Họ Cười Nhạo Nước Úc Vì Xây Dựng Hàng Nghìn Km Hàng Rào...Một Thập Kỷ Sau Sự Thật Gây Sốc Được Tiết Lộ
Chào mừng các bạn đã quay trở lại với Top 10 Huyền Bí. Các bạn có biết ngoài kia, 1 quốc gia đang yên đang lành, tự dưng lại đi dựng lên hàng ngàn cây số lưới chặn nhưng không phải để kiểm soát biên giới, con người, mà là để ngăn chặn sâu bọ và động vật hoang dã, nghe có vẻ kỳ quặc và phi lý. Tuy nhiên, đó chính xác là những gì đã diễn ra ở Úc, ngay tại trung tâm của vùng hẻo lánh rộng lớn. Công nhân đã kéo những cuộn dây thép nặng trĩu qua những vùng đất cằn cỗi và địa hình hiểm trở, đối mặt với cái nóng khắc nghiệt, bão bụi và sự thiếu thốn nước để dựng nên một trong những công trình xây dựng liên tục dài nhất thế giới. Nhiều người chỉ trích đã lên án đó là một giải pháp lỗi thời, tốn kém và không cần thiết. Để thực sự hiểu được tại sao Úc phải thực hiện dự án đó, chúng ta cần quay ngược thời gian về thời điểm châm ngòi cho toàn bộ vấn đề: năm 1859, 1 loài vật sinh sôi nhanh chóng từ 24 lên hàng trăm triệu con, gây thiệt hại tới mức con người không thể ngờ được. Giờ hãy để Top 10 Huyền Bí đưa bạn vào khám phá nhé.
*Những người thực hiện: Kịch bản: Uyên Nguyễn - Thu Huyền Thu âm: Thu Huyền Biên tập video: Đỗ Mạnh Thêm
Video DÀNH RIÊNG CHO BẠN:
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AI
Video này trình bày cuộc chiến kéo dài hơn một thế kỷ của Úc trong việc kiểm soát các loài xâm lấn và bảo vệ hệ sinh thái thông qua hệ thống hàng rào khổng lồ. Từ thảm họa thỏ hoang đến việc ngăn chặn chó Dingo, Úc đã chuyển đổi từ các rào chắn chia cắt lục địa sang mô hình hàng rào cụm và khu bảo tồn hiện đại nhằm cân bằng giữa lợi ích kinh tế và bảo tồn thiên nhiên.
Chào mừng các bạn đã quay trở lại với Top 10 Huyền Bí
Các bạn có biết, ngoài kia có một quốc gia đang yên, đang lành
tự dưng lại đi dựng lên một hàng rào lưới chặn dài hàng ngàn kê số
nhưng không phải để kiểm soát biên giới và con người
mà là để ngăn chặn sâu bọ và ấn động vật hoang dã không?
Nghe có vẻ kỳ quạc và phi lý nhở?
Tuy nhiên, đó chính xác là những gì đang diễn ra ở Úc
ngay tại trung tâm của vùng hẻo lánh rộng lớn.
Công nhân đã kéo những cuộn dây thép nặng chĩu
qua những vùng đất cằn cối và địa hình hiểm trở
đối mặt với cái nóng khắc nghiệt, bão bụi và sự thiếu thốn nước
để dựng lên một trong những công trình xây dựng liên tục dài nhất thế giới.
Nhiều người đã chỉ trích, đã lên án
đó là một giải pháp lỗi thời, tốn kém và không cần thiết.
Để thực sự hiểu tại sao Úc lại phải thực hiện dự án đó
chúng ta cần quay ngược thời gian về thời điểm châm ngòi cho toàn bộ vấn đề.
Năm 1859, một loài vật sinh sôi nhanh chóng
từ 24 con lên hàng trăm triệu con
gây thiệt hại tới mức con người không thể ngờ được.
Và ngay bây giờ hãy cùng với Tôn Mùi Huỳnh Bí tìm hiểu chi tiết
qua video của ngày hôm nay.
Mọi chuyện bắt đầu từ năm 1859.
