Tóm Tắt Cuộc Đời Bạch Khởi - 40 Vạn Quân Triệu Không Biết Đối Thủ Là Ai

Mùa hè năm 260 trước công nguyên, một viên tướng trẻ phi ngựa vào doanh trại quân Triệu ở Trường Bình, vùng đồi núi nay thuộc tỉnh Sơn Tây. Ông tên là Triệu Quát, con trai của danh tướng Triệu Sa, và trong tay ông là ấn tướng vừa được vua Triệu trao. Việc đầu tiên Triệu Quát làm là bỏ hết điều lệnh cũ, thay hết những viên quân lại mà người tiền nhiệm đã đặt. Người tiền nhiệm ấy là Liêm Pha, lão tướng lừng danh nhất nước Triệu Người suốt mấy tháng trời chỉ đắp lũy, đóng cửa, mặc cho quân Tần khiêu chiến thế nào cũng không ra Triệu Quát không ngồi sau lũy, ông mở cửa, đem quân ra đánh Và quân Tần chạy, lính Tần quay lưng tháo lui Quân Triệu đuổi theo qua những sườn đồi, những khe suối Đuổi thẳng tới chân lũy của đối phương Cả nước Triệu đã chờ cảnh này suốt mấy tháng Nhưng có một điều Triệu Quát không biết Mà cả nước Triệu khi ấy cũng không ai biết Người cầm quân bên kia lũy đã đổi Và trong doanh trại Tần đang có một mệnh lệnh Kẻ nào dám nói ra tên vị tướng mới Chém Cái tên bị cấm ấy là Bạch Khởi Quân Triệu dừng lại trước lũy Tần Lũy cao, dày Quân Triệu đánh mãi mà không vào được Cũng lúc ấy, trên những ngọn đồi Hai bên con đường quân Triệu vừa đi qua Bắt đầu hiện ra những lá cờ không phải của nước Triệu Vì sao nước Tần phải giấu một vị tướng như giấu một lưỡi dao trong tay áo Và hơn 40 vạn người lính Triệu đang đứng giữa những ngọn đồi kia Rồi sẽ có bao nhiêu người được trở về nhà Muốn hiểu, phải quay lại 2 năm trước Ở kinh đô Hàm Đan của nước Triệu Vào một đêm nhà vua nằm mộng Năm 262 trước công nguyên Vua Triệu còn trẻ, mới ở ngôi được 4 năm Một đêm, ông mơ thấy mình mặc một tấm áo may bằng hai màu khác nhau, cưỡi rồng bay lên trời, nhưng chưa tới nơi thì rơi xuống. Rồi ông thấy trước mặt mình là những núi vàng, núi ngọc chất cao. Sáng ra, vua gọi viên quan coi việc bói toán tới hỏi. Người ấy nói, tấm áo hai màu là điểm tàn khuyết, cưỡi rồng bay lên mà không tới trời là có khí thế mà không có thực, còn thấy núi vàng, núi ngọc chất đống là điểm lo. Ba ngày sau, một sứ giả từ phía Tây tới Hàm Đan Người ấy được cử đi bởi Phùng Đình, viên quan đứng đầu quận Thượng Đảng của nước Hàn Thượng Đảng là một vùng cao nguyên, nằm kẹp giữa ba nước Tần, Hàn và Triệu Núi bao bốn phía, ai giữ được nó thì nhìn xuống được cả đồng bằng bên dưới Sứ giả mang tới một lời đề nghị mà không vị vua nào dễ dàng từ chối Phùng Đình xin dâng toàn bộ 17 thành của Thượng Đảng cho nước Triệu Vì sao một viên quan nước Hàn lại đem đất của vua mình đi dân cho nước khác? Câu trả lời nằm ở một cái tên mà người Triệu đã nghe nhiều lần Hai năm trước đó, Bạch Khởi đánh vào đất hình của nước Hàn Phá 5 thành, chém 5 vạn đầu Năm sau, ông đánh xuống vùng Nam Dương Cắt đứt con đường men theo chân dãy núi Thái Hàn Rồi ngay năm này, ông dẫn quân đánh thành Giả Vương Và Giả Vương mở cửa đầu Hàn Ba năm, ba lần ra quân Và lần nào cũng nhắm vào những con đường Giả Vương nằm đúng trên con đường nối thượng đảng với phần đất còn lại của nước Hàn Thành mất, thượng đảng bị cắt rời ra như một cánh tay lìa khỏi thân Vua Hàn sợ, định đem thượng đảng dâng luôn cho Tần để cầu yên Nhưng Phùng Đình không chịu Ông bàn với dân trong quận rằng Đường về Kinh Đô đã đứt Quân Tần mỗi ngày một tiến Nước Hàn không thể cứu Chi bằng đem cả thượng đảng về với Triệu Triệu nhận đất thì Tần ác giận mà đánh Triệu Triệu bị đánh thì ác phải thân với Hàn Hai nước hợp lại, may ra mới chống được Tần Món quà 17 