Hiệu Ứng Lucifer: Khoảnh Khắc Một Người Bình Thường Trở Thành Ác Quỷ

Hôm nay chúng ta sẽ nói về hiệu ứng Lucifer. Hiệu ứng này đến từ một thí nghiệm tâm lý, thí nghiệm nhà tù Stanford. Thí nghiệm này đã tạo nên ảnh hưởng rất sâu sắc đến tâm lý học, xã hội học và cả bộ máy tư pháp. Sau này nó còn được biên soạn lại thành phim có tên là Thí nghiệm chết người và được lên sóng năm 2012. Thí nghiệm nhà tù Stanford được tiến hành vào năm 1971 trong một phòng thí nghiệm ngầm của Đại học Stanford. Mục đích của thí nghiệm này là nhằm để chứng minh khi một người bình thường bị đặt trong một hoàn cảnh đặc biệt, họ được cấp cho một quyền lợi đặc biệt nào đó, họ được định nghĩa thành một loại thân phận đặc biệt nào đó, bất kể tính cách của họ vô dĩ là như thế nào thì người này sẽ theo sự thay đổi của môi trường hoặc thân phận này mà xích ngắt sự thay đổi tâm lý và hành vi tương ứng. Nói một cách đơn giản thì tức là tâm lý và hành vi của con người không phải do tính cách hoặc phẩm chất của bản thân người này quyết định mà là do môi trường quyết định. Người đứng ra tổ chức thí nghiệm này là nhà tâm lý học nổi tiếng người Mỹ Philip Zimbardo, năm nay đã 91 tuổi rồi. Năm đó khi tổ chức thí nghiệm này thì ông ấy mới chỉ 38 tuổi, là một giáo sư của kho tâm lý trường đại học Stanford. Zimbardo cho rằng tâm lý và hành vi của con người là do yếu tố khách quan quyết định, cho nên ông ấy mới làm thí nghiệm này để chứng minh quan điểm của mình và vì để chứng minh sự việc này một cách khách quan và chân thực nhất có thể. Trước tiên, ông ta đã sắp xếp người cài tạo lại phòng thí nghiệm gầm của trường đại học Stanford thành một nhà tù mô phòng, về cơ bản là giống y hệt như một nhà tù thật. Và thời điểm đó làm như thế này thì không phạm pháp, còn bây giờ thì không cho phép. Và rồi họ đã đăng một quảng cáo trên báo nói rằng chúng ta cần làm một thí nghiệm tâm lý khép kín, thời gian thí nghiệm là khoảng 2 tuần, bao ăn bao ở, mỗi ngày trả 15 đô. 15 đô vào năm 1971 thì tương đương với khoảng 100 đô hiện nay. Nghe nói lúc đó có khoảng gần 100 người hưởng ứng, trong 100 người này họ đã chọn ra được 21 người, trong đó có 10 người là đóng vai tù nhân, còn 11 người thì đóng vai giám ngục. Vai giám ngục và vai tù nhân là được chọn ngẫu nhiên. Lúc mới đầu thì những người này đều muốn đóng vai tù nhân, bởi vì đối với đa số người mà nói, làm tù nhân là một loại trải nghiệm rất hiếm có. Thế nhưng về sau đó thì có lẽ họ sẽ không nghĩ như thế nữa đâu. Việc lựa chọn 21 người này cũng rất được trú trọng. Họ đã tiến hành trách nghiệm tâm lý đối với tất cả những người này, và còn thực hiện một cuộc điều tra bối cảnh xã hội, cuối cùng đã lựa chọn ra được 21 người bình thường. Những người này không có khiêm khuyết tâm lý, cũng không có xu hướng bạo lực, họ bình thường đến mức không thể bình thường hơn được nữa. Tức là những người này cực kỳ bình hòa, và cũng không có bối cảnh xã hội phức tạp gì