Sau hàng thế kỷ nằm im dưới đáy biển, con tàu ma bí ẩn cuối cùng đã lộ diện cùng kho báu khổng lồ bên trong. Nhưng đó chưa phải điều kỳ lạ nhất — ngay giữa lòng London, các nhà khảo cổ còn tìm thấy một con tàu cổ bị chôn sâu dưới lòng đất, cách xa mặt nước đến khó tin.
Hai khám phá, hai bí ẩn và hàng loạt câu hỏi chưa có lời giải. Điều gì thực sự đã xảy ra trong quá khứ?
This video explores extraordinary archaeological discoveries, from the recovery of the legendary Spanish shipwreck *Nuestra Señora de Atocha* to the uncovering of an ancient pyramid and prehistoric artifacts in the Judean Desert. These findings highlight the intersection of persistence, technology, and environmental preservation in revealing lost treasures and ancient human history.
Suốt nhiều năm, vụ đám tàu giá trị nhất thế giới chỉ tồn tại như một truyền thuyết.
Giờ đây, nó cuối cùng cũng đã được tìm thấy,
và giữa đống xác tàu là một kho báu thực sự chi giá khoảng 1,1 tỷ đô la.
Để hiểu rõ hơn, ta phải quay lại năm 1622.
Năm đó, chiến thuyền Tây Ban Nha hùng mạnh Nuestra Señora de Atocha rơi cảng La Habana.
Trở đây của cải thuộc về vua Philip IV của Tây Ban Nha
và cả những thành viên giàu có trên tàu.
Chúng ta đang nói đến vàng, bạc, đồng và ngọc lục bảo
được trở từ Colombia, Peru, Mexico và Venezuela.
Lượng hàng hóa khổng lồ, tổng cộng hơn 40 tấn,
đến mức phải mất 2 tháng mới chuyển hết lên tàu.
Con tàu cũng trượt kiến người, có tới 265 người ở trên bòng.
Lúc đầu, mọi chuyện đều xuân sẻ,
nhưng rồi họ đến eo biển Florida và rắc rối bắt đầu.
Thủy thủ đoàn lạc lối trong mản đêm, vừa lạnh bút, vừa giông bão.
Và chẳng bao lâu sau, họ phải đối mặt với một cơn cuồng phòng cực mạnh,
gió giật xé tan khuột buồm, những con sóng khổng lồ phá hủy bánh lái và chẳng mấy chốc.
Atocha bắt đầu chìm dần xuống bóng tối dưới đáy biển.
Thảm họa đêm hôm đó khiến vua Philip IV mất một khối tài sản khổng lồ,
nhưng còn nghiêm trọng hơn là những sinh mạng bị cướp đi.
Trong số 265 thành viên ban đầu của thủy thủ đoàn, chỉ có 5 người sống sót.
Họ kịp treo lên cột buồm đuôi của con tàu, phần duy nhất còn nhô lên khỏi mặt nước.
Khi cả kho báu chìm xuống biển, phía Tây Ban Nha lập tức hành động,
lên kế hoạch cho một chiến dịch trục vớt.
Họ điều 5 con tàu đi thu hồi hàng hóa.
Kế hoạch nghe có vẻ đơn giản, dễ dàng.
Suy cho cùng, các hầm hàng đều đã khóa chặt,
nên kho báu rất có thể vẫn còn nguyên bên trong.
Nhưng gần như ngay lập tức, mọi chuyện bắt đầu trục chặt.
Ví dụ, một trong 5 con tàu còn chưa kịp khởi hành đã mắc cạn.
Rốt cuộc, cuộc tìm kiếm kéo dài suốt 60 năm
và có rất nhiều yếu tố khiến nhiệm vụ thất bại.
Nghe thì có vẻ không biết nói ghê gớm với chúng ta bây giờ,
nhưng thời đó, thợ lặn chưa có công nghệ hay thiết bị an toàn như ngày nay.
Việc thám hiểm đáy biển vô cùng mạo hiểm
và phần lớn các chiến lặn đều kết thúc trong vô vọng.
Trong lúc tìm Atocha,
đội cứu hộ lại phát hiện dấu vết của một con tàu khác, Santa Margarita,
con tàu chị em của Atocha.
