Cõi Súc Sinh | Tìm Hiểu Thế Giới Quan Phật Giáo Qua Những Lời Dạy Của Đức Phậ

Kính chào quý vị và các bạn đang theo dõi trên kênh Con đường vô ngã Hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu thêm một cõi giới khác trong tam giới Theo lời dạy của Đức Phật, cõi giới duy nhất mà tồn tại chung cảnh giới với cõi người mà con người chúng ta có thể nhìn thấy được, đó là cõi súc sinh Nếu cảm nhận được lợi ích từ những video chia sẻ này Mong quý vị và các bạn ủng hộ kênh bằng cách đăng ký, chia sẻ để lan tỏa nội dung đến nhiều người hơn Xin chân thành cảm ơn quý vị và các bạn Cõi súc sinh Thưa quý vị và các bạn Chúng ta mỗi ngày đều thấy chim, cá, chó, mèo, trâu bò, côn trùng Không ở trong tự nhiên thì cũng trên TV, phim ảnh Nhưng chính sự gần gũi này lại khiến nhiều người trong chúng ta không nhìn ra sự thật lớn rằng đây là một cõi giới tồn tại cùng với cõi người chúng ta trong tam giới Đó là một cõi giới tái sinh trong luân hồi mà bất cứ mỗi người trong chúng ta ai cũng từng đã không ít lần tái sinh vào Một cõi giới mang đặc tính của vô minh, sợ hãi và bất lực Một cảnh giới mà Đức Phật xem là nguy hiểm không kém gì địa ngục Vậy tái sinh ở cõi súc sinh nguy hiểm ở chỗ nào? Cõi súc sinh không phải vì khổ đau khốc liệt như ở cõi địa ngục Cũng không vì cô độc như ngạ quỷ Mà vì một khi đã rơi vào cõi súc sinh Chúng sinh rất khó tạo ra nghiệp thiện đủ mạnh để thoát ra Sự vô minh nặng nề, bản năng thống trị, sợ hãi bao trùm, thiếu trí tuệ và không có khả năng nghe pháp, hiểu pháp Tất cả khiến cho cõi này trở thành vùng lầy của luân hồi, nơi rất dễ đọa xuống nhưng vô cùng khó để trở lại làm người Đức Phật từng nói, được sinh làm người hiếm như đất trên móng tay, còn đọa vào súc sinh nhiều như đất trên trái đất Câu nói ấy không phải để gieo sợ hãi Mà để nhắc nhở chúng ta rằng Sự bất cẩn trong đời sống hàng ngày sống buông lung Mất tam quý, không giữ giới Hành động theo bản năng rất dễ thiết lập cấu trúc tâm của loại xuất sinh Và cuối cùng dẫn ta về đúng với nghiệp ấy Do vậy, hiểu rõ cõi súc sinh Để chúng ta có thể nhìn thẳng vào hậu quả của vô minh Để thấy rằng không có gì quý bằng một kiếp người Mà chúng ta đang có trong tay Phải biết trân trọng kiếp người, giữ giới cẩn thận, tránh các nghiệp xấu ác, biết khởi lòng từ với các loài vật Và quan trọng nhất là không đánh mất khả năng tu tập mà cõi người đang trao cho ta Trong các câu chuyện tiền thân, Đức Phật từng kể đã có vô số kiếp Đức Phật từng tái sinh làm súc sinh Nhưng Ngài mang theo những thiện nghiệp lớn từ trước Nên dù làm súc sinh, Ngài vẫn có tâm chất trực, không làm ác lớn Sau đây, chúng ta sẽ tìm hiểu rõ những nguyên nhân nghiệp dẫn đến cõi súc sinh Thưa quý vị và các bạn, cõi súc sinh không phải do một loại nghiệp duy nhất mang lại Mà là kết quả của một tập hợp các nghiệp bất thiện Trong đó vô minh đóng vai trò gốc rễ, khác với cõi địa ngục và cõi ngạ quỷ Chúng sinh cõi súc sinh sinh khởi khi nghiệp si trổ quả Khiến tâm trở nên mờ tối, yếu kém nên không đủ trí tuệ để sinh lên cõi người và các cõi cao hơn Đức Phật đã nhiều lần nhấn mạnh rằng Vô minh là bóng tối che lấp chúng sinh Khiến họ đọa vào súc sinh Sau đây là những nguyên nhân chính đưa chúng sinh đọa lạc vào cõi súc sinh Nguyên nhân đầu tiên phải nói đến đó là vô minh Vô minh là gốc rễ sâu nhất đưa đến tái sinh vào cõi súc sinh Trong vi diệu Pháp, tâm si là tâm quả bất thiện Chi phối toàn bộ dòng tồn tại của súc sinh Vì chính là vô minh, người sống vô minh sẽ không phân biệt thiện ác, sống theo bản năng, không biết xấu hổ khi làm điều ác, không sợ quả báo và không có trí tuệ để tu tập. Và khi vô minh trở thành trạng thái tâm thường xuyên, nó tạo ra định hướng tái sinh tương ứng, một kiểu môi trường tâm giống loài động vật. Đây là nguyên nhân sâu và phổ biến nhất. Thứ hai là do các ác nghiệp nhẹ đến trung bình. Những ác nghiệp này không đủ nặng để vào địa ngục. Một số nghiệp bất thiện không đủ mạnh để đưa vào địa ngục Nhưng vẫn đủ để kéo tâm