Học cách trọn môi trường sống và học tập cho con của Mạnh Mẫu

Xin chào các bạn! Chào mừng các bạn đã quay trở lại với kênh Người Nhà Trần. Nếu bạn chưa theo dõi bài số 2 của Tam Tự Kinh trên kênh Tránh Kiếng Việt Ngữ, hãy nhấp vào link trong phần mô tả của video này để theo dõi trước. Còn nếu đã sẵn sàng, chúng ta hãy bắt đầu thôi nào! Trong hành trình trưởng thành của mỗi người, việc học bắt đầu sớm hơn chúng ta tượng. Ngay từ khi vừa mới trào đời, dù chưa biết nói, những đứa trẻ đã bắt đầu học bằng cách quan sát và bắt trước. Từ ánh mắt, tiếng cười cho đến những cử trí rất nhỏ của những người thân, chính những tương tác từ trứng núi đơn giản ấy lại là nền tảng đầu tiên giúp chúng ta khám phá thế giới. Khi lớn lên, môi trường học tập dần mở rộng ra, từ gia đình đến nhà trường rồi ra ngoài xã hội. Người xưa còn có câu, đi một ngày đàng học một sàng khôn, nhấn mạnh rằng mọi trải nghiệm trong cuộc sống đều góp phần hình thành lên nhận thức và thế giới quan của mỗi người. Vì vậy, học ở đâu, học điều gì và học trong môi trường như thế nào chưa bao giờ là câu hỏi đơn giản. Đó không chỉ là trăn trở của các bộ phụ huynh khi nuôi dạy con cái, mà còn là vấn đề mà mỗi người phải đối diện trong suốt hành trình phát triển bản thân. Bài số 2 của Tam Tử Kinh đã đưa ra những bài học rất sâu sắc về điều này, mở đầu bằng những câu chuyện điển hình về môi trường sống và sự giáo dục. Tích mạnh mẫu, chạc lân xứ, tử bất học, đoạn cơ chữ, đậu yên sơn, hữu nghĩa phương, giáo ngũ tử, danh câu dương. Trong bài có 2 câu chuyện tiêu biểu về giáo dục và tu dưỡng, câu chuyện của mẹ Mạnh Tử tức Mạnh Mẫu và câu chuyện của phú ông Đậu Yên Sơn. Với Mạnh Tử, Mạnh Mẫu đã 3 lần trả nhà để tìm môi trường sống và học tập phù hợp cho con. Thế nhưng, trong thời gian học xa nhà, chỉ vì nhớ mẹ, Mạnh Tử đã bỏ học giữa trường để về thăm mẹ. Trước tình huống đó, bà không những chẳng vui mừng đón con mà còn dùng hành động để dăn dậy con. Bà cắt đứt tấm vải đang dẹt và nói với con rằng, việc học cũng như việc dẹt vải, nếu đứt đoạn giữa trường thì mọi công sức đều trở nên vô nghĩa. Chính bà học ấy đã thức tình Mạnh Tử, giúp Mạnh Tử chuyên tâm học hành và sau này trở thành bậc hiền chiết. Câu chuyện thứ 2 nói về Đậu Yên Sơn, một người giàu có nhưng làm nhiều điều thất đức, nên dù đã ngoài 30 tuổi mà vẫn chưa có con. Sau khi được người cha quá cố báo mộng khuyên rằng, ông mới tỉnh ngộ, từ bỏ việc ác, làm nhiều điều thiện và tích đức. Nhờ đó, ông không chỉ có được 5 người con mà còn dốc lòng nuôi dạy họ thành những người tài năng đức độ. Chúng ta cùng đi chậm lại một chút ở câu chuyện của Mạnh Tử và Mạnh Mẫu, không chỉ để thấy sự vất vả mà còn để hiểu rõ hơn vì sao bà phải chuyển nhà đến 3 lần. Trong bối cảnh thời chiến quốc, Mạnh Mẫu một người phụ nữ quá chồng lại nghèo gần như không có nhiều lựa chọn. Điều này cho thấy sự hy sinh cực lớn của bà. Mỗi lần rời nhà là một lần bà phải tự tay giữa khung cởi, đóng gói từng chút lương thực, thuê hoặc là nhờ người vận chuyển. Công cụ hỗ trợ thì hoàn toàn thô sơ. Chúng ta sẽ càng thấy điều này vất vả hơn biết nhường nào nếu bà phải dựng lại nhà sau mỗi lần như thế. Hơn nữa, điều quan