thành kia, ngay từ đầu, đã được gói kèm một cuộc chiến Vua Triệu đem việc ra bàn Người lên tiếng Trước là Bình Dương Quân Một người trong hoàng tộc nước Triệu Thánh nhân xem cái lời không có cớ là mối hòa lớn Tần gặm dần đất Hàn như tằm ăn lá Cắt đứt ở giữa Đã coi Thượng Đảng như vật nằm sẵn trong tay Người hàng không dân cho Tần Mà dân cho ta Là muốn đẩy tai họa sang nước Triệu Tần chịu vất vả mà Triệu ngồi hưởng lợi Nước mạnh còn không làm thế được với nước yếu Huống hồ nước yếu lại muốn làm thế với nước mạnh Người lên tiếng tiếp theo là Bình Nguyên Quân, cũng trong hoàng tộc, người nổi tiếng khắp các nước vì nuôi hàng nghìn môn khách trong nhà Ông nói ngược lại rằng, phát cả trăm vạn quân đi đánh, ròng rã mấy năm trời, chưa chắc đã lấy được một thành Nay không tốn một mũi tên mà được 17 thành, đó là cái lợi lớn, không thể bỏ Vua Triệu nghe theo Bình Nguyên Quân và nước Triệu nhận Thượng Đảng Bình Nguyên Quân được cử tới nhận đất, mang theo cả tước phong cho Phùng Định Phùng Đình rơi nước mắt, nói mình đã mắc ba điều bất nghĩa Giữ đất cho chủ mà không giữ nổi Chủ muốn dân đất cho Tần mà mình không nghe Rồi lại đem đất của chủ đi đổi lấy bổng lộc Người dân đất khóc, còn người nhận đất thì mừng Ở Hàm Đan khi ấy, có lẽ không mấy ai nhớ tới giấc mộng ba ngày trước Cũng không mấy ai nghĩ kỹ xem người đã cắt rời Thượng Đảng ra khỏi nước Hàn là ai Mà người Triệu không phải không biết Bạch Khởi Bạch Khởi là người đất Mi của nước Tần Sử chỉ ghi gọn rằng ông giỏi dùng binh, phụng sự vua Tần Chiêu Vương Còn cha mẹ là ai, thuở nhỏ ra sao thì không một dòng nào nhắc tới Ông lên bằng những trận đánh Ở nước Tần thời ấy, theo luật do thương ưởng đặt ra từ mấy đời vua trước Người lính lấy được đầu quân địch thì được thưởng tước, thưởng ruộng, thưởng nhà Công lao được đo bằng số đầu, nên sử nước Tần ghi chiến công cũng bằng số đầu Người đưa Bạch Khởi lên cầm quân là Nhương Hầu, cậu ruột của vua Tần, và là người nắm quyền lớn nhất triều Tần những năm ấy. Mối quan hệ với người tiến cử này, về sau, sẽ âm thầm đi theo Bạch Khởi tới tận cuối đời. Hơn ba chục năm trước, ở Y Khuyết, ông phá liên quân của hai nước Hàn và Ngụy, sử chép chém 24 vạn đầu, bắt sống cả chủ tướng. Rồi ông đánh sâu vào nước Sở ở phương Nam Lấy luôn Kinh Đô Dĩnh Đốt lăng mộ các đời vua Sở ở Di Lăng Khiến vua Sở phải bỏ chạy về phía đông Có sách đời sau còn chép rằng Trước khi tới Kinh Đô Dĩnh Ở thành Yên Ông cho đắp đập dẫn nước sông tràn vào Người trong thành chết tới mấy chục vạn Chuyện ấy sử đời Hán không ghi Nên chỉ có thể nói là tương truyền Sau trận ấy Vua Tần phong cho ông tước Vũ An Quân Và người Triệu có một lý do riêng để nhớ cái tên này Năm 273 trước công nguyên, quân Triệu cùng quân Ngụy đánh nước Hàn ở Hoa Dương, Bạch Khởi đem quân tới cứu, đánh tan liên quân, rồi dồn 2 vạn lính Triệu xuống sông Hoàng Hà. Không ai trong 2 vạn người ấy trở về, nhưng nước Triệu cũng có lý do để tin rằng quân Tần không phải không thể đánh bại. Năm 269 trước công nguyên, quân Tần vây thành Ác Dữ của Triệu. Các tướng đều nói, đường xa, núi hiểm, khó mà cứu kịp. Riêng Triệu Sa nói một câu mà về sau người ta còn nhắc mãi Đường xa mà hiểm hẹp, ví như hai con chuột đánh nhau trong hang Con nào gan hơn thì con ấy thắng, ông dẫn quân đi và phá tan quân Tần Người cầm quân Tần ở Ác Dữ không phải Bạch Khởi Nhưng chiến thắng ấy đủ để Triệu Sa được phong làm mã phục quân Ngang hàng với Liêm Pha và Lạng Tương Như Và đủ để con trai ông lớn lên với niềm tin rằng quân Tần đánh được Nhân Thượng Đảng rồi, nước Triệu chờ, còn nước Tần thì không vội Người đã mở màn cuộc chiến bằng thành giả vương tạm lùi vào bóng tối, nhường chỗ cho những cái tên khác Tháng 4 năm 260 trước công nguyên, quân Tần tiến vào Thượng Đảng Người cầm quân là Vương Hột, một viên tướng lâu năm của nước Tần Dân Thượng Đảng không muốn làm dân Tần, bồng bế nhau chạy sang đất Triệu Vua Triệu sai Liêm Pha, đem đại quân tới đóng ở Trường Bình Vừa để đón dân chạy loạn, vừa để chặn đường quân Tần Liêm Pha khi ấy đã già, nhưng là cái tên mà cả thiên hạ đều nể Ông từng đánh Tề, đánh Ngụy, và cũng chính là người trong câu chuyện cởi áo cõng roi mệnh gài tới nhà Lạng Tương Như xin chịu tội Một câu chuyện mà nhiều người Việt cũng từng nghe Mấy trận đầu ở Trường Bình không thuận cho quân Triệu Một toán lính Triệu đụng độ toán do thám của Tần Một viên tỷ tướng phía Triệu bị hạ ngay tại chỗ Tháng 6, quân Tần phá trận, lấy 2 đồn, bắt 4 viên đô úy Tháng 7, Quân Tần lại đánh, bắt thêm hai viên đô úy nữa, phá luôn giải lũy phía tây Từ đó, Liêm Pha không ra đánh nữa, ông cho đắp lũy thật dày, giữ thật chặt Mặc cho Quân Tần khiêu chiến thế nào cũng đóng cửa Liêm Pha không nói ra vì sao, nhưng người đời sau đều hiểu cái lý của ông Quân Tần đi xa, lương phải chở qua núi Còn Quân Triệu đứng trên đất nhà, nên bên nào chịu được lâu hơn thì bên ấy thắng Tin từ Trường Bình gửi về Hàm Đan chỉ nhắc tới Vương Hột Không ai nhắc tới Bạch Khởi Những ngày ấy ông ở đâu, làm gì, không ai biết rõ Nhưng triều đình nước Tần lúc này đã khác hẳn so với những năm ông làm nên tên tuổi 6 năm trước, Nhương Hầu, người đã tiến cử ông, bị đuổi về đất phong, mất hết quyền hành Người thay ông ta đứng đầu triều Tần là Phạm Thư Phạm Thư vốn là người nước Ngụy, từng bị đánh tới gãy xương sườn, gãy răng Phải giả chết mới thoát thân, rồi đổi tên đổi họ trốn sang Tần Ông dâng cho vua Tần một kế, mà người đời sau còn nhắc mãi Kết thân với nước ở xa, đánh nước ở gần Vua Tần tin dùng, phong ông làm ứng hầu, giao cho cả việc nước Cái kế đánh nước ở gần ấy, chính là lý do quân Tần đang đứng ở Thượng Đảng Còn thanh gươm sắc nhất, để thực hiện kế ấy, lại là người của Nhương Hầu ngày trước Còn vua Triệu thì sốt ruột Ông nhiều lần trách Liêm Pha nhút nhát, có quân mà không dám đánh Sau trận mất viên đô úy, vua gọi các đại thần tới bàn, nói mình muốn mặc giáp tự ra trận. Một người khuyên nên sai một sứ thần có địa vị sang Tần cầu hòa. Ngu Khanh, một mưu sĩ nổi tiếng giỏi biện thuyết của nước Triệu, nói ngược lại. Ông nói hòa hay không, quyền không nằm ở Triệu, mà nằm ở Tần. Tần đã quyết phá cho bằng được quân Triệu, chi bằng đem châu báu sang Sở, sang Ngụy, để Tần ngờ rằng các nước sắp hợp sức với nhau, lúc ấy may ra mới hòa được. Vua Triệu không nghe, và sứ thần nước Triệu lên đường sang Hàm Dương, kinh đô của nước Tần Nước Tần đón tiếp vô cùng long trọng Phạm Thư còn đưa sứ Triệu đi khắp nơi cho sứ giả các nước khác cùng thấy Nghe tin ấy, Ngu Khanh nói với vua Triệu Đại vương sẽ không có được hòa, còn quân ta thì chắc sẽ bị phá Thiên hạ thấy Tần với Triệu sắp hòa, còn ai chịu đem quân tới cứu nữa Lời ấy về sau đúng tới từng chữ Sứ thần Triệu được đãi tiệc, được đưa đi khắp nơi Nhưng lời cầu hòa thì không đi tới đâu Trong khi đó, Phạm Thư làm một việc khác Ông sai người mang nghìn cân vàng sang nước Triệu Rải tiền cho người ta tung ra một lời đồn Lời đồn nói rằng cái mà nước Tần sợ Chỉ là con trai của Mã Phục Quân là Triệu Quát lên làm tướng mà thôi Còn Liêm