Lễ tế trâu "Kabaw Payak" của tộc họ Kuk Cuah trên tháp Po Klaong Giarai (phần 1)

Văn hóa Chăm
11 người theo dõi
15 Lượt xem video·15 thg 9, 2025
Hằng năm, theo chu kỳ 07 năm một lần, vào thượng tuần trăng tháng, tháng 01 Chăm lịch tộc họ Gep Kut Coah tổ chức một nghi lễ khá trang trọng tại tháp Po Klaong Girai có tên gọi là “Ngap Kabaw Payak”.
Theo các cụ cao niên trong tộc họ thì trước năm 1975 mỗi năm tộc họ Gep Kut Coah tổ chức thực hiện lễ để dâng cúng Po Klaong Girai một lần, từ sau năm 1975, tộc họ không sở hữu cánh đồng rộng lớn như ngày xưa nên họ đã khấn vái vị thần Po Klaong Girai cho tộc họ 7 năm dâng cúng một lần. Tục lệ đó lưu truyền cho đến ngày nay.
Trên mạnh đắc đầy nắng và gió, ở xứ sở Bán Thù Ráng Cà Ninh Thùng, nơi cầu lũ dưỡng bao giá trị văn hóa truyền thống của người Chăm.
Trong đó có một nghi lễ linh thiên, mang đẳng dấu án tâm linh và lòng ghi án sâu sắc.
Đó là lễ dân châu lên tháp Vô Clôn Cờ Rài của tộc Họ Chó.
Cứ đến chu kỳ 7 năm, tộc Họ Chó lại tổ chức nghi lễ tế châu răng lên thẳng linh trên đền tháp Vô Clôn Cờ Rài.
Đây không chỉ là một nghi thức cúng tế thông thường, mà còn là một biểu tượng văn hóa giàu ý nghĩa nhân văn.
Thể hiện tinh thần, uống nước nhớ nguồn, lòng biết ơn đối với các bạc tiền nhân, đặc biệt là Vô Clôn Cờ Rài.
Vì thằng bảo hộ của người Chăm, người đã có công lớn trong việc chỉ vì bảo vệ và dặn thủy nhà Điền, mang lại ấm no cho dân tộc.
Lễ dân châu là dịp con cháu tộc Họ Chó tụ hột về bên ngọn tháp thiên.
Cùng nhau tổ chức nghi lễ trọng thể dân châu, con vật quý, hiển dăng lên thẳng linh với tất cả sự thần kính và biết ơn.
Đây cũng là cơ hội để thế hệ sau nhắc nhở mọi người.
Tắt cạch mỗi dây liên kết mang thịt giữa cách viên trong tập họ.
Dình dữ và tiếp nối truyền thống.
Trong không gian linh thiên của tháp cổ, lời thánh ca của ông Cách Thành và lời kháng nguyện vọng thành tinh tưởng.
Lễ dân châu hiện lên như một bản hòa ca văn hóa sống đồng của người Chăm.
Khắc ghi sâu sắc trong tâm hồn mỗi người con dân tộc Họ Chó.
Niềm tự hào, lòng chung nghĩa và sự kết bên cạnh.
Lễ dân châu không chỉ là một di sản văn hóa tinh thần,
mà còn là một minh chứng cho sự trường tồn của đạo lý,
của tình người, của văn hóa Chăm giữa lòng mình chung nắng và gió.
Nghi lễ tế châu tại tháp vô Clong Khai Rài, tộc Họ Chó, là một nghi lễ rất lớn.
Có nhiều nghi thức đặc sắc mang tính tâm linh và tính ngưỡng của người Chăm nói chung.
Nên trước khi diễn ra lễ, thành viên tộc Họ Chó phải trải qua một quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng,
mang đẳng tính cộng đồng và tính ngưỡng xuất sắc.
Đầu tiên, tại nhà bà buôn sư Phương Trà,
người đại diện cho tộc Họ Giao Tiếp Thần Linh của tộc Họ,
tiến hành thực hiện nghi thức Yêu Giang Lầm Thang.
