NHẬN RA LỖI LẦM

nhận ra lỗi lầm, tự trách bản thân, không từ nói trong chương 5 của luận ngữ rằng kiến kỳ quá nghi nổi tự tụng, nghĩa là nhận ra lỗi lầm, tự trách bản thân mình. Ông còn nói rằng, cái xã hội này xong rồi, ta trước giờ chưa từng gặp được người mà khi phát hiện ra khuyết điểm, sai lầm của mình, thì đồng thời cũng có thể tiến thêm một bước là tự khiển trách trong tâm, sâu sắc kiềm điểm lại mình. Đây không chỉ là lời than về cá nhân, mà là sự lo ngại cho cả xã hội. Khi con người không còn biết tự kiềm điểm, không còn chặn đạo đức, thì xã hội sẽ trượt dốc, dẫn đến hỗn loạn và suy vọng. Lão Tử, sau khi viết xong Đạo Đức Kinh, với hơn 5.000 chữ, đã rời khỏi Trung Nguyên, đi về phía Tây, như một cách thoái ẩn khỏi thế gian đang mất dần đạo lý. Ông không tranh luận, không cài tạo, mà để lại lưu dạy. Đạo lớn thì vô hình, đức lớn thì vô ngôn. Ông tin rằng, khi con người xa rời đạo, thì xã hội sẽ rơi vào tranh đấu, ra dối, và cuối cùng là diệt mong. Đạo đức và vận mệnh xã hội, có mối liên hệ không thể tách rời. Từ góc nhìn truyền thống, đạo đức là nền móng của phúc họa và hương suy. Đạo đức là trụ cột của vận mệnh nhân loại. Không chỉ khổng tử và Lão Tử, mà nhiều nền văn hóa đều tin rằng, thiên đạo vô thân, thường giữ thiện nhân, trời không tiên vị ai, chỉ phụ trợ người có đạo đức. Nếu con người giữ được đạo đức, thì xã hội sẽ ổn định, thiên tai giàn, nhân tâm hòa thuận. Ngược lại, khi đạo đức suy tàn, thì phúc họa sẽ đến, và vận mệnh xã hội sẽ bị đẩy vào vòng xoáy si vong. Mối liên hệ giữa đạo đức và khủng hoàng xã hội hiện nay, không chỉ là một cái niệm triết học, mà là một thực trạng đang diễn ra rõ rệt trên toàn cầu. Tờ góc nhìn của Khổng Tử và Lão Tử, sự suy đổi đạo đức là dấu hiệu báo chứa sự suy vong của xã hội, và thực tế hiện đại đang chứng minh điều đó. Khủng hoàng xã hội hiện đại là biểu hiện của sự suy đổi đạo đức, gia tăng bạo lực, lừa đào, vô cảm, tin tức đầy giấy những vụ lừa đào tinh vi, bạo lực học đường, thờ ơ chức nỗi đau người khác. Con người ngày càng sống vì lợi ích cá nhân, thiếu lòng chắc ẩn và sự tử tế. Người dân mất niềm tin vào thể chế, vào giáo dục, vào công lý. Khi đạo đức bị xem nhẹ, luật pháp trở nên hình thức và xã hội rơi vào trạng thái hỗn loạn. Khải thác tài nguyên vô độ, xa thải không kiểm soát, tất cả đều bắt nguồn từ lòng tham và thiếu trách nhiệm đạo đức với thế hệ tương lai. Vì sao đạo đức di giảm? Giá trị vật chất lấn át giá trị tinh thần. Thành công bị đo bằng tiền bạc, không phải phẩm chất. Giáo dục thiếu chiều sâu đạo lý, trường học chú trọng niềm số, kỹ năng, nhưng ít dạy về nhân cách. Truyền thống cổ vũ lối sống hưởng thụ, cạnh tranh, làm giàu nhanh, nổi tiếng bằng mọi giá. Nhân vi thanh hiền, thục năng vô quá. Con người không phải bậc thanh hiền, không thể không mắc lỗi. Điều quan trọng là khi phạm lỗi, và được chỉ ra lỗi lầm, thì thái độ của chúng ta như thế nào? Có người phân tích thấy sự thiếu soát, thì xuân soát tự kiềm điểm. Có người vội vàng đùn đầy cho người khác, trốn tránh trách nhiệm. Nhàn uyền có mỹ đức, bất nhị quá, không phạm lỗi hai lần. Kỳ thực, đối