Bình luận quốc tế | Siêu El Niño phá kỷ lục 1.000 năm, tính mạng 49 triệu người bị đe dọa trước “quả bom” lương thực Siêu El Niño đang trở thành tâm điểm khi nhiệt độ vùng Thái Bình Dương được cho là lập kỷ lục mới, kéo theo nguy cơ hạn hán, mưa cực chất và đoạn đoạn sản xuất nông nghiệp. Từ Đông Nam Á đến thị trường lương thực toàn cầu, những tác động dây xích có thể tạo ra giá thực phẩm tăng mạnh và cung cấp hàng triệu triệu người vào tình trạng thiếu đói. Vì sao một hiện tượng khí hậu trên đại dương lại có thể tạo ra “quả bom” lương thực toàn cầu? Các quốc gia cần chuẩn bị gì trước bản script El Niño kéo dài?
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AI
A record-breaking \"Super El Niño\" has seen Pacific temperatures rise by 3.05°C, the strongest in 1,000 years. This phenomenon, amplified by human-driven global warming, threatens global food security, risks causing 450,000 additional heat-related deaths, and could trigger massive economic losses and supply chain disruptions through 2028.
Vào ngày 23 tháng 9, các dữ liệu khí hậu công bố một con số chấn động.
Nhiệt độ vùng trọng tâm El Nino tại Thái Bình Dương đã tăng tới 3,05 độ C,
chính thức phá vỡ kỷ lục lịch sử năm 2015
và được đánh giá là đợt siêu El Nino mạnh nhất trong ít nhất 1.000 năm.
Mức nhiệt khó tin này đạt ra một nghi vấn chiến lược
tại sao một hiện tượng tự nhiên ở đại dương lại đang kích hoạt cuộc khủng hoảng
dây chuyển uy hiếp sự tồn vong của hệ thống an ninh lương thực toàn cầu.
Nhìn sâu bên dưới các con số nhiệt độ,
bản chất của đợt El Nino kéo dài từ tháng 6 năm 2026 đến tháng 5 năm 2027
không chỉ đơn thuần là sự bất thường của thời tiết,
mà là cú sốc cộng hưởng nguy hiểm với nền nhiệt trái đất vốn đã tăng cao do khí thải nhiên liệu hóa thạch.
Sự cộng hưởng này đang trực tiếp phá vỡ quy luật sản xuất nông nghiệp truyền thống,
đẩy giá lương thực toàn cầu trước nguy cơ tăng tới 16%
và đe dọa đẩy ít nhất 49 triệu người vào cảnh đói cấp tính.
Nghịch lý lớn nhất nằm ở độ trễ và phạm vi tác động lan truyền.
Khác với thảm họa thiên tai trực diện,
cuộc khủng hoảng lương thực diễn ra ngầm thông qua chuỗi cung ứng.
Mưa thất thường và hạn hán gây gắt tại Đông Nam Á,
nền cung cấp 85% sản lượng dầu cọ thế giới
và lượng lớn lũ gạo đã buộc người nông dân từ Thái Lan,
Indonesia đến Malaysia phải trì hoãn gieo trồng hoặc rừng bón phân
làm xuất giảm sản lượng các mặt hàng chủ lực.
Đáng chú ý, ngày 20 tháng 9 năm 2026,
giới chuyên gia tại Malaysia đã đưa ra cảnh báo đắt giá,
biến đổi khí hậu và El Nino không còn là nguy cơ dài hạn,
mà đã trở thành mối đe dọa trực tiếp đối với sinh kế và khả năng chống chịu quốc gia.
Hệ quả kinh tế là vô cùng tàn khốc.
Nếu đợt siêu El Nino năm 1997-1998 từng cuốn bay 5.700 tỷ USD,
thì thiệt hại lần này được dự báo sẽ vượt xa mọi cột mốc cũ
với những chấn động về giá lương thực kéo dài,
bộc lộ hoàn toàn tới tận nửa cuối năm 2028.
Bức tranh tổng thể cho thấy,
các quốc gia không thể tiếp tục tiếp cận theo kiểu thụ động xử lý hậu quả
khi chuỗi mát xích sản xuất và logistics đã tổn thương nghiêm trọng.
Siêu El Nino kỷ lục này là hồi chung báo động rằng khủng hoảng khí hậu
đã vượt khỏi mọi kịch bản dự báo quen thuộc,
biến nguồn cung thực phẩm thành điểm nghẽn an ninh hàng đầu của nhân loại.