Cúng trình Thần Linh nổ tiên của tộc Họ thông báo sẽ thực hiện nghi lễ tế châu.
Nghi thức này diễn ra một tuần, mỗi ngày thành lễ, vào ngày thứ Tư hay Phút.
Lễ vật đơn giản gồm 5 nại chuối, 3 quả trứng,
chai rượu trắng, tràu câu và bình trà nóng trong một trà tộc Họ là phụ lễ.
Khắn quái với tổ tiên, cúng rõ, cúng ra,
báo về việc tộc Họ thực hiện lễ giang cúng,
các phờ và giác cho vị thần Hồ Quang Cửa Rài.
Thực hiện xong nghi thức này, tộc Họ hạ các phần dụng dùng
trong cái nghi thức giang cúng gồm chiếc mâm gỗ lớn,
đủ để một con trao nước, một cây đào lớn, một con dao nhỏ xuống.
Sau đó chuẩn bị các lễ vật, cũng như là làm rượu cằn,
cho nhà tập 2, 3 chế, xay bột, nấu bánh, bột hấp, hành quinh,
chuẩn bị nếp làm bánh tết.
Sau nghi thức này, tộc Họ mới được đưa lễ vật lên trên tháp để giang cúng.
Ngoài ra các vật phẩm, tế lễ khác cũng được chuẩn bị công phu,
bao gồm rượu, trầu câu, các loại hoa quả,
cùng trang phục truyền thống, trang phục thần linh.
Đặc biệt là phải có 2 con cá đuối để giang cúng cho thần linh.
Mọi thứ được chuẩn bị theo nghi thức của truyền,
đảm bảo tính trang nghiêng và cục kính.
Tiếp theo là chọn con vật làm nghi thức khí tế.
Vật khí tế là một con trâu đực to, khỏe, cao khoảng 1m2,
không có nhị tạch, có màu lông đen tuyền,
màu linh thiên theo quan điểm của người chăm.
Trâu thường được mua từ các hộ dân trong khu làng
hoặc những vùng lăn cạn được chăm sóc cho đến ngày làm nghi thức khí tế.
Theo lời kể của các thù già trong dòng họ chó,
ngày xưa tộc Họ này sống tại vùng E, phía sau làng Phước Đầm ngày nay.
Xưa kia có hai vợ chồng sinh ra hai đứa con trai,
làm ăn giàu có, nhưng đến già vẫn chưa có con gái,
nên họ mới nhận đứa con gái người Tàu, Trung Quốc, làm con nuôi.
Lớn lên cô gái người Tàu cưới chồng người chăm.
Ông là một chàng trai thông minh, tài giỏi,
làm ăn giàu có, sinh con để cái.
Khi vợ chồng cha mẹ vợ qua đời,
ông lập quất ở vùng E, làng Phước Đầm.
Qua thời gian, dòng họ không còn ai nữa,
họ mới rời đến vùng Plai Trót Lòn.
Do lũ lục, họ mới rời lên vùng Bun Gia.
Sau đó, khi giặt đánh,
họ lại rời tiếp đến vùng Plai Trót, chắc thường ngày nay.
Trong thời gian này,
có một chàng trai chăm ở Bầu Trúc lên gặp đứa thuê,
gặp con gái ở Trót.
Họ đem lòng yêu và kết hôn,
và ông đã dẫn vợ và con cháu về làng Bầu Trúc của ông
để sinh sống đến ngày nay.
Còn một mẹ lên Hoài Trung để sinh sống.
Vậy là họ định cư ở ba làng.
Mãi qua thời gian dài đối với người chăm,
theo chế độ mẫu hệ,
khi qua đời phải nằm trong quốc hòa mẹ.
Thế là trong dòng họ,
nhờ có một ông người ở Malam,
ân họ Trót,
mới huy động tập một con cháu họ Trót
ở ba làng lập ra quất dòng họ Trót.