xuống cõi thấp Chẳng hạn như các hành động gây đau đớn cho người khác do ngu si Làm điều xấu mà không có chủ ý giết hại Tính tình cục cằn, hung dữ, sống thô lỗ, thích đánh nhau Những nghiệp này không mạnh như sát sinh có ác tâm Nhưng kết hợp với vô minh sẽ dẫn đến cảnh tái sinh vào cõi súc sinh Thứ ba là do nghiệp giết hại động vật, đặc biệt khi thiếu lòng từ Đây là nhóm nghiệp có tính tương ứng mạnh nhất Ai giết động vật thường xuyên, làm nghề đồ tể, đánh bắt cá, chăn nuôi để giết mổ, hành hạ, đánh đập, tra tấn động vật, ăn uống thô bạo, giết trước ăn sau Khi tâm không có từ bi thì nghiệp ấy khiến dòng tâm sau khi chết tìm đến hình thức tồn tại gần với đối tượng mình từng làm hại Đây không phải là sự trả thù mà là sự tương tác nghiệp lực tâm tạo ra một kiểu phản ứng tương tự với hành vi đã gieo Nguyên nhân thứ tư là do tâm cận tử mê mờ là yếu tố quyết định hướng tái sinh Trong rất nhiều trường hợp tâm cận tử đóng vai trò dẫn dắt cõi giới tái sinh Cho nên nếu người hoặc chúng sinh chết trong mê man Hoảng loạn như chết đuối, chết cháy, tâm tối tâm Chết trong tình trạng mất trí Rối loạn bản năng rất dễ sinh làm súc sinh Vì tâm si lúc chết mạnh hợp với loài có tâm si mạnh Nguyên nhân thứ 5 là do sống buông lung theo bản năng Có cấu trúc tâm giống xúc sinh Đây là lý do cực kỳ quan trọng Nhưng ít ai để ý Một người khi sống ăn uống vô độ, chìm đắm dục lạc, không giữ giới, thích quan hệ loạn dục, thỏa mãn thân xác và cả thói quen tham ăn thô bạo, không nghĩ đến tương lai, sống theo bản năng không kiểm soát thì chính đời sống ấy tạo ra cấu trúc tâm rất giống động vật. Khi tâm đã quen vận hành theo bản năng thì lúc cận tử nó dễ rơi xuống mức tâm tương ứng, đó chính là cõi xuất sinh. Nguyên nhân thứ 6 là do các nghiệp vụn vặt tích lũy nhưng kéo dài Không chỉ nghiệp lớn mới quyết định dẫn đến cảnh tái sinh Trong Tăng Chi Bộ Kinh, Đức Phật đã nói Các nghiệp nhỏ nhưng nếu làm thường xuyên thì cũng như giọt nước rơi đầy bình Các nghiệp như nói dối, tham, sân nhỏ, ích kỷ, vô minh liên tục Không chánh niệm tích lại thành quen hướng vô minh đưa về cõi xuất sinh Trong kinh còn nói rõ hơn về thói quen tham ăn vô độ Sống để thỏa mãn miệng lưỡi Thích cướp giật thức ăn Ăn uống không biết đủ Kinh Pali giải thích rằng Những tâm ăn uống thô bạo này Có năng lực kéo tái sinh sang các loài Heo, chó, quạ, chim ăn xác Côn trùng tìm đồ thừa Phật gọi đây là nghiệp tương thích Như vậy, việc tái sinh làm xúc sinh Không phải do nghiệp xấu nặng Mà vì vô minh chi phối đời sống Cõi này xuất hiện khi người và chúng sinh sống trên đời không biết giữ giới, không biết xấu hổ khi làm ác, không có chánh niệm, tâm si dày và thói quen bản năng lớn ác trí tuệ. Do đó, khi chết sẽ bị đọa vào cõi giới có đặc tính si mờ và sợ hãi này. Tiếp theo, chúng ta sẽ tìm hiểu đến cơ chế tái sinh của cõi xuất sinh. Để hiểu sâu về cơ chế tái sinh này, ta phải hiểu cách tâm rời khỏi thân xác và rơi vào thân xuất sinh mới như thế nào. Quý vị và các bạn thân mến, các nội dung của kênh con đường vô ngã bám sát theo tinh thần Phật giáo nguyên thủy Theravada Tinh thần của kinh Nikaya là những bộ kinh chép lại lời của chính Đức Phật Thích Ca Mâu Ni Không pha tạp của các giáo lý Đại Thừa nên nhiều lời dạy nguyên bản của Đức Phật khá khác biệt với giáo lý của Phật giáo Đại Thừa đang phổ biến hiện nay mong quý vị và các bạn lưu tâm để có được cái nhìn đúng đắn và tin theo sự thấy biết của Đức Phật để đi xa hơn trên đường tu và sự hiểu biết của mình Phật khẳng định rằng tái sinh hoàn toàn không phải là sự dịch chuyển linh hồn Mà là dòng danh sắc tiếp tục vận hành theo duyên và nghiệp Khi một kiếp sống kết thúc, kiếp sống khác sinh khởi tức thời Không có sự gián đoạn, không có sự di chuyển Mà chỉ có một quá trình của tâm nương theo nghiệp dẫn đến một cõi giới tồn tại tương ứng Quá trình này diễn ra rất nhanh ngay lập tức dựa trên sự trùng khớp về tầng số nghiệp của các cảnh giới tương ứng Hoàn toàn không có sự dịch chuyển vật lý hay địa