Khi kỳ giá của sự chậm trễ được tính bằng hàng tỷ USD
và sức mạng của hàng chục triệu người.
Câu hỏi chiến lược đặt ra là
Liệu các quốc gia có thể kịp thời tái cấu trúc mô hình nông nghiệp
và chính sách ứng phó chủ động
hay sẽ bị bóp nghẹt trong cơn sóng thần tăng giá lương thực toàn cầu không thể đảo ngược?
450.000 ca tử vong chỉ trong 6 tháng.
Đó là con số mà một nhóm nghiên cứu vừa đưa ra
khi mô phỏng tác động của phần nhiệt tăng thêm từ siêu El Nino đang hình thành trên Thái Bình Dương.
Và điều đáng sợ là đây chưa phải dự báo về tổng số người chết vì El Nino
mà chỉ tính riêng những ca tử vong do nhiệt có thể tăng thêm so với mức bình thường.
Một kỷ lục nhiệt đang bị phá ngay giữa Thái Bình Dương.
Và lần này, các nhà khoa học không chỉ đo nhiệt độ.
Họ đang bắt đầu tính xem cây nóng ấy có thể cướp đi bao nhiêu sinh mạng.
Con số này không phải tổng số người chết vì El Nino
mà là số ca tử vong do nhiệt được ước tính tăng thêm so với mức nền bình thường
khi nhiệt độ tăng bởi El Nino.
Nó chưa bao gồm những cây chết có thể phát sinh từ hạn hãn, cháy rừng, lũ lụt hay các tác động khác.
Hiện tượng El Nino lần này đang diễn ra với cường độ đặc biệt mạnh
Ngày 21 tháng 9, nước biển tại vùng trung tâm El Nino nóng hơn mức bình thường tới 3,05 độ C
vượt mức 3,02 độ C từng ghi nhận vào năm 2015.
Đây là mức cao nhất trong chuỗi quan trắc hiện đại theo cách tính này
và đáng chú ý là nó xuất hiện khi El Nino còn chưa bước vào giai đoạn thường đạt đỉnh.
Đáng lo ngại hơn, hiện tượng này vẫn chưa đạt đỉnh.
Giới khoa học khí hậu đã phải sử dụng những từ ngữ như khó tin hay cấp độ Godzilla
để mô tả những gì đang diễn ra ở sích đạo Thái Bình Dương.
Vấn đề không chỉ nằm ở việc El Nino đang mạnh đến đâu
mà ở chỗ nó đang tác động lên một hệ thống vốn đã chịu sức ép từ nhiệt độ nên ngày càng cao.
Muốn thấy rõ quy mô của rủi ro, trước hết phải nhìn vào những gì đang thực sự diễn ra trên Thái Bình Dương
và cách các mô hình khí hậu đang dự báo diễn biến trong những tháng tới.
Những con số hiện tại cho thấy đây không đơn thuần là một El Nino mạnh theo cách thông thường.
NOAA đánh giá El Nino có hơn 90% khả năng duy trì ở mức rất mạnh trong suốt mùa thu và mùa đông năm nay.
Ngày 21 tháng 9, nước biển tại vùng trung tâm El Nino nóng hơn mức bình thường tới 3,05 độ C, vượt kỷ lục 3,02 độ C của năm 2015.
Và đáng sợ hơn, kỷ lục này xuất hiện khi El Nino còn chưa bước vào giai đoạn thường đạt đỉnh.
Tổng hợp 14 mô hình dự báo cho thấy mức tranh lệch nhiệt độ có thể tiếp tục tăng với đỉnh trung bình khoảng 4,1 độ C vào cuối năm.
Giáo sư Michael Greenstone, đồng sáng lập phòng thí nghiệm tác động khí hậu thuộc Đại học Chicago,
nhấn mạnh rằng báo cáo dự báo 451.000 ca tử vong dựa trên một phương pháp luận vô cùng chặt chẽ.
Các chuyên gia đã theo dõi mối quan hệ giữa nhiệt độ và số ca tử vong tại 24.378 khu vực trên toàn thế giới.
Sử dụng mức cơ sở là giai đoạn 1996-2025, sau đó kết hợp với các dự báo tăng nhiệt trong 6 tháng tới,
từ tháng 9 năm 2026 đến tháng 2 năm 2027.
Và 451.000 chưa phải toàn bộ phần dư chấn của nhiệt.
Khoảng thời gian 6 tháng này chỉ kéo dài đến tháng 2 năm 2027, vì đó là giới hạn của các dự báo nhiệt hiện có.
