Tại sao câu đố xác suất này lại khó đến thế

DUYÊN ĐẾN, EM LIỀN VIẾT
150 người theo dõi
11 Lượt xem video·7 thg 5, 2026
Hãy tưởng tượng một trò chơi như thế này.
Có 3 cánh cửa.
Đằng sau 2 cánh cửa là 1 con dê.
Còn cánh cửa còn lại, sau đó là 1 chiếc xe hơi.
Luật chơi của trò chơi này như sau.
Đầu tiên, bạn sẽ chọn 1 cánh cửa.
Sau đó, người quản trò sẽ mở 1 trong 2 cánh cửa còn lại.
Cánh cửa mà người quản trò mở,
luôn luôn sẽ chứa 1 con dê đằng sau nó.
Bây giờ, quản trò cho bạn lựa chọn.
Bạn có thể giữ nguyên cánh cửa bạn chọn,
hoặc bạn có thể đổi cửa.
Sau khi bạn đã chắc chắn về lựa chọn của mình,
bạn có thể mở cửa.
Phần thưởng của bạn sẽ là thứ đằng sau cánh cửa đó,
dê hoặc là xe hơi.
Câu hỏi đặt ra là,
khi quản trò cho bạn lựa chọn đổi cửa,
bạn nên đổi hay là nên giữ nguyên cánh cửa của mình?
Nếu chúng ta tư duy thông thường,
thì sẽ không có sự khác biệt nào.
Có 3 cánh cửa, 1 chiếc xe.
Vì vậy, bạn sẽ buộc phải chọn ngộng nhiên.
Tỷ lệ bạn chọn đồng cánh cửa có xe
sẽ là 1 phần 3 hay là khoảng 33%.
Khi quản trò mở 1 cánh cửa chưa dê,
tỷ lệ có xe hơi đằng sau cánh cửa này giảm xuống 0.
Như vậy thì tỷ lệ trước xe đằng sau mỗi cánh cửa còn lại
sẽ là 1 phần 2 hay 50%.
Nói cách khác,
bạn có đổi hay không
thì cũng đều có 50% tỷ lệ thắng xe hơi.
Thế nhưng thì,
câu trả lời này là sai.
Nếu bạn đổi cửa,
tỷ lệ thắng của bạn sẽ là 2 phần 3 hay 66%.
Nghe thì rất là vô lý, đúng không?
Câu đồ này được gọi là bài toán Monty Hall,
được đặt theo tên của Monty Hall,
người dẫn chương trình Let's Make A Deal trên truyền hình Hoa Kỳ.
Luật chơi của câu đồ này được dựa trên game show đó.
Bài toán Monty Hall được phổ biến bởi Marilyn Vossavant,
tác giả chính của chương trình Hỏi Marilyn
trên tờ tạp chí Parade.
Một bạn đọc gửi luật chơi của bài toán Monty Hall lên tạp chí
và hỏi
Giả sử tôi chọn cửa số 1
và người quản trò mở cửa số 3,
điều tôi còn nên đổi giống cửa số 2 còn lại hay không?
Marilyn trả lời là
Có.
Nếu bạn đổi giống cửa số 2,
tỷ lệ thắng của bạn sẽ là 2 phần 3.
Nếu bạn giữ nguyên cửa số 1 đã chọn,
tỷ lệ thắng của bạn sẽ là 1 phần 3.
Toàn nhìn,
thì câu trả lời này có một sự phi lô dích nhất định.
Tại sao việc người quản trò mở cửa số 3
chỉ ảnh hưởng đến tỷ lệ thắng của cửa số 2
mà không phải là cửa số 1 mà bạn đã chọn?
Sau khi Vossavant đưa ra câu trả lời cho bài toán Monty Hall,
tờ tạp chí Parade đã nhận được hàng chục nghìn bức thư phản đối,
cho rằng câu trả lời này là sai.
Đã có đủ sự mù toàn học tại đất nước này,
chúng ta không cần người có IQ cao nhất thế giới
khuếch tá nó nữa.
Thật là đáng xấu hổ và độc giả viết.
Một thông tin nữa cho bạn là lúc bấy giờ,
Thuy Kỳ Lưu Guinness đang công nhận Marilyn Vossavant
là người có IQ cao nhất thế giới.
Để hiểu tại sao bài toán Monty Hall
có thể đánh lừa nhiều người đến vậy,
thì đầu tiên, chúng ta phải giải nó.
Hãy đếp cận câu trả lời bằng cách bài bạc.
Giả sử, bạn chọn cánh cửa thứ nhất.
Nếu chiếc xe nằm sau cánh cửa bạn chọn,
bạn chọn có thể mở bất kỳ hai cánh cửa còn lại.
Nghĩa là xác xuất cánh cửa số 2 và số 3
được mở lại bằng nhau, 50-50.
Chúng ta có thể nhân hai tỷ lệ này với nhau.