Một tháng sau vu đắm tàu, một cơn bão nửa quét qua khu vực,
đáy biển biến thành một bức tranh ghép rối rắm
với những ảnh vỡ 5 con tàu nằm tản mát khắp nơi.
Nhiệm vụ trục vớt gần như bất khả thi.
Theo thời gian, người Tây Ban Nha chỉ vớt lại được một phần hàng hóa của Santa Margarita,
còn kho báu của Atocha thì dường như đã mất vĩnh viễn.
Dẫu vậy, câu chuyện ấy chưa bao giờ bị láng quên.
Rồi đến năm 1969, hơn 300 năm sau vụ đắm tàu,
mọi thứ bắt đầu thay đổi.
Một thợ lặn biển sâu dày dãn kinh nghiệm, Mel Fisher xuất hiện và quyết định viết lại lịch sử.
Mel đã giành một phần lớn cuộc đời mình dưới đáy biển.
Anh cùng vợ mình còn mở hàn một trường dây lặn ở bang California.
Vì thế, Mel tập hợp cả gia đình và chuyển sang bên kia đất nước.
Anh dân dắt một nhóm thợ săn kho báu mới với nhiệm vụ rất rõ ràng,
tìm cho được kho báu bị thất lạc của con tàu huyền thoại Atocha.
Họ chẳng có gì nhiều ngoài một con thuyền, vài bộ đồ lặn và mấy chiếc máy giỏ kim loại.
Nhưng chừng đó đã đủ để bắt đầu cuộc hành trình.
Họ tập trung tìm kiếm ở một vùng gọi là Matecumbe Keys,
được nhắc đến trong nhiều tài liệu từ thế kỷ 17.
Trong năm đầu tiên, họ đã đi hơn 160.000 km mà không tìm thấy bất cứ thứ gì.
Giấc mơ đó trông có vẻ bất khả thi.
Nhưng Mel vẫn còn một con át chủ bài, Eugene Leon,
một nhà sư học sẽ thay đổi hoàn toàn hướng đi của cuộc tìm kiếm.
Eugene vùi mình vào các kho lưu trữ của Tây Ban Nha để lần tìm manh mối về vụ đám tàu.
Chính tại đó, ông tìm thấy một tài liệu quan trọng,
nhắc đến một nhóm người từng cố gắng cứu con tàu.
Ở trang cuối có ghi một khu vực cách chấu đồi của Mel tìm kiếm khoảng 160 km,
từng là điểm trục vớt chính.
Chính mẫu thông tin nhỏ ấy là chiếc kim trong đống cỏ khô mà họ cần.
Họ đổi hướng con tàu và nhanh chóng đến khu vực mới.
Nhưng lại nảy sinh một thách thức khác.
Vùng biển đó sâu hơn rất nhiều và tầm nhìn dưới nước gần như bảng không.
Đến cả bàn tay của mình cũng khó mà nhìn thấy.
Tuy vậy, Mel vốn quá quen với những khó khăn của nghề lạn,
nên đã nghĩ ra một giải pháp vừa đơn giản vừa cực kỳ thông minh.
Anh lắp hai ống lớn lên thuyền, gọi là ống Letterbox.
Những ống này có thể hạ xuống trước chân vịt.
Ý tưởng này thật sự rất độc đáo.
Chúng hút nước trong từ trên mặt biển và đẩy xuống đáy,
đúng vị trí nơi các thờ lạn đang làm việc.
Kỹ thuật đó không chỉ làm sạch lớp nước đục,
mà còn giúp lộ ra những hiện vật bị trôn vùi suốt hàng thế kỷ.
Thế mà cuộc tìm kiếm vẫn kéo dài tới 16 năm.
Trong khoảng thời gian đó, Fisher đã tìm thấy nhiều món đồ thất lạc.
Rồi đến năm 1971, họ phát hiện một chiếc nail khổng lồ.
Đây là manh mới đầu tiên cho thấy họ đã tiến rất gần đến Atocha.
Những ngày sau đó, càng lúc càng nhiều hiện vật xuất hiện,
cốc, kiếm và cả những chiếc đinh cổ.
Để quản lý mọi thứ ngăn nắp, nhóm đã lập một bản đồ hình tròn,
trên đó đánh dấu chính xác vị trí của từng món đồ tìm được.
Họ còn sử dụng máy phát sóng vô tuyến trên bờ và bộ thu trên thuyền,
giúp xác định chính xác vị trí của con tàu.
Hệ thống này hiệu quả đến mức có thể đo vị trí với size số chỉ khoảng 30cm.
Theo thời gian, trên bản đồ dần hiện ra một đường thẳng,
chỉ đến nơi có thể là chỗ giấu phần kho báu chính của Atocha.
Họ lần theo dấu vết đó suốt 2 năm.
Ngay lúc cả đội bắt đầu nản trí, thì họ tìm thấy những thòi bạp.
Đó là năm 1973.
Phát hiện này mở ra cánh cửa dẫn đến những khám phá còn lớn hơn nhiều.
Diện số bạc đó đã trị giá hơn 100.000 đô la,
nhưng kho báu thực sự vẫn còn ở phía trước.
Ngày 20 tháng 7 năm 1985,
nhưng món báu vật nếu tính theo giá trị ngày nay,
thì khoảng 1,1 tỷ đô la cuối cùng đã được tìm thấy trong khoang chính của con tàu.
Kho báu này gồm 180.000 đồng tiền bạp,
24 tấn thỏi bạc, 125 thỏi vàng và một bộ siêu tập nọc chai,
và khoảng 30 kg nọc lục bảo.
Một số món trong số này gần như vô giá,
không chỉ vì chúng hiếm mà còn vì câu chuyện lịch sử phía sau.
Thánh giá Atocha, Quả cầu Hoàng gia và Chứt nhẫn Atocha.
Ba báu vật Hoàng gia được tìm thấy trong tình trạng gần như nguyên vẹn.
Thánh giá Atocha là món giá trị nhất trong tất cả.
Trên đó gắn 9 viên ngọc lục bảo xanh dựng,
nạm trên vàng 22 cara một kho báu thực sự từ quá khứ,
nay lại tỏa sáng lần nữa sau hàng thế kỷ nằm dưới đáy biển.
Ngay sau khi phát hiện,
bang Florida liềm nghĩ họ cũng muốn chia phần kho báu này.
Chính quyền bang kiện ra tòa,
đòi đến một phần tư giá trị số tài sản.
Một cuộc chiến pháp lý gây gắt nổ ra và kéo dài suốt 8 năm,
thậm chí được đưa lên tận tòa án tối cao.
Nhưng cuối cùng, người thợ săn kho báu Mel vẫn giành phần thắng.
Anh thậm chí còn được mời lên chương trình The Tonight Show
khoe một sợi dây truyền vàng khổng lồ tìm thấy trong xác tàu,
cuốn quai nghèo như một chiếc thắt lưng.
Người ta gọi nó là chiếc dây truyền tiền,
và không phải vô cứ.
Phát hiện này lớn đến mức xác tàu Atocha
được sách kỷ lục Guinness công nhận là tàu đắm giá trị nhất thế giới
vào năm 2014.
Sau những ngày đầu đầy phấn khích,
Mel bán đi một phần đã quý,
nhưng phần lớn kho báu vẫn do gia đình anh giữ trong một thời gian.
Những gì còn lại sau đó được đem ra đấu giá.
Không ai biết chính xác số trô báu ấy được bán với giá bao nhiêu,
nhưng có một điều chắc chắn.
Giá trị của chúng đã tăng vọt theo năm tháng,
và lý do không chỉ nằm ở vẻ lấp lánh.
Điều quan trọng là huyền thoại ẩn sau mỗi món đồ.
Ngày nay, những báu vật này thuộc bộ siêu tập Muzo,
đặc biệt bộ siêu tập tư nhân lớn nhất thế giới
về các hiện vật từ con tàu Atocha.
Và dĩ nhiên, chúng không hề được đem ra bán.
Nhưng tin vui là bạn vẫn có thể nhìn thấy chúng.
Những báu vật ấy đang được trưng bày, tỏa sáng rực rỡ
như lời tôn vinh lịch sử phong phú của Colombia
và màu đá danh tiếng nơi chúng được khai thác.
Những người sở hữu bộ siêu tập cho rằng
các viên nọc luộc bảo này mang tính biểu tượng
không kém gì Hồng Ngọc Mô Gốc hay Safir Kashmir.