với rất nhiều người mà nói, họ không có lỗi lầm, mà lo đã sai lại sai thêm, lo không biết sửa như thế nào. Dũng cảm sửa lỗi mới là người sáng suốt, mới là phúc. Quay trở lại với cách mà cổ nhân đối đải vấn đề này thế nào. Câu chuyện vua thang vào rừng sâu cầu trời đã nói lên cách mà người sư ứng xử khi nhận ra nỗi lầm của mình. Chiều đại nhà thương bắt đầu chưa lâu, thì xuất nhận một trận hạn hán kéo dài 7 năm. Tháng 3, vua nhà thương lên ngôi thiên tử thì gặp đại hạn hán. Hạn hán 7 năm liên tiếp, khiến cho sông ngòi cạn kiệt, cây cỏ khô héo, mạ non không mọc nổi, mùa màng thất bát, sương trắng phơi khắp nơi. Trận hạn hán cây gắt thì chấn động toàn phương chiều nhà thương. Người thầy đó điều cho rằng đó là do thiên đế làm. Trong quẻ bốc có câu bất vũ, đế sai hạn ngã. Ý nghĩa là trời không mưa là hạn hán mà thiên đế dán xuống cho ta. Lúc này nhà thương hay còn gọi là nhà ân. Người ân tôn kính thần, người dân hành sự theo ý thần. Quỷ thần trước rồi đến lễ. Vì vậy, từ sau khi hạn hán xảy ra, vua thương là Thành Thang đã cho xây dựng đàn tế ở ngoài ô. Hàng ngày cử người tế lễ, cầu xin thiên đế trừ hạn làm mưa. Đây chính là giao tế. 7 năm trôi qua, mà đại hạn vẫn như cũ, vua Thành Thang liên lệnh cho sử quan xem quẻ. Sử quan sau khi chiêm bốc nói cần phải dùng người làm vật cúng tế. Sau khi chậm ngâm suy nghĩ, vua Thành Thang nói ta cầu mưa là vì dân chúng. Nếu như cần người để làm cúng tế, thì hãy dùng thân thể của ta để tí trời. Thế rồi, vua Thành Thang tắm rửa sạch sẽ, chai rưới, cắt gọn dâu tóc, móng tay, móng chân, đánh xe bạch mã, mặc bộ ưu phục vài gai, vào rừng sâu lập đàn tế trời. Ông cầu thiên với Thượng Thiên rằng tội là do mình tôi, không thể trừng phạt môn dân được. Môn dân có tội, thì cũng đều là do một mình tôi. Xin đừng vì sự bất tài của tôi mà khiến thiên đế quỷ thần phải phương hại đến tính mệnh của môn dân. Rồi ông tự trách mình, tùy giấu sự việc như sau. Trời không mưa, là do việc chính sự của ta không có tiết chế, không có chế độ pháp luật, chăng? Là môn dân chăm họ, đang có nỗi thống khổ, mà ta lại thiếu trách nhiệm với họ, chăng? Là do hành vi tham ô hối lộ, tràn lan của quân lại, chăng? Là do việc tu sửa công viện, đã gây hao tài và tốn sức dân, chăng? Là do có nữ nhân can nhiễu đến chính sự, chăng? Là do có kẻ tiểu nhân hoành hành, mà ta lại nghe và tin những lời dèm phai, chăng? Vừa thành thang còn chưa dứt lời, thì bỗng trời đổ cơn mưa to như chút nước, bao phủ hàng nghìn dặm. Nếu như mỗi chúng ta ngày nay, khi nhận ra lỗi lầm của mình, đều có thể hướng nội tự sửa mình, như vừa thành thang trong câu chuyện cổ nói trên, thì có lẽ đạo đức xã hội sẽ thăng hoa trở lại. Xã hội sẽ ổn định. Quan hệ giữa con người với nhau sẽ hòa ái tử bi. Hoặc là các nguyên thủ quốc gia ngày nay cũng làm được như vừa thành thang, thì quả thật là mang đến phúc lớn cho môn dân. Liệu có được bao nhiêu nguyên thủy sẵn sàng lấy thân mình để làm vật cúng tế mà mưu cầu hạnh phúc cho môn dân? Bạn nghĩ thế nào về vấn đề này? Xin để lại lời bình luận bên dưới. Và bây giờ, xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại!