Nam Cực | Sáu tháng không mặt trời: cuộc sống thật ở đáy thế giới

4h sáng, giữa tháng 6, ở trạm nghiên cứu nằm ngay trên Nam Cực của trái đất, một người thở máy mở cửa bước ra ngoài, trời tối đen, nhiệt kế chỉ âm 70 độ, mặt trời đã lặn từ 3 tháng trước, và phải 3 tháng nữa mới mọc lại, anh ta không đi xa, chỉ hơn trăm mét, từ khu nhà ở sang nhà máy điện, nhưng anh ta vẫn nắm chặt một sợi dây căng giữa hai cột cờ, vì ở đây, lạc mất 20 bước chân, là đủ để không bao giờ quay về, đây là châu Nam Cực. Lục địa lạnh nhất, khô nhất, nhiều gió nhất hành tinh Không ai sinh ra ở đây để gọi nó là quê Không quốc gia nào được phép làm chủ nó Vậy mà mỗi năm, hàng nghìn người rời bỏ nhà cửa ấm áp Để tới sống ở chính nơi này Lục địa này rộng gấp hơn 40 lần Việt Nam Nhưng vào mùa đông, số người ở lại trên toàn bộ diện tích ấy chỉ khoảng 1.000 Ít hơn số học sinh của một trường cấp 3 ở thành phố mình Họ sống sót bằng cách nào? Chuyện đó ta sẽ thấy dần Câu hỏi mình muốn trả lời trong chuyến đi này khó hơn Một nơi không bao giờ thuộc về họ Tại sao họ cứ quay lại, hết lần này tới lần khác Trên đường tìm câu trả lời, bạn sẽ gặp một bác sĩ tự mổ bụng mình Bằng một chiếc gương và một con dao Bạn sẽ thấy người ta đóng một bến cảng bằng chính nước biển Bạn sẽ nghe về những đứa trẻ có giấy khai sinh Ghi một vùng đất không thuộc về ai Và bạn sẽ gặp những sinh vật đã giải xong bài toán sống ở đây Từ rất lâu trước con người Trước khi lên đường, bạn để lại một dòng cho mình biết bạn đang xem lúc mấy giờ, ở tỉnh thành nào nhé Rồi khoác thêm một chiếc áo ấm và cùng mình đi xuống tận đáy của địa cầu Một nhà khoa học quỳ xuống nền sỏi đen ở thung lũng McMurdo Đưa tay gạt một lớp bụi mỏng, bên dưới không có băng, không có tuyết, chỉ có đá khô khốc Nơi đây được cho là đã gần 2 triệu năm không có một trận mưa đúng nghĩa Châu Nam Cực là một sa mạc, sa mạc không được định nghĩa bằng cái nóng hay những đồi cát Mà bằng lượng nước rơi xuống từ bầu trời Ở vùng nội địa của lục địa này, mỗi năm chỉ nhận chưa tới 50mm nước, ít hơn nhiều vùng của sa mạc Sahara Vậy mà chính sa mạc ấy là giữ khoảng 70% lượng nước ngọt của cả hành tinh, nằm trong một khối băng có chỗ dày gần 5km Nếu toàn bộ chỗ băng này tan ra, mực nước biển trên thế giới sẽ dâng thêm khoảng 58m, đủ để nhấn chìm gần như mọi thành phố ven biển mà bạn từng biết Trên khối băng đó, bạn đang đứng trên kho nước ngọt lớn nhất trái đất Nhưng không có lấy một con suối để uống Mỗi lít nước người ta dùng ở đây đều phải làm tan từ tuyết Bằng nhiên liệu chở từ nửa vòng trái đất tới Và nước chỉ là điều kiện dễ nhất Ngày 21 tháng 7 năm 1983 Tại trạm Vostok của Liên Xô Nằm sâu trên cao nguyên băng Nhiệt kế đo được âm 89,2 độ C Đến nay đó vẫn là nhiệt độ thấp nhất từng đo trực tiếp trên mặt đất Ở mức lạnh đó, hơi thở của bạn kêu lách tách khi đóng băng trước mặt Lạnh đến thế, nhưng cái lạnh vẫn chưa phải thứ cai trị nơi này Kẻ cai trị là gió Trên cao nguyên, không khí lạnh nặng hơn không khí xung quanh Nó trượt xuống các sườn băng về phía biển Như một dòng thác vô hình, càng đi càng nhanh Người ta gọi đó là gió gián Ở trạm Dumont d'Urville của Pháp Đã có lần đo được gió hơn 300km một giờ Nhanh hơn một cơn bão mạnh nhất từng đổ bộ vào miền trung nước mình Khi gió nổi lên, tuyết bị cuốn khỏi mặt đất, trời và đất hòa thành một bức tường trắng Người ta gọi đó là trắng xóa toàn phần Bạn không còn thấy đường chân trời, không thấy bàn tay mình đưa ra trước mặt Đó là lý do câu chuyện của chúng ta bắt đầu bằng một sợi dây Ở trạm McMurdo, trạm lớn nhất châu Nam Cực Có một tấm bảng nhỏ treo cạnh mỗi cánh cửa ra ngoài Trên đó chỉ có một con số, một, hai hoặc ba Không ai bước ra mà không nhìn tấm bảng ấy trước Điều kiện 3 nghĩa là thời tiết bình thường, công việc diễn ra như mọi ngày Điều kiện 2 nghĩa là gió đang mạnh lên, tầm nhìn giảm, đi lại phải xin phép và báo đường đi Còn điều kiện 1, gió trên 100km một giờ, tầm nhìn dưới 30m, mọi người phải ở yên trong nhà, không có ngoại lệ Khi điều kiện 1 ập tới, người đang ở ngoài phải tìm tới tòa nhà gần nhất và ở lại đó, dù đấy là nhà kho hay xưởng sửa xe Có người từng ngủ 2 đêm liền trên sàn một phòng máy, chỉ cách giường của mình vài trăm mét Ở những trạm nằm sâu trong đất liền, người ta còn căng dây giữa các tòa nhà hoặc cắm một hàng cờ đỏ dọc lối đi Khi bão tới, bạn đi theo sợi dây, bám từng cây cờ, từng bước một Một sợi dây bình thường trở thành ranh giới giữa sống và chết Ở đây, đất không phải của bạn, bạn chỉ đang ở nhờ, và chủ nhà là khoảng cách Trạm McMurdo cách thành phố gần nhất ở New Zealand khoảng 3.800km, gần bằng từ Hà Nội bay sang Tokyo. Trạm Nam Cực Amundsen-Scott còn nằm sâu thêm 1.300km nữa, trên khối băng dày gần 3km. McMurdo, người ta bay từ thành phố Christchurch của New Zealand, lên trên một chiếc máy bay vận tải quân sự, không có cửa sổ, không có tiếp viên, chỉ có hai hàng ghế lưới dọc thân máy bay và những kiện hàng chằng dây ở giữa. Chuyến bay mất khoảng 5 tiếng và hạ cánh xuống một đường băng làm bằng băng nén. Trước khi lên máy bay, mỗi người được phát một bộ đồ chống lạnh nặng gần 10 cân Áo phao đỏ, ủng lót nỉ, găng tay 3 lớp, kính chắn gió Quy định rất rõ, không mặc bộ đồ đó thì không được lên máy bay Vì nếu máy bay phải hạ cánh khẩn cấp giữa đường, đó là thứ duy nhất giữ bạn sống Còn ở phía bán đảo Nam Cực, đa số người tới bằng tàu, từ mũi Cực Nam của Nam Mỹ Muốn tới đó, tàu phải vượt eo biển đây, khoảng 800km nước mở Nơi gió Tây cuộn sóng quanh địa cầu không gặp vật cản nào Có chuyến biển lặng như gương, có chuyến sóng cao hơn 10m Cả tàu nằm trên giường suốt 2 ngày Toàn bộ lục địa có khoảng 70 trạm nghiên cứu, của gần 30 quốc gia Mùa hè, khi mặt trời không bao giờ lặn, có thể tới 5.000 người sống trên băng Mùa đông, con số ấy rơi xuống còn khoảng 1.000 Và tất cả những người đó, từ nhà khoa học tới đầu bếp, đều sống bằng những thứ được chở tới Không có gì mọc ở đây, không cây, không ruộng, không một con bò Mỗi con ốc vít, mỗi quả trứng, mỗi chiếc bánh sinh nhật Đều phải vượt qua vùng biển dữ nhất hành tinh mới tới được bàn ăn Vậy nếu muốn giao hàng tới đáy thế giới, bạn phải xây bến cảng ở đâu Mỗi năm vào khoảng tháng 1, một con tàu phá băng mở đường xuyên qua lớp băng biển trước mắt McMurdo Phía sau nó là con tàu quan trọng nhất trong năm, tàu chở hàng Trên tàu có gần như mọi thứ trạm cần cho 12 tháng tới Vấn đề là McMurdo không có cảng nước sâu Đất liền ở đây không vươn ra đủ xa Để tàu cập