Một người Anh định cư ở Úc, giàu có tên là Thomas Austin
vốn đam mê săn bắn đã thả 24 con thỏ hoang châu Âu
vào khu điền trang của mình tại Victoria.
Ông chỉ đơn thuần muốn dùng một chút thú vui săn bắn kiểu Anh
để xua đi nỗi nhớ quê hương.
Nhưng không hề ngờ rằng mình đã gieo mầm
trong một thảm họa sinh thái chưa từng có.
Thực ra thì Austin không phải là người đầu tiên đưa thỏ đến Australia.
5 con thỏ khác từng ở trên hạm đội 1
gồm các tàu của Anh đến Sydney vào năm 1788
và có ít nhất 90 lần khác thỏ đã được nhập khẩu
trong 70 năm liên tiếp sau đó.
Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho biết
hậu ruệ của 24 con thỏ từ nhà của Austin
mới là nguyên nhân gây ra thảm họa ở Australia.
Đối với thỏ thì Úc là một thiên đường trong mơ.
Lùng điện này cung cấp nguồn cỏ dồi dào, khí hậu thuận lợi
và quan trọng nhất, không có nhiều loài săn mồi tự nhiên
để kiểm soát số lượng của chúng.
Kết quả là chỉ sau vài thập kỷ
chúng đã xâm chiếm khoảng 70% diện tích đất của Australia
trở thành cuộc xâm chiếm nhanh nhất được biết đến
của động vật có vú trên thế giới.
Hơn 160 năm trôi qua và theo nghiên cứu
đang trên tạp chí của Viện Hàn lâm khoa học quốc gia Hoa Kỳ
năm 2022, có khoảng 200 triệu con thỏ đang lang thang
ở Australia và mở rộng lãnh thổ
theo tốc độ khoảng 110 km một năm.
Thiệt hại về nông nghiệp và nghề làm vườn do thỏ gây ra
lên tới khoảng 130 triệu USD,
tức là khoảng 3,4 nghìn tỷ mỗi năm.
Nông dân và người chăn nuôi thi nhau báo cáo rằng
họ thấy toàn bộ sườn đối di chuyển,
không phải do gió mà là do số lượng thỏ dày đặc đang lướt qua.
Thỏ không chỉ ăn trụi đồng cỏ cần thiết cho cừu và gia súc
mà còn đào hang sâu gây ra sói mòn đất nghiêm trọng trên diện rộng
làm thay đổi toàn bộ cảnh quan.
Chính phủ Úc đã thử mọi biện pháp kiểm soát
từ săn bắn, đánh bẫy, dùng chất độc kiểu nông dân giải
rồi máy ủi phá hang, thậm chí là thuốc nổ.
Các biện pháp sinh học như misomatosis
được thả ở Úc từ năm 1950 để giảm thỏ
nhưng không có phương pháp nào tỏ ra đủ nhanh hoặc hiệu quả
để đối chọi lại tốc độ sinh sản kinh hoàng của loài thỏ.
Thế là sự thất vọng và tuyệt vọng lan rộng khắp cộng đồng nông thôn.
Trong bối cảnh bê tắc đó,
một giải pháp triệt đẻ và táo bạo đã được ra đời.
Xây dựng một hàng rào vật lý quy mô lớn.
Họ bắt đầu xây dựng vào năm 1901 ở Tây Úc.
Về cơ bản thì đó là một đường phân chiên lãnh thổ
chặn đứng sự di cư của thỏ từ các tiểu bang phía đông
đang bị tàn phá nặng nề khỏi vùng Tây Nam
tương đối an toàn hơn của Tây Úc.
Khi hoàn thành, nó trải dài hơn 1.800 km,
một con số không hề nhỏ chút nào.
Tuy nhiên, việc xây dựng và duy trì hàng rào này
nhanh chóng trở thành một cơn ác mộng,
hậu cần và kỹ thuật.
Hàng ngàn công nhân phải kéo những cuộn lưới thép
và cọc gỗ qua vùng đất xa xôi,
thường xuyên phải đối mặt với kênh nóng
lên đến 50 độ C và thiếu nước.
