ICELAND | Hòn Đảo Núi Lửa Nguy Hiểm Và Cô Độc Nhất Châu Âu

Hiện Tượng Thiên Nhiên
51 người theo dõi
12 Lượt xem video·14 thg 11, 2026
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Hãy hình dung một hòn đảo vẫn chưa thành hình xong
Nơi mặt đất tự tách ra mỗi năm
Và vết nước ấy chạy dài suốt chiều dài đất nước
Hãy hình dung những khối băng dày hàng trăm mét
Nằm ngay trên miệng núi lửa còn đang thở
Và hãy hình dung con người sởi ấm căn nhà của mình
Bằng chính sức nóng có thể xóa sổ họ
Một nơi như thế là có thật
Bạn
đang ở
Iceland
Một hòn đảo đơn độc giữa Bắc Đại Tây Dương
Nằm gần như chạm vào vòng Bắc Cực
Rộng hơn 100.000 cây số vuông
Tức là lớn hơn cả nước Hàn Quốc
Nhưng toàn bộ hòn đảo ấy chỉ có chưa tới 400.000 người sinh sống
Trung bình mỗi cây số vuông chỉ có khoảng 4 người
Phần đất còn lại
thuộc về gió, về đá
Và về một thứ đang âm thầm làm việc ngay dưới chân bạn
Bởi vì Iceland không nằm yên trên một mảng lục địa nào cả
Nó nằm vắt ngang đúng đường
Nước nơi hai mảng kiến tạo khổng lồ đang rời xa nhau
Và đây là điều kỳ lạ nhất
Cũng là câu hỏi mà cả chuyến đi này sẽ đi tìm lời đáp
Một hòn đảo bị xé làm đôi
Bị băng phủ kín
Mùa đông chìm trong bóng tối gần như cả ngày
Vậy mà lại liên tục được xếp vào nhóm
những nơi đáng sống nhất hành tinh
Vì sao?
Câu trả lời nằm ở một thứ chảy ngay bên dưới hòn đảo này
Hãy nhớ lấy chi tiết đó
Chúng ta sẽ quay lại với nó ở cuối hành trình
Còn bây giờ, hãy bắt đầu từ thứ đã sinh ra tất cả
Ở phía tây nam Iceland có một thung
lũng mà người ta gọi là Tinvellir
Nhìn từ trên cao, nó giống như một vết dạch dài chạy xuyên qua mặt đất
Đó không phải là hẻm núi do nước bào mòn
Đó là chỗ hành tinh này đang tự tách ra
Hãy
subscribe
cho kênh
Ghiền Mì
Gõ Để
không bỏ
lỡ những
video
hấp dẫn
Phần lớn thời gian, nó chảy ra chậm rãi, đỏ rực, đặc quánh
Rồi nguội dần thành một lớp đá đen mới tinh
Lớp đá chính
là đất mới
Mỗi lần núi lửa thức dậy, hòn đảo lại lớn thêm một chút
Và chỉ vài chục năm sau, rêu bắt đầu phủ lên nền đá
Biến cả cánh đồng rung nham thành một tấm thảm xanh mềm như nhung
Nhưng sức nóng bên dưới không phải lúc nào cũng hiện ra thành rung nham
Có những chỗ, nó bị...
Nước ngầm bị nung nóng, rồn nén,
rồi bật lên khỏi mặt đất thành một cột hơi cao hàng chục mét,
cứ vài phút một lần, đều đặn như một nhịp thở.
Những vùng khác, mặt đất đổi màu hoàn toàn, vàng, cam, đỏ gạch,
trắng đục, như thể ai đó đã đổ sơn lên cả một sườn đồi.
Đó là dấu vết của lưu hình và khoáng chất bị hơi nóng đẩy
lên từ dưới sâu, bùn sôi lục bục, hơi xì ra từ tường kẽ đá.
Suốt nhiều thế kỷ, người Iceland chỉ biết tránh xa những nơi này.
