Tào Tháo – Một Đời Mang Tiếng Gian Hùng, Nhưng Ông Thực Sự Là Người Thế Nào?

Đình Sự
546 người theo dõi
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AIBài phân tích cung cấp cái nhìn đa chiều về Tào Tháo, tách biệt hình tượng \"gian hùng\" trong văn học với một nhà chính trị, quân sự thực thụ. Nội dung tập trung vào quá trình xây dựng quyền lực, tư duy quản trị, những chiến thắng và thất bại then chốt, cùng di sản phức tạp mà ông để lại trong bối cảnh suy tàn của nhà Đông Hán.
Nhắc đến Tào Tháo, nhiều người sẽ lập tức nghĩ đến hài chữ Giàn Hùng.
Đó là một con người đa nghi, nhiều mưu kế và sẵn sàng dùng thủ đoạn để giành lấy quyền lực.
Hình tượng ấy đã tồn tại qua tiểu thuyết, sân khấu, phi mảnh
và những câu chuyện được kể suốt nhiều thế hệ.
Nó quen thuộc đến mức đôi khi chúng ta quên rằng
phía sau nhân vật ấy từng là một con người có thật.
Tào Tháo đã sống giữa những năm cuối cùng của nhà Đông Hán
khi một đế chế rộng lớn đang dần tan giã.
Ông chứng kiến hoàng quyền suy yếu, chiến tranh lan rộng và những quân phiệt lần lượt nổi lên tranh giành thiên hạ.
Trong thời đại ấy, Tào Tháo không chỉ sống sót, mà còn trở thành một trong những người quyền lực nhất Trung Hòa.
Ông từng thất bại, từng mất quân, từng suýt mất cả căn cứ, nhưng rồi nhiều lần quay trở lại mạnh hơn trước.
Ông biết dùng người, biết tổ chức quân đội và hiểu rằng chiến tranh không thể tồn tại nếu phía sau không có lương thực.
Nhưng Tào Tháo cũng có thể vô cùng tàn khốc, đặc biệt khi quyền lực hoặc sự tồn vong của mình bị đe dọa.
Vì vậy nếu chỉ gọi ông là gian thần, có lẽ chúng ta đã bỏ qua một phần rất lớn của con người ấy.
Nhưng nếu biến ông thành một vị anh hùng hoàn mỹ, chúng ta cũng đang đi quá xa so với những gì lịch sử để lại.
Muốn hiểu Tào Tháo thực sự là người thế nào, trước hết phải trở lại thời đại đã tạo ra ông, đó là những năm cuối của nhà Đông Hán.
Một đế chế vẫn còn hoàng đế, triều đình và quan lại, nhưng nền móng bên dưới đã xuất hiện những vết nứt lớn.
Trong cung đình, ngoại thích và hoạn quan tranh dành ảnh hưởng, còn quyền lực của triều đình ngay càng suy yếu.
Ở nhiều địa phương, đời sống dân chúng trở nên khó khăn bởi thiên tai, thuế khóa và những bất ổn kéo dài.