cả. Và vì để gia tăng cảm giác chân thực cho thí nghiệm, thì tất cả những ai mà đóng vai tù nhân sẽ đều được báo trước rằng vào một thời gian định sẵn sẽ có cảnh sát thật đến nhà và bắt họ vào tù. Trong quá trình bắt đi còn khám xét người, rồi đeo còng tay thật. Sau khi đến đồ cảnh sát thì tất cả đồ cá nhân cũng đều bị tịch thu. Họ còn bị lấy dấu vân tay, rồi bị bị bắt đưa đến hầm ngầm. Sau khi đến nhà tù mô phòng là họ sẽ bị lột sạch quần áo, và tiến hành khám xét người nghiêm ngặt. Tất cả đều bị đeo còng chân, cuối cùng thì phải mặc quần áo tù, trên áo cũng có số tù. Trong cả quá trình thí nghiệm, không một ai là có tên cả, họ chỉ có số hiệu. Lưu trình này là y hệt như thật. Còn một phần khác là những ai mà đóng vai giám ngục thì sẽ phát cho mỗi người một bộ đồ cảnh sát, một chiếc rùi cui và một cặp kính dâm. Chiếc kính dâm nhìn thì có vẻ không có tác dụng gì, nhưng thực ra là cực kỳ quan trọng. Trong nhà tù thì kính dâm chính là tượng trưng của quyền nguy, hơn nữa nó có thể chặn tầm nhìn, khiến cho những người tù nhân sẽ nghe cảm giác căng thẳng và bất an. Hơn nữa nếu giám ngục đeo kính dâm thì họ sẽ dễ đi bạo hành hơn, vì nếu là trực tiếp giao tiếp ở ánh mắt thì có khả năng là sẽ không dám tùy tiện hành động. Cũng giống như những bình luận tấn công người khác trên mạng, cũng là do anh ta không thấy bạn nên anh ta mới dám nói. Và thí nghiệm này cũng có một số quy tắc, ví dụ như tù nhân không được chủ động chạm vào cảnh sát, bắt buộc phải tuân thủ mệnh lệnh của giám ngục, mỗi ngày tù nhân chỉ có 30 phút hoạt động tự do, thời gian còn lại đều phải bị giam ở trong nhà lao, tù nhân và giám ngục cũng không được nói chuyện với nhau. Nếu có tù nhân vi phạm quy định, ví dụ như không nghe lời giám ngục, thì sẽ do giám ngục quyết định hình thức xử phạt. Ngoài ra trong cả quá trình là nghiêm cấm mọi hình thức bạo lực, toàn bộ quá trình thí nghiệm này sẽ được theo dõi qua camera giám sát 24 trên 24 giờ. Và kế hoạch của toàn bộ thí nghiệm là sẽ thực hiện trong 2 tuần, cho nên những người này cũng sống ở trong đó 2 tuần. Nếu trong 2 tuần có bất cứ ai không tuân thủ quy tắc, hoặc không hoàn thành được sứ mệnh của bản thân, hoặc không thể kiên trì đến cùng, thì thí nghiệm này sẽ bị chấm dứt và tất cả mọi người sẽ đều không lấy được tiền. Tức là bắt buộc tất cả mọi người đều phải hoàn thành sứ mệnh của họ, đồng thời phải kiên trì đến cùng và không ai đều vi phạm quy tắc thì họ mới lấy được tiền. Thí nghiệm bắt đầu. Ngày thứ nhất, những người đóng vai tù nhân trông có vẻ tinh thần đều rất tốt, rất vui vẻ, cười cười nói nói. Ngược lại thì tất cả những người đóng vai giám ngục đều không biết nên phải làm gì bởi vì vô dĩ là không quen biết nhau nên họ cũng ngại và cũng không quá dám ra lệnh cho tù nhân. Tuy nhiên theo thời gian thì những người đóng vai giám ngục đã bước vào trạng thái bởi vì họ đã dần dần ý thức được rằng nếu như họ không quản lý cho tốt những tù