Và nói thật, họ hoàn toàn có lý.
Các nhà khoa học đã phát hiện ra một kim tử tháp
chưa từng thấy ẩn mình trong cát ở Judea.
Sau khi đào bới một chút, họ phát hiện ra
nó chứa những kho báu chưa từng được chạm tới
trong hơn hai thiên nhiên kỳ
và những bí mật lịch sử mà giờ đây chúng ta mới có thể tiếp cận.
Tại khu di tích pháo đại cổ Johar
nằm ở độ cao khoảng 2.600 bộ trên mực nước Biển Chết.
Các nhà khảo cổ học đang tìm kiếm những bản thảo cổ
nhằm cung cấp thêm nhiều thông tin mới mẻ về lịch sử của địa điểm này.
Cuộc khai cuộc ban đầu này thực chất là một phần quan trọng
của một chiến dịch nghiên cứu lâu dài do các cơ quan chính quyền phát động.
Mục tiêu của nó là bảo vệ các di tích khỏi nạn cướp óc
và các cuộc khai cuộc trái phép.
Điều mà họ thực sự không ngờ tới
là tìm thấy một cấu trúc hình kim tự tháp
được xây dựng kiên cố trên đỉnh nồi
bằng những tảng đá đéo bằng tay
với mỗi tảng đá đều nặng hàng trăm cân.
Lúc đầu các chuyên gia nghĩ rằng đó chỉ là một ngôi mộ
nhưng họ sớm nhận thấy hình dạng của những bức tường nguyên bản
và hiểu rằng gò đất đó là một công trình xây dựng.
Họ lập tức nhận ra có ai đó đã đào bới trên đỉnh cấu trúc
có lẽ là những kẻ trộm mộ đã phát hiện ra thứ gì đó giá trị ở đó.
May mắn thay, phần lớn cấu trúc vẫn bị trôn vùi trong cát
nên những phát hiện giá trị nhất vẫn được giấu kín.
Trong tuần khai cuộc đầu tiên,
các tình nguyện viên đã tìm thấy những mảnh giấy cói cổ đại,
bình đồng và cả đồ nội thất từ thời cổ đại.
Chúng đều được bảo quản cực kỳ tốt.
Khí hậu sa mạc thực sự là một người đồng minh tuyệt vời
trong việc bảo tồn những cổ vật quý giá đó
qua hàng thiên niên kỳ với độ ẩm trong không khí thấp,
nấm móc không thể hình thành.
Vì vậy, các vật liệu hưu cơ như gỗ và sợi
được bảo vệ khỏi bị nướt và biến dạng.
Các giả thuyết cho rằng kim tự tháp
đã được xây dựng trong thời kỳ đền thờ thứ nhất.
Tuy nhiên, những khám phá mới cho thấy nó gần đây hơn
từ thời kỳ Hy Lạp hóa.
Khi chúng ta xem xét điều này,
và thực tế là cấu trúc này có niên đại lên tới 2200 năm,
nhiều nhà nghiên cứu tin rằng
nó có lẽ đã xuất hiện ngay sau cái chết của Alexander Đại Đế,
vị hoàng đế Hy Lạp cổ đại nổi tiếng của Macedonia.
Vào thời điểm đó, các tướng lĩnh của ông
đã chia cắt đế chế Seleucid trước đây.
Ptolemy nắm quyền kiểm soát Ai Cập và các vùng lân cận,
bao gồm cả khu vực Biển Chết,
trong khi Seleucus nắm quyền kiểm soát miền Bắc,
hiện là một phần của Trung Đông.
Vẫn chưa biết chắc chắn liệu kim tự tháp
được xây dựng dưới sự cai trị của nhà Ptolemy hay nhà Seleucid.
Cả đồng su của nhà Ptolemy
và đồng su từ vương quốc Seleucid
đều được tìm thấy tại di tích.
Mặc dù vậy, nhiều học giả tin rằng
nó được xây dựng khi khu vực này nằm dưới sự kiểm soát của nhà Ptolemy.
Bằng chứng cũng cho thấy tòa nhà,
bất chấp sự trừng tồn của nó,
đã bị sụp đổ vào một thời điểm nào đó.
Nhưng đó không phải là lý do nó bị người Ai Cập cổ đại bỏ rơi.
