đi cùng. Thầy Tông cũng sát tực nghe theo lời khuyên. Vương quê vị thế mà càng tích cực, chỉ ra lỗi thì thấy lỗi, thấy thiếu sót thì sẽ khuyên. Tuy nhiên, không phải lúc nào Thầy Tông cũng nghe theo lời khuyên. Một lần, quan Thái Thường Thiếu Khanh Tổ Hiếu Tôn, một chức quan phụ trách lễ nhạc và các nghi lễ trong chiều thời đó, vì dạy thức nhạc cho các cung nữ không hợp ý Thái Tông, nên ông đã nổi giận, trách mắng Tổ Hiếu Tôn một trận dây gắt. Vương quê, ôn ngãn bác thì lại cho rằng trách nhiệm này không phải của Tổ Hiếu Tôn, nên đã khuyên Thái Tông rằng Tổ Hiếu Tôn tinh thông âm luật, phía truyền thủ cũng không phải là không tận tâm, chỉ ấy rằng người được bệ hạ hỏi đã lửa gạt bệ hạ. Hơn nữa, Tổ Hiếu Tôn là một nhã sĩ, bệ hạ đã không trúy tới điểm này, mà bảo ông ấy dạy nữ nhạc, lại còn trách tội ông ấy. Chứng thần e rằng thiên hạ sẽ vì thế mà cảm thấy kinh sợ. Thái Tông nghe xong, nổi giận trách mắng. Các Khanh đều là tâm phúc của ta, đáng lẽ phải tận trung, chính trực, sao lại bỡ đỡ kẻ dưới lửa gạt về trên. Nói lời thay cho Tổ Hiếu Tôn, ôn ngạn bác vội vàng quý xuống tả tội. Nhưng Phương Khuê thì khăng khăng không bái mà nói rằng thần trước kia hậu hạ cho Đông Cung Thái Tử, mắc tội đáng chết, nhưng bệ hạ đã khoan dung, tha thứ cho thần, lại còn giao cho chức vụ trọng yếu, mong muốn thần làm hết chức trách. Lời thần nói hôm nay không phải vì bạc thân, không ngờ bệ hạ lại nghi ngờ của trách tuy thần. Đây là bệ hạ không phải với thần, chứ không phải thần có lỗi với bệ hạ. Thái Tông nghe xong không nói gì. Ngày hôm sau, Thái Tông nói với Phòng Huyền Linh rằng xưa nay các Bậc Đế Vương rất khó tiếp thu những lời can gián. Năm xưa, Chu Vũ Vương còn không nghe lời khuyên của bá Di Thước Tề. Tuyên Vương là một vị vua hiện tại, nhưng thuật bá vô tội mà vẫn bị giết. Ta muốn học theo các Bậc Thánh Hiền đời trước, nhưng tiếc rằng không thể đạt được mức độ như cổ nhân. Hôm qua ta đã trách mắng Vương Khuê và ôn ngạn bác, cảm thấy rất hối hận, mong rằng các thanh không nên vì thế mà không nói ra những lời khuyên thẳng thắn. Lại một câu chuyện nữa về Đường Thái Tông. Đường Thái Tông rất mê săn bắn. Sau khi lên ngôi, vẫn rất hứng thú với săn bắn. Thường huy động nhiều binh lính sang ngoài thành đi săn. Không ít các Đại Thần đã cố gắng thiên can. Nhưng Thái Tông cho rằng đây là việc luyện tập cưỡi ngựa bắn cung, có lợi cho đất nước, nên không nghe lời khuyên. Một ngày nọ, Thái Tông lại chuẩn bị đi săn. Khi ông dắt lên ngựa, thì bỗng nhiên quan chủ bạc là tôn quốc gia chạy đến. Nắm chặt lấy dây cương, kiên quyết ngăn cản không cho Thái Tông ra khỏi thành. Ông nghiêm dọng khuyên can Thái Tông rằng bậc thiên tử ở trong cung thì được bảo vệ nghiêm ngặt. Đi ra ngoài thì có đội quân nghi lễ tùy tùng hộ tống. Đó không phải là để phô trương, mà là vì lợi ích quốc gia và sự tôn nghiêm của triều đình. Việc