nhân này và không thực hiện được chức trách của mình, cứ để cho những người này cười cười nói nói rồi lại ồn ồn ào ào thì theo nguyên tắc có thể cuối cùng họ sẽ không lấy được tiền. Vì vậy họ đã bắt đầu trở nên nghiêm túc và bắt đầu ra lệnh cho tù nhân kiểu như không được động đậy, không được đi, không được nói chuyện. Và khi giám ngục đã bước vào trạng thái rồi thì những tù nhân này cũng bắt đầu bước vào trạng thái. Họ đã ý thức được rằng những giám ngục này là không phải đang đùa đâu cho nên họ cũng bắt đầu căng thẳng. Hai bên đã cùng trải qua một ngày trong bầu không khí căng thẳng như thế và vấn đề đã xuất hiện vào ngày thứ hai. Vì để ngăn không cho giám ngục bước vào phòng giam của mình một tù nhân đã dùng giường để chắn cửa lại. Nhìn thấy tình hình như thế này, những tù nhân khác bên cạnh cũng bắt đầu cuối dối. Sau khi bàn bạc, giám ngục đã quyết định tiến vào trong phòng giam để cưỡng chế đồng thời thử di chuyển giường từ bên trong phòng giam ra ngoài để ngăn không cho sự việc này xảy ra một lần nữa. Và đúng trong quá trình này, hai bên đã xảy ra xung đột. Sau đó nhiều giám ngục đã hợp sức lại để cưỡng chế người tù nhân này. Tù nhân bị cưỡng chế đã hét lớn. Mấy người các anh có phải là đầu óc con vấn đề rồi không? Thí nghiệm này có phải là quá điên khùng rồi không? Một lúc sau, cũng tức là chỉ sau 36 tiếng kể từ khi thí nghiệm bắt đầu có một tù nhân tên là Douglas tổ nhiên đã bị suy sụp. Douglas vốn là một sinh viên. Cậu ta bắt đầu la hét và khóc lóc ấm ý. Yêu cầu bên làm thí nghiệm hét thả cậu ta ra. Cậu ta không muốn làm nữa. Cậu ta bảo mình không kiên trì được nữa. Cậu ta muốn đi. Sau khi phát hiện ra tình trạng này thông qua camera giám sát giáo sư Zimbardo đã vào trong phòng giam để chuẩn bị thả Douglas đi. Kết quả là lúc sắp thả ra thì chính bản thân Douglas đã từ chối ra ngoài. Tại sao lại như vậy? Theo nhiều phân tích, lúc đó Douglas đã nghĩ lại nếu như mà mình ra ngoài thì tất cả mọi người đều sẽ không nhận được tiền. Cho nên thực chất là lúc này cậu ta đã bị tất cả mọi người trói buộc về mặt tâm lý. Ngay bây giờ dù cho cậu ta rất muốn ra ngoài nhưng cuối cùng cậu ta lại lựa chọn không ra nữa. Cậu ta đang rất để ý đến ánh mắt của những người xung quanh. Cuối cùng thì tiến sĩ Zimbardo cho rằng tình trạng tinh thần của Douglas là không thích hợp để ở lại trong phòng giam. Cho nên ông ấy đã đơn lẽ giúp cậu ta ra khỏi thí nghiệm. Còn thí nghiệm thì vẫn tiếp tục được thực hiện. Và rồi đến ngày thứ 3 của thí nghiệm, tổ quan sát phát hiện thái độ của giám ngục ngày càng trở nên ác liệt. Mỗi ngày họ tiến hành 3 lần điểm danh nghiêm ngặt đối với các tù nhân mà trong đó lại còn bao gồm 1 lần điểm danh vào đêm khuya nữa. Tức là buổi tối lúc đang ngủ thì bị gọi dạy điểm danh. Hơn nữa bất kể là ngày 2 đêm giám ngục đều nghiêm khắc ngăn cấm các tù nhân nói chuyện với nhau. Thực ra thì điều này không có trong quy tắc. Trong quy tắc chỉ nói giữa