Làng Đá Mỹ Nghệ Non Nước - Nơi đá hóa tâm hồn | Làng Nghề Việt | VOVTV Travel

Du Lịch Bốn Phương
113 người theo dõi
Ngũ Hành Sơn, một vùng đặc trưng với các khối đá bách núi dựng đứng tạo nên khung cảnh kỳ vị.
Với chất liệu đá cẩm thành mang nhiều màu sắc và có độ dẻo cao,
nên núi Ngũ Hành Sơn chính là nguồn nguyên liệu mà nhân dân làng Quán Khái Đông
trong buổi đầu lập nghiệp đã khai thác và chế tác thành công những công cụ, vật dụng,
phục vụ cho đời sống sinh hoạt và sản xuất của mình.
Dần dần hình thành nên một trong những làng nghề điêu khắc đá nổi tiếng mực nhất của Việt Nam,
đó là làng nghề điêu khắc đá My Nghệ Non Nước ngày nay.
Theo dân gian, vào khoảng nửa đầu thế kỷ thứ 17,
thì nghề điêu khắc đá ở Ngũ Hành Sơn đã được hình thành do ông Tổ Nghề khai sinh đầu tiên.
Kể từ khi vào Đà Nẵng lập nghiệp, sống ở dưới chân núi Ngũ Hành Sơn,
ông đã phát hiện ra nơi đây có một cụm núi đá cẩm thạch khổng lồ,
thứ nguyên liệu có thể tạo ra những đồ vật trang trí rất đẹp.
Ông lấy một ít đá, đem về nhà rồi tỉ mẩn tạo ra những dụng cụ thô sơ
như cối dã tiêu, dã thuốc hoặc các tấm bia mộ.
Sau đó ông bắt đầu truyền lại cho con cháu và những người dân xung quanh.
Từ những dụng cụ để phục vụ cho cuộc sống,
những người dân ở đây đã sáng tạo nên những sản phẩm điêu khắc,
tạc hình dòng, rùa, phượng vô cùng tỉ mỉ công phu nhằm phục vụ cho các công trình.
Đặc biệt đến đầu thế kỷ thứ 19, khi nhà Nguyễn cho xây dựng chùa triền,
lăng tầm, miếu mạo thì nghề cũng có cơ hội phát triển hơn.
Một số tợ giỏi cũng được triều đình phong hàm cửu phẩm,
mở đi làm nghề ở nhiều nơi trên khắp cả nước.
Nghề điêu khắc đá Mỹ nghệ non nước cũng được phát triển từ đây
và được biết đến nhiều hơn.
Hàng năm thì chúng tôi tổ chức ngày 16 tháng 3 âm lịch,
là ngày tránh kỵ tổ, gọi là kỵ thật nghề tổ sư.
Tất cả dân thợ ở nông nước này đều tiện tự về đây
để tham dự lễ cung tổ ở đây và là trách nhiệm của chúng tôi.
Tất cả dân thợ ở nông nước này, mọi người ai cũng đều ý thức được
vấn đề tôn sư trọng đạo đối với ông tổ nghệ.
Hiện nay, làng nghề đá Mỹ nghệ non nước đã có hơn 500 cơ sở sản xuất
với các sản phẩm đá Mỹ nghệ độc đáo, phong phú về mẫu mã,
đa dạng về chủng loại.
Năm 2014, làng nghề được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.
Nơi đây còn là địa điểm du lịch làng nghề nổi tiếng,
thu hút đông đảo du khách khắp nơi tìm đến,
chìm ngưỡng như tác phẩm mỹ nghệ đặc sắc.
Làng nghề đá Mỹ nghệ non nước hình thành đến nay là một trên 500 năm.
Trong làng nghề hiện nay là có 4 nghệ nhân cấp quốc gia
và 4 nghệ nhân của thành phố Đà Nẵng.
Đa số các thợ trong làng nghề này là con em của địa bàn quận Nữ Bình Sơn.
Đến năm 2011, được sự đồng ý của thành phố Đà Nẵng,
thì quy hật cái khu vực này là 35 hectare
để đưa tất cả các hộ sản xuất trong làng nghề vào khu tập trung sản xuất.
Trước đây, đá dùng làm sản phẩm mỹ nghệ của làng được khai thác từ núi Ngũ Hành Sơn.