Các nhà nghiên cứu cảnh báo số ca tử vong do nhiệt cao hơn bình thường có thể còn kéo dài sang mùa hè năm sau.
Trên thực địa, bản đồ rủi ro đang hiện diện rõ ràng.
Nếu chỉ tính số ca tử vong do nhiệt bổ sung được dự báo, 5 quốc gia đứng đầu là Nigeria, Indonesia, Sudan, Ấn Độ và Brazil.
Mỹ cũng nằm trong top 20, với khoảng 3.500 ca tử vong bổ sung được ước tính.
Đi kèm với năng nóng là sự đảo lộn cực đoan của các quy luật thời tiết.
Tại khu vực Đông Nam Á, cụ thể là Indonesia, thời tiết nóng và khô đã góp phần lắm các vụ cháy rừng tăng mạnh,
với lượng phát thải từ cháy rừng được dự báo có thể tiến tới mức cao nhất trong thế kỷ này.
Tại Ấn Độ, lượng mưa gió mùa từ tháng 6 đến nay đang thấp hơn khoảng 15% so với trung bình nhiều năm.
Ở Nam Bản Cầu, Australia và miền Nam Châu Phi được dự báo có một mùa hè nóng và khô hơn, làm ra tăng nguy cơ hạn hán và cháy rừng.
Ngược lại, ở một thái cực khác, El Nino mang theo lượng mưa khổng lồ đổi xuống những khu vực không mà muốn.
Vùng rừng Châu Phi, đặc biệt tại miền Nam Ethiopia, Somalia và Đông Bắc Kenya,
xá xóa xuất hiện lượng mưa trên mức bình thường trong mùa mưa tới lên tới 90%, làm tăng đáng kể nguy cơ lỗ lột.
Tại Ecuador, Peru và miền Nam nước Mỹ, El Nino cũng có thể làm ra tăng nguy cơ mưa lớn và ngập lột trong những tháng tới.
Trên các đại dương, El Nino làm ra tăng nước gió ở Đại Tây Dương, khiến mùa bão tại đây im áng một cách bất thường.
Ở Thái Bình Dương, ngược lại, El Nino thường tạo môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động xoáy thuận nhiệt đới ở một số khu vực,
trong khi Đại Tây Dương lại chịu tác động ngược chiều do đất gió tăng lên.
Những con số về nhiệt độ và thời tiết mới chỉ cho thấy phần nổi của vấn đề.
Điều đáng chú ý hơn nằm ở cơ chế phía sau.
Vì sao một El Nino vốn là do động tự nhiên lại có thể tạo ra những tác động nghiêm trọng đến vậy trong bối cảnh hiện nay?
Và những tác động đó sẽ lan từ khí hậu sang lương thực, chuỗi cung ứng và kinh tế toàn cầu như thế nào?
Bản chất của sức nóng lần này nằm ở một thảm họa kép.
Giáo sư Friedrich Otto thuộc Đại học Imperial College London chỉ ra rằng El Nino vốn là một hiện tượng tự nhiên,
tức sự phân bổ lại một lượng năng lượng khổng lồ trong hệ thống khí hậu.
Nhưng đợt El Nino được, ví như Godzilla này lại xuất hiện trên một nền nhiệt đã cao hơn đáng kể do phát thải, khí nhà kính từ hoạt động của con người.
Lượng nhiệt được tái phân bố trong hệ thống đại dương, khí quyển, cộng với nền khí hậu đang nóng lên,
Nhưng có một điểm cần tách bạch, El Nino là một giao động tự nhiên, có nóng lên toàn cầu là xu hướng dài hạn do con người thúc đẩy.
Các nhà khoa học hiện chưa thể khẳng định biến đổi khí hậu đang khiến El Nino mạnh hơn hay xuất hiện thường xuyên hơn.
Điều chắc chắn hơn là khi El Nino xảy ra trên một nền nhiệt cao hơn, tác động của nó có thể trở nên khắc nghiệt hơn.
Tiến sĩ Thomas Carlton gọi đây là một tấm bưu thiếp từ tương lai.
Mức nhiệt mà El Nino đang đẩy tới có thể trở thành thứ quen thuộc hơn trong khoảng 20 năm nữa, nếu xu hướng nóng lên tiếp diễn.
Nhưng sự ép lớn nhất có thể không dừng ở nhiệt độ.
Khi El Nino làm đảo lộn thời tiết tại những vùng sản xuất lương thực quan trọng như Ấn Độ, Đông Nam Á và Nam Mỹ, tác động có thể lan thẳng vào nguồn cung và giá lương thực toàn cầu.
WFSP cảnh báo El Nino có thể đẩy thêm ít nhất 49 triệu người vào tình trạng mất an ninh lương thực cấp tính tại 45 quốc gia vào cuối năm 2027.
Đây không phải số người sẽ chết đói, mà là số người có nguy cơ không còn đủ khả năng đáp ứng nhu cầu lương thực hàng ngày.
Lịch sự cho thấy rủi ro này không phải chuyện mới.
El Nino 1877-1878 trùng với một chuỗi hạn hán và nạn đói nghiêm trọng, trong đó hơn 50 triệu người được ước tính đã thiệt mạng, đặc biệt tại Ấn Độ, Brazil và Trung Quốc.
Trong bối cảnh hiện đại, nếu sản lượng các loại cây trồng chủ lực suy giảm trên diện rộng, nguồn cung thắt chặt có thể đẩy giá lương thực lên và tạo thêm áp lực làm phát.
Sức ép này đặc biệt đáng chú ý tại những quốc gia mà người dân phải dành tỷ trọng lớn thu nhập cho thực phẩm.
Một mắt xích khác dễ bị tổn thương là chuỗi cung ứng và hoạt động kinh tế.
Hạn hán không chỉ làm giảm năng suất cây trồng, mà còn có thể làm suy giảm nguồn nước trên những tuyến vận tài, thủy quan trọng.
Kinh đào Panama là một ví dụ rõ ràng, mực nước thấp từng buộc hoạt động vận tài qua tuyến đường này phải hạn chế, làm giảm khả năng thông tàu và tạo thêm áp lực lên chi phí logistics quốc tế.
Để hình dung quy mô của rủi ro kinh tế, các nghiên cứu về hậu quả của El Nino 1997-1998 ước tính nền kinh tế thế giới mất khoảng 5.700 tỷ USD thu nhập tích lũy trong 5 năm sau đó.
Nếu các dự báo hiện tại trở thành hiện thực, câu hỏi lớn hơn sẽ là liệu một nền kinh tế toàn cầu phụ thuộc chặt chẽ vào nông nghiệp, năng lượng, vận tài và chuỗi cung ứng có hấp thụ nổi cú sốc này hay không?
Cuối cùng, báo cáo về 450.000 ca tử vong không phải là một bản án tử hình không thể thay đổi, mà là một công cụ quy hoạch chính sách.
Bằng cách định vị chính sách khu vực nào sẽ hứng chịu sóng nhiệt, các chính phủ có thể chủ động triển khai các trung tâm làm mát, tăng cường năng lực cho lưới điện, phân bổ lại nhân lực y tế và thiết lập quy định bảo vệ người lao động ngoài trời.
Khả năng biến cảnh báo sớm thành hành động cụ thể, vì thế sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế số ca tử vong.
Những gì chúng ta đang và sẽ chứng kiến trong 6 tháng tới không chỉ là sự giận dữ của tự nhiên, mà là hồi chuông cảnh báo đanh thép về tính dễ tổn thương của nền văn minh hiện đại trước biến đổi khí hậu.
Sự cộng hưởng giữa một El Nino đang phá kỷ lục và một nền khí hậu vốn đã nóng lên đang đạt sức mạng của hàng trăm nghìn người, an ninh lương thực của hàng chục triệu người và tăng trưởng kinh tế toàn cầu trước một phép thử lớn.
Hơn lúc nào hết, các biện pháp ưng phó trong ngắn hạn cần đi cùng với việc giảm phát thải, khí nhà kính trong dài hạn nếu muốn hạn chế những rủi ro ngày càng lớn từ một nền khí hậu nóng lên.
450.000 ca tử vong chỉ là một con số trên mô hình.
Điều đáng nói là phía sau con số đó sẽ là những thành phố phải chống chọi với nắng nóng, những mùa vụ bị đảo lộn và những chuỗi cung ứng có thể chịu thêm sức ép.
Theo bạn, mắt xích nào sẽ dễ bị tổn thương nhất khi siêu El Nino tiếp tục tăng nhiệt?
Hãy để lại góc nhìn của bạn, đặc biệt nếu bạn nhìn thấy một rủi ro mà chúng tôi chưa đề cập.
Nếu những phân tích kiểu này giúp bạn nhìn thời tiết không chỉ qua một con số nhiệt độ, đừng bỏ qua những diễn biến tiếp theo.
Bởi sau mỗi kỷ lục nhiệt vẫn còn một câu hỏi quan trọng hơn. Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Và chúng ta đã chuẩn bị đến đâu?