tù nhân và giám ngục là không được nói chuyện với nhau thôi. Nhưng mà những người giám ngục này lại yêu cầu giữa các tù nhân cũng không được nói chuyện với nhau. Đối với những tù nhân không nghe lời thì giám ngục sẽ nhốt họ vào trong phòng tối không cho họ đi vệ sinh hoặc là phạt họ chống đẩy. Thậm chí những người giám ngục này còn bắt đầu giày vò các tù nhân. Bởi vì không được dùng bạo lực cho nên phương pháp mà họ dùng để giày vò chủ yếu là dùng rùi cui đi gõ cửa các phòng giam, nhau làm phiên dơ nghỉ của tù nhân. Những hành vi này không phải do phía tổ chức thí nghiệm sắp xếp mà là do các giám ngục này tự nghĩ ra. Và bắt đầu từ ngày thứ tư, bên phía tù nhân cũng đã xảy ra thay đổi. Họ bắt đầu trở nên vô cùng phục tùng, không còn ai dám phản kháng lại nữa. Đối với những yêu cầu quá đáng của giám ngục, họ cũng tuyệt đối nghe lời giam giáp. Ví dụ, giám ngục bảo họ chống đẩy thì họ sẽ ra làm chống đẩy. Giám ngục bảo họ dùng tay lau dọn nhà vệ sinh thì họ cũng làm. Không có bất cứ lời oán giận nào cả. Hơn ở những tù nhân này còn bắt đầu nói những lời cảm ơn giám ngục. Hiện tượng này cũng giống như hội chứng Stockholm vậy. Tức là người bị hại dần dần thừa nhận kẻ bức hại. Và cùng với tình trạng tù nhân xuất hiện hội chứng Stockholm thì những người giám ngục này cũng ngày càng trở nên hung hăng hơn. Ngày thứ 5, các giám ngục bắt đầu xuất hiện một số hành vi vô nhân đạo. Ví dụ như lệnh cho tù nhân bò trên sàn và rồi dùng chất đạp họ. Những tù nhân khác thì chỉ đứng một bên để nhìn, cũng chẳng có ý muốn phản kháng. Lúc này thì đội giám sát phát hiện có một số tù nhân đã xuất hiện một số tình trạng chứng ngại tinh thần rất rõ rệt. Ví dụ như cơ thể bắt đầu run dày hoặc có tình trạng như nôn mửa. Cho nên họ đã mời một một sư tư vấn tâm lý thật trong nhà tù để một sư trực tiếp vào xem những tù nhân này đang ở trong tình trạng như thế nào. Sau khi xem xong thì một sư nói với đội nhóm làm thí nghiệm những người đóng giả tù nhân này đã biểu hiện ra trạng thái giống y hệt như những tù nhân thật trong nhà tù rồi. Một sư cho rằng thí nghiệm này là cực kỳ vô nhân đạo và nên chấm dứt ngay lập tức. Tuy nhiên ông Zimbardo lại cho rằng thí nghiệm là chưa thể chấm dứt được. Sau đó vào ngày thứ 6, tất cả những người tham gia giám sát thí nghiệm khác đều cảm thấy thí nghiệm này bắt đầu trở nên cực kỳ vô nhân đạo rồi. Và thế là họ đều lần lần yêu cầu phải chấm dứt thí nghiệm. Thậm chí bao gồm cả vợ của Zimbardo cũng yêu cầu ông ta phải dừng thí nghiệm. Không còn cách nào khác nên Zimbardo đã quyết định kết thúc thí nghiệm tại đây. Thí nghiệm này vốn dĩ theo kế hoạch là sẽ thực hiện trong 2 tuần và kết quả thì chỉ tiến hành được 6 ngày là phải dừng. Nhưng mà lúc này các giám ngục lại tỏ vẻ không chịu và còn nói cho đến hiện tại thì họ không hề cảm thấy có gì không ổn cả và thí nghiệm này nên được tiếp tục thực hiện. Cũng có thể một phần tâm lý lúc đó là do họ lo không