Nhưng khai thác đá đã làm mất đi vẻ đẹp của danh thắng,
vì vậy việc khai thác đá đã bị cấm.
Hiện nay nguyên liệu của làng nghề được cung cấp từ các địa phương khác
với sản lượng hàng chục ngàn tấn mỗi năm.
Nguồn đá có nhiều loại phong phú,
từ đá cầm thạch xanh, trắng, cà rốt vàng đỏ,
đá granite, đá trắng từ Nghệ An, cầm thạch từ Yên Bái,
đá cầm thạch nhiều màu sắc ở Thanh Hóa,
đá vân gỗ, đá hườm, đá đỏ hoa, đá phy rô ở Hà Tây,
đá cầm đen ở Ninh Bình, đá ra thạch ở Quảng Nam.
Ngoài ra, còn có các loại đá ngọc được nhập khẩu từ Pakistan và nhiều nước khác.
Có hai nguồn nguyên liệu chính,
đó là ở các tỉnh phía Bắc, làng Nghệ An, Hà Tĩnh, Thanh Hóa
và cái nguồn nguyên liệu thứ hai là nhập khẩu từ nước ngoài.
Thì các loại đá mà gọi là đặc biệt
thì phải nhập từ nước ngoài như Afghanistan, Ấn Độ,
thì đó là cái nguồn nguyên liệu.
Thì cái nguồn nguyên liệu mà nhập vào làng nghề
thì đến nay là một ngày trung bình thì khoảng là 200 tắng.
Để tạo ra một sản phẩm đá mỹ nghệ hoàn chỉnh,
không phải ngày 1, ngày 2 mà đó là cả một quá trình.
Đầu tiên là phải có nguyên liệu chính là đá tảng.
Khi có nguyên liệu là đá,
người thợ sẽ bắt đầu tạo hình đồ vật ở dạng thô.
Quá trình này bao gồm nhiều công đoạn phức tạp
như tìm mặt phẳng tạo chân đế,
xác định điểm chuẩn để tạo hình,
sau đó vẽ phác thảo lên giấy
và vẽ lên mặt đá hoặc là in trực tiếp lên đá.
Đối với những sản phẩm có độ kỳ công hơn,
mang tính nghệ thuật cao
thì người thợ phải thực hiện chúng trên đất xét trước,
sau đó mới bắt đầu chính thức.
Sau khi đã có bản vẽ phác thảo,
người nghệ nhân sẽ bắt đầu đục phôi có sẵn để tạo hình sản phẩm.
Sau khi phôi đã bắt đầu hoàn thiện
thì người thợ sẽ bắt đầu thực hiện các công đoạn tiếp theo
như trạm hình nét, trang trí hoa văn, đánh bóng sản phẩm.
Ở các bước này,
quan trọng nhất chính là tạo nét sản phẩm và trang trí.
Nó yêu cầu người thợ phải thực hiện thật chính xác và tỉ mỉ.
Và muốn có được như vậy
thì người thợ phải có kỹ thuật điều luyện.
Mình phải có ý tưởng đã,
hay là có một cái mẫu,
hay là một cái mô hình,
một cái ý tưởng mình làm.
Xong rồi là mình phải có một cái nguyên liệu rất là tốt.
Xong rồi là mình phải vẽ phác thảo
bằng những sơ khở nhưng quan trọng là trên đầu mình.
Rồi lúc đó là mình phải dùng những búa
và những công cụ phủ trợ để mình tạo lên cái tác phẩm đó.
Mỗi tác phẩm điêu khắc
đều là thành quả lao động kỳ công của những bàn tay tài hoa.
Từng mũi khoan,
từng nét đục của những người nghệ nhân
đều thể hiện tình yêu với đá
với cái nghề truyền thống của cha ông.
Đối với những tượng đá có kích thước to,
nặng hàng trăm tấn,
việc tạo ra tác phẩm trải qua nhiều công đoạn khó khăn
đòi hỏi sự kỳ công của người thợ
để tạo tác phẩm một cách tuyệt mỹ và chính xác.
Cái giai đoạn khó khăn đầu tiên là
mình phải tìm đá, nguyên liệu đó
để cho nó đảm bảo chất lượng.