Phải rất lâu sau, họ mới nhận ra mình đang
đứng trên thứ quý giá nhất mà hòn đảo có
Nhưng câu chuyện ấn tượng nhất về việc
đất mới ra đời lại xảy ra ngoài khơi
Tháng 11 năm 1963, những người đánh cá phía nam Iceland
nhìn thấy khói bốc lên giữa biển, không phải tàu cháy
Đó là một ngọn núi lửa đang phun trào dưới đáy đại dương
Trong vài ngày, một hòn đảo mới nhô lên khỏi mặt nước
Người ta đặt tên nó là Surtsey
Núi lửa ấy phun liên tục gần
4 năm, cho tới mùa hè 1967
Các nhà khoa học lập tức nhận ra họ
đang có trong tay một thứ cực kỳ hiếm
Một mảnh đất hoàn toàn trống
Chưa từng có sự sống nào chạm
Vì vậy hòn đảo được bảo vệ ngặt nghèo
Ngay từ khi còn đang bốc khói
Gần như không ai được phép đặt chân lên
Để xem sự sống tự tìm đường tới một vùng đất mới như thế nào
Và biển cũng không để yên
Sóng bào mòn suốt si từng ngày
Hòn đảo bây giờ chỉ còn khoảng một nửa so với lúc nó ngừng phun
Mười năm sau suốt say, lửa quay lại
Nhưng lần này nó không chọn một chỗ trống giữa biển
Dạng sáng một ngày tháng riêng năm 1973,
mặt đất ngay sát thị trấn Haimei nứt ra.
Đây là một làng trài, nơi sinh sống của hàng nghìn con người,
và vết nứt chạy dài ngay cạnh những ngôi nhà.
Trận phun trào kéo dài gần nửa năm,
cho phủ kín mái nhà, rung nham nuốt dần từng con phố.
Hàng trăm ngôi nhà biến mất dưới lớp đá nóng.
Một phần thị trấn ngày nay vẫn nằm im dưới đó,
không bao giờ được đào lên nữa.
Nhưng khi lửa tắt, người dân quay về.
Họ dọn cho, dựng lại nhà
Ngay trên chính hòn đảo vừa cố giết mình
Tuy vậy, cả Sochi
lẫn Haimai
Đều chưa phải là vết thương sâu nhất
Mà lửa để lại trên hòn đảo này
Muốn tìm nó, phải lùi lại hơn 200 năm
Về mùa hè năm 1783
Năm ấy, một dãy miệng phun dài
Hàng chục cây số mở ra ở phía nam
Người Iceland gọi đó là
Skaftarelda
Nghĩa là lửa sông Skafta
Nó phun suốt 8 tháng
Nhưng thứ giết người không phải dung nham
Thứ giết người
là khí độc
Hãy
subscribe
cho kênh
Ghiền Mì Gõ
Để không bỏ
lỡ những
video
hấp dẫn
Nhưng lửa mới chỉ là một nửa câu chuyện
Bởi vì ngay phía trên những lò lửa ấy
Có một thứ khổng lồ, tráng xóa
Nặng tới mức làm tong cả vỏ trái đất
Khoảng một phần mười diện
tích Iceland nằm dưới băng
Và phần lớn khối băng thuộc về một cái tên duy nhất
Vatnajökull
Nó rộng khoảng 7.600 cây số vuông
Lớn hơn đảo Phú Quốc gấp 12 lần
Và là mũ băng lớn nhất châu Âu nếu tính theo thể tích
Nhìn từ trên cao,
bề mặt của nó không hề phẳng
Băng bị xé thành hàng nghìn khe nứt song song
Uốn lượn như vân tay
Như thế cả khối băng đang bị kéo căng về một phía
Mà đúng là như vậy
Băng không nằm yên
Dưới sức nặng của chính nó
Nó chảy
Chậm tới mức mắt thường không thấy
Nhưng vẫn là chảy
Và vì đây
là Iceland
Băng không trắng tinh
Nhiều chỗ nó phủ một lớp cho đen của