lý nào Và Đức Phật cũng khẳng định không có cõi âm sau khi chết Điều này hoàn toàn khác hẳn với quan điểm về cõi âm của một số tông phái Phật giáo đại thừa Mà hẳn nhiều người trong chúng ta cũng đã nghe và tin theo lâu nay Và tôi muốn các bạn phải nắm rõ và nhớ kỹ Điều này sẽ giúp chúng ta đập tan mọi hiểu lầm gây mê tín rất nhiều trong dân gian hiện nay Đó chính là kẻ hở cho những tà thuyết phát triển Do thiếu hiểu biết của người chưa tìm hiểu về chánh pháp của Đức Phật Thưa quý vị và các bạn, thời bây giờ đâu đâu cũng nghe thấy những câu như Đức Phật nói Phật dạy rằng, nhưng tôi thấy rất nhiều trong số đó không phải là lời của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni Vậy Đức Phật họ nói là Đức Phật nào? trong khi chúng ta đang sống trong chánh pháp của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni và nhận Ngài làm người sáng lập của Phật giáo. Và trong Phật sử cũng đã nêu chi tiết về 29 vị Phật quá khứ, hiện tại và tương lai mà Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã từng biết. Mặc dù trước đó cũng đã có vô lượng Đức Phật xuất hiện, nhưng các Đức Phật xuất hiện cách nhau thời gian rất xa, gần nhất thì cũng hàng chục triệu năm. nên giáo pháp của một vị Phật trên thế gian có thể nói là độc nhất chứ không thể có nhiều thứ giáo pháp của nhiều Đức Phật tồn tại cùng một lúc đâu thưa quý vị và các bạn. Sở dĩ tôi nói sâu như vậy Để mỗi người trong chúng ta nhìn nhận đúng Để tìm về với chánh pháp Cũng rất vui mừng rằng Gần đây cũng có nhiều kênh hướng đến chánh pháp nguyên thủy rất tốt Nhưng tôi thấy một số trong họ Đã vô tình nhuộm trong tâm một ít tâm sân Và ngã mạn khi cho rằng Những tông phái khác là ngoại đạo Việc của chúng ta là hãy học tập để tăng sự hiểu biết Có chánh kiến mà thấy chánh pháp để sống Và tu cho đúng với lời Phật dạy mà thôi Đừng để tâm sinh phân biệt Ngã mạn vô tình dẫn đến lạc lối Giờ chúng ta hãy quay trở lại Vấn đề về cơ chế tái sinh, cõi súc sinh Cõi súc sinh là kết quả của tâm bất thiện Và vô minh trổ quả Nếu không có các trọng nghiệp thường kéo chúng sinh xuống địa ngục thì cõi xuất sinh thường bị dẫn dắt do tâm cần tử Khi ấy, tâm cận tử quyết định hướng tái sinh Trong vi diệu Pháp, Phật dạy tiến trình cần tử gồm ba khả năng do nghiệp do cảnh tái sinh và do nghiệp tướng Khi một người sắp chết, đời sống vật lý rút dần các ký ức và nghiệp nổi lên một loại tâm thiện hoặc bất thiện khởi lên cuối cùng Nếu tâm cuối cùng, tức là tâm cận tử rơi vào mê mờ, hoảng loạn, khao khát bản năng, nghiệp ác nhẹ do vô minh, thì nó sẽ tạo đường dẫn tương hợp với loại xuất sinh, nơi mà si là tâm thống trị, trường hợp này quá trình cận tử và tái sinh là do nghiệp Trong nhiều kinh, Đức Phật kể rằng, có người thấy hình ảnh loài vật, thấy cảnh rừng rú, nghe tiếng gầm, tiếng động vật, thấy bản năng dục lạc mạnh trỗi lên, đó chính là cảnh tái sinh Nó là sự mở ra của nghiệp cho thấy tâm này sắp đi vào hình thức sống như thế Đây là quá trình cận tử và tái sinh do cảnh tái sinh Còn trường hợp nếu cảnh tái sinh là hình tượng chi tiết của loài động vật Thì dòng tâm sau đó sẽ tương thích với thân của loài súc sinh ấy Những hình ảnh xuất hiện lúc hấp hối ấy được Phật gọi là nghiệp tướng Khi thân người chấm dứt, tâm cuối cùng rơi Ngay khoảnh khắc đó, một tâm tái sinh khởi lên trong một hình thức sống mới Không có linh hồn chạy từ người sang thú, không có gì di chuyển cả Mà chỉ có nghiệp dẫn đến tạo điều kiện cho tâm bám vào cảnh tương ứng Tùy theo nghiệp và duyên mà giống loài và hình dạng của súc sinh được quyết định khi tái sinh Nghiệp quyết định cõi và loài còn di truyền Vật thực, môi trường quyết định hình tướng cụ thể Đó chính là duyên Ví dụ, nếu một chúng sinh tái sinh làm thân một con bò Thì nghiệp chung dẫn đến rơi vào loài bò Nghiệp riêng dẫn đến quyết định mạnh, yếu, sống hoang dã hay làm vật nuôi Còn các yếu tố như di truyền dẫn đến quyết định màu lông, kích thước, chức năng và môi trường dẫn đến ảnh hưởng sự phát triển Đó