Nghĩa là tỷ lệ xảy ra của việc
chiếc xe nằm sau cánh cửa số 1
và quản trọng mở cánh cửa số 2, 1-2-1-3
là 1-6. Tương tự,
tỷ lệ chiếc xe nằm sau cánh cửa số 1
và quản trọng mở cánh cửa số 3
cũng là 1-6. Trong hôm này,
nếu bạn không đổi cửa, bạn sẽ thắng xe
tại vì chiếc xe nằm sau cánh cửa số 1
mà bạn chọn. Nếu bạn đổi cửa,
thì bạn sẽ được dê, coi như là thua.
Nếu chiếc xe nằm sau cánh cửa số 2,
xác xuất vẫn là 1-3,
thì quản trọng bất buộc phải mở cánh cửa số 3 còn lại
vì bạn đã chọn cánh cửa số 1 mất rồi.
Bạn sẽ thắng xe nếu như bạn đổi sang
cánh cửa số 2 còn lại.
Cũng như vậy, nếu chiếc xe nằm sau cánh cửa số 3,
thì quản trọng bất buộc phải mở cánh cửa thứ 2
và sẽ thắng xe nếu bạn đổi sang
cánh cửa số 3 còn lại.
Dựa vào bảng thống kê mà chúng ta đã vẽ này,
nếu bạn chọn cánh cửa số 1 và không đổi cửa,
tỷ lệ thắng xe của bạn sẽ là
1-6 cộng 1-6 và 1-3.
Nếu bạn chọn cánh cửa số 1 và đổi cửa,
tỷ lệ thắng xe của bạn sẽ là
1-3 cộng với 1-3 hay là 2-3.
Đây là phương pháp tính xác xuất
có điều kiện hay conditional probability
nếu bạn muốn tìm hiểu thêm.
Nếu bạn vẫn cảm thấy chưa bị thiêu thục,
thì hãy thử cách tiếp cận
mà Marilyn Vossavan khuyến nghị.
Một cách khá dễ hiểu để bạn có thể hình dung
tại sao đổi cửa lại là chiến thuật đúng
và đảo thứ tự của chó chơi.
Đầu tiên, bạn chọn một cánh cửa bất kỳ.
Tỷ lệ chiếc xe nằm sau cánh cửa của bạn là 1-3.
Sau đó, quản trọng cho bạn lựa chọn
đổi cửa của mình, lấy 2 cánh cửa còn lại.
Tỷ lệ chiếc xe nằm sau nhóm 2 cánh cửa còn lại này
tức như là 2-3.
Và cuối cùng, quản trọng mở 1 trong 2 cánh cửa
trong nhóm đó, mà sau đó
quản trọng biết là D.
Như vậy, tỷ lệ chiếc xe nằm sau cánh cửa còn lại
của nhóm này là 2-3.
Savant cũng gợi ý rằng
sẽ dễ hiểu hơn nếu chúng ta có 100 cánh cửa.
Bạn chọn một cánh cửa,
tỷ lệ chiếc xe nằm sau cánh cửa bạn chọn là 1-100.
Quản trọng cho bạn lựa chọn giữ nguyên cánh cửa
hoặc đổi để lấy 99 cánh cửa còn lại.
Sau đó, quản trọng sẽ mượn
98 cánh cửa, trong số đó
tất cả đều chứa D.
Như vậy, bạn có thể suy luận ra rằng
cánh cửa còn lại sẽ có 99%
tỷ lệ chứa xe nằm sau nó.
Hy vọng thì đến đây, bạn đã hiểu được rằng
tại sao đổi cửa luôn luôn là chiến thuật đúng.
Thế nhưng, tại sao bài toán này
lại lừa được nhiều người đến vậy?
Điểm mấu chốt của việc hiểu được bài toán Monty Hall
là hiểu được rằng hành động của quản trọng
không độc lập với hành động của bạn.
Bạn lựa chọn một cửa trước, và dựa vào lựa chọn của bạn,
quản trọng mới mở 1 trong 2 cánh cửa còn lại.
Nếu hành động của quản trọng thực sự độc lập với hành động của bạn,
thì câu hỏi của bài toán phải như sao?
Quản trọng cho bạn 3 cánh cửa,
họ mở 1 trong 3 cánh cửa trước,
so với nó là 1 con dê,
và cho bạn chọn giữa 1 trong 2 cánh cửa còn lại.
Thì lúc đó, tỷ lệ chiếc xe
nằm sau mỗi cánh cửa mới thực sự là 1 phần 2,
hay 50-50.
Nhưng có nhiều người khác cho rằng
lý do khiến người ta dễ bị nhầm khi giải bài toán Monty Hall
là các hiệu ứng tâm lý như hiệu ứng sở hữu,
Hai hiện tượng này giải thích cho vấn đề rằng
con người thường hay tin lựa chọn mình đã chọn rồi
là đúng hơn.
Mình thì nghĩ rằng Monty Hall khó giải
tại vì nó thực sự là 1 câu đố rất khó.
Để giải được bài toán này thì bạn thật sự cần phải
nắm đứt bản chất của sốc sự thống kê.
Một dạng toán thường chỉ được dạy chuyên sâu ở trình độ đại học.
Nếu bạn thấy nội dụng này hay,
giúp ích được cho bạn, thì hãy like, subscribe
và hẹn gặp lại các bạn trong các video tiếp theo.
Xin chào các bạn!
