Ai là vị tiến sỹ 16 tuổi dưới tời vua Trần Anh Tông?

Xin chào các bạn, chào mừng các bạn quay trở lại với kênh Người Nhà Trần. Nếu bạn chưa theo dõi bài số 4 của Tam Tự Kinh trên kênh Tránh Kiến Việt Ngữ, hãy nhấp vào đường dẫn trong phần mô tả của video này để theo dõi trước. Còn nếu đã sẵn sàng, chúng ta cùng bắt đầu thôi. Dưới thời vua Trần Anh Tông cuối thế kỷ 13, nho giáo đã phát triển mạnh mẽ và dần giữ vai trò quan trọng trong giáo dục, qua cử cũng như bộ máy nhà nước. Theo đình khi ấy thực hiện chính sách trọng dụng nhân tài, không phân biệt xuất thân. Các kỳ thi được tổ chức định kỳ đã mở ra cơ hội học tập và cổng hiến cho nhiều tầng lớp nhân dân. Từ kinh thành đến làng quê, rất nhiều trường lớp được mở ra để tìm kiếm và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước. Chính trong cao trào học tập và rèn luyện ấy, nhân viên Ngọc Thô dần được mài rũa để trở thành nguyên khí của quốc gia. Đó cũng chính là tinh thần mà bài số 4 của Tam Tự Kinh muốn nhắn gửi. Ngọc bất chắc, bất thành khí, nhân bất học, bất chi nghĩa, vi nhân tử, phương thiếu thời, thân sư hữu, tập lễ nghi. Năm 1289, tại làng Thổ Hoàng, phố Khoái Châu, nay thuộc xã Ân Thi, tỉnh Hương Yên, một cậu bé tên là Cốt đã ra đời trong một gia đình nghèo nhưng đặc biệt. Cha cậu là một nho sĩ thanh nghiêm đức độ và rất nghiêm khắc. Mẹ cậu là một người phụ nữ tần tảo, ngày đêm dệt vải nuôi chồng con theo nghiệp điển sách. Ngay từ nhỏ, Cốt đã bộc lộ tư chất hơn người. Tương truyền rằng, cậu chỉ cần đọc một lần là có thể ghi nhớ, nhưng thay vì nuông chiều tài năng ấy, người cha lại càng nghiêm khắc hơn trong việc dạy dỗ con. Ông yêu cầu Cốt không chỉ học thuộc mà còn phải hiểu nghĩa của sách thanh hiền. Để có thể học vào buổi tối, cậu bé Cốt bắt đom đóm bỏ vào vào trứng đã phơi khô, tận dụng ánh trăng đêm hay ngồi cạnh không cửi của mẹ để học dưới ánh đèn leo lắt. Từ năm 10 tuổi, cậu đã tự lập thời gian điều học tập nghiêm ngặt cho bản thân. Cứ mỗi đêm, cậu lấy một trộn nước đặt cạnh bàn học. Thế buồn ngủ, cậu lại lấy nước lau mặt để tỉnh táo học tiếp. Chính sự rèn luyện bền vị ấy đã mài rũa một viên ngọc thô thành nhân tài thực thụ. Năm 16 tuổi, cậu bé Cốt lúc này đã đổi tên thành Nguyễn Trung Ngạn, tham gia khoa kỳ thái học sinh dưới thời vua Trần Anh Tông và xuất sắc đỗ hoàng giáp, trở thành một trong những vị tiến sĩ trẻ tuổi nhất lịch sử khoa bảng Việt Nam. Từ một cậu bé nghèo nơi làng quê, Nguyễn Trung Ngạn sau này đã trở thành đại thần của Triều Trần qua bốn đời vua, là vua Anh Tông, vua Minh Tông, vua Hiến Tông và vua Dụ Tông. Ông có công lớn trong việc ổn định kinh thành thăng long, xây dựng pháp chế, tổ chức hành chính và để lại nhiều dấu ấn trong văn học, quân sự và ngoại giao. Cuộc đời của Nguyễn Trung Ngạn chính là minh chứng rõ ràng nhất cho tinh thần của bài học hôm nay. Một viên ngọc nếu không được mải rũa sẽ mãi chỉ là đá thô. Con người cũng vậy, nếu được giáo dục, rèn luyện đúng cách, thì dù xuất thân bình thường vẫn có thể trở thành người tài đức, giúp ích cho đất nước. Qua câu chuyện của Nguyễn Trung Ngạn, chúng ta còn có thể thấy rõ sự ưu việt của hệ thống khoa cử dưới thời vua Trần Anh Tông. Một hệ thống chịu