là duyên Chúng sinh cõi súc sinh không nhớ các kiếp trước Nhưng chúng kế thừa khuynh hướng tâm của kiếp cũ Si mạnh, bị bản năng chi phối Thường phản ứng nhanh không suy xét, sợ hãi Không phân biệt thiện ác, sống buông lung Nên điều đó đã tạo nên đặc tính chung của các loài vật Đặc điểm tâm của cõi súc sinh hay còn gọi là danh uẩn Nếu thân súc sinh là biểu hiện của nghiệp si trong hình tướng vật lý Thì tâm của chúng là mặt khác của cùng một tiến trình Dòng tâm quả bất thiện vận hành trong điều kiện mù mịt, thiếu ánh sáng trí tuệ Trong vi diệu Pháp, tâm súc sinh được mô tả khá đơn giản Tâm của chúng là tâm thức thô, yếu, bị chi phối mạnh bởi bản năng Và vận hành dưới sự dẫn dắt của si Ở các loài súc sinh, nhận thức thô và hẹp, không có khả năng phân biệt thiện ác Tâm bị bản năng dẫn dắt hoàn toàn Phần lớn đời sống của súc sinh diễn ra Dưới tác động của bản năng Bản năng sợ hãi Bản năng giao phối Bản năng chiếm giữ Bản năng săn mồi hoặc chạy trốn Tâm sợ hãi luôn thường trực Và nỗi sợ này không đi kèm sự hiểu biết Nó là sản phẩm của tâm si Của vô minh Vì thế, sự sợ hãi ấy không dẫn đến trí tuệ hay sự phản tỉnh Mà chỉ khiến chúng phản ứng theo thói quen chạy trốn, trốn tránh hoặc tấn công trước Và đặc biệt là tâm của súc sinh ít có khả năng sinh thiện mạnh Nên khó tạo nghiệp để thoát khỏi cõi này Trong vi diệu Pháp, muốn sinh nghiệp thiện mạnh cần có trí, có ý thức về hành động Súc sinh không có điều đó Chúng có thể sinh tâm thiện nhỏ như thương con, trung thành với chủ, giúp đỡ đồng loại Nhưng các tâm thiện ấy yếu và thường không đủ điều kiện để trở thành nghiệp thiện mạnh Có sức đưa họ lên cõi cao hơn nhanh chóng Muốn thoát cõi này, chúng sinh cõi súc sinh phải nhờ vào nghiệp thiện cũ từ những kiếp người đã qua Khi thiện nghiệp ấy chín mùi thì tái sinh sang cảnh giới cao hơn Đây chính là lý do Đức Phật dạy rằng Một khi đã rơi vào súc sinh Rất khó tự tu tập để thoát Tâm súc sinh không nhớ kiếp trước Nhưng nó mang theo khuynh hướng tâm từ những kiếp trước như Tâm si mạnh, tâm phạm phu, tâm bám chấp vào bản năng Thiếu tâm quý, thiếu chánh niệm, thiếu trí tuệ Dòng tâm này tiếp tục tạo quả báo tương ứng Khiến chúng sinh cõi này dễ tiếp tục trôi lăn Trong các cõi thấp nhiều kiếp liên tiếp Cho đến khi một nghiệp thiện lớn từ quá khứ trổ ra Mới có thể giúp họ tái sinh lên cõi người hoặc cõi trời Cõi súc sinh được liệt vào cõi khổ trong luân hồi Cùng với địa ngục, ngạ quỷ là hai cõi khổ sâu nhất Súc sinh là cõi khổ kế tiếp Tuy không dữ dội như địa ngục Cũng không kéo dài lê thê Và dày vò trong cô độc như ngạ quỷ Nhưng nỗi khổ của xuất sinh là nỗi khổ của sự sợ hãi Khổ ở đây không chỉ xuất hiện trong khoảnh khắc nguy hiểm Mà len lỏi vào toàn bộ quá trình sinh tồn Từ khi mở mắt chào đời đến khi kiệt sức mà chết Khổ của súc sinh đến từ bốn nguồn lớn đó là môi trường, thân thể, các loài mạnh hơn và chính sự vô minh của bản thân. Đó chính là những quả báo tự nhiên của tâm bị vô minh dẫn dắt hoàn toàn. Ngay từ khi sinh ra, nhiều loài vật đã phải đối diện với cái chết. Con non có thể bị mẹ bỏ rơi, bị thú khác ăn thịt, hoặc chết vì lạnh, vì đói, vì bệnh. Khi lớn lên, chúng phải đấu tranh từng ngày để tìm thức ăn, bảo vệ lãnh thổ, tránh kẻ thù và bảo vệ con non Không có phút giây an ổn thật sự, bất kỳ âm thanh lạ, bóng hình lạ, mùi lạ đều có thể là dấu hiệu của cái chết đang đến gần Đây là cái khổ của sự không an toàn, luôn thường trực Một thứ khổ mà còn hơn con người sống trong chiến tranh loạn lạc gấp nhiều lần Vì con người còn có trí, biết được cách phòng vệ Biết cách chữa trị bệnh cho bản thân cho dù là tối thiểu Ngoài ra, Phật cũng nói con người là nguồn gây khổ lớn nhất cho vô số súc sinh Đây là điều rõ ràng nhất vì hầu như ai trong chúng ta cũng nhận thấy được Vì cõi xuất sinh sống chung với cõi người và có các đặc điểm thân vật lý khá giống với con người trong toàn bộ tam giới này Họ có thể bị giết để lấy thịt, lấy da, lấy sừng, lấy mật, bị đánh đập, cưỡng bức lao động, nuôi