Pha thì dễ đối phó, lại sắp đầu hàng tới nơi rồi Lời đồn ấy rơi đúng vào chỗ vua Triệu đang muốn nghe Lời đồn nhắc tới Triệu Quát, nhắc tới Liêm Pha, nhưng không có một chữ nào về bạch khởi Triệu Quát từ nhỏ đã học binh pháp, thuộc làu sách vở Việt Binh, bàn chuyện đánh trận thì trong thiên hạ không ai nói lại được Ngay cả cha ông là Triệu Sa, khi hai cha con bàn binh pháp, cũng không bắt bẻ được con Nhưng Triệu Sa chưa bao giờ khen con, và khi vợ ông hỏi vì sao, ông nói thế này Việc binh là chỗ sống chết, vậy mà Quát nói ra dễ dàng như không Nước Triệu không dùng Quát làm tướng thì thôi nếu đã dùng, kẻ làm tan quân Triệu ác sẽ là quát. Lúc nước triệu bàn chuyện thay tướng, triệu xa đã không còn. Người lên tiếng can là Lạng Tương Như, vì đại thần từng mang ngọc họ Hoà sang Tần rồi đem về nguyên vẹn. Khi ấy đang ốm nặng, đại vương dùng Quát vì danh tiếng, chẳng khác gì giáng chặt trục đàn lại mà gãy. Quát chỉ biết đọc sách cha để lại, không biết tùy cơ ứng biến. Vua triệu không nghe. rồi một người không ai ngờ tới cũng dân thư lên vua đó là mẹ của Triệu Quát bà viết rằng ngày trước cha của Quát làm tướng của cải nhà vua ban cho đều đem chia hết cho quân lại dưới trướng ngày nhận lệnh xuất quân là không còn hỏi tới việc nhà còn nay Quát vừa làm tướng ngồi quay mặt về hướng đông nhận lễ quân lại không ai dám ngẩng lên nhìn vàng lụa nhà vua ban Quát đem về cất trong nhà ngày ngày đi xem ruộng đất chỗ nào tốt thì mua Cha con hai người lòng dạ khác nhau Xin đại vương đừng sai nó đi Vua Triều nói mình đã quyết rồi Bà mẹ xin thêm một điều Nếu nó làm điều gì không xứng Thiếp có được tránh khỏi tội liên đới không? Vua hứa Liêm Pha bị gọi về Còn Triệu Quát cầm ấn tướng lên đường tới Trường Bình Tin này bay về Hàm Dương Và đến lúc này Nước Tần mới đi nước cờ thật của mình Vua Tần ngầm phong Vũ An quân Bạch Khởi Làm thường tướng quân Còn Vương Hột lùi xuống làm phó Cùng lúc, một lệnh được ban ra trong toàn quân Kẻ nào dám tiết lộ rằng Vũ An quân đang cầm quân, chém Người Triệu tin rằng mình vừa thay một lão tướng quá thận trọng Bằng một người trẻ dám đánh để đối đầu với Vương Hột Thật ra, họ vừa đưa một người chỉ quen bàn binh pháp trên sách vở Tới đứng đối diện với Bạch Khởi Và Triệu Quát đã làm đúng điều cả nước Triệu mong đợi Ông bỏ hết điều lệnh của Liêm Pha Đổi hết quân lại, rồi mở cửa lũy, đem quân ra đánh Quân Tần vừa giao chiến đã thua, quay lưng chạy về phía lũy của mình Đó là lần đầu tiên Bạch Khởi ra tay ở Trường Bình và nó trông giống hệt một thất bại Trước khi đánh, ông đã cho giấu sẵn hai cánh kỳ binh, tức những cánh quân đánh bất ngờ Ở hai bên đường rút, quân Triệu thừa thắng đuổi theo, đuổi một mạch tới tận chân lũy Tần Trường Bình là một dải thung lũng kẹp giữa núi, có con sông đang chảy qua Hai bên là đồi, ở giữa là đường Một đạo quân đông đúc đuổi theo kẻ địch đang chạy trong địa thế như thế Phần đầu càng đi càng xa, phần đuôi càng kéo càng dài Lũy Tần được đắp từ trước, cao và chắc, quân Triệu đánh mãi không vào được Trong lúc ấy, 2 vạn 5.000 kỳ binh của Tần từ hai bên đồi đổ ra Cắt ngang con đường phía sau lưng quân Triệu Thêm 5.000 kỳ binh nữa, thọc vào khoảng giữa đạo quân đang đánh lũy Và doanh trại của chính quân Triệu Chỉ trong một trận, đạo quân lớn nhất của nước Triệu bị chặt làm hai Phần đi trước kẹt lại dưới chân lũy Tần, không về được doanh trại Phần ở lại doanh trại không ra cứu được Còn những xe lương, những kho lương nuôi cả đạo quân Giờ nằm ở bên kia một hàng quân Tần Đường lương