những lần núi lửa phun trào trước đó
Lửa và băng không nằm cạnh nhau ở đây
Chúng nằm trồng lên nhau
Lớp này trên lớp kia
Nơi lưỡi băng chạm tới chỗ thấp
Nó dừng lại và bắt đầu tan
Nước tan động lại thành những cái đầm
Và trên mặt đầm là các tảng băng vừa dụng khỏi sông băng
Cái đầm nổi tiếng nhất tên là Jocun Salon
Và đây là điều đáng nói nhất về nó
Cái đầm này chưa tồn
tại được một thế kỷ
Trước đó, chỗ nó nằm vẫn còn là băng đặc
Sông băng rút đi, để lại một cái lòng trẻo sâu
Và nước tan dần dần lấp đầy nó
Chỗ sâu nhất của đầm bây giờ đã hơn 250 mét
Và nó vẫn đang rộng ra từng năm
Bởi vì sông băng vẫn đang lùi
Những tảng băng trôi trong đầm cuối cùng,
cũng tìm được đường ra biển, nhưng sóng không cho chúng đi
Sóng đánh ngược chúng trở lại, ném lên một bãi cát đen nhánh
Và thế là có một bãi biển mà trên đó nằm giải rác hàng trăm
khối băng trong veo, sáng lên mỗi khi mặt trời chiếu qua
Mỗi khối băng là tuyết đã rơi xuống
Iceland từ rất lâu, trước khi có bất kỳ
con người nào đặt chân lên hòn đảo này
Bị nén lại suốt nhiều thế kỷ, rồi mới quay về với biển
Bên trong sông băng còn có một thế giới khác nữa
Mỗi mùa hè, nước tan khoét những đường hầm xuyên qua lòng băng
Mùa đông, nước rút đi và các đường hầm ấy trở nên khô ráo
Đi vào bên trong, ánh sáng lọt qua lớp băng dày biến thành
một màu xanh mà gần như không thể gặp ở nơi nào khác
Nhưng không một
đường hầm nào tồn
tại quá một mùa
Sang năm, chỗ bạn vừa đứng có thể đã sụp
xuống hoặc đã trôi đi cùng dòng băng
Nước tan từ sông băng không chảy thành một dòng gọn gàng
Nó tỏa ra hàng trăm nhánh nhỏ đan vào nhau trên nền cát sám
Vẽ nên những hoa văn mà chỉ nhìn từ trên cao mới thấy hết
Và chính ở đây, câu chuyện
có một khúc ngoặt buồn
Các sông băng của Iceland đang thu nhỏ lại rất nhanh
Chỉ tính từ năm 2000 tới nay,
riêng Vatnajokull đã mất hơn 700 cây số vuông băng
Trung bình mỗi năm mất khoảng 40 cây số vuông
Hãy hình dung một mảng băng dài 8 cây số,
rộng 5 cây số, biến mất mỗi năm
Hãy
subscribe
cho kênh
Ghiền Mì
Gõ Để
không bỏ
lỡ những
video
hấp dẫn
Trên cạn chỉ có duy nhất một loài thú sống ở đây từ trước
Còn cáo bắc cực,
không gấu, không sói
Chỉ một loài cáo nhỏ, nặng chừng vài cân
Người ta cho rằng tổ tiên của chúng đã tới đây từ cuối kỷ băng hà
Đi bộ trên mặt biển đóng băng
Rồi ở lại khi băng tan và hòn đảo bị cô lập
Suốt hàng nghìn năm sau đó, chúng là chủ nhân duy nhất của vùng đất này
Vùng đất của chúng
đổi màu theo mùa
Mùa đông thì trắng để lẫn vào tuyết
Mùa hè chuyển sang nâu sám để lẫn vào đá và rêu
Một con vật được thiết kế để biến mất
Mọi loài thú khác trên hòn đảo đều do con người mang tới
Và trong số đó có một loài đã trở thành biểu tượng của chính Iceland
Ngựa Iceland theo chân những người Bắc Âu đầu