lấy được tiền. Tất nhiên trên thực tế thì cuối cùng tất cả vẫn được trả tiền. Mặc dù thí nghiệm này đã bị cho dừng lại nhưng Zimbardo vẫn cho rằng ông ta đã có được đáp án mà mình mong muốn. Đó là cùng với sự thay đổi của môi trường hoặc thân phận địa vị thì con người sẽ sinh ra sự thay đổi về mặt tâm lý thậm chí là cả nhân cách. Những người đóng vai giám ngục lúc mới đầu là còn có tâm lý ngần ngại nhưng chỉ sau có mười mấy tiếng thì loại tâm lý e ngại lớn lựu này của họ đã hoàn toàn biến mất. Thậm chí là trong một hai ngày ngắn ngủi sau đó họ liền cho rằng việc sử dụng một số cách làm vô nhân đạo hoặc mang tính xỉ nhục đối với tù nhân thì cũng là hợp lý. Cũng chính vì vậy mà Zimbardo cho rằng thí nghiệm này đã chứng minh được nhân cách của con người có thể bị quyền lực, thân phận và môi trường làm giao động. Ông ta cho rằng con người vốn không có sự phân cách ai giỏi ai không giỏi, ai tốt ai xấu, mọi người là đều như nhau chỉ là do môi trường, quyền lực và thân phận của họ khác nhau mà thôi. Nói một cách khác thì một người tội phạm, nếu để anh ta đi làm thị trường thì anh ta cũng có thể làm được tốt. Và ngược lại, một thị trường nếu sống trong một môi trường cực kỳ tồi tệ thì anh ta cũng có thể trở thành một tên trộm. Zimbardo nói hiện tượng thông thường là như vậy, tức là môi trường sẽ bồi dưỡng lên con người. Giám ngục và tù nhân là được tách ra ngẫu nhiên, cho nên nếu họ có hoán đổi thân phận cho nhau thì kết quả cũng sẽ không phát sinh thay đổi. Những tù nhân đó cũng sẽ đi quản lý những giám ngục kia một cách nghiêm ngặt, cho nên sự khác biệt giữa con người chúng ta là chỉ có sự khác biệt về môi trường, thân phận và quyền lực, chứ không có sự khác biệt về bản chất. Điều này có hơi giống với hình ảnh những cán bộ lớp mà giáo viên nhà trường chọn ra. Những đứa trẻ này khi được cấp quyền quản lý các bạn học rồi thì lên đột nhiên biến thành một người khác. Zimbardo cũng cho rằng trong 3 yếu tố môi trường, quyền lực và thân phận thì quan trọng nhất chính là quyền lực. Con người thường có tâm lý kính sợ đối với quyền lực, cho nên tác động của quyền lực đối với nhân cách là cực lớn. Và nói đến đây thì chúng ta cũng cần nói một chút tại sao Zimbardo lại muốn làm thí nghiệm để chứng minh sự việc này. Đó là vì vốn dĩ Zimbardo sinh ra từ đóa nghèo. Rất nhiều những người bạn tốt từ nhỏ của ông ta sau khi lớn lên thì đều trở thành tội phạm. Và trước khi ông ta làm thí nghiệm này, cho dù là về mặt y học hay xã hội học thì đều cho rằng nhân cách của con người là bị ảnh hưởng bởi yếu tố bẩm sinh nhiều hơn. Tức là yếu tố tác động chủ yếu tới nhân cách con người là do di chuyển, chứ không có liên quan gì mấy đến yếu tố môi trường sau này. Có lẽ đây là quan điệm truyền thống, tức là hồ phụ sinh hồ tử. Cũng tức là con người trước kia cho rằng con cái của những người yếu tố có thể cũng sẽ yếu tố, còn con cái của tội phạm rất có thể cũng sẽ trở thành tội phạm. Nhưng