cưỡi ngựa săn bắn chỉ là thú vui của thiếu gia con nhà giàu. Khi bệ hạ còn làm tần vương, thỉnh thoảng đi săn thì cũng không ảnh hưởng gì lớn. Nhưng thân là thiên tử, sao có thể thường xuyên làm như thế được? Chỉ sinh viên nghiệp lệnh nhân tâm phát cuồng. Lẽ nào bệ hạ đã quên lời cảnh tình này của lão tử rồi sao? Đàm về săn bắn không những không có lợi cho đất nước, mà còn không phải là tấm hương tốt cho hậu thế nói theo. Thần cho rằng bệ hạ không nên làm như thế. Thái Tông không nghe lời khuyên can của Tôn Phục gia. Vừa vội vàng xanh người lên ngựa, vừa giải thích với Tôn Phục gia rằng, dù hiện nay đất nước đang thấy bình, nhưng cũng không thể lơ là chuẩn bị vũ trang được. Ta ra ngoài săn bắn, luyện võ khỏe thân thì có gì là không tốt. Ta ra ngoài lặng lẽ, không làm kinh động đến bách tính thì có điểm nào không thích hợp. Ngươi đừng nhiều lời nữa. Tôn Phục gia nắm chặt dây cường không rời, nhưng nghị nói, hôm nay bệ hạ không nghe lời khuyên can của vi thần, mà vẫn nhất định xuất cung, thì cứ để ngựa dẫn lên người thần cũng được. Thần dù có bị ngựa dẫn tan xương nát thịt, cũng sẽ không buông dây cường ra. Nếu không, bệ hạ cũng không ra được khỏi cung đâu. Đường Thái Tông lại ra lệnh cho ông buông dây cường. Quân thần cũng cố gắng khuyên ông, nhưng Tôn Phục gia nhất quyết không nghe. Thà chết vẫn cứ nắm chặt dây cường không buông. Mạnh mẽ nói với Thái Tông, Dù thần chỉ còn một hơi thở, thì cũng quyết không thể nhìn thấy bệ hạ, làm việc mà bậc thiên tử không nên làm. Thái Tông thấy Tôn Phục gia cố chấp như thế, nên nổi trận lôi đỉnh, quát lớn. Bà thân là thiên tử, đứng đầu hàng nghìn vạn dân, lẽ nào lại không có được chút tự do này, còn phải nhìn vào sắp mặt người mà làm hay sao? Nói rồi, lập tức ra lệnh cho võ sĩ Vài võ sĩ nghe lời, liền túm lấy cổ áo của Tôn Phục gia, trói chéo hai tay, rồi lôi ra ngoài. Tôn Phục gia đối mặt với cái chết, cũng không mảnh may sợ hãi. Lớn tiếng nói, Thần thà chết vì nói lời khuyên thẳng thắn, xuống âm phủ cùng với quan long phùng. Người từng bị vua hạ kiệt sát hại, vì nói lời thẳng. Còn hơn là sống tủi nhục, tận mắt chứng kiến bệ hạ, phạm sai lầm mà không chịu sửa. Thấy Tôn Phục gia mạnh mẽ, thẳng thắn, không màng đến tính mạng, Thái Tông đã vô cùng cảm động trước tinh thần dũng cảm và tấm lòng trung thành của ông. Thái Tông nhanh chóng xuống ngựa, cười và nói với Tôn Phục gia rằng, ta chẳng qua chỉ là muốn thử lòng can đảm của Khanh thôi. Khanh dám điều trích, lòng trung thành trong sáng, lẽ nào ta lại có thể đi săn. Nói rồi, ông lập tức ra lệnh giải tán đội quân đi săn, đồng thời biểu dương Tôn Phục gia và đề bạt ông lên trước, gián nghị đại vua ngũ phẩm. Thật đúng là cả vua và quan tư ngộ, hòa hiệp như cá với nước. Những vị quan thanh liêm chính trực này, họ đã có được một đấng minh vương mà họ đáng được có, lưu danh sử tách muôn đời bất hổ.