tiên vượt biển tới đây cách nay hơn 1.000 năm
Chúng thấp, chắc, lông dày và chịu rét giỏi
đến mức có thể đứng ngoài trời suốt mùa đông
Nhưng điều làm chúng đặc biệt không nằm ở ngoại
hình mà nằm ở một luật lệ rất lạ của hòn đảo
Iceland không cho nhập ngựa từ bên ngoài
Và một con ngựa Iceland đã rời khỏi
đảo thì vĩnh viễn không được quay về
Kể cả khi nó là con ngựa vô địch,
vừa thắng một giải đấu lớn ở châu Âu, thắng xong là ở lại đó luôn
Ví do rất đơn giản,
đàn ngựa ở đây đã sống cách ly quá lâu nên gần
như không có kháng thể với bệnh từ bên ngoài
Một con ngựa trở về có thể mang theo thứ quét sạch cả đàn
Nhưng sự sống đông đúc nhất của Iceland không ở trên đồng cỏ,
nó ở trên các vách đá ven biển
Mỗi mùa hè, hàng triệu
con chim biển quay về đúng những vách đá mà chúng đã sinh ra
Và loài nổi tiếng nhất trong số đó là hải âu cổ rụt
Con chim có cái mỏ nhiều màu như được tô bằng sơn
Chúng không làm tổ
trên vách đá trần
Chúng đào hang xuống lớp đất cỏ ở mép vực, sâu cả mét
Riêng quần đào Westman Asia ở phía nam
Các cuộc điều tra đếm được hơn 1 triệu cái hang như vậy
Đó là quần thể lớn nhất Iceland
Mỗi cặp chim chỉ đẻ
một quả trứng mỗi năm
Cả bố lẫn mẹ thay nhau bay ra biển kiếm cá nhỏ mang về cho con
Và đó chính là chỗ mọi thứ bắt đầu trục chặt
Biển quanh Iceland đang ấm lên
Đàn cá nhỏ mà chim bố mẹ vẫn bắt được
ngay gần bờ đã dịch chuyển đi nơi khác
Chim phải bay xa hơn, về muộn hơn, mang được ít mồi hơn
Và chim non chết đói ngay trong hang
Kết quả là số hải âu cổ rụt ở Iceland hiện chỉ còn khoảng một nửa
so với những năm 90
Ở Westman, Asia người ta đã phải cấm săn loài chim này
Ở phía đông hòn đảo
còn có một loài nữa
Và nó cũng không phải dân bản địa
Tuần lọc được mang tới Iceland để nuôi
Nhưng rồi việc chăn nuôi thất bại
Đàn vật nuôi bỏ đi
Và con cháu chúng hóa hoang trên những vùng cao nguyên phía đông
Ngoài biển, hải cầu nằm phơi
mình trên các tảng băng trôi
Ngay giữa cái đầm mà ta vừa đi qua
Và xa hơn nữa, nơi vùng nước sâu
Cá voi đi ngang qua hòn đảo theo đúng lịch trình của chúng
Năm này qua năm khác
Tất cả những sinh vật này
đều có chung một điều
Chúng sống được ở đây không phải vì nơi này dễ sống
Mà vì chúng đã chấp nhận cái giá của nó
Và đó cũng chính là điều mà con người ở Iceland phải học
Theo cách khó khăn hơn nhiều
Khoảng từ thế kỷ thứ 9 đến thế kỷ thứ 10,
những con thuyền Bắc Âu bắt đầu cập vào bờ biển Iceland.
Họ không tới một thiên đường, họ tới một hòn đảo gần như không có cây,
đất mỏng, mùa trồng trọt ngắn ngủi.
Nhưng chỉ khoảng 60 năm sau khi những người đầu tiên đặt chân lên,
họ đã làm một việc đáng kinh ngạc.
Vào năm 930, các khủ lĩnh từ khắp hòn đảo kéo về đúng cái thung
lũng nứt mà ta đã đi qua ở đầu phim để cùng nhau đặt ra luật chung.