Vật tư thì được vận chuyển bằng lạc đà
hoặc xe ngựa trong nhiều tháng.
Tổng chi phí cuối cùng lên tới hơn 80.000 bảng Anh.
Nếu tính theo sức mua hồi đó,
thì số tiền này rơi vào khoảng 350-360 tỷ đồng.
Một số tiền khổng lồ vào đầu thế kỷ 20,
nó có thể mua được khoảng 90 căn nhà trung bình
ở Sydney năm 1900.
Hơn nữa, việc bảo trì là một cuộc chiến dai rẳng
khi các lún làm trôn vùi, nước lũ cuốn trôi các đoạn
và các loài động vật hoang dã khác chơi hẹp báo
toàn đi phá hoại hàng rào thôi.
Dù vậy, nó vẫn làm chậm sự tiến công của thỏ đủ lâu
để nền nông nghiệp Tây Úc có thời gian thích nghi,
phát triển và tránh được hàng chục triệu đô la thiệt hại.
Sau đó, Australia chuyển sang kế hoạch B,
đưa động vật săn mồi đến, ví dụ như cáo.
Tuy nhiên, tình hình trở nên tệ hơn
khi cáo thích nhắm đến những con mồi dễ hơn,
bao gồm những loài thú có túi nhỏ đặc hữu của Australia
và vốn đã đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.
Những năm 1950, virus Myxomatosis
thứ gây lên những khối u chết chóc ở thỏ
được con người cố tình đưa vào Australia.
Ban đầu, cách này có vẻ thành công
khi số lượng thỏ giảm từ 600 triệu con xuống còn 100 triệu,
trở thành chủng virus giết chết nhiều động vật có xương sống nhất
mà khoa học từng biết đến.
Lũ thỏ sau khi nhiễm virus sẽ chết trong vòng chưa đầy 2 tuần,
tỷ lệ tử vong lên tới 99,8%,
nghĩa là cứ 500 con thỏ nhiễm virus thì chỉ có 1 con sống sót.
Nhưng trong vòng vài năm, virus đã giảm độc lực
và tỷ lệ tử vong từ 99,8% xuống còn chỉ khoảng 50%.
Chính xác là loài thỏ đã thích nghi được và phát triển khả năng kháng virus,
những con còn sống sót ít ỏi qua dịch đậu mùa cuối cùng lại sinh sôi trở lại.
Vài năm sau, các chuyên gia thử phương pháp tấn công mới,
dùng bọ chép Tây Ban Nha truyền bệnh cho thỏ.
Một lần nữa, kế hoạch lại thất bại.
Tệ hơn là mầm bệnh còn lây nhiễm sang cho các loài khác.
Năm 1995, một nỗ lực khác được thực hiện với một loại virus sốt suốt huyết,
rất hiệu quả trong việc chống lại thỏ.
Mầm bệnh dễ lây này có thể lan tới các quốc gia khác thông qua mũi.
Hai năm sau, mầm bệnh đến New Zealand, nơi cũng bị thỏ sông chiếm.
Tuy nhiên, biện pháp này khiến các nhà khoa học lo lắng
vì sợ rằng virus có thể biến đổi.
Suy cho cùng thì hàng rào có vẻ vẫn khả thi hơn.
Đến những năm 1920, ý tưởng về rào chắn vật lý không chỉ dừng lại ở đó.
Các hàng rào mới bắt đầu được xây dựng và mở rộng với mục tiêu kép.
Không chỉ chống thỏ mà còn chống lại chó sói Dingo,
loài chó hoang bản địa bị quy trách nhiệm cho hàng loạt vụ tấn công cừu.
Từ đó làm thay đổi trọng tâm của cuộc chiến từ loài ăn cỏ sang loài săn mồi.
Chính từ sự phát triển này mà hàng rào chó Dingo ra đời.
Nó là một trong những dự án kiểm soát dịch hại tham vọng và gây tranh cãi nhất từng được thực hiện.
Cho tới thập niên 40, chính quyền các bang nối liền hại thống
tạo nên một hàng rào liên tục dài nhất thế giới.
