NGƯỜI QUÂN TỬ KHÔNG THỂ GIAN DỐI

Người quân tử không thể gian dối. Tề ngã hỏi rằng, nếu như có người nói với người quân tử rằng có ai đó bị ngã xuống giếng, khi nghe vậy thì người quân tử có nhất định phải nhảy xuống theo để cứu người không? Đức Khổng Tử nói, sao lại cứ nhất định phải làm như vậy? Người quân tử có thể sẽ bị lừa nhảy xuống giếng để cứu người, nhưng không thể bị mê hoặc mà hồ đồ nhảy xuống giếng được. Người quân tử không nhất định là sẽ bị lừa dối để đi cứu người. Dù có bị lừa đi đến bên miệng giếng nguy hiểm, thì cũng sẽ tự mình có thể nhận biết chân tướng, phân biệt rõ chân già. Cho dù có là thật đi nữa, thì cũng không hồ đồ tự mình nhảy xuống giếng, mà phải nghĩ biện pháp thích hợp để xử lý. Người quân tử là cứ nhất định phải bận rộn đi khắp nơi để cứu người sao? Dù nguy hiểm thế nào cũng phải đi ư? Hơn nữa là cứ phải theo vào cái bẫy nguy hiểm đó, thì mới có thể cứu người được ư? Nếu không như thế, thì không phải là người quân tử sao? Kiểu suy nghĩ này phản ánh vấn đề tâm tính của người đã đặt ra câu hỏi. Người quân tử là lợi người lợi mình. Đối với người khác phải thiệt, đáng được người tôn. Nhưng mà lúc loạn thế, thì người ác có thể vì tâm tật đố mà hãng hại người quân tử. Rằng bẫy lừa dối để khảo nghiệm cách nghĩ của người quân tử. Thậm chí còn dùng quyền thế và tiêu chuẩn nhận định của mình để phê phán người quân tử. Vị bán người quân tử, bôi nhọn người quân tử. Có thể thấy làm người quân tử trong thời loạn thế là khó khăn như thế nào. Người ác trong thời loạn thế là khó mà hiểu được người quân tử. Kỳ thực, người quân tử sao có thể giống như dạng người mà những người tâm trí mê mở nghĩ. Rằng người quân tử là dễ dàng bị mê hoặc. Không xem xét nguyên nhân. Không tự mình nhận thức rõ ràng đúng đắn sự việc. Không lý trí suy xét để đưa ra phán đoán. Chỉ vì kích động nhất thời mà nhảy xuống diễn sao. Người nhân không phải là hoàn toàn không có trí. Mà người trí cũng không phải là hoàn toàn không có nhân. Vì vậy, người quân tử tuyệt không phải là người có thể bị người khác tùy ý lừa gạt. Càng không phải là người bạ phải cầu an hoặc người xấu tốt thế nào. Người quân tử nhiên cần tuân thủ pháp độ. Có uy nghiêm của mình. Họ có những điều có thể làm. Cũng có những điều không thể làm. Mỗi người đều có phận mệnh của mình. Tự mình cần phải có trách nhiệm với tinh mệnh của mình. Người quân tử rất thiện tâm mà giúp đỡ người khác. Thử nghĩ xem. Ví như có người gặp chuyện bất hạnh. Thì người quân tử liên nhất định phải đi giải quyết. Nếu không thì sẽ bị trách móc. Cũng giống như bác sĩ nhất định phải chữa miễn phí cho bệnh nhân. Nếu không, bác sĩ đó sẽ bị trách móc. Thậm chí là súng lại để công kích người quân tử và bác sĩ. Cách nghĩ này kỳ thực là do tâm người ác trong thời kỳ loạn thế đã rất xấu rồi. Xấu đến mức đã trở nên đối lập mãnh liệt với thiện. Họ tập hợp lại để lừa dối người thiện. Làm hại người thiện. Làm cho họ không dễ mà làm thiện nữa. Nhưng người ác lớn lên trong thời loạn. Thì tự mình rất khó nhận biết được tư tưởng của mình đã xấu đến mức độ nào. Làm cho cách nghĩ và lời nói thường là tự thị như phi. Tưởng là đúng nhưng lại là sai. Phản ánh ra rất nhiều vấn đề tâm tính. Nhưng là người quân tử thì không như vậy. Người quân tử chủ trọng lấy thiện tâm đối đải người và thăng hoa tâm tính. Từ đó hoàn toàn cải thiện bản thân. Đồng thời tạo nên những