Một dân tộc vừa mới tới, sống rải rác trên một hòn đảo băng giá
Đã dựng nên một trong những nghị viện còn
hoạt động lâu đời nhất mà thế giới từng biết
Để sống qua mùa đông, họ
phải tự nghĩ ra cách giữ ấm
Không có gỗ để dựng nhà lớn, người Iceland xây tường bằng đá
Rồi đắp cỏ và đất lên mái và lên vách
Từ xa, những ngôi nhà ấy gần như biến mất vào sườn đồi
Chỉ có cái cửa gỗ nhỏ cho biết bên trong có người ở
Nhưng thử thách lớn nhất của mùa
đông Iceland không phải là cái lạnh,
mà là bóng tối
Và những ngày ngắn nhất của tháng 12
Ở Reykjavik mặt trời mọc muộn
Gần 11 giờ trưa
Rồi lặn ngay sau 3 giờ chiều
Cả ngày chỉ có hơn 4 tiếng có ánh sáng
Người ta đi làm khi trời còn tối
Và tan làm khi trời đã tối trở lại
Rồi lại, chính
bóng tối mở ra thứ
Mà cả thế giới bay tới đây để xem
Và rồi
mùa hè
tới
Mọi thứ đã ngược hoàn toàn
Ngày dài tới hơn 20 tiếng
Và đêm chỉ còn là một khoảng trạng vạn mờ mờ
Không bao giờ tối hẳn
Suốt phần lớn lịch sử của mình, Iceland sống nhờ biển
Các thị trấn mọc lên ở những chỗ có vịnh kín gió
Nơi thuyền có thể neo lại an toàn giữa hai vách núi
Này không hiền, bão bắc đại Tây
Dương có thể ập xuống bất cứ lúc nào
Và con thuyền thì luôn nhỏ hơn con sóng
Gần như gia đình nào ở các làng
trài cũng từng mất người ngoài khơi
Đó là cái giá mà hòn đảo này lấy đi
Đều đặn qua nhiều thế hệ
Vậy mà hôm nay bạn
nhìn xuống Reykjavik
Và thấy một thứ gần như không khớp với tất cả những gì vừa kể
Giữa mùa đông, trong cái lạnh dưới không độ, cả thành phố vẫn ấm,
một đất nước sáng đèn, vẫn chạy bình thường, nằm ở rìa thế giới,
gần như không có than, không có dầu, không có rừng để đốt.
Vậy họ lấy gì để sửa ấm cả một quốc gia suốt mùa đông dài như thế?
Đây chính là lúc quay lại chi tiết mà tôi đã nhờ bạn nhớ từ đầu phim.
Bởi vì lời giải nằm đúng ở thứ nguy hiểm nhất của hòn đảo.
Sức nóng từng gây ra nạn đói, từng trôn vùi cả một thị trấn,
cũng chính là sức nóng nằm ngay dưới chân mọi ngôi nhà ở Iceland.