Đến năm 1980, công trình này dài 8.614 km,
nhưng ngày nay đã được rút ngắn còn 5.614 km.
Để bạn dễ hình dung thì chiều dài này gấp 3 lần đường bộ từ Hà Nội đến TP.HCM
và vẫn còn dư ra hàng trăm cây số.
Còn bạn muốn đi bộ dọc hàng rào vốn cao 1,8m
có thể phải mất đến 6 tháng mới đi hết chiều dài của nó.
Ngày nay, hàng rào được 23 nhân viên toàn thời gian thay phiên trông coi.
Mỗi năm, chính phủ Australia tiêu tốn khoảng 750.000 USD,
tương đương 19,7 tỷ đồng, chỉ để bảo trì chúng.
Kể từ đó, hàng rào Dingle nhanh chóng trở thành huyết mạch của cả cộng đồng nông thôn,
nơi chăn nuôi cừu là ngành kinh tế mũi nhọn.
Nó là tuyến phòng thủ thực sự, là tiền tuyến của một chiến trường không tiếng súng.
Tuy nhiên, tác động của nó đã vượt xa mục đích đơn thuần là bảo vệ gia súc.
Về cơ bản, nó đã vẽ một đường thẳng chia đôi lục điện,
tạo ra hai thế giới sinh thái hoàn toàn khác biệt.
Ở phía Bắc và phía Tây của hàng rào, trái Dingle vẫn tự do đi lại.
Những khu vực này thường có hệ sinh thái cân bằng và lành mạnh hơn.
Ngược lại, ở phía Nam và phía Đông của hàng rào, khu vực được bảo vệ,
trái Dingle gần như bị loại bỏ hoàn toàn.
Mặc dù đây là một thắng lợi đối với nông dân chăn nuôi cừu,
giúp họ tiếp tục kinh doanh và tránh khỏi nguy cơ mất trắng,
nhưng thành công này lại đi kèm với những hậu quả sinh thái không lường chưa được.
Sự biến mất của trái Dingle, loài săn mồi đỉnh cao bản địa,
đã gây ra một hiệu ứng domino phức tạp trong chuỗi thức ăn.
Không có Dingle để kiểm soát, số lượng các loài săn mồi sâm lấn nhỏ hơn
và phá hoại hơn như cáo và mèo đã tăng vọt một cách chống mặt.
Đáng tiếc thay, điều này lại là tin xấu đối với các loài động vật có vú nhỏ bản địa của Úc.
Như là chuột túi binbi, vốn đã suy giảm mạnh do bị săn liên tục.
Chưa kể thảm thực vật cũng bị biến đổi do không còn đủ cỏ cho tất cả các loài.
Còn con người thì phải tuần tra hàng trăm cây số
để tìm và sửa chữa những vết nứt nhỏ nhất có thể phá hủy hàng năm trời bảo vệ.
Ngược lại, những người nông dân và đại diện ngành nông nghiệp cho rằng
hàng rào là điều cần thiết để duy trì nền kinh tế chăn nuôi.
Nếu không có hàng rào, tổn thất do chó Dingle gây ra đối với đàn cưu
có thể khiến việc tinh doanh gặp biến cố.
Và bạn biết không, bấy nhiêu hạn chế đó lại tiếp theo động lực
để cho ra lò thêm một giải pháp mới tinh vi hơn, đó là hàng rào cụ.
Theo đó, thay vì dựa vào một hàng rào khổng lồ chia cắt lục địa,
nông dân bắt đầu nhóm các trang trại của họ lại thành từng cụm,
xây dựng hàng trăm km hàng rào chống thú săn mồi kiên cố
được thiết kế kỹ lưỡng xung quanh mỗi cụm đó.
Về cơ bản, họ đang tạo ra những pháo đài bảo vệ có thể quản lý được.
Mục tiêu chính là ngăn chặn chó hoang, kangaroo và lợn rừng
với hy vọng khôi phục lại người chăn nuôi cừu đã bị suy giảm nghiêm trọng.