Điều này đặt ra câu hỏi nó được xây dựng vì mục đích gì?
Một số người tin rằng nó được dùng làm lăng mộ
do vị trí đẹp như tranh vẽ trên đỉnh đồi.
Những người khác tin rằng
nó có thể đóng vai trò như một đài kỷ niệm lịch sử.
Tuy nhiên, một trong những giả thuyết mạnh mẽ nhất
là kim tự tháp là một tháp canh
bảo vệ một tuyến đường thương mại quan trọng
mà qua đó tài nguyên muối và nhựa đường từ biển chết
được vận chuyển đến các cảng ven biển.
Họ cũng tin rằng
nó có thể đã được các quan chức Ptolemaic
sử dụng để thu thuế từ những người lữ hành.
Nó sẽ là một thứ gì đó tương đương
với các trạm thu phí ngày nay của chúng ta
hoặc thậm chí là các cơ quan kiểm tra cảng.
Mặc dù nội dung của các tài liệu giấy cói
vẫn còn là một bí ẩn,
nhưng rất có thể chúng được viết bằng bảng chữ cái hi lạc.
Và nhiều chuyên gia nghiên cứu hàng đầu tin rằng
chúng có thể là tài liệu thuế.
Điều này vô cùng logic và hoàn toàn hợp lý
với giả thuyết rằng kim tự tháp là một tháp canh.
Nhóm nghiên cứu gọi đó là một bí ẩn lịch sử
vô cùng lôi cuốn
và hấp dẫn mà cuộc khai quật đang giúp làm sáng tỏ.
Nhưng phát hiện này chỉ là một hạt cát nhỏ bé
trong cả một sa mạc mênh mông.
Cuộc khai quật là một phần
của một dự án lớn hơn đã được tiến hành
trong một thời gian dài.
Và chỉ trong vòng vòn vẹn 8 năm vừa qua
nó đã tiến hành ra soát kỹ lưỡng 110
một dặm vách đá sa mạc
và đã tìm thấy và xác định được vị trí
của khoảng 900 hang đậu khác nhau
trong toàn bộ bán kính đó.
Sử dụng thiết bị đu dây, công nghệ tiên tiến
và các phương pháp lưu trữ tài liệu chuyên dụng,
các nhà khảo cổ đã phát hiện ra
hàng ngàn món đồ quý hiếm
như các cuộn giấy ẩn, dụng cụ làm mọc,
thảm, đồ da và thậm chí cả kho báo.
Đối với họ,
sa mạc Giudean là một kho lưu trữ cổ đại
chỉ chờ được mở ra để tiết lộ
những bí mật của nó.
Vài năm trước khi tìm thấy kim tự tháp bí ẩn,
họ đã phát hiện ra một hang đậu
từng là nơi ẩn náo của những người Do Thái
nổi dậy cách đây gần 1900 năm.
Địa điểm này cách đến
một vách đá khoảng 262 feet
và vì việc tiếp cận khó khăn
nó vẫn chưa được khám phá.
Bên trong, họ tìm thấy
những mảnh vỡ chưa từng được công bố
trước đây của các cuộn sách biển chết
có chứa các đoạn kinh tôn giáo
được viết bằng tiếng Hy Lạc.
11 dòng văn bản đã được phục dựng
nhờ tình trạng tốt của các tờ giấy cói.
Chính nhờ điều này
các nhà khoa học đã có thể nghiên cứu
và xác định được nội dung từ nguyên của chúng.
Có lẽ điều tuyệt vời nhất
là không có vấn đề gì với việc bảo quản
nhờ điều kiện khô và nóng của sa mạc
các hiện vật ở trong tình trạng hoàn hảo
và có những kho báo lịch sử
khác ở đó.
Những nhóm chuyên gia nghiên cứu
đã tìm thấy những đồng su cực kỳ hiếm
một bộ xương được ướp sát một phần
có niên đại lên tới hơn 6.000 năm tuổi với da
gân và thậm chí là cả những sợi tóc.
Ngoài ra, tại đây còn có
một chiếc giỏ khổng lồ được làm hoàn toàn
từ sợi thực vật, được xác nhận là lâu đời nhất
trên thế giới với hơn 10.000 năm tuổi.