Còn khi mà đưa được đá về xưởng rồi thì
cũng đã đi được nửa chặng đường rồi.
Khi mà vào đó xong mình vẽ phôi,
rồi cho thợ đục phôi,
rồi chuyển tới là mình làm vào di tiết,
sau đó là làm bóng để hoàn chỉnh.
Những công đoạn thì nghe đơn giản,
nhưng mà vô thì công việc nó nặng.
Tượng lớn thì nó vất vả hơn là
xe cẩu,
diện tích mặt bằng là miếng nhỏ,
rồi đưa được viên đá lớn vào
là cũng phải rất là vất vả.
Sau đó thì làm,
rồi lặp qua, lặp lại
nó chi phí rất là cao.
Mỗi lần lặp cái tượng nó có kéo.
Mỗi sản phẩm được tạo ra
đều chính là thành quả lao động đáng trân trọng
của những nghệ nhân sống cùng với làng nghề.
Đó không chỉ là cái nghề kiếm giá tiền,
mà còn là cái tâm với nghề,
là tình yêu của họ
dành cho những tảng đá tưởng trường như vô hình, vô giác.
Cái chủ yếu của mình là mình phải yêu nghề.
Xong rồi là mình phải thả hồn vào đó.
Mình phải thắt đâm.
Mình làm hết cái niềm đam mê của mình.
Cũng như là đá cũng biết nói mà.
Thì mình vứt tạo ra những cái tác phẩm của mình,
vứt bàn được.
Đó là ngày xưa mình còn học nghề là bằng lầm tay,
lầm thủ công, bằng gó búa.
Bây giờ trừ con thiệp kỹ thuật vào
thì nó sẽ nhẹ được cái thời gian hơn
và nó đỡ sức khỏe hơn.
Các sản phẩm của đá non nước ngũ hành sơn
rất đa dạng về hình dáng, kích cỡ,
màu sắc, chủng loại.
Hàng năm, nơi đây sản xuất được khoảng hơn 80.000 sản phẩm
từ đá mỹ nghệ.
Những tác phẩm của làng đá mỹ nghệ non nước
có rất nhiều công dụng
như phục vụ đời sống sinh hoạt
như bát đĩa, bình hoa, ấm chén.
Phục vụ đời sống tâm linh
gồm bia mộ, phù điêu, tượng Phật,
tượng La Hán, tượng Trăm.
Hay các tác phẩm để làm quà lưu niệm
tự chân dung thiếu nữ Việt Nam và phương Tây.
Thị trường tiêu thụ là trong nước và xuất khẩu.
Xuất khẩu có thể ra châu Âu.
Nhiều nhất là các thị trường như Mỹ, Canada,
Australia, Đông Đông Á.
Tất cả nước Đông Đông Á đều có đặt hàng
ở sản phẩm của làng nghề.
Hiện nay trong làng nghề có
trên 2.000 công nhân sản xuất trong làng nghề.
Làng non nước là nơi giao thoa
của hai nền văn hóa đặc sắc,
văn hóa Việt cổ và văn hóa Trăm Pa.
Các tác phẩm đá Mỹ nghệ có sự ảnh hưởng
đặc biệt từ văn hóa Trăm Pa
ở Thánh điện Bỉ Sơn.
Hàng trăm bức tượng Trăm Pa
với đủ các kiểu dáng hình thù
đều các nghệ nhân điêu khắc cực kỳ tinh tế.
Bên cạnh đó là những tác phẩm
thể hiện văn hóa Việt cổ
như điêu khắc rồng, rùa, phượng,
lên bia mộ, chùa chiên, lang tầm.
Ngày nay, do nhu cầu phát triển,
nhiều nghệ nhân đã mở các lớp đào tạo điêu khắc,
nhiều nghệ sĩ đã sáng tác kết hợp
giữa cổ truyền và hiện đại.
Ở Làng Đá, hội tụ đủ các tiêu chí,
đó là thể hiện bản sắc cộng đồng, địa phương,
phản ánh sự đa dạng văn hóa
và sự sáng tạo của con người,
cũng như sự kế tục qua nhiều thế hệ.