Mô hình này tập trung vào việc bảo vệ các khu vực có giá trị kinh tế cao
thay vì cố gắng kiểm soát toàn bộ vùng đất rộng lớn.
Tuy nhiên, việc xây dựng và duy trì những hàng rào cụm này
cũng đi kèm với những thách thức riêng biệt.
Hàng rào không chỉ là một cấu trúc tính,
con người sống bên trong chúng và việc bảo trì phải diễn ra quanh năm.
Chỉ cần một vết dách nhỏ do bão, lũ lụt hoặc một con vật đi lạc
cũng có thể phá hỏng hàng năm trời nỗ lực phòng thủ.
Ở những vùng xa xối nhất của Úc,
người chạy hàng rào phải làm việc trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt,
đảm bảo lưới thép luôn được siết chặt,
cổng được khóa an toàn và các đường dây điện nếu có được kiểm tra thường xuyên.
Công việc này không chỉ đơn thuần là sửa chữa,
đó là một sự cảnh giác liên tục chống lại sự xâm nhập.
Thực tế, ở một số khu vực của Nam Úc,
hàng rào vật lý đã tạo ra danh giới rõ ràng giữa hai thế giới.
Một bên là các trang chạy cứu phát triển mạnh
với áp lực từ động vật ăn thịt giảm xuống.
Và bên kia là vùng đất nơi động vật săn mồi vẫn tự do lang thang,
tạo ra sự tương phản rõ rệt về mật độ quần thể động vật và chất lượng đồng cỏ.
Trong khi những người chỉ trích ban đầu chế diễu việc đầu tư vào những hàng rào mới này,
coi chúng là một sự lãng phí tiền công quỹ cho một giải pháp thô sơ,
nhưng các con số đã chứng minh rằng đây là một canh bạc tài chính khôn ngoan.
Mặc dù chi phí ban đầu là rất lớn,
hàng rào chống thỏ đầu tiên đã tiêu tốn hơn 250 bảng Anh,
tức là gần 9 triệu đồng cho 1 km vào thời điểm đó,
nhưng lợi ích thu về lại vượt xa chi phí.
Các nghiên cứu cho thấy những khu vực nằm trong hàng rào cụ
đã chứng kiến số lượng da súc bị động vật ăn thịt tấn công giảm hơn 90% ở một số vùng.
Quan trọng hơn, chất lượng lem được cải thiện đáng kể
và tỷ lệ sống sót của cừu non tăng vọt.
Những nông dân từng đứng trước bờ vực phá sản do chó hoang
đã tìm lại được lợi nhuận, giúp ổn định và phát triển các cộng đồng nông thôn.
Hơn cả việc bảo vệ cưu khỏi chó dingo,
hàng rào còn mang lại những lợi ích sinh thái và quản lý đất đai không lường trước khác.
Tại những khu vực phải đối mặt với tình trạng chăn thảo quá mức do kangaroo,
một số khu vực rào chắn tập trung đã giúp giảm bớt tiếng kêu của loài vật này.
Việc kiểm soát quần thể động vật ăn cỏ bản địa,
vốn thường bùng nổ trong điều kiện thuận lợi,
trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn trước khi chúng gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho thảm thực vật.
Hơn nữa, việc phục hồi đồng cỏ bên trong hàng rào cũng tốt hơn,
giúp giảm nhu cầu bổ sung thức ăn cho gia súc và cải tạo đất,
dẫn đến sự bền vững lâu dài hơn.
Hàng rào cũng đóng vai trò là một rào cản an toàn sinh học quan trọng.
Chúng đã giúp ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh gia súc
và sự xâm nhập của các loài gây hại khác như lợn hoàng.
Bên cạnh đó là việc bổ sung thêm các đoạn mới và điện khí hóa các đoạn cũ
đã được hỗ trợ bởi hàng triệu đô la tiền tài trợ của tiểu bang.
Đây là một khoản đầu tư hợp lý
vì nó tiết kiệm được rất nhiều chi phí bảo vệ mùa màng trong tương lai
và giảm nhu cầu phun thuốc diệt côn trùng liên tục bằng máy bay.