ảnh hưởng tốt với những người xung quanh. Dẫn đến việc người quân tử gặp được chuyện những người xung quanh có nguy nạn, tự nhiên sẽ ít đi. Thế nên mọi người sẽ tôn trọng người quân tử. Những người thiện lương sẽ vui vẻ, thành thân cận người quân tử. Người quân tử có tấm lòng nhân ái cũng sẽ không thấy chết mà không cứu. Nhưng ai có thể đảm bảo rằng nhất định sẽ cứu được. Ai có thể đảm bảo rằng khi có nguy nạn thì nhất định sẽ giải quyết được. Cũng lại nói có rất nhiều khổ nạn của mình đều là do sự việc trước đây do mình đã làm không tốt mà tạo thành. Đều là những việc tự mình nên phải tự chịu nạn để bồi thường cho cái nợ đó. Người quân tử có thể thay họ mà hoàn trả nợ ấy không? Người quân tử không phải không biết đạo lý này. Vì vậy người quân tử dựa vào tâm thiện, cố gắng làm cho những người quanh mình hiểu được đạo lý làm người. Khiến họ có thể tránh việc tự mình tạo ra nguy nạn rồi phải tự chịu. Đó mới là việc người quân tử xem trọng. Vậy nên người quân tử có thể bị lừa nhưng lại không bị mê hoặc. Người quân tử sờ dĩ có thể trở thành quân tử. Đó không phải là một danh sừng, cách gọi mỹ miều mà mọi người phong cho anh ta. Nếu thế thì mọi người sẽ không tôn sừng anh ta là quân tử. Mà là vì mức độ đạo đức và tâm tính của họ đã đạt đến tiêu chuẩn. Mọi lời nói hành động của họ có thể chứng minh họ thực sự là người quân tử. Họ đã thực sự thành tựu và mang theo đức hạnh của người quân tử. Nếu như họ vẫn còn dễ dàng bị điều gì đó của thế tục dụ dỗ, mê hoặc. Vậy thì có thể nói họ đã có đức hạnh và lời nói hành động đều đã đạt đến tiêu chuẩn của người quân tử ư. Nhưng người quân tử nhất thời cũng có thể bị người dấu dùng danh nghĩa thiện tâm để lừa dối. Mục đích của người quân tử là vì cứu người, trợ giúp người. Loại lừa dối này không phải là sai ở người quân tử. Mà người không hiểu lý lẽ và lừa dối người quân tử ở đây là người dấu. Người dấu là tự lừa người lừa mình, tự họ không chân quý bản thân mình. Còn người quân tử là đường đường chính chính. Họ hiểu rõ ràng đạo lý, nếu ai gây tội thì phải tự mình chịu để hoàn trả. Trù văn vương thuận theo thiên mệnh, trị quốc cần trọng. Đối đải với bậc trường bối, kiêm cung, hữu lễ. Đối đải với anh em thì thân ái, hữu thiện. Đối với con cháu hòa thiện mà uy nghiêm. Làm theo nhân ái, trị lý thiên hạ. Làm cho người dân được cuộc sống sung túc hòa thuận, quốc thái dân an. Làm quân vương thì hít mình thi hành nền chính trị nhân đức. Tạo phúc cho bách tính. Làm thần tử thì nên tận hết chức trách của mình. Phò tá quân vương tạo phúc cho bách tính. Làm con thì hít mình hiếu thuận với cha mẹ. Kế thừa di trí của tổ tiên. Làm cha mẹ thì nên hít mực yêu thương con cái. Nhưng cũng cần có yêu cầu nghiêm khắc. Làm bằng hữu với người thì nên thành thực thân ái. Những điều này đều là những điều mà con người nên theo đuổi. Kinh thừ có câu. Trông kìa trên khúc quanh của sông Kỳ. Che xanh tốt giường già. Nước vệ có người quân tử thanh tao. Như cắt như gọt thật chăm chỉ. Như mài như rũa thật tinh tế. Cha nghiêm mà nghiêm chỉnh. Uy nghiêm và thân thiết. Binh diệu dạng dở thay. Nước vệ có người quân tử. Mọi người mãi mãi không quên. Bậc quân tử chuyên tâm cầu học. Nội tâm cẩn thận cung kính. Thần thái cha nghiêm mà nghiêm chỉnh. Biểu lộ gia chính khí lẫn liệt. Đức hạnh cao thượng tốt đẹp. Tận thiện tận mỹ. Bách tính đương nhiên sẽ mãi mãi không quên.