bến Thế nên suốt nhiều thập kỷ Người ta đã làm một việc nghe như chuyện cổ tích Đóng cầu tàu bằng chính nước biển Họ bơm nước biển lên mặt băng Từng lớp mỏng một Chờ lớp này đóng cứng Rồi mới phun lớp tiếp theo Cứ thế qua nhiều tuần Cho tới khi khối băng dày khoảng 6-7 mét Đủ chịu được xe nâng Container Và những bồn nhiên liệu nặng hàng chục tấn Một cầu tàu như vậy dùng được vài năm, mỗi mùa hè nó yếu đi một chút, cho tới khi dòng hải lưu bẻ gãy nó và kéo ra biển, rồi người ta lại làm một cái mới, khi tàu cập bến, cả trạm thay đổi nhịp sống, thời gian dỡ hàng chỉ vài tuần, và công việc chạy suốt 24h dưới ánh mặt trời không lặn, nhà khoa học, thợ điện, đầu bếp, ai cũng có thể được gọi ra xếp hàng, mỗi giờ chậm trễ, là thêm một giờ rủi ro cho con tàu nằm giữa băng. Hàng ấy, phần lớn là thứ rất bình thường, dầu để sưởi cả năm, bột mì, đồ hộp, thịt đông lạnh, nhưng có một loại hàng được chờ đợi hơn tất cả, táo, cam, rau xà lách, trứng tươi, người ở đây gọi chúng bằng một cái tên riêng, đồ tươi, sau nhiều tháng chỉ ăn đồ hộp và đồ đông lạnh, một quả táo giòn là cả một sự kiện. Có người kể rằng, lần đầu cắn quả táo sau mùa đông, họ đứng im trong bếp vài giây, chỉ để nghe tiếng giòn ấy, một điều mà ở nhà, chúng ta chẳng bao giờ để ý. Từ McMurdo, một phần hàng còn phải đi tiếp vào sâu trong lục địa Mỗi mùa hè, một đoàn máy kéo xích chạy khoảng 1.600km trên băng Kéo theo những túi nhiên liệu khổng lồ tới trạm Nam Cực Mỗi chiều đi mất vài tuần, với tốc độ chừng 15km một giờ Chậm hơn một chiếc xe đạp Người lái phải chạy theo một tuyến đường đã được dò bằng radar Vì dưới lớp tuyết là những khe nước sâu hàng chục mét Một chiếc máy kéo lệch khỏi tuyến vài chục mét là có thể rơi xuống Và không ai kéo lên được Vì vậy, thực đơn của một trạm thường được lên trước cả năm Người đầu bếp phải tính xem bao nhiêu người sẽ ăn bao nhiêu bữa Đốt bao nhiêu năng lượng trong những tháng tối trời Quên một thứ gì đó, như men nở hay ớt bột Thì phải chờ tới mùa hè năm sau mới có Để kéo dài màu xanh thêm một chút Vài trạm tự trồng rau trong nhà kính thủy canh Không có một hạt đất, rau xà lách, cà chua Rau thơm mọc dưới những ngọn đèn tím hồng Người ta hay ghé vào đó dù không có việc gì Chỉ để đứng giữa mùi lá xanh Ở một nơi toàn màu trắng, mùi của một chiếc lá là thứ xa xỉ nhất Nhưng thức ăn chỉ giải được một nửa bài toán Nửa còn lại khó hơn nhiều Sống với nhau ra sao, khi cả thị trấn là một hòn đảo giữa băng Nếu bạn nghĩ trạm McMurdo là một doanh trại lạnh lẽo Có lẽ bạn sẽ bất ngờ Vào mùa hè, nơi này có hơn 1.000 người Và nó vận hành như một thị trấn nhỏ Có đường, có cầu cảng, có trạm cứu hỏa Có cả một nhà thờ nhỏ bằng gỗ Có phòng tập thể dục Có quán cà phê, có câu lạc bộ âm nhạc Mỗi dịp năm mới, người ta tổ chức một lễ hội nhạc ngoài trời với những ban nhạc thành lập ngay trên băng tập trong kho hàng sau giờ làm Có cả một giải chạy nơi người ta chạy quanh đảo rốt trong bộ đồ hóa trang ở trạm Nam Cực Amundsen-Scott Người ta còn chơi bóng chày trên băng vào ngày lễ và mỗi năm chụp một tấm ảnh chung quanh cây cột đánh dấu cực nam Vì khối băng bên dưới trôi khoảng 10 mét mỗi năm cây cột ấy phải dời đi mỗi ngày đầu năm mới Ngay cả tòa nhà chính của trạm cũng được thiết