trọng nhất là có thể phải bắt đầu lại việc mưu sinh trong một môi trường hoàn toàn xa lạ. Vậy mà bà vẫn chấp nhận làm điều đó, chỉ để tìm một môi trường tốt hơn cho con. Nhưng điều đáng suy ngẫm hơn cả nằm ở lý do của mỗi lần chuyển, lần thứ nhất bà chuyển nhà đến gần một nghĩa địa. Mạnh Tử thấy người ta đào huyệt, khóc lóc, cúng vái cũng bắt chiếc theo. Bà nghĩ đây không phải là nơi ở của con ta, rồi rời nhà đi. Lần thứ hai, nhà chuyển đến gần chợ, Mạnh Tử lại bắt chiếc theo, thói buôn bán, cân đo đong đếm, lừa lọc và cãi vã của các thương nhân. Bà lại bảo, chỗ này cũng không phải là nơi ở của con ta, rồi tiếp tục rời đi. Lần thứ ba, nhà chuyển đến gần trường học, tại đây Mạnh Tử thấy các học trò lễ phép, ham học, dường tối, đọc sách và giàn luyện lễ nghi mà mới thở vào. Đây mới thực sự là nơi ở của con ta. Ba lần chuyển nhà, nhìn bề ngoài là ba địa điểm khác nhau, nhưng nếu nhìn kỹ, đó là ba kiểu môi trường tiêu biểu ảnh hưởng đến một con người. Một nơi dễ khiến con người ta chìm trong cảm xúc tiêu cực, một nơi dễ bị cuốn vào lợi ích và hơn thua, còn một nơi giúp nuôi dưỡng chi thức, trí tuệ cùng đạo đức. Điều sâu sắc nhất ở đây không phải là việc chọn chỗ ở, mà là việc mạnh mẫu hiểu rất rõ, trẻ con sẽ trở thành điều mà chúng nhìn thấy mỗi ngày. Đến đây tôi chật chật mình khi nghĩ lại những lần đẻ con vô tình tiếp xúc với những hình ảnh kinh dị rùng rợn mỗi mùa Halloween. Tôi đã phải nhắc con tránh xa không nhìn, thậm chí nhắm mắt lại nếu có thể. Nghĩ kỹ thì đó không phải là sự khó tính, mà là một cách bảo vệ, bởi trẻ nhỏ chưa đủ khả năng phân biệt đâu nào điều nên tiếp nhận và đâu nào điều nên tránh. Câu chuyện ở chợ cũng khiến tôi suy nghĩ nhiều. Bất kỳ ai đã từng làm kinh doanh để giảm sức nặng của đồng tiền trong môi trường cạnh tranh khốc liệt, nơi lợi ích và cảm dỗ luôn huyện hữu. Việc giữ được sự ngay thẳng, chính trực, không đánh đổi phẩm giá, quy tín cá nhân là điều rất khó, nhưng khó không có nghĩa là không thể. Tôi tin rằng vẫn có rất nhiều người kinh doanh chân chính và chính họ mới là những người đi được đường dài. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh của mạnh mẫu, bà không có nhiều lựa chọn, khi môi trường xung quanh có chiếu quá nhiều yếu tố dễ ảnh hưởng đến con trẻ theo hướng lệch dạc, bà đã chọn dứt khoát rời đi, không phải vì bà phủ nhận tất cả, mà vì bà hiểu rất rõ, con mình còn quá nhỏ để có thể tự miễn nhiễm trước những điều đó. Và rồi khi chuyển đến gần trường học, về thầy trò giữ gìn lễ nghĩa, chuyên tâm học tập, bà mới thực sự yên tâm. Ở đó không chỉ có kiến thức, mà còn có khuôn mẫu sống, có những giá trị tốt đẹp được gặp lại mỗi ngày. Chính môi trường ấy sẽ âm thầm nuôi dưỡng nhân cách của mệnh tử, nhưng nếu nhìn lại hiện tại, chúng ta cũng phải thẳng thắn với nhau một điều. Không phải môi trường nào cũng là môi trường lý tưởng, như trong câu chuyện xưa. Những yếu tố tiêu cực vẫn có thể tồn tại, và nếu không đủ tỉnh táo, con trẻ hoàn toàn có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, câu chuyện của mệnh mẫu đến ngày hôm nay không chỉ là bài học về việc chọn chỗ ở, mà còn là lời nhắc. Dù ở đâu, cha mẹ vẫn phải là người