mà Zimbardo lại cho rằng không phải như vậy. Ông ta cho rằng những người bạn trước kia của mình đều rất tốt, chính là do cuộc sống quá bẩn cùng cho nên trong bất lực họ mới trở thành tội phạm. Và ông ta đang dùng thí nghiệm này là vì muốn để chứng minh thực ra mỗi người chúng ta đều có khả năng trở thành ác quỷ chỉ là do môi trường sống khác nhau. Anh ở trong địa ngục cho nên anh là ác quỷ, nếu anh ở thiên đường thì anh chính là thiên sứ. Ngoài ra ông ta còn cho rằng khi con người được cắt cho một loại quyền đặc biệt nào đó thì sẽ trở nên cực kỳ mang tính công kích. Về điều này thì nó cũng đã được chứng minh trong thí nghiệm cho nên Zimbardo gọi loại hiện tượng quyền lực mà có thể khiến cho con người ta trở thành ác quỷ này là hiệu ứng Lucifer. Lúc ban đầu nó được dùng để giải thích tại sao đất quốc gia lại trở nên tàn nhẫn như vậy. Đó là ban đầu họ cũng là những người bình thường chỉ là do tác động của quyền lực mà trở thành ma quỷ. Và thực ra trong quá trình làm thí nghiệm biến thành ác quỷ không chỉ là những người giám ngục này mà còn bác hồn cả bản thân Zimbardo. Những người xung quanh đều phát hiện dường như Zimbardo cũng đã phát sinh một số thay đổi về nhân cách. Ông ta nhất quyết muốn tiến hành thí nghiệm này đến cùng. Cuối cùng là vợ và đồng nghiệp đã phải ngăn cản ông ta để cho sự việc này không đi đến bước tồi tệ thêm nữa. Kết quả thí nghiệm của Zimbardo sau này đã gây ra phản ứng vô cùng lớn trong giới tâm lý học thậm chí còn ảnh hưởng đến sự phát triển của tâm lý học đến mấy chục năm sau đó. Tuy nhiên cũng có rất nhiều người nghi ngờ về kết quả thí nghiệm này của ông ta bởi vì sau đó có người đã thử liên hệ với những người tham gia thí nghiệm lúc đó. Kết quả là mấy người đóng vai giám ngục đã nói lúc đó mặc dù Zimbardo không nói thẳng là muốn họ quản lý những tù nhân này một cách nghiêm khắc nhưng mà Zimbardo lại nói phải giống hệt như trong nhà tù vậy càng giống càng tốt. Vì vậy mấy người đóng vai giám ngục này cho rằng càng nghiêm khắc thì càng giống đây là theo ý họ hiểu. Ngoài ra còn có một người đóng vai giám ngục tên Deb nói rằng khi Zimbardo và những người khác giám sát thí nghiệm này thì họ là ở ngay phòng bên cạnh. Mấy người giám ngục tuy là không nhìn thấy họ, thế nhưng cũng có thể nghe thấy Zimbardo và những người khác nói chuyện. Có một lần Zimbardo đứng ở ngay sau bức tường và nói nhìn người giám ngục kia, kéo ông quay sang đó, quay vào giám ngục kia. Deb vừa nghe thấy là đang quay mình cho nên anh ta đã nghĩ vậy thì mình phải diễn một chút và rồi đứng dậy, nói bậy một hồi rồi cầm dù cuối đi gõ cửa. Ý của anh ta là dù sao thì đây cũng là công việc vậy thì tôi nên tận tâm tận sức hoàn thành màn biểu diễn này để đáp lại yêu cầu vô hình của đạo diễn. Mặc dù không phải tất cả những ai tham gia thí nghiệm đều nói là họ đang diễn, thế nhưng cũng có thể tưởng tượng ra rằng nếu chỉ cần một hai người bắt đầu biểu diễn thì cả