kế để sống chung với tuyết Nó đứng trên những hàng cột cao Để gió lùa tuyết qua bên dưới thay vì chất đống quanh tường Khi tuyết dày lên qua nhiều năm Người ta có thể kích cả tòa nhà lên cao thêm Một ngôi nhà biết tự nhón chân Có cả những nơi giống một ngôi làng Trên đảo King George Trạm Villa Las estrellas của Chile Có trường học, bưu điện Có những gia đình sống cùng con nhỏ Trẻ em ở đây đi học, đi chơi Và mỗi chiều về nhà Đều đi ngang qua những con chim cánh cụt Điều bất ngờ là phần lớn người ở đây không phải nhà khoa học Họ là thợ điện, thợ ống nước, tài xế, đầu bếp, người rửa bát, người dọn phòng Họ nộp đơn, phỏng vấn, khám sức khỏe kỹ như phi công, rồi ký hợp đồng vài tháng Cứ mỗi nhà khoa học trên băng, có vài người khác lo cho ngọn đèn của họ luôn sáng Nước sinh hoạt ở McMurdo được lọc từ nước biển Ở trạm Nam Cực, người ta làm tan băng từ một cái giếng sâu dưới lòng đất Nước quý tới mức ở đó, mỗi người chỉ được tắm khoảng 2 phút, 2 lần một tuần Rác thì không được bỏ lại Mọi thứ, từ vỏ hộp tới thức ăn thừa Đều được phân loại kỹ, ép chặt Rồi chở ngược ra khỏi lục địa trên chính con tàu đã mang hàng tới Ở một nơi không có bãi rác Bạn sẽ nhìn đồ dùng của mình rất khác Internet cũng từng là thứ xa xỉ Ở trạm Nam Cực Nhiều năm liền chỉ có mạng vài giờ mỗi ngày Khi vệ tinh đi qua bầu trời Mới vài năm gần đây, nhờ Internet vệ tinh thế hệ mới Nhiều người ở McMurdo mới gọi video được cho gia đình Vậy tại sao người ta lại cố dựng cả một đời sống Sống ở nơi chỉ cần sống sót là đủ Vì những người làm việc ở đây hiểu một điều Nếu chỉ tồn tại, con người sẽ gãy rất nhanh Âm nhạc, những trò đùa, những cuộc cãi nhau vụn vặt bên bàn ăn Giữ cho họ đứng vững qua mùa đông Nếu bạn đang thấy hành trình này thú vị Hãy bấm đăng ký kênh để đi tiếp cùng mình tới những vùng đất xa nhất trên bản đồ Còn bây giờ, chúng ta tới phần mà ai sống ở đây cũng sợ nhất Và nó không phải cái lạnh Người sống ở Nam Cực rằng, họ sợ gì nhất? Đa số trả lời Một lục địa toàn băng mà sợ lửa Hãy nhìn kỹ Không khí ở đây thuộc loại khô nhất trái đất Các tòa nhà kín mít, đầy dầu sưởi và máy móc Còn nước, thứ dùng để dập lửa Lại phải đun từ tuyết Và đóng băng gần như ngay khi ra khỏi vòi Một đám cháy lớn giữa mùa đông Nghĩa là mất chỗ ở, mất nhà máy điện Mất thức ăn, trong khi không có máy bay nào tới cứu Vì thế McMurdo có đội cứu hỏa riêng Với xe cứu hỏa thật Hãy subscribe và tất cả nằm dưới bóng của núi Erebus. cho kênh La La Ngọn núi lửa đang hoạt động ở cực nam nhất thế giới Trên đỉnh của nó có một hồ dung nham sôi sùng sục quanh năm School Để không Người ở đây sống giữa lửa và băng Cơ thể con người cũng chịu bỏ lỡ những chung một luật như vậy video hấp dẫn Mỗi trạm có một bác sĩ và một phòng khám nhỏ Nhưng một ca gãy chân, một cơn đau tim, một ca viêm ruột thừa Chuyện bình thường ở bất kỳ đâu Ở đây có thể thành chuyện sống còn Khi bão kéo tới, không máy bay nào cất cánh Dù bác sĩ có cầu xin thế nào Mùa thu năm 1961, ở trạm Novolazarevskaya của Liên Xô, bác sĩ duy nhất của đoàn là một chàng trai 27 tuổi, tên Leonid Rogozov, một buổi sáng, anh thấy đau dữ dội ở bụng dưới bên phải, là bác sĩ, anh biết ngay đó là viêm ruột thừa, bão tuyết đang phủ kín vùng trời, trạm gần nhất