ảnh hưởng sâu sắc của tư tưởng nho giáo và đặt trọng tâm vào việc phát hiện, bồi dưỡng nhân tài từ rất sớm, không quá câu nệ tuổi tác hay xuất thân. Ở tuổi 16, độ tuổi tương đương với học sinh lớp 10 ngày nay, nhưng Nguyễn Trung Ngạn đã bước vào trốn quan trường và bắt đầu gánh bác việc nước. Điều đó cho thấy ông không học thuộc kinh sách một cách máy móc, mà thực sự hiểu đạo lý, hiểu cách ứng xử và biết thể hiện trí hướng của bản thân. Bởi nếu chỉ có kiến thức hàn lâm khô cứng, làm sao một thiếu niên có thể khiến những người hơn mình hàng chục tuổi tin rằng mình có đủ khả năng đám đương việc chiều chính? Làm sao ông có thể bộc lộ được tầm nhìn, khí chất và trí lớn của mình giữa giới sĩ phu đương thời? Chính nền giáo dục nho học, đặc biệt là việc học lễ nghĩa và tu dưỡng bản thân đã giúp ông có khả năng điều đạt nội tâm, nhân cách và truy hướng một cách rõ ràng. Khi những viên ngọc thô được mái dũa đúng cách, lại gặp hệ thống khoa cử biết trọng dụng hiện tài, không phân biệt gia thế hay tuổi tác, thì đất nước có thể quy tụ được rất nhiều nhân tài. Và đó cũng là một trong những nền tảng góp phần tạo nên thời kỳ hưng tịnh của chiều đại nhà Trần. Ngày nay, nếu trẻ sớm được tiếp cận, thấu hiểu và thực hành nhân, nghĩa, lễ, trí, tín thì nhân sinh quan của các con cũng sẽ sớm được định hình theo hướng đúng đắn. Người xưa luôn tin rằng mỗi đứa trẻ đều giống như một viên ngọc thô. Điều quan trọng không phải là ép tất cả trở thành cùng một kiểu người, mà là cha mẹ có đủ tinh ý để nhận ra phẩm chất duyên của con và kiên nhẫn mái dũa đúng cách hay không. Mỗi viên ngọc cần có cách tiếp cận khác nhau và sẽ tỏa sáng ở các môi trường khác nhau trong những hình dạng khác nhau. Mỗi đứa trẻ cũng vậy, sẽ phù hợp với những môi trường khác nhau, phát triển theo những cách khác nhau và tỏa sáng theo những con đường khác nhau. Mỗi đứa trẻ cũng vậy, sẽ phù hợp với những môi trường khác nhau, phát triển theo những cách khác nhau và tỏa sáng theo những con đường khác nhau. Vì vậy, cha mẹ hôm nay cũng cần học cách linh hoạt và tỉnh táo, tránh chạy theo những kỳ vọng hay xu hướng không thực sự phù hợp với con mình. Điều quan trọng hơn cả không phải là con sớm giỏi một kỹ năng nào đó, mà là có một nền tảng nhân cách vững vàng. Bởi những giá trị như nhân, nghĩa, lễ, trí, tín sẽ theo con suốt cả cuộc đời, dù sau này con có làm bất kể công việc gì. Qua bài số 4 của Tam Tự Kinh, chúng ta có thể thấy rằng giá trị của một con người không nằm ở suốt thân giàu nghèo, mà nằm ở quá trình học tập, tu dưỡng và giàn luyện bản thân mỗi ngày. Con người cũng vậy, nếu không học tập, không giàn luyện lễ nghĩa và đạo đức thì rất khó phát nghi hết khả năng của mình. Trong xã hội hiện đại hôm nay, kiến thức và công nghệ có thể thay đổi rất nhanh. Nhưng những giá trị cốt lõi như nhân nghĩa, lễ nghĩa, sự tự giác và tinh thần học tập thì chưa bao giờ lội thoải. Đó mới là nền tảng giúp một con người đứng vững trước mọi biến động của thời cuộc. Cảm ơn các bạn đã theo dõi đến đây. Nếu thấy video này ý nghĩa, đừng quên để lại bình luận và đăng ký kênh để chúng ta có thể đồng hành cùng nhau trong những bài tiếp theo của Tam Tự Kinh. Xin chào và hẹn gặp lại.