bầu không khí sẽ được khối động lên. Cho nên sau đó việc càng có nhiều người hơn tham gia vào biểu diễn là hoàn toàn có thể. Và nếu mà chuyện này chỉ là một màn diễn vậy thì kết quả của thí nghiệm này sẽ chẳng có ý nghĩa gì cả. Vì nếu là biểu diễn thì muốn diễn thành như thế nào muốn kết quả như thế nào thì có thể diễn thành kết quả như thế đó. Cho nên rất nhiều người đều nghi ngờ thí nghiệm này của ông ta vốn chẳng có ý nghĩa gì cả. Sau đó lại xảy ra một chuyện đã ráng một đòn nặng vào thí nghiệm của Zimbardo. Đó là vào năm 2006 tại Mỹ đã xảy ra một vụ án cướp gân hàng vô cùng đặc biệt. Quá trình gây án này đúng là y hệt như diễn trên phim vậy. Vào ngày 7 tháng 8 năm 2006 4 đàn cướp bị kít mặt đã bước vào một ngân hàng tại Tacoma bang Washington, Hoa Kỳ. Trong đó có 2 người cầm súng trường tự động 2 người còn lại thích cầm súng ngắn Trên súng ngắn còn có thiết bị ngắm điểm đỏ Vũ khí mà 4 người này mang theo đều rất hiện đại. Sau khi vào trong 2 người cầm súng trường thì canh ngờ cửa còn 2 người cầm súng ngắn thì nhanh chóng đi đến quầy nói chúng tôi là cướp đây. Lúc này thì 2 người cầm súng trường ở bên ngoài bỏ hô lên 1 tiếng, còn 2 phút nữa Người cầm súng ngắn ngay lập tức nhảy qua kính trông trộm, ra lệnh cho nhân viên đưa cho anh ta các sấp tiền giấy 20, 50, 100 đô. Đồng thời lệnh cho một nhân viên khác mở két sắt và giữa 2 người này lập tức gom tiền vào túi 2 phút sau, 1 người đứng ngoài cửa hô lớn, đi 4 người này liền nhanh chóng mang tiền rời khỏi ngân hàng Sau khi chạy đến hầm tối thì leo lên một chiếc xe đã chuẩn bị sẵn rồi bỏ chạy Sau đó khi cảnh sát đến thì phát hiện chỉ mất 2 phút 21 giây Sự phối hợp của họ biểu hiện ra tổ chức quân sự rất cao Độ chính xác trong suốt cả quá trình phải nói là thuộc đẳng cấp quân đội cho nên nghi ngờ đây là vụ án do quân nhân thực hiện Vốn dĩ thì cảnh sát không có bất cứ manh mối nào cả, cũng không có dấu vân tay, hoàn toàn không có gì hết Tuy nhiên một nhân chứng sau đó đã vô tình nhớ được biển số xe bỏ chạy lúc đó Và 3 ngày sau, thông qua biển số xe này cảnh sát đã bắt được một tên cướp Người bị bắt này cũng chính là người lái xe tên là Alex Bloom thuộc đội biển động lục quân Hoa Kỳ lúc đó mới chỉ 19 tuổi Và dù Bloom sau đó đã khai ra 3 đồng phạm còn lại họ vẫn đang phục vụ trong quân đội và đều là binh sĩ thuộc đội biển động Hoa Kỳ Đội biển động Hoa Kỳ là đội quân tinh Anh của lục quân, đội đặc trùng Mỹ và cả đội hạ chiến lục trên Mỹ đều là binh sĩ được chọn ra từ đội biển động này Chủ mưu của vụ cướp này chính là cấp trên của Bloom Bloom là hạ sĩ, còn người lên cơ hội cho vụ cướp là trung sĩ tên Luke Sommer Lúc đó anh ta mới chỉ 20 tuổi tức là cũng chỉ lớn hơn Bloom 1 tuổi mà thôi 2 người còn lại cũng chỉ 21 và 22 tuổi Sau 2 năm xét xử, cuối cùng chủ mưu Sommer với tội danh lên kế hoạch và thực hiện cướp có vũ trang ngân hàng đồng thời tăng trữ cho phép súng và lựu đạn đã lành an 24 năm tù giam 2 