bị cắt đứt và Bạch Khởi lại sai khinh binh Tức những toán quân nhẹ, cơ động liên tục ra đánh phá Quân Triệu đánh không lợi, đành dừng lại Đắp lũy ngay tại chỗ để cố thủ, chờ viện binh Triệu Quát được đưa tới Trường Bình để khỏi phải ngồi sau lũy Chưa được bao lâu, ông lại phải ngồi sau lũy Chỉ khác là lũy của Liêm Pha có đường lương nối về sau lưng Còn lũy của Triều Quác thì nằm giữa vòng vây Một vị tướng mà chính quân của mình không được phép gọi tên Vừa chặt đôi 40 vạn quân Triều trong một trận Vậy mà người Triều vẫn chưa biết đối thủ của mình là ai Muốn biết đến bao giờ họ mới nhận ra Và cái giá của việc nhận ra muộn lớn tới đâu Các bạn bấm đăng ký phê xử để cùng nghe tiếp nhé Tin quân Triều bị các đường lương bay về tới Hàm Dương Vua Tần không ngồi chờ ở Kinh Đô Ông đích thân tới đất Hà Nội Tức vùng phía bắc sông Hoàng Hà Nay thuộc tỉnh Hà Nam Chứ không phải Hà Nội của nước ta Ở đó, vua Tần ban cho dân mỗi người một cấp tước Rồi bắt tất cả đàn ông từ 15 tuổi trở lên Phải ra Trường Bình Việc của họ là chặn mọi đường viện binh, mọi chuyến lương, có thể từ nước Triệu tìm tới Một vị vua tự mình tới sát chiến trường, ban tước cho cả một vùng dân Bắt cả những thiếu niên 15 tuổi cầm giáo ra trận Là chuyện rất hiếm thấy trong cả thời Chiến Quốc Nước Tần đang đặt cược gần như tất cả vào vòng vây mà Bạch Khởi vừa khép lại Còn nước Triệu thì đi tìm lương Họ sai người sang nước Tề Nước giàu có ở phía đông, xin mượn thóc Một người trong Triệu Tề khuyên vua Tề nên cho Ông nói nước Triệu đối với Tề và Sở như tấm chắn che phía trước Như môi với răng, môi mất thì răng lạnh Hôm nay Tần diệt Triệu, ngày mai tai họa sẽ tới lượt Tề Vua Tề không nghe, và không một hạt thóc nào từ nước Tề đi về phía Tây Còn các nước khác thì sao? Đúng như Ngu Khanh đã nói, thiên hạ đã thấy sứ thần Triệu được nước Tần đãi tiệc ở Hàm Dương Và tin rằng hai nước sắp hòa, không có viện binh nào tới Trong vòng vây, Triệu quát tiến không được, lui cũng không xong Phía trước là lũy Tần đánh mãi không vỡ Phía sau là kỳ binh Tần chặn kín đường về Mỗi lần quân triệu mở cửa lũy tìm đường ra Khiên binh Tần lại đánh dồn họ vào trong Bạch Khởi không đánh vào doanh trại Triệu Vì ông không cần đánh Ông chỉ cần giữ cho vòng vây đừng hở ra một kẻ nào Rồi để thời gian làm phần việc còn lại Nhưng vòng vây ấy cũng không rẻ đối với nước Tần Cái giá phía Tần phải trả ở Trường Bình Phải hai năm sau mới có người nói ra thành lời Và người nói ra lại chính là Bạch Khởi Ngày nối ngày trôi qua, trong doanh trại Triệu, lương ăn cạn dần, rồi hết hẳn Đến tháng 9, quân Triệu đã 46 ngày không có gì để ăn Sử chép về những ngày ấy chỉ đúng một câu Trong quân, người ta ngấm ngầm ăn thịt lẫn nhau Không ai biết 40 vạn con người ấy đã sống qua từng ngày như thế nào Chỉ biết rằng họ vẫn còn đánh Triệu Quát chia quân làm bốn đội, thay nhau xông vào lũy Tần hết lần này tới lần khác Nhưng không lần nào phá ra được Cuối cùng, Triệu Quát dẫn những người lính tinh nhuệ nhất còn lại tự mình xông lên Quân Tần bắn tên như mưa, Triệu Quát trúng tên, không qua khỏi Người con trai mà cha mình từng nói sẽ làm tan quân triệu đã ngã xuống ở hàng đầu trong lần phá vây cuối cùng Mất chủ tướng, quân Triệu tan vỡ và 40 vạn người buông vũ khí ra hàng Có lẽ phải tới lúc ấy, người triệu mới biết người đứng bên kia lũy là ai Và cũng đến lúc ấy, lần đầu tiên, câu chuyện bước qua lũy Tần tới trước mặt Bạch Khởi Nhìn từ phía này, những gì người Triệu trải qua suốt mấy tháng là từng bước của một kế hoạch để cho đối phương thắng trận đầu, để cho họ đuổi theo, vì người đang hăng thì không ngoái lại phía sau, cắt đôi đạo quân, cắt đường lương, rồi khép vòng vây và chờ. Đến tháng 9, kế hoạch ấy đã đi tới chỗ tận cùng. Trước mặt Bạch Khởi lúc này không còn một đạo quân nào để đánh, chỉ còn 40 vạn người đã buông vũ khí, đói lã, đứng giữa những ngọn đồi của Trường Bình. Một vị tướng thắng trận thường phải lo cách giữ được thành quả Còn ở đây, câu hỏi Bạch Khởi phải trả lời là Làm gì với 40 vạn con người này? Sử chép lại lời ông tính toán Trước đây Tần đã lấy được Thượng Đảng Dân Thượng Đảng không chịu làm dân Tần mà quay về với Triệu Lính Triệu hay tráo trở, nếu không làm cho hết, e rằng sẽ sinh loạn Người đời sau bàn thêm nhiều lý do khác Chuyện lương thảo, chuyện muốn làm nước triệu kiệt quệ không gượng dậy nổi Nhưng lý do còn lại tới hôm nay là lý do do chính miệng ông nói ra Rồi Bạch Khởi dùng mưu lừa những người đã hàng và đem chôn hết Sử chép việc ấy bằng đúng một câu ngắn Chỉ 240 người nhỏ tuổi nhất được để lại, thả cho về nước Triệu Trước sau cả trận, quân Triệu mất 45 vạn người 240 người trẻ tuổi ấy lần theo đường núi trở về phía đông Họ là những người mang tin Trường Bình về tới Hàm Đan Cả nước Triệu chấn động Trong thành Hàm Đan, nhà nhà để tang, có một người mẹ không bị liên lụy Vua Triệu nhớ lời mình đã hứa, nên không bắt tội mẹ của Triệu Quát Còn Bạch Khởi thì chưa dừng lại Cũng trong năm ấy, đến tháng 10, quân Tần lấy lại toàn bộ Thường Đảng Rồi chia làm hai cánh, một cánh đánh thành Bì Lao, một cánh tiến về Thái Nguyên Con đường tới Hàm Đan gần như đã mở Nước Triệu khi ấy không còn đạo quân nào đủ sức đứng chặn trên đường Họ chỉ còn một thứ để đánh, lời nói Hai nước Hàn và Triệu cùng sai Tô Đại Một biện sĩ có tiếng thời ấy Mang lễ vật hậu hĩnh sang Hàm Dương Nhưng không tới gặp vua Tần Ông tới gặp Phạm Thư Vũ An Quân đã bắt được Triệu Quát rồi phải không Sắp vây Hàm Đan rồi phải không Nước Triệu mất thì vua Tần làm chủ thiên hạ Còn Vũ An Quân sẽ được đứng hàng tam công Ông ấy đánh cho nước Tần lấy được hơn 70 thành Công lao đến thế Ngài dù không muốn đứng dưới ông ấy Cũng không được nữa đâu Tô Đại nói thêm rằng Chi bằng nhân lúc này cho hai nước cắt đất cầu hòa Đừng để công lao ấy rơi vào tay Vũ An Quân Phạm Thư vào tâu với vua Tần rằng Quân Tần đã mệt Xin cho hàng và Triệu cắt đất giảng hòa Để binh sĩ được nghỉ ngơi Vua Tần nghe theo Tháng Giêng năm sau Quân Tần bãi binh Đạo quân đã thắng ở Trường Bình được gọi về Chỉ cách Hàm Đan một quãng đường Bạch Khởi biết chuyện Và từ đó giữa ông và Phạm Thư Có một mối hiềm khích không bao giờ gỡ ra được Nước Triệu thua trên chiến trường, nhưng đã thắng một trận trong triều đình nước Tần, rồi nước Triệu làm thêm một việc, vua Triệu đã hứa cắt sáu thành cho Tần, nhưng Ngu Khanh lại can, ông nói quân Tần đánh mệt mà phải lui, ta lại đem đất dân cho nó, chẳng khác nào giúp nó đánh lại chính ta, năm sau nó lại tới, đất của Triệu thì có hạn, còn lòng tham của Tần thì không, chỉ bằng đem sáu thành ấy tặng cho nước Tề, cùng Tề chống Tần, vua Triệu nghe theo, không giao đất cho Tần. Năm 259 trước công nguyên, nước Tần lại đem quân đánh Triệu. Lần này nhắm thẳng vào Hàm Đan. Người cầm quân không phải Bạch Khởi, vì ông đang ốm, không đi được. Đến mấy tháng trời, quân Tần không hạ được Hàm Đan, còn mất mấy toán quân. Bạch Khởi khỏi bệnh, vua Tần muốn ông ra thay, nhưng ông từ chối. Hàm Đan thật không dễ đánh. Viện binh các nước ngày một kéo tới, chư hầu