cách hàng nghìn cây số, không có bác sĩ nào khác, anh có hai lựa chọn, chờ chết, hoặc tự mổ cho chính mình, Rogozov chọn cách thứ hai Anh gọi hai đồng nghiệp tới, một người cầm gương, một người đưa dụng cụ Anh tự gây tê vùng bụng, rồi rạch, nhìn qua tấm gương, mọi thứ bị ngược chiều Nên nhiều lúc anh làm bằng cảm giác của đôi tay Ca mổ kéo dài 1 giờ 45 phút, người bệnh và người mổ là cùng một người Hai tuần sau, Rogozov đi làm lại như chưa có gì xảy ra Gần 40 năm sau, năm 1999, bác sĩ Zerininsan ở trạm Nam Cực Phát hiện một khối u ở ngực mình, giữa mùa đông, khi không máy bay nào hạ cánh được Cô dạy những đồng nghiệp chưa từng học y cách hỗ trợ, rồi tự sinh thiết cho mình Theo hướng dẫn của bác sĩ qua đường truyền vệ tinh, một chiếc máy bay quân sự bay xuyên đêm cực Thả thuốc bằng dù xuống băng để cô tự điều trị Cô cầm cự được tới chuyến bay đầu tiên của mùa xuân, và được đưa về nhà Một tấm gương, một lưỡi dao, một đường truyền yếu ớt Đó là những gì khoảng cách có thể đòi hỏi ở một con người Chuyện cứu người giữa mùa đông vẫn hiếm tới mức, mỗi lần xảy ra đều thành tin lớn Tháng 6 năm 2016, hai người ở trạm Nam Cực cần được đưa đi cấp cứu Hai chiếc máy bay nhỏ cánh quạt bay từ Canada xuống Chờ ở trạm Rothera bên bán đảo, đợi một cửa sổ thời tiết, một chiếc bay 10 tiếng trong đêm cực Ở nhiệt độ ngoài trời khoảng âm 60 độ, hạ cánh trên đường băng chỉ được đánh dấu bằng những thùng phi đốt lửa Nó đưa hai người bệnh ra ngoài an toàn, cả thế giới theo dõi chuyến bay ấy như theo dõi một chuyến bay vào vũ trụ Nhưng có một thứ còn đáng sợ hơn bệnh tật Nó không nhắm vào cơ thể Nó chờ tâm trí bạn Trong những tháng mặt trời biến mất Giữa tháng 2 mỗi năm Ở trạm Nam Cực Có một khoảnh khắc mà ai từng trải qua đều nhớ mãi Chiếc máy bay cuối cùng của mùa hè cất cánh Nghiêng cánh chào một lần Rồi nhỏ dần trên bầu trời phương Bắc Những người đứng lại bên dưới hiểu rất rõ điều đó có nghĩa là gì Suốt 8, 9 tháng tới Sẽ không có chuyến bay nào tới Cũng không chuyến nào rời đi Cánh cửa của lục địa đã đóng lại rồi mặt trời cũng đi theo chiếc máy bay Mỗi ngày nó lặn thấp hơn một chút trên đường chân trời Cho tới khoảng ngày 21 tháng 3 thì lặng hẳn Ở cực Nam, đêm kéo dài gần 6 tháng Vài chục người ở lại trạm Nam Cực Khi ấy còn cô lập hơn cả các phi hành gia trên trạm Vũ trụ Quốc tế Phi hành gia gặp sự cố có thể về trái đất trong vài giờ Người ở đây thì không có lựa chọn nào như thế Những người chọn ở lại qua mùa đông có một danh xưng riêng Nửa là chức vụ, nửa là huân chương, người trú đông Và bóng tối không cho ai ở miễn phí Nó làm việc chậm rãi, từ bên trong, giấc ngủ rối loạn đầu tiên Cơ thể mất bình minh để lên dây cót, ngày và đêm trộn vào nhau Có người không còn chắc hôm nay là thứ mấy Nó bắt đầu khiến người ta bực bội, tiếng nhai của người ngồi cạnh Cách ai đó gấp khăn, câu nói bị quên giữa chừng Những người trú đông lâu năm còn đặt tên cho một ánh nhìn Cái nhìn Nam Cực, đôi mắt trống rỗng, hướng về một điểm rất xa Như người đã nhìn vào khoảng trắng quá lâu, một phần nguyên nhân nằm trong cơ thể Sau nhiều tháng tối và lạnh, tuyến giáp giảm một loại hormone, giúp điều hòa tâm trạng và trí nhớ Các nhà nghiên cứu gọi đó là hội chứng T3 vùng cực Bạn không