đồng phạm còn lại thì bị xét xử lần lượt là 11 và 12 năm tù giam có thời hạn Vấn đề xuất hiện là Bloom chính là người bị bắt đầu tiên này Anh ta chỉ bị xử 16 tháng tù giam Tại sao Bloom lại bị xử nhẹ như vậy? Nguyên nhân thứ nhất là anh ta đã khai ra đồng phạm Và còn có một nguyên nhân quan trọng nữa chính là trong đoàn luật sư của Bloom lúc đó là có tiến sĩ Zimbardo Vậy tại sao ông ta lại tham gia biện hộ? Chính là vì ông ta cảm thấy vụ án này rất phù hợp với lý luận của mình Lúc đó Zimbardo đã nói về tòa án và bội thẩm đoàn Chủ mưu Sommer là cấp trên của Bloom Cho nên Bloom cho rằng lần cướp ngân hàng này là một hành động quân sự Zimbardo nói tiếp Bình thường thì môi trường huấn luyện của Bloom là vô cùng gian khổ và nghiêm ngặt Sống ở trong môi trường quân đội như thế này trong một thời gian dài Con người ta sẽ dần dần mất đi khả năng phản đoán chính xác Sẽ chỉ biết phục tùng Cho nên việc cướp ngân hàng không phải là do anh ta tự nguyện và cũng không phải là tự phát Mà là bị ưu tố hoàn cảnh bên ngoài và tác động của quyền lực tạo nên Do có kết quả thí nghiệm nhà tù của Dell Stanford hỗ trợ Tòa án cuối cùng quyết định sẽ xử Bloom 16 tháng tù Tuy nhiên sau khi Bloom ra tù Anh ta đã công khai thừa nhận với truyền thông rằng Khi cướp ngân hàng lúc đó Thì anh ta biết rõ đây là một vụ cướp Và cũng biết đây là hành vi phạm tội Nhưng mà anh ta vẫn quyết định làm Lời thú tội này của anh ta đã khiến cho mọi người đột nhiên cảm thấy Kết quả thí nghiệm của ông Zimbardo Rất có thể được dùng để giúp cho tội phạm thoát tội Tức là nếu như lý luận này của ông ta mà được thành lập Vậy thì hầu như mọi tội lỗi của con người Sẽ đều là do hành động bất đắc dĩ Đều là do môi trường tạo nên Con người sẽ không cần phải có trách nhiệm Vậy thì cuối cùng sẽ chẳng thể xử tội ai cả Và đáng sợ hơn nữa Nhiều kẻ sẽ có thể lợi dụng sự việc này Để ung dung phạm tội Lúc đó họ sẽ nói Ồ tôi đều là vì bất đắc dĩ tôi nào có muốn phạm tội Anh mà ở trong hoàn cảnh của tôi Thì anh cũng có thể sẽ phạm tội Nếu như con người mà không cần có trách nhiệm nữa Thì sự tồn tại của pháp luật sẽ không còn ý nghĩa rõ ràng nữa Vì vậy cho đến nay Kết quả của thí nghiệm này Vẫn luôn có tranh cãi rất lớn Cũng tức là nói Kết quả thí nghiệm này không phải hoàn toàn là sai Nhưng cũng không thể cho rằng nó hoàn toàn là đúng Hoàn cảnh ít nhiều sẽ đều có ảnh hưởng điểm phán đoán của con người Thực ra tôi cảm thấy Chú đáng sợ nhất trong thí nghiệm này của Zimbardo Vốn không phải ở chỗ Con người sau khi có được quyền lực rồi Thì sẽ có thể trở nên ác độc như thế nào Mà đáng sợ nhất chính là Bất cứ ai cũng đều có khả năng trở thành ma quỷ Tức là nếu chúng ta chỉ là người đứng ngoài quan sát Nhìn nhận thí nghiệm này Thì có thể sẽ cảm thấy Nếu là tôi thì chắc chắn sẽ không như thế Nhưng mà thực tế thì không phải đơn giản như vậy Bất kể ai rơi vào trong môi trường đó Nhân tính đều sẽ có thể biến thành đáng sợ như vậy