Với dung tích chứa lên tới 26 gal
nó đã được tạo ra vào khoảng
1.000 năm trước khi những món đồ gốm đầu tiên
bắt đầu ra đời.
Khi chúng ta nhắc đến những kho báo lịch sử
có một thứ khác
đã gây ra sự chú ý mạnh mẽ
của cộng đồng khoa học.
Một mảnh vải dệt nhỏ bé khoảng 3.800 năm tuổi
nhưng nó hoàn toàn
không chỉ đơn giản là một mảnh vải bình thường.
Được nhuộm bằng loại
sơn đỏ tươi quý hiếm được nhắc đến
nhiều lần trong các phần bản tôn giáo cổ đại.
Phát hiện này là bằng chứng lâu đời
nhất được biết đến về loại
vài được nhuộm bằng thuốc nhuộm
làm từ côn trùng được gọi là sâu đỏ.
Đây là nơi tạo ra sắc đỏ rực rỡ đó.
Đó là một màu sắc
rất quý giá
giống như màu xanh hoàng gia và màu tím
vì những loại côn trùng đó sống trong cây sồi
và chỉ có thể được thu hoạch
trong một thời gian ngắn trong năm.
Vì vậy, những loại thuốc nhuộm đó
được dành riêng cho các loại vải thiên liêng
chẳng hạn như quần áo của các linh mục
đánh dấu địa vị và tầm quan trọng của tôn giáo.
Và mặc dù khám phá này
có ý nghĩa to lớn đối với khảo cổ học
nhưng kích thước của nó thực sự rất nhỏ.
Chỉ chưa đầy một inch
mảnh vỡ này đã được phát hiện vào năm 2016
trong các cuộc khai quật
tại một địa điểm khảo cổ được gọi là hang đầu lâu.
Nhưng cho đến nay vẫn chưa ai biết được
chính xác làm thế nào mà mảnh vải này
lại xuất hiện ở đó.
Theo nhận định từ các chuyên gia,
đó là bằng chứng quan trọng cho thấy
con người đã biết cách nhuộm sợi len
từ khoảng 3.800 năm trước.
Nó cũng cung cấp cho chúng ta bằng chứng rằng
ngành dệt may cổ đại đã sử dụng động vật
vào khoảng thời gian con người
bắt đầu tạo ra các nguồn văn bản.
Các loại vải được nhuộm bằng loại thuốc nhuộm này
đã được ghi nhận trong các thời kỳ gần đây hơn.
Nhưng điều làm cho mảnh vải này
thực sự đặc biệt là thực tế nó lâu đời
hơn nhiều so với bất kỳ mảnh vải nào khác.
Một khám phá quan trọng khác
được thực hiện vào năm 1980
khi các nhà khoa học tìm thấy
một hạt giống hơn 1.000 năm tuổi
sau đó đã phát triển thành một cái cây
bí ẩn tên là Sheba.
Họ đã dành suốt 14 năm dòng dã
để chăm sóc loại cây này, hiện cao
khoảng 10 feet, để rồi sau đó
phát hiện ra rằng nó có thể thuộc về
một dòng cây đã tuyệt chủng
từng mọc trong vùng này.
Hạt giống này có niên đại
từ khoảng năm 1993
đến năm 1202 sau công nguyên
và họ tin rằng Sheba
có thể là một loại cây trong kinh thánh
thường gắn liền với việc chữa bệnh.
Mặc dù vẫn chưa thể nào
xác định chính xác loài
vì cây hiện chưa ra hoa.
Nhưng chúng ta biết rằng nó thuộc chi Comiphora
một chi có mối liên hệ mật thiết
đến các loài thực vật nổi tiếng
của vùng châu Phi như là cây một dược.
Nhưng thời gian đã tiết lộ
một điều thậm chí còn đặc biệt hơn.
Lá và nhựa của nó rất giàu
các hợp chất có đặc tính chữa bệnh,
chống oxy hóa và thậm chí là làm dịu da.
Điều này có nghĩa là cây cây
có thể đại diện cho một dòng dống
đã bị lãng quên mà nhựa của nó
có giá trị y học và đã được
đề cập trong các văn bản cổ.
Điều này làm sáng tỏ cách người xưa
sử dụng y học thực vật.