cảm thấy nó tới, bạn chỉ thấy đầu óc chậm hơn, mờ hơn và xa hơn một chút Nơi này giống một hành tinh khác tới mức ở trạm Concordia Nằm trên cao nguyên ở độ cao hơn 3.200 mét Cơ quan vũ trụ châu Âu theo dõi các đoàn trú đông để tìm hiểu con người sẽ chịu đựng ra sao trên đường tới sao hỏa Họ gọi Concordia là sao hỏa trắng Người trú đông chống lại bóng tối bằng thói quen Bữa ăn luôn đúng giờ Để mỗi ngày có một cái khung mà bám vào Ngày 21 tháng 6 Giữa mùa đông, đáy sâu nhất của bóng tối Mọi trạm trên lục địa cùng ăn mừng Người ta nấu một bữa tiệc thật lớn Tự làm quà tặng nhau Và gửi lời chúc qua lại giữa các trạm Như những gia đình gọi điện về quê dịp Tết Ở trạm Nam Cực còn có một câu lạc bộ kỳ lạ Câu lạc bộ 300 độ Bạn ngồi trong phòng xông hơi nóng khoảng 93 độ C Rồi chạy ra ngoài trời âm 73 độ Vòng quanh cây cột cực Nam Chênh lệch 300 độ F trong một hơi thở Đằng sau mọi nghi lễ ấy là một luật ngầm Không ai được vượt qua bóng tối một mình Người ta để ý ánh mắt của nhau Ai bắt đầu im lặng Ai bỏ bữa Sẽ có người kéo họ trở lại bàn ăn Trở lại câu chuyện Rồi tới cuối tháng 9, một vệt hồng nhạt hiện lên ở chân trời Mỗi ngày nó sáng thêm một chút, cho tới buổi sáng mặt trời ló lên lần đầu sau 6 tháng Ở trạm Nam Cực, ai cũng bỏ dở việc đang làm để ra ngoài nhìn Có người khóc, có người chỉ đứng im, như gặp lại một người bạn cũ đi xa rất lâu Con người mới học cách sống qua mùa đông ở đây được chừng một thế kỷ Nhưng có những cư dân khác đã giải xong bài toán ấy từ hàng triệu năm trước Ngoài kia, trong làn nước lạnh có thể giết một người trong vài phút Có một sinh vật dài chưa bằng ngón tay của bạn Chúng tụ thành những đàn lớn tới mức nhuộm đỏ mặt biển hàng cây số Đó là loài nhuyễn thể nam cực Một con thì gần như chẳng là gì Nhưng cộng lại, tổng khối lượng của chúng được ước tính tới vài trăm triệu tấn Có thể nặng hơn toàn bộ loài người cộng lại Và gần như mọi sự sống ở đây đều dựa vào chúng Cá ăn nhuyễn thể Chim cánh cụt ăn nhuyễn thể Hải cẩu ăn nhuyễn thể Cá voi xanh, loài vật lớn nhất từng sống trên trái đất Bơi qua cả đại dương chỉ để há miệng nuốt chúng Mỗi ngày một con cá voi xanh có thể ăn vài tấn Sinh vật lớn nhất hành tinh sống Nhờ vào một trong những sinh vật nhỏ nhất Mỗi loài ở đây là một bản thiết kế Hải cẩu Weddell sống cả đời dưới một trần băng dày Nó lặn sâu tới 600 mét Nín thở hơn một giờ Để có lỗ thở, nó dùng răng mài vào băng Ngày này, qua ngày khác Nhiều con già đi với hàm răng mòn vẹt Cái giá của mỗi hơi thở Không phải sinh vật nào ở đây cũng hiền Hải báo hay hải cẩu báo Là kẻ săn mồi hàng đầu quanh mép băng Nó dài hơn 3 mét Có bộ hàm như của một con rắn khổng lồ Và thường nằm chờ ngay dưới chỗ chim cánh cụt nhảy xuống biển Mỗi lần xuống nước kiếm ăn Bầy chim cánh cụt đứng chen chúc trên mép băng Đẩy nhau Không con nào muốn là con đầu tiên Trên trời, chim cướp biển Lượn vòng quanh bầy Chờ một quả trứng bị bỏ quên Hay một con non lạc mẹ Ở nơi khắc nghiệt nhất trái đất Hãy subscribe Còn chim cánh cụt hoàng đế thì làm điều không loài nào khác dám làm Để sống sót Sinh sản giữa mùa đông Con mái đẻ một quả trứng rồi ra biển kiếm ăn Con trống ở lại Để không Giữ quả trứng trên mu bàn chân Dưới một nếp da ấm Suốt khoảng 2 tháng không ăn gì Trong gió âm 40 độ Để sống bỏ lỡ những video hấp dẫn sót Hàng nghìn con trống đứng sát vào nhau thành một khối Cả khối chậm chậm xoay vòng Con nào đứng ở rìa ngoài lạnh cóng Sẽ dần được đẩy vào giữa ấm áp Rồi lại tới lượt con khác ra rìa Không con nào phải chịu gió mãi Nghe quen không? Những người trú đông cũng vượt qua bóng tối theo cách đó Chỉ có điều chim cánh cụt đã nghĩ ra nó Trước chúng ta rất lâu Nhưng hệ thống cổ xưa ấy đang thay đổi Theo cách con người chưa từng thấy Ở bán đảo Nam Cực Ảnh vệ tinh cho thấy diện tích thảm thực vật Chủ yếu là rêu Đã tăng hơn 10 lần Chỉ trong khoảng 35 năm Nghe như sự sống đang thắng nhưng khi rêu tạo ra đất nó cũng mở đường một hạt giống lạ dính vào đế giày của du khách giờ có thể bén rễ ở nơi trước đây không gì lạ sống nổi mỗi mùa có hơn 100.000 du khách tới đây mỗi người là một vị khách và cũng là một rủi ro vì thế luật ở đây rất ngắn chỉ nhìn, không làm phiền lối đi phải vòng quanh bầy chim xe phải dừng nhường đường cho chim cánh cụt Bạn không được tới gần chúng dưới 5 mét Và nếu một con chim cánh cụt tự đi về phía bạn Bạn phải đứng yên, chờ nó quyết định Ở mọi nơi khác trên trái đất Con người là chủ nhà Còn thiên nhiên sống nhờ lòng tốt của chúng ta Ở đây thì ngược lại Chúng ta là khách Và chúng ta đã ký giấy cam kết sẽ mãi là khách Trên bờ biển rốt Có một căn chòi gỗ được dựng từ năm 1908 Cho đoàn thám hiểm của Ernest Shackleton Hơn 100 năm sau Mọi thứ bên trong vẫn gần như nguyên vẹn Hộp đồ ăn, đôi tất len, những chiếc chảo trên bếp Năm 2010, các nhà bảo tồn tìm thấy dưới sàn chòi mấy thùng rượu whiskey mà đoàn để lại Rượu vẫn còn nguyên, đóng băng trong thùng Sau gần một thế kỷ, ở cái lạnh này, gần như không có gì mục rữa Căn chòi ấy nhắc ta rằng, lịch sử con người ở đây ngắn đến bất ngờ Từ những căn chòi gỗ lạnh buốt Tới các trạm có sưởi và vườn rau thủy canh Chỉ hơn một thế kỷ Châu Nam Cực là lục địa duy nhất Mà toàn bộ lịch sử loài người trên đó nằm gọn Trong ký ức của vài thế hệ Giữa câu chuyện ngắn ngủi ấy có một tờ giấy làm thay đổi mọi thứ Tới giữa thế kỷ trước Bảy quốc gia đã đưa ra yêu sách lãnh thổ trên lục địa này Nhiều vùng chồng lên nhau Nơi lạnh nhất, trống trải nhất thế giới suýt trở thành thêm một chỗ để tranh giành Bảy nước ấy là Anh, Na Uy, Pháp, Bỉ, New Zealand, Chile và Argentina Ba yêu sách của Anh, Chile và Argentina cắt chéo nhau trên cùng một bán đảo Còn một vùng rộng lớn phía Tây, không nước nào đòi Đến hôm nay, đó vẫn là vùng đất lớn nhất trên trái đất không thuộc chủ quyền của ai Rồi ngày 1 tháng 12 năm 1959, giữa thời chiến tranh lạnh 12 quốc gia, trong đó có cả Mỹ và Liên Xô, cùng ký hiệp ước Nam Cực Họ gác lại mọi yêu sách lãnh thổ, cấm vũ khí và thử hạt nhân trên toàn lục địa Và dành nơi này cho hòa bình và khoa học Những đối thủ gay gắt nhất thế kỷ bắt tay nhau trên mảnh đất mà không ai được phép sở hữu Và lời hứa ấy đã được giữ hơn 60 năm Ngày nay, gần 60 quốc gia đã tham gia hiệp ước Năm 1991, họ còn ký thêm một nghị định thư cấm mọi hoạt động khai thác khoáng sản Thế nếu có người phạm tội ở đây thì sao? Không có cảnh sát Nam Cực, không có tòa án Nam Cực Mỗi người mang theo luật của nước mình Một nhà khoa học Mỹ sẽ chịu luật Mỹ Một kỹ sư Pháp chịu luật Pháp Cả lục địa chạy bằng một lời hứa Không biên giới, không quân đội Lời hứa ấy tạo ra những công dân kỳ lạ nhất thế giới Ngày 7 tháng 1 năm 1978 Ở căn cứ Esperanza của Argentina Gần mũi bán đảo Nam Cực Lục địa này nghe thấy một âm thanh chưa từng có trong hàng triệu năm Tiếng khóc của một đứa trẻ sơ sinh, cậu bé tên Emilio Palma, người đầu tiên được sinh ra trên châu Nam Cực, sau cậu, có thêm khoảng 10 đứa trẻ nữa, chào đời ở các trạm của Argentina và Chile, nhưng không đứa trẻ nào có hộ chiếu Nam Cực, vì không có thứ đó, các em mang quốc tịch của cha mẹ, các em sinh ra trên một vùng đất không thuộc về ai, và điều đó đưa ta trở lại câu hỏi ban đầu, một nơi không bao giờ là của họ, sao họ cứ quay lại? Ở trạm Concordia, một nhóm kỹ sư đứng quanh một ống trụ băng dài, sáng lên dưới đèn, đó là lõi băng khoan từ sâu gần 3km, trong lớp băng ấy có những bọt khí nhỏ ly ti, là không khí của trái đất từ hàng trăm nghìn năm trước, bị nhốt lại khi tuyết rơi Năm 2025, một nhóm các nhà khoa học châu Âu đã khoan tới lớp băng có tuổi ít nhất 1 triệu 200 nghìn năm, đọc những bọt khí ấy, họ biết được khí hậu trái đất đã thay đổi ra sao, và có thể sẽ thay đổi ra sao, nhân loại đặt thư viện lâu đời nhất của mình ở đáy thế giới Đó là lý do chính thức Nhưng hỏi những người trú đông Họ hiếm khi nói về khoa học Họ nói về sự im lặng Về tiếng băng vỡ vang xa hàng cây số trong một buổi chiều lặng gió Về tiếng thở phì của cá voi bên mạn xuồng Về một bầu trời sạch tới mức giải ngân hà Trông như một vết nước sáng Họ nói về cực quan phương Nam Những dải sáng xanh lục và hồng tím múa trên đầu suốt mùa đông Trong khi cả thế giới không ai nhìn thấy Chỉ vài chục người đứng dưới băng ngửa mặt lên Hãy xếp lại mọi thứ chúng ta đã đi qua Sợi dây căng giữa hai cánh cửa Bến cảng đóng bằng nước biển Quả táo giòn sau mùa đông Người bác sĩ với chiếc gương và lưỡi dao Bữa tiệc giữa đêm cực Bầy chim cánh cụt xoay vòng Để không con nào phải đứng ở rìa quá lâu Một lời hứa của những kẻ thù Và một đứa trẻ sinh ra trên đất không của ai Hãy bỏ hết tiếng ồn, sự tiện lợi, những thông báo điện thoại mà chúng ta sống cùng mỗi ngày Bỏ cả mảnh đất dưới chân và quyền được sở hữu nó Rồi nhìn xem còn lại gì trên mặt băng, công việc, những người đứng cạnh bạn Và một sự im lặng đủ sâu để bạn nghe được chính mình Tôi về nhà sau một mùa đông và mất cả tháng mới quen lại tiếng xe cộ Có người như một cựu trú đông ở McMurdo từ cuối những năm 80, 35 năm sau Vẫn nói rằng nếu được họ sẽ quay lại ngay hôm nay Đó là câu trả lời mà cả lục địa này đã chờ chúng ta Nam cực lấy đi gần như mọi thứ Và trong những gì còn lại Con người tìm thấy một điều mà cuộc sống dễ dàng hiếm khi cho họ Rồi họ dành phần đời còn lại Để tìm cách quay về với nó Vậy nên hãy nhìn vào đêm cực thêm một lần Những ô cửa sổ vàng ấm nhỏ xíu Rải rác trên một đại dương băng Vẫn sáng suốt đêm dài nhất trái đất Chúng chưa bao giờ là để chinh phục nơi này Chúng thuộc về những người đã chọn giữ cho đèn sáng Nam Cực sẽ không bao giờ là của họ Có lẽ vì thế mà họ cứ quay lại Nếu hành trình này chạm tới bạn Hãy để lại một dòng cho mình biết Nếu được sống một mùa đông ở Nam Cực Bạn sẽ mang theo thứ gì? Hẹn gặp bạn ở vùng đất tiếp theo