Và trong thế kỷ vừa qua,
người Iceland đã làm một việc mà rất ít dân tộc làm được
Họ thôi chạy trốn nó và bắt đầu dùng nó
Cách làm thực
ra rất đơn giản
Khoan xuống chỗ có nước nóng, dẫn nước ấy vào đường ống
Rồi đưa thẳng tới từng ngôi nhà
Không lò hơi, không đốt than, không đốt dầu
Nước nóng đi qua các bộ tản nhiệt rồi chảy tiếp
Mang theo hơi ấm của chính lòng đất
Ngày nay, khoảng 9 phần 10 năng lượng dùng
để sời ấm nhà cửa ở Iceland đến từ địa nhiệt
Thứ từng là mối đe dọa đã trở thành hệ thống sưởi của cả một quốc gia
Ở vùng cao nguyên gần
Reykjavik có một nhà
máy tên là Helishidi
Nhìn từ trên cao, nó trông như một mạng
ống bạc bò ngoằn ngoèo giữa đồng rêu
Nối hàng chục giếng khoan sâu xuống lòng đất
Hơi nước nóng từ dưới sâu được đưa lên, làm quay tua pin
Tạo ra hơn 300 MW điện, đồng thời cấp nước nóng cho thủ đô
Và ngay tại đây, người ta còn làm thêm
một việc nghe như khoa học viễn tưởng
Bơm khí carbonic xuống lòng đất, trộn với nước
Để nó phản ứng với đá ba gian và hóa thành đá
Chính thứ đá núi lửa từng tàn phá hòn đảo giờ được dùng
Để khóa khí thải lại
Biến nó thành khoáng chất nằm yên dưới đất
Sức nóng không chỉ để sửa và phát điện
Ở một đất nước mà mùa trồng trọt ngắn và mùa đông gần như không có nắng
Người ta dựng những nhà kính được sửa bằng
nước nóng lấy từ giếng khoan ngay cạnh vườn
Bên trong, đèn sáng suốt mùa đông
Và cà chua chín đỏ trong khi bên ngoài tuyết vẫn đang rơi
Mỗi năm vài trăm tấn rau quả được trồng theo cách đó
Và có một chỗ cho thấy rõ nhất cách
người Iceland nghĩ về thứ tài nguyên này
Một hồ nước màu xanh sữa nằm giữa cánh đồng rung nham đen
Bốc hơi nghi ngút ngay cả khi trời âm độ
Nhưng cái hồ ấy không phải do thiên nhiên tạo ra
Nó hình thành từ nước đã qua sử dụng
của một nhà máy điện địa nhiệt ở gần đó
Nói cách khác, một trong những
điểm đến nổi tiếng nhất Iceland
Bắt đầu từ thứ mà bất cứ nơi nào khác cũng sẽ gọi là nước thải
Và đây là chỗ mà toàn bộ nghịch lý của hòn đảo này khép lại
Iceland nằm trên vết nứt giữa hai mảng kiến tạo
Đó là lý do nó có núi lửa
Đó là lý do nó từng chịu những thảm họa khủng khiếp
Nhưng cũng chính vết nứt đó đưa sức nóng của lòng đất lên gần mặt đất
Tới mức con người có thể với tay tới
Thứ suýt giết, họ cũng
chính là thứ giữ họ sống
Hòn đảo không hề thay đổi
Chỉ có cách con người nhìn nó là đã thay đổi
Thường nghĩ về những
vùng đất khắc nghiệt,
những nơi con người phải chịu đựng
Nhưng Iceland kể một câu chuyện khác
Ở đây không ai thắng được thiên nhiên
Núi lửa vẫn phun
Băng vẫn tan
Bão vẫn tới
Điều người Iceland làm được
không phải là chiến thắng
Mà là học cách sống cùng
Và tìm ra phần hữu ích trong chính thứ đang đe dọa mình
Và có lẽ đó là lý do hòn đảo này đáng để chúng ta nhìn kỹ hơn
Và đúng lúc cả hành tinh đang phải học lại chính bài học ấy
Rô cun sa lon
rồi sẽ tan hết
Vách đá rồi sẽ vắng bớt tiếng chim
Nhưng vết nứt dưới chân hòn đảo thì vẫn ở đó, vẫn mở ra, vẫn ấm
Và câu hỏi mà Iceland để lại cho phần
còn lại của thế giới cũng đơn giản thôi
Thứ mà bạn vẫn coi là mối đe dọa,
liệu có thể trở thành thứ nuôi sống bạn không?
Nếu bạn đã đi hết chuyến đi này cùng chúng tôi, hãy để lại một
bình luận cho biết điều gì ở Iceland khiến bạn bất ngờ nhất
Lửa, băng, những
con chim trên vách đá hay cách người ta biến hiểm họa thành hơi ấm
Và nếu bạn muốn đi tiếp tới những vùng đất kỳ vĩ khác
của hành tinh này, hãy đăng ký kênh Hành Tinh Kỳ Vĩ
Cảm ơn bạn đã đồng hành
Hẹn gặp lại ở chuyến đi sau