Phải giữ là nghề,
dù rằng những giai đoạn bây giờ nó khó khăn,
thì sau này sẽ phát triển thôi,
nhưng mà quan trọng mình phải yếu tố,
mình sống mấy cái đất là nghề,
đồng mấy trăm năm là mình phải giữ nghề,
và được truyền nghề,
và phải có truyền nhân chứ,
và cũng có anh em một số học nghề ở đây,
thứ nhất là để đủ sống đã,
và phát khuy cái nghề của mình.
Thì đa phần là cha truyền con nói là chính,
đó là anh em trong chồng họ,
và cái đặc thù của nghề đáo nghề đoạn bước
là anh phải có cái năng khiếu
trong làng nghề,
cũng như thành phố,
cũng như là Ủy ban quận,
cũng như Ủy ban quận,
rất là chú tâm tới vấn đề
đào tạo nghề cho con em,
để phát khuy,
tiếp tục cái truyền thống của làng nghề,
giữ vững cái bản sắc của làng nghề.
Cùng với việc giữ nghề,
hiện nay việc xử lý ô nhiễm
và quy hoạch lại làng nghề
đang được các cấp chính quyền quan tâm
để phát triển làng nghề
theo hướng mở rộng,
thương mại,
kết hợp với phát triển du lịch.
Hiện nay là trạm xử lý nước thải
của làng nghề cũng đã xử lý
hơn 95% cái lượng nước thải
của các cơ sở ẩn sức,
nó được thu gom về.
Thì cái định hướng của thành phố là
sau này là sẽ nâng cấp
cái hệ thống trạm xử lý nước thải,
và các cơ sở trong làng nghề
sẽ trang bị cái hệ thống
xử lý bụi trong làng nghề.
Từ khối đá đơn sơ,
thô giáp,
qua bàn tay tài hoa
của những người nghệ nhân,
các khối đá trở nên láng mịn,
bóng bầy
và lộ rõ những vân đá đẹp mắt.
Tất cả mọi tác phẩm
đều được những người thợ làng đá
chạm khắc khéo léo
và cực kỳ tinh xào.
Các tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao,
phong phú về mẫu mã
và được nhiều du khách quan tâm.
Du khách đến đây,
ngoài thăm quan,
tìm hiểu làng nghề hàng trăm năm tuổi,
còn có thể mua về
các sản phẩm đẹp mắt,
tinh xào
để trang trí
hay làm quả biếu.
Cùng với cái việc là
sản phẩm của làng nghề
đi xuất khẩu ra rất nhiều quốc gia,
thì nó mang theo
bên cạnh cái giá trị kinh tế,
thì nó mang theo những cái sản phẩm văn hóa
của chính làng nghề này
đến tới nhiều nơi.
Du khách mà họ tới
để họ được thiêm mượn
và họ mang về để làm quả,
thì trong đó nó có những cái tình cảm
và những cái tâm tư
của cái người mà họ làm đá,
họ chạm khác
để mà ra được những cái sản phẩm
mang cái hồn của đá
đến tới tất cả mọi người.
Qua nhiều năm hình thành và phát triển,
các sản phẩm của làng đá non nước
ngày càng đa dạng, phong phú,
đẹp mắt
và nổi tiếng khắp mọi nơi.
Những người nghệ nhân
tại làng đá non nước Đảng Đắng
ngày đêm say xưa
thổi hồn vào đá,
miệt mài để tạo ra những sản phẩm
ngày càng công phu
và điều luyện,
có phần phát triển
và gìn giữ làng nghề
điêu khắc đá truyền thống của Việt Nam.
Làng đá Mỹ nghệ non nước
hay còn được người dân gọi
với cái tên quen thuộc
là làng đá non nước
nằm tại phường Hòa Hải,
quận Vũ Hành Sơn,
khách trung tâm thành phố Đà Nẵng
8 km.
Khi bước chân đến làng đá non nước,
bạn sẽ như lạc vào sứ sở của đá
với những khối đá lớn nhỏ
môn hình vạng chạm.
Thăm quan làng đá Mỹ nghệ non nước,
bạn sẽ đi từ bất ngờ này
tới ngạc nhiên khác
bởi sự khéo léo của các nghệ nhân.
Làng nghề non nước
là nét văn hóa độc đáo
để Đà Nẵng quảng bá hình ảnh của mình
đến với du khách trong và ngoài nước.