quan sát, sàng lọc và đồng hành cùng con, không thể phó mặt hoàn toàn cho môi trường. Vất vả là vậy, hy sinh là vậy, nhưng câu chuyện chưa dừng lại ở việc tìm được môi trường tốt. Một ngày, khi mệnh mẫu đang lặng lẽ dệt vải, công việc nuôi sống hai mẹ con, thì bất ngờ bà thấy con mình lé ra đang ở trường, lại bỏ học về nhà giữa trường. Bà chẳng những không vui mừng chào đón con, mà còn cắt đôi tấm vải đang dệt trên khung cử. Mệnh tử sừng sốt lắm, mệnh mẫu mới dạy con, việc học cũng giống như tấm vải này, nếu đứt toạn giữa trường thì chỉ là đồ bỏ đi, không còn dùng được ở việc gì. Hiểu lời mẹ dạy, mệnh tử lập tức quay lại trường và chuyên tâm đèn sách. Tôi nhận ra một điều, môi trường tốt có thể tạo nền tảng, nhưng chính sự kiên trì mới quyết định một người có thể đi được đến cùng hay không. Mệnh mẫu không chỉ dạy con bằng cách chọn nơi để sống, mà còn dạy con bằng cách chọn thái độ để học. Có lẽ cũng chính từ những bài học ngày hôm ấy, mà sau này, mệnh tử đã trở thành người kế thừa và phát triển xuất sắc tư tưởng của không tử. Được tôn xưng là A Thánh, chỉ đứng sau bậc thầy của mình. Tư tưởng nhân, tri sơ, tính bản thiện mà ông đề xuất không chỉ là một loại điểm triết học, mà còn là niềm tin và khả năng hướng thiện của con người nếu được giáo dục đúng cách. Tư tưởng ấy được lưu lại trong tác phẩm Mệnh tử, một trong những kinh điển quan trọng trong hệ thống tứ thư ngũ kinh của Nho Gia. Còn câu chuyện về Phú ông Đậu Yên Sơn cho chúng ta cái nhìn rất cụ thể về niềm tin vào thế giới tâm linh và quy luật nhân quả. Trong lịch sử, việc tin vào giấc mơ là một niềm tin khá phổ biến. Chính vì vậy, Đậu Yên Sơn mới giật mình tỉnh ngộ, chuyển từ ác sang thiện và dần thay đổi số phận của mình. Có bao giờ bạn mơ những giấc mơ mà chỉ đến khi tỉnh dậy mới nhận ra rằng mình vừa mới ở trong mơ? Và dù đã tỉnh giấc, bạn vẫn có thể nhớ lại một vài chi tiết một cách sống động không? Nếu những điều bạn mơ thấy thực sự tồn tại ở một chiều không gian khác thì sao? Đối với con người hiện đại ngày nay, dường như nhân quả báo ứng cũng giống như những giấc mơ, khó nắm bắt và đôi khi tị xem là không có thật. Nhưng tôi tin rằng niềm tin và tín lưỡng hàng nghìn năm không chỉ ở Việt Nam mà còn nhiều nơi khác trên thế giới, đặc biệt là các nước Á Đông, sẽ giúp mỗi người có thêm cơ sở để bảo vệ những đức tính tốt đẹp và đẩy lùi những thứ xấu đến trong chính mình. Nếu ngay từ nhỏ con trẻ đã được dạy về những quy luật như nhân quả báo ứng hay sự gắn kết với tổ tiên và thế giới tâm linh, các con sẽ có thêm niềm tin và một thế giới tốt đẹp đang chờ đợi phía trước. Như vậy, bài số 2 của Tam Tự Kinh đã đưa ra 2 ví dụ rất cụ thể để nhấn mạnh về tầm quan trọng của việc học và việc hướng thiện. Qua đó, chúng ta cũng có thêm những ví dụ gần gũi để cùng con củng cố niềm tin vào việc học, cũng như hiểu và thuận theo những quy luật phổ quát của cuộc sống như nhân quả, thiện giá thiện báo, ác giá ác báo. Bạn đã học thuộc bài số 2 của Tam Tự Kinh chưa? Nhớ để lại bình luận về cảm nhận của bạn đối với bài học ngày hôm nay và đừng quên đăng ký kênh, nhấn chuông để nhận được thông báo về bài số 3. Cảm ơn và hẹn gặp lại các bạn.