oán nước Tần đã lâu. Nay Tần tuy phá được quân Triệu ở Trường Bình, nhưng lính Tần cũng chết quá nửa, trong nước trống không, vượt sông vượt núi đi xa mà tranh kinh đô của người ta, Triệu đánh từ trong ra, chư hầu đánh từ ngoài vào, quân Tần ắt bị phá, không thể đánh, đó là lần đầu tiên có người nói ra cái giá phía Tần phải trả ở Trường Bình, lính Tần chết quá nửa, và người nói ra câu ấy là chính người đã thắng trận, vua Tần tự mình ra lệnh, ông không nhận, vua sai Phạm Thư tới tận nhà mời. Phạm Thư nhắc lại chuyện cũ Ngày trước nước Sở đất rộng 5.000 dặm Quân cầm giáo cả trăm vạn Vậy mà ông chỉ dẫn mấy vạn quân đã lấy được kinh đô của sở Ở Y Khuyết, quân Hàn Ngụy đông gấp bội Ông vẫn phá tan Nay quân Triệu đã chết ở Trường Bình quá 7 phần 10 Nước Triệu trống rỗng Quân Tần đông gấp mấy lần Cớ gì ông lại không chịu đi Bạch Khởi giải thích từng trận một Ông nói vua Sở ngày ấy cậy nước lớn Không lo việc nước, bề tôi ganh ghét nhau Dân không gắn bó với thành trì Vì thế ông mới dám đánh sâu vào, phá cầu đốt thuyền để quân mình không còn đường lui mà liều chết Ở Y Khuyết, quân Hàn và quân Ngụy nghi kỵ nhau, bên nào cũng muốn bên kia đánh trước Cho nên ông mới dùng ít quân mà phá được cả hai, còn nước Triệu bây giờ thì khác Sau Trường Bình, vua tôi nước Triệu cùng lo sợ, sớm tối lo việc, trên dưới một lòng, đối đãi với dân hết sức hậu, trong thì đắp thành, ngoài thì kết thân với chư hầu. Thời cơ ở Trường Bình đã qua rồi. Nói xong, ông vẫn không nhận, chỉ nói mình đang ốm. Một bộ sách đời Chiến Quốc còn chép lại một câu ông nói với vua Tần trong những ngày ấy. Thần thà chịu tội nặng mà chết, chứ không nỡ làm vị tướng của một đạo quân bại trận. Vua Tần cử Vương Hột đi thay. Quân Tần vây Hàm Đan 8-9 tháng mà không hạ được Ở trong thành, Bình Nguyên quân, người năm xưa, khuyên vua Triệu nhận Thượng Đảng Đem hết của cải trong nhà chia cho quân lính, cho cả vợ con, người hầu ra làm việc giữ thành 3.000 người liều chết từ trong thành xông ra, đẩy lùi quân Tần 30 dặm Trong lúc ấy, Bình Nguyên quân sang nước Sở cầu cứu, mang theo 20 môn khách Bàn từ sáng tới trưa, vua Sở vẫn không chịu gật đầu Một môn khách xưa nay không ai để ý, tên là Mao Toại, cầm kiếm bước thẳng lên thềm Ông nói trong vòng 10 bước, mạng của đại vương đang nằm trong tay Mao Toại Rồi ông nhắc tới một cái tên, Bạch Khởi chỉ là một kẻ tiểu tử, dẫn mấy vạn quân đánh nước sở Trận đầu lấy được Yên và Ngụy, trận thứ hai đốt Di Lăng, trận thứ ba làm nhục tổ tiên của đại vương Đó là mối thù trăm đời, đến nước Triệu còn thấy xấu hổ thay, vậy mà đại vương không biết thẹn sao Vua Sở nhận lời, ăn thề kết minh với Triệu ngay trên thềm điện Cái tên từng làm nước Triệu khiếp sợ Giờ lại được người Triệu đem ra để kéo viện binh về cứu mình Rồi viện binh tới Nước Ngụy đã sai 10 vạn quân đi cứu Triệu Nhưng vì sợ Tần, vua Ngụy bắt quân dừng lại giữa đường Đóng trại chờ xem Tín Lăng Quân, công tử nước Ngụy Có chị gái là vợ của Bình Nguyên Quân Đứng ngồi không yên Ông nhờ một người thiếp được vua Ngụy yêu quý Lấy trộm chiếc hổ phù Tức nửa miếng binh phù dùng để điều quân Rồi ông tới Đại Doanh Đưa hổ phù ra Đòi viên tướng đang cầm quân giao binh quyền Viên tướng ấy ngờ vực Chưa chịu giao Một tráng sĩ đi theo Tín Lăng Quân vung chiếc chùy sắt 40 cân giấu trong tay áo và viên tướng ấy không qua khỏi Tín Lăng Quân nắm lấy quân Ngụy, chọn 8 vạn người tinh nhuệ, kéo thẳng tới Hàm Đan Nước Sở cũng sai Xuân Thân Quân đem quân sang Mấy chục vạn quân Chư Hầu đánh vào quân Tần dưới chân thành Hàm Đan, quân Tần thua to Một viên tướng do chính Phạm Thư tiến cử bị quân Triệu vây chặt, phải đem 2 vạn quân ra hàng Theo luật nước Tần, người tiến cử phải chịu chung tội với người mình tiến cử Vua Tần không bắt tội Phạm Thư Nhưng từ đó, người đứng đầu triều Tần bắt đầu ngồi không yên Mọi chuyện diễn ra đúng như Bạch Khởi đã nói Nghe tin, ông buông một câu Nước Tần không nghe kế của ta, giờ thì thế nào? Lời ấy đến tai vua Tần Vua nổi giận, ép ông phải đi Nhưng Bạch Khởi nói mình ốm nặng Phạm Thư đích thân tới mời, ông nằm yên không dậy Vua Tần tước hết chức tước của Bạch Khởi, giáng làm lính thường, đẩy tới đất âm mật. Ông ốm, chưa đi được. Và ba tháng sau, quân Chư Hầu đến quân Tần càng gấp. Quân Tần phải lui hết lần này tới lần khác. Ngày nào cũng có người mang tin dữ về Kinh Đô. Vua Tần sai người tới đuổi Bạch Khởi, không cho ở lại Hàm Dương thêm một ngày nào nữa. Người đã đem về cho nước Tần hơn 70 thành ra khỏi cửa Tây Kinh Đô. Đi được 10 dặm, tới một nơi gọi là Đố Bưu, ông dừng lại. Ở Hàm Dương, vua Tần bàn với Phạm Thư và Quỳnh Thần Bạch Khởi phải đi Mà trong lòng vẫn không phục Lại còn có lời oán trách Một sứ giả được sai đi Mang theo một thanh kiếm Ở Đỗ Bưu, Bạch Khởi cầm thanh kiếm vua ban Ta có tội gì với trời mà đến nỗi này Ông im lặng rất lâu Rồi nói tiếp, ta vốn đáng chết Trận Trường Bình, quân Triệu hàng mấy chục vạn người Ta dùng mưu lừa rồi trôn hết Chừng ấy đã đủ để chết rồi Bạch Khởi tự vẫn ở Đỗ Bưu, vào năm 257 trước công nguyên, tháng 11 Ông chết mà không phải vì tội, người Tần thương xót, làng ấp khắp nơi đều lập đàn tế ông Ba năm trước, ở Trường Bình, quân Tần bị cấm nói tên ông Giờ thì khắp nước Tần, người ta gọi tên ông trong những lễ tế Nước Triệu đứng vững thêm được hơn 30 năm 9 năm sau Trường Bình, nước Yên ở phía Bắc đem quân đánh Triệu Viên tướng nước Yên nói với vua mình rằng Trai tráng nước Triệu đều đã chết ở Trường Bình Những đứa trẻ còn lại thì chưa kịp lớn Nước Triệu gọi lại Liêm Pha Lão tướng từng bị thay ở Trường Bình Ông phá tan quân Yên Đuổi một mạch vào tận đất Yên Vây kinh đô Yên Năm 228 trước công nguyên Quân Tần vào Hàm Đan Và nước Triệu mất Ngay trước đó Nước Triệu vừa thay danh tướng Lý Mục Người đã nhiều lần đánh lui quân Tần Chỉ vì một lời dèm pha Lời dèm ấy cũng do người Tần bỏ vàng ra mua Còn ở Trường Bình, nay là đất Cao Bình thuộc tỉnh Sơn Tây Cái tên Bạch Khởi được gọi theo một cách khác Vùng đất này còn khoảng 470 tên làng Tên đất gắn với trận đánh năm xưa Ở thôn Cốc Khẩu, có một ngôi miếu mà dân quanh vùng gọi là miếu đầu lâu Tương truyền được dựng lên để thờ những người lính Triệu Năm 1995, nông dân thôn Vĩnh Lộc đào đất làm ruộng thì gặp xương người lớn trong đó là dao kiếm và tiền đồng thời chiến quốc. Các nhà khảo cổ tới và những gì họ thấy dưới lòng đất cho biết những điều sử chép về Trường Bình không phải truyền bịa ra, dù con số chính xác thì đến nay người ta vẫn còn bàn. Người Cao Bình còn có một món ăn quen thuộc là đậu phụ nướng. Tương truyền, dân vùng này căm giận bạch khởi, nên coi miếng đậu phụ như thịt của ông, đem nướng, đem nấu, rồi ăn cho hả giận, lâu dần thành món ăn của cả vùng. Ở phía Tây, người Tần tế ông. Ở phía Đông, người Cao Bình nướng đậu phụ gọi tên ông. Còn dưới những ruộng ngô quanh Cao Bình đến bây giờ, thỉnh thoảng sau những trận mưa lớn, nông dân vẫn thấy lộ ra những lớp xương nằm sâu trong đất vàng. Nếu muốn nghe tiếp chuyện nước Triệu và nước Tần sau trường Bình, các bạn bấm đăng ký phê sử nhé!