Sự thành công của mô hình này đứng minh chứng rõ nhất tại khu bảo tồn có rào chắn
như khu bảo tồn động vật hoang dã Scotia, New Haven và Arid Recovery.
Đây là những nơi mà các nhà khoa học đã sử dụng hàng rào ngăn cách
để hồi sinh những loài vật được cho là gần như tuyệt chủng trong vùng hẻo lánh.
Bên trong những hàng rào được kiểm soát chặt chẽ,
các loài động vật có vú nhỏ như chuột túi mũi dài Bimbi, chuột túi Beckthorne và Ongwabe
đã tăng trưởng quần thể với tốc độ phi thường, đôi khi lên tới hơn 300% chỉ trong vài năm.
Các sáng kiến rào chắn ở Queensland được báo cáo
đã đồng góp hàng triệu đô la vào nền kinh tế khu vực thông qua việc gia tăng giá trị sản xuất.
Lấy ví dụ, một dự án hàng rào ở lưu vực sông Moray-Darling
dự kiến sẽ mang lại 15,5 triệu đô la cho nền kinh tế địa phương,
vượt sau khoản đầu tư ban đầu là 11,1 triệu đô la.
Một dự án tập trung vào hàng rào dành cho chó Dingle ở Nam Úc
thậm chí còn được dự kiến mang lại lợi ích lên tới 120,3 triệu đô la trong 20 năm,
bao gồm cả việc tạo việc làm, tăng thu nhập cho doanh nghiệp và giảm chi phí quản lý cho hoang lên đến 97 triệu đô la,
một con số cao hơn rất nhiều so với chi phí xây dựng.
Những lợi ích này đã giúp các thị trấn ở vùng hẻo lánh,
vốn bị ảnh hưởng nặng nề bởi hạn hán và sự tàn phá của động vật ăn thịt,
có thêm việc làm mới, giá trị đất đai tăng cao và khả năng phục hồi tốt hơn trong các cú sốc khí hậu.
Hàng rào mang lại một giải pháp kiểm soát sâu bệnh và dịch hại vật lý mà không cần phải phụ thuộc quá nhiều vào hóa chất,
một yếu tố ngày càng quan trọng trong bối cảnh mối lo ngại về thuốc chứa sâu đang gia tăng trong cộng đồng.
Tuy nhiên, như bất kỳ giải pháp quy mô lớn nào, phương pháp này cũng không phải là chiều khóa vạn năng và mang theo những thách thức riêng.
Các chuyên gia sinh thái cảnh báo rằng, hàng rào chỉ là một giải pháp quản lý, chứ không phải là giải pháp cuối cùng.
Chúng đòi hỏi bảo trì thường xuyên và giám sát liên tục để duy trì hiệu quả, và bất kỳ sự lơ là nào cũng có thể dẫn đến sự thất bại nhanh chóng.
Hơn nữa, chúng có thể dẫn đến những vấn đề mới nếu quản lý đất đai không linh hoạt.
Ở một số khu vực rào chắn, việc kiểm soát thành công động vật săn mồi đôi khi làm bùng nổ số lượng kangaroo hoặc các loài săn cỏ bản địa khác,
dẫn đến tình trạng chăn thảo quá mức bên trong hàng rào, buộc các nhà quản lý phải can thiệp thủ công để kiểm soát quần thể.
Bên trong những thách thức đó, việc Úc sử dụng hàng rào hiện đã trở thành một hình mẫu toàn cầu cho việc phục hồi động vật hoang dã.
Các nhóm bảo tồn quốc tế hiện đang tham khảo các khu bảo tồn có rào chắn của Úc khi thiết kế các dự án tương tự
ở những khu vực khác đang vật lộn với các loài sâm lấn như ở Châu Phi, New Zealand và Bắc Mỹ.
Hãy để lại ý kiến của bạn dưới phần bình luận để chia sẻ cho top 10 huyền bí và mọi người cũng biết nhé!
Cảm ơn các bạn vì đã theo dõi video tới giây phút này.
Còn bây giờ, xin chào và hẹn gặp lại các bạn trong những video thú vị tiếp theo.