nhốt trong không gian chật hẹp, đua ngựa, chọi gà để mua vui Chỉ có một số ít được chút tình thương từ con người khi được nuôi làm cảnh hoặc làm bạn như chó, mèo Cho nên trong cuộc sống khi gần với những loài vật hiền lành Không hại người chúng ta hãy biết rủ chút lòng thương để giúp chúng vượt qua sự sợ hãi và đói khát Đó cũng là chúng ta đang làm phước giúp những chúng sinh trong cõi giới gần với mình Vì biết đâu cũng giống như những chúng sinh ngạ quỷ Hoặc những dạ xoa cấp thấp trong vô hình Họ cũng có thể từng là những người có duyên nghiệp với chúng ta đó thôi Trong các cõi giới thuộc tam giới Có lẽ cõi xuất sinh là cõi giới có số lượng Và có số chủng loài phong phú và nhiều nhất Từ các loài trên cạn xuống dưới nước, từ các loài to lớn như cá voi, voi, tê giác đến các loài nhỏ bé như kiến, mối và các loài vi sinh vật phải nhìn dưới kính hiển vi mới thấy được. Khác với cách phân chia của khoa học, Đức Phật phân chia các hữu tình sống trong cõi xuất sinh theo góc nhìn bản chất của nghiệp tái sinh. Đức Phật không nói như khoa học hiện đại phân loại theo di truyền, mà Phật phân loại theo nghiệp và cách tồn tại. Những phân loại trong kinh Pali và chú giải giúp chúng ta thấy rõ sự đa dạng lớn của cõi này Nhưng đồng thời cũng thấy được một điểm chung là Tất cả đều bị chi phối bởi vô minh, bản năng và sự sợ hãi Những loài sống dưới nước như biển cả, sông hồ, đầm lầy Là nơi cư trú của vô số chúng sinh, cá, tôm, cua, rùa Các loài giáp xác cũng như những loài ăn thịt lớn dưới lòng đại dương Trong kinh, Đức Phật mô tả đời sống dưới nước là đời sống của sự tranh đấu liên tục Loài lớn ăn loài nhỏ, loài nhỏ bị rình rập từng phút, luôn phải di chuyển để sống còn Nước sâu tượng trưng cho tâm vô minh dày, vì ở đó ánh sáng trí tuệ, ánh sáng của sự hiểu biết hầu như không len vào được Những hữu tình dưới nước ít tiếp xúc với cõi người và đời sống của chúng là vòng lặp của đói, sợ hãi và trốn chạy Những loài sống trên đất gồm có các loài sống hoang dã và các loài phụ thuộc vào con người Loài hoang dã như voi, hổ, sư tử, hươu nai, trăn, khỉ, cáo Sống trong sự tranh giành lãnh thổ, tìm kiếm thức ăn, bảo vệ đàn và tránh kẻ thù Chúng có sức mạnh hơn loài nhỏ nhưng vẫn sống trong bất an, nỗi sợ bị săn, sợ đói, sợ bệnh, sợ thời tiết Khổ của chúng tuy có bớt hơn những loài nhỏ bé và yếu thế Nhưng vẫn nằm dưới bóng vô minh sâu dày Loài phụ thuộc con người như heo bò, gà vịt, chó mèo Lại chịu một loài khổ khác Đó là bị con người chi phối gần như hoàn toàn Dù được chăm sóc, cho ăn Nhưng chúng không có tự do thật sự và tùy nghiệp riêng Mà chúng có thể bị giết mổ, bị đánh đập, bị khai thác sức lực Hoặc bị bỏ rơi bất cứ lúc nào Đời sống của cả hai nhóm này đều thể hiện quả báo của tâm si Mỗi hành động là phản xạ bản năng Không có trí tuệ dẫn đường và luôn bị thế giới bên ngoài chi phối Những loài bé nhỏ ly ti như kiến, ruồi, muỗi, mối, sâu bọ, vi sinh vật Là thế giới rộng không thể tưởng tượng Dù kích thước nhỏ, chúng vẫn có tâm, có cảm thọ, có sợ hãi, có phản ứng theo môi trường Sự sống của chúng vô cùng ngắn ngủi và mong manh Bị dập tắt dễ dàng bởi môi trường hoặc bởi con người Mà chính chúng cũng không biết lý do vì sao mình chết Những loài này thể hiện rõ nhất bản chất vô minh cực mạnh Đời sống của chúng là chuỗi hành động không ý thức Gần như hoàn toàn tự động Đây là những dạng nghiệp si sâu dày nhất trong cõi xuất sinh Những loài bay, chim chóc, dơi thoạt nhìn có vẻ tự do Nhưng thật ra chúng cũng sống trong cảnh khổ Chúng phải bay xa để tìm thức ăn, phải tránh chim, thú săn mồi, phải tìm nơi an toàn để đẻ trứng Và luôn đối diện với gió bão, thời tiết bất thường Sự tự do của chúng chỉ là ảo tưởng khi nhìn từ xa Còn bên trong là đời sống rất mỏng manh, dễ mất mạng Chỉ vì một cơn gió lớn hay một con thú rình rập Kinh mô tả những loài biết bay như những hữu tình nhẹ, nhanh Nhưng vẫn bị bản năng chi phối mạnh và không có khả năng phát triển trí tuệ Những loài hung dữ như hổ, báo, sư tử, cá sấu, rắn độc Là các loài gắn với nghiệp sân kết hợp với vô minh chi phối Không đủ sân để rơi vào địa ngục Nhưng đủ để tạo ra đời sống luôn mang tính tấn công, phòng thủ Chúng mạnh nhưng cũng sống trong sợ hãi không kém các loài yếu hơn Vì sự mất cảnh giác chỉ trong một khoảnh khắc đều có thể dẫn đến cái chết Như vậy, dù chia thành nhiều loài theo môi trường sống hay theo đặc tính sống Thì tất cả xuất sinh đều chung một bản chất Bị vô minh che phủ, bị bản năng dẫn dắt, bị sợ hãi chi phối Và bị môi trường hoặc kẻ mạnh hơn áp bức Mỗi loại là một hình ảnh khác nhau của nghiệp si Hiển lộ trong những điều kiện sống khác nhau Thưa quý vị và các bạn Khi nghe đến đây ta thấy cõi súc sinh Có số lượng cực kỳ lớn trong tam giới với vô số loại Trong thực tế số lượng con người trên trái đất Chỉ bằng một phần nhỏ của loài kiến mà thôi Chứ chưa nói đến các loài vi sinh vật Còn nhiều hơn kiến và mối bội phần Điều này chúng ta phải tự hiểu rằng Để tái sinh làm người Và các cõi giới cao hơn khó đến mức nào Và cõi súc sinh là cõi dễ rơi vào nhất Trong tất cả các cõi giới Nên điều mà chúng tôi Những người tạo nội dung rất mong tất cả mỗi người Dù có giàu sang sung sướng cỡ nào Thì cũng đừng nên tham đắm dục lạc Hưởng thụ và làm tổn hại chúng sinh Hãy giữ cho mình một đời sống lành mạnh với tâm từ rộng lớn Đó là con đường giúp chúng ta tránh những đường khổ trong tương lai của mình Tại sao súc sinh không thể nhận hồi hướng? Trong các cõi thấp là chỉ có một số loại ngạ quỷ Và các loại dạ xoa cấp thấp có thể nhận được phước hồi hướng từ người sống Điều này khiến nhiều người thắc mắc là tại sao ngạ quỷ Vốn chịu khổ rất nặng lại nhận được phước Trong khi súc sinh là một cõi gần loài người nhất lại không thể Câu trả lời là vì tâm súc sinh thiếu vi tế Để cảm nhận được phước hồi hướng Ngay cả khi được đối xử tử tế và loài vật có cảm nhận được ví dụ như Con chó mừng vì được ăn, con mèo thích vì được vuốt ve Nhưng niềm vui ấy không phải hoan hỷ của thiện tâm Mà chỉ là phản ứng bản năng, không phải tâm thiện có ý thức Do đó, phước không thể đi vào dòng tâm của chúng Trong vi diệu pháp, tâm được chia thành Tâm cực thô đối với chúng sinh địa ngục Tâm thô đối với súc sinh Tâm vi tế dành cho ngạ quỷ có tri giác Tâm thiện, bất thiện, duy tác của con người Và tâm rất vi tế của chư thiên Ngạ quỷ và các dạ xoa cấp thấp Có tâm vi tế hơn súc sinh Dù có thể khổ hơn Điều này giải thích vì sao họ nhận phước hồi hướng còn súc sinh thì không Thời gian tồn tại trong cõi xúc sinh Đức Phật không cho một con số tuyệt đối nào về tuổi thọ chuẩn của các loài Vì tuổi thọ ấy phụ thuộc vào nghiệp riêng của từng hữu tình Có loài sống hàng trăm năm, nhưng cũng có loài sống chỉ tính bằng ngày, bằng giờ Có con vật chết chỉ sau vài ngày, có con sống vài tháng, vài năm, thậm chí nhiều chục năm Tất cả đều không phải ngẫu nhiên, đó là quả báo chính xác của từng loài nghiệp Một điều quan trọng phải hiểu, sự tồn tại trong cõi xúc sinh là một giai đoạn nghiệt ngã của vô minh Và vì vậy, thời gian ở đó thường kéo dài không chỉ một đời mà có khi rất nhiều đời liên tiếp Chúng sinh phải ở lâu trong cõi này là thọ nghiệp si Cho nên khi nguồn năng lượng của nghiệp si cạn mới có thể thoát ra được Thời gian tồn tại trong cõi xúc sinh tùy thuộc hoàn toàn vào nghiệp Đời sống dài hay ngắn, khổ đau hay dễ chịu, được con người bảo hộ hay bị săn đuổi Tất cả đều là kết quả của nghiệp quá khứ Kinh Pali có ghi chép lại rằng Nghiệp sát khiến tái sinh làm loài yếu hay bị giết Nghiệp tham ăn khiến tái sinh làm loài luôn đói khát Nghiệp sân khiến tái sinh làm loài hung dữ, đời sống đầy tranh chấp Nghiệp si khiến tái sinh thành những loài nhỏ, nhận thức mỏng manh Nghiệp bố thí nhỏ có thể khiến tái sinh làm vật nuôi được chăm chút trong nhà Nghiệp tà kiến khiến tâm mê mờ nặng nề, khó thoát cõi này Phần lớn xúc sinh tái sinh liên tục trong cõi này nhiều lần Vì sao? Vì trong đời sống xúc sinh rất khó phát sinh nghiệp thiện mạnh Các thiện nghiệp nhỏ như tình thương con, sự trung thành Giúp đồng loại có giá trị nhưng rất yếu và không đủ lực để chuyển cõi giới khác Muốn thoát khỏi cõi xúc sinh, một hữu tình phải đợi nghiệp thiện cũ từ kiếp người trổ quả Hoặc nghiệp ác gây nên sự rơi vào súc sinh trả xong Do đó, phần lớn súc sinh không thoát ngay trong kiếp hiện tại Chúng có thể sinh làm loài mạnh hơn hoặc yếu hơn hoặc loài khác Nhưng vẫn trong cùng một cõi Một số loài được sinh làm vật nuôi là do thiện nghiệp nhỏ trong quá khứ Kinh không phủ nhận sự khác biệt giữa loài hoang dã đầy nguy hiểm và loài được con người bảo bọc Một số loài được nuôi trong nhà, được chăm sóc như chó, mèo, bò, trâu, chim cảnh Là do thiện nghiệp nhỏ trong các kiếp trước như từng giúp đỡ người khác, từng bố thí nhỏ, từng có tâm từ, từng giữ giới một phần Nhưng vì thiện nghiệp ấy không đủ lớn, họ vẫn rơi vào súc sinh, chỉ là rơi vào dạng ít tổn hại hơn Đây vẫn là cảnh giới vô minh, vẫn có khổ và vẫn khó thoát Tại sao súc sinh không thể nhận hồi hướng phước để thoát cõi? Vì phước không chạy đến ai cả Nó chỉ đến khi người nhận nhớ người cho phước, hướng tâm đến họ, khởi hoan hỷ Súc sinh không có khả năng này Do đó, hồi hướng không giúp chúng thoát khỏi cõi giới Bây giờ, chúng ta hãy đi sâu tìm hiểu các loại nghiệp làm đoạt cõi súc sinh các bạn nhé Đức Phật giảng rất rõ Không có ai phán xét để đẩy chúng sinh vào súc sinh Không có án phạt, không có đày đọa Không có quyền lực vô hình đứng sau Chỉ có nghiệp chính là những hành động lời nói Và ý nghĩ trong quá khứ Đã đưa dòng tâm tái sinh vào cảnh giới tương ứng với bản chất của cõi giới Cõi súc sinh là quả báo của nghiệp si Mà tâm si chính là biểu hiện của vô minh Khi tâm rơi vào trạng thái vô minh, thiếu sáng suốt, bị bản năng điều khiển, thiếu tâm quý, thiếu chánh niệm và mất khả năng phân biệt đúng, sai ở mức đủ để duy trì một đời sống con người. Để hiểu chính xác điều gì làm đọa xuống cõi súc sinh, chúng ta phải nhìn thẳng vào bản chất tâm đã cấu thành nên cõi súc sinh. Thứ nhất, nghiệp vô minh là căn nguyên lớn nhất của sự đọa lạc. Trong ba loại độc tham, sân si, Đức Phật xác nhận Si là độc tố dẫn xuống cõi súc sinh mạnh nhất Si không chỉ là ngu dốt, thiếu học thức như cách nghĩ thông thường Mà si hay vô minh trong kinh điển Có nghĩa là mê muội, không hiểu nhân quả Không phân biệt thiện ác, sống buông lung theo bản năng Không biết hổ thẹn, không biết tự xét lỗi Không biết giữ giới, không quan tâm đến hậu quả hành động Và phóng tâm theo dục vọng nhất thời Khi những tâm si ấy được lặp đi lặp lại trong nhiều kiếp sống Nó tạo ra khuynh hướng tái sinh đúng với bản chất của loài súc sinh Sống theo bản năng, không có trí tuệ dẫn đường Đức Phật đã nói rất thẳng trong kinh Người si khi thân hoại mạng chung sinh vào loài súc sinh Thứ hai, nghiệp tà kiến là một trong những nhân mạnh nhất dẫn vào cõi xuất sinh Tà kiến là căn gốc của si đó là phủ nhận nhân quả, phủ nhận thiện ác, chấp rằng không có tái sinh, tin rằng hành động không sinh quả, coi thường người có giới và sống bất chấp hậu quả. Một người sống với tà kiến mạnh thì dù có tạo chút phước nhỏ, khi chết vẫn dễ rơi vào súc sinh, vì tà kiến đã làm méo mó toàn bộ cấu trúc tâm, khiến nó không đủ điều kiện tái sinh làm người hoặc các cõi giới cao. Thứ ba, nghiệp lười biếng. Buông lung là nghiệp sống như súc sinh ngay khi còn làm người. Có những người sống buông thả, chỉ chạy theo ăn ngủ, dục vọng, thiếu ý thức đạo đức, không biết giữ giới, không có sự tự trọng, sống phó mặc cho bản năng, để tâm chìm trong mê, không biết lo xa, không có tâm tự, Đức Phật gọi những hạng người này là súc sinh giữa đời người, khi chết, cấu trúc tâm hình thành từ đời sống buôn lung ấy, kéo họ xuống đúng nơi tương ứng Trong vi diệu Pháp, đây gọi là tâm sở phóng vật kết hợp với si, tạo nên nghiệp dẫn vào cõi này Thứ tư, nghiệp tàn nhẫn, nhưng không đủ nặng để vào địa ngục Đây là một dạng nghiệp khác, khiến hữu tình vào súc sinh là bạo hành, ác độc, nhưng mức độ không đủ để dẫn vào địa ngục Những người đánh đập vợ con, hành hạ động vật, thích gây đau đớn, sống bằng nghề giết hại nhưng không mang tâm sân cực mạnh, chiếm đoạt quyền lợi người yếu, dùng sức mạnh để áp bức Những nghiệp này thường đưa đến đời sống súc sinh, làm loài yếu bị lấn hiếp, làm loài bị giết thịt hoặc làm loài sống trong nỗi sợ thường xuyên Đây là quả báo đối xứng, ai tạo sợ hãi sẽ nhận lại sợ hãi, ai gây tổn hại sẽ nhận thân dễ bị tổn hại Thứ năm, nghiệp sống phóng vật trong dục, đam mê khoái lạc không kiểm soát Những người sống chỉ để hưởng dục, hưởng thụ từ sáng đến tối chìm trong Ăn uống vô độ, dục tính buông thả, giải trí triền miên, không biết tiết chế thân, khẩu, ý Tâm họ trở nên gần giống tâm súc sinh, chỉ biết hưởng thụ khoái lạc, không biết hướng thượng Nghiệp ấy đưa họ trở lại đúng nơi mà bản năng là động lực chính Nơi trí tuệ không có cơ hội phát triển Đó là cõi súc sinh Thứ sáu, nghiệp thiếu tàm, quý Hay còn gọi là vô tàm, vô quý Đây là hai phẩm chất đạo đức rất quan trọng trong Phật giáo nguyên thủy Tàm tức là biết xấu hổ khi làm điều sai Quý nghĩa là biết sợ hậu quả của hành động sai Người không có tàm quý sẽ làm điều ác mà không thấy ngại, nói dối không thấy xấu, làm việc vô đạo đức mà không sợ quả báo. Đức Phật nói rõ rằng, người không có tạm quý sống như xuất sinh, vì tạm quý là ranh giới giữa loài người và loài vật. Khi tâm mất hai yếu tố này, dòng tâm rất dễ tái sinh ngay vào cõi súc sinh. Vậy tại sao một số người từng làm việc thiện nhưng vẫn bị đọa vào cõi súc sinh? Điều này nhiều người thắc mắc Nhưng vi diệu Pháp giải thích rất rõ Một con người có thể làm chút việc thiện Nhưng đồng thời sống đầy vô minh Buông lung, tà kiến Sống không giữ giới Sống chỉ lo hưởng dục Thì khi cận tử Tâm sẽ không trụ trên nghiệp thiện yếu Mà rơi vào nghiệp vô minh mạnh Kéo vào cõi súc sinh Đây là lý do Đức Phật dạy Tâm cận tử quyết định rất lớn đến tái sinh Tại sao rơi vào cõi súc sinh dễ nhưng thoát ra lại rất khó Nhìn bên ngoài, loài vật sống đơn giản Nhưng nhìn bằng tuệ nhãn Đức Phật thấy tâm chúng si mạnh Trí tuệ bị che dày, bản năng chi phối mọi hành động Khó tạo thiện nghiệp lớn, khó sinh tâm tỉnh thức Đó chính là lý do Đức Phật dạy rơi vào cõi súc sinh rất dễ Nếu người sống buông lung nhưng thoát khỏi nó thì vô cùng khó khăn Trong vi diệu Pháp, Đức Phật chỉ ra hai thời điểm để chúng sinh cõi xuất sinh thoát ra khỏi cõi giới đó là Nghiệp thiện lớn từ quá khứ chín muồi Khi thiện nghiệp mạnh của nhiều kiếp trước trổ đúng thời Nó kéo hữu tình ra khỏi cõi súc sinh và đưa lên cõi người hoặc cõi trời Điều này giống như một hạt giống tốt bị vùi trong bùn qua nhiều mùa mưa Cuối cùng gặp đủ duyên thì trồi dậy Và một trường hợp khác là ác nghiệp dẫn vào cõi súc sinh trả xong Khi nghiệp ác đã tạo ra đời sống xuất sinh được tiêu trừ hoàn toàn Nghĩa là quả báo của nó đã trả đủ Thì dòng tâm sẽ được dẫn ra cõi khác tùy theo nghiệp còn lại Một số loài súc sinh có duyên tái sinh làm người nhanh hơn Không phải loại nào cũng bị kẹt lâu như nhau Những loài gần gũi con người như chó, mèo, bò, trâu, ngựa Đôi khi có tâm trung thành, tâm biết ơn, tâm hướng về con người, tâm dựa dẫm trong sự thân thiện Những tâm này không đủ để tạo nghiệp thiện mạnh Nhưng đủ để khơi lại những thiện nghiệp cũ trong dòng tâm Khiến các nghiệp ấy dễ trổ hơn Do đó, một số loài vật nuôi thoát khỏi súc sinh nhanh hơn các loài hoang dã Không phải vì con người giúp họ Mà vì duyên sống gần con người gợi đúng môi trường cho nghiệp thiện cũ chín muồi Quý vị và các bạn vừa lắng nghe video nói về cõi súc sinh Với một lời nhắc nhở sâu sắc rằng Khi vô minh dẫn đường, chúng ta dễ đánh mất phẩm chất con người Dễ lạc lối và rơi vào khổ cảnh Chúng ta phải hiểu để không sợ Mà để biết trân trọng từng giây phút được làm người Biết giữ những tâm hành thiện lành trong cuộc sống này Xin cảm ơn quý vị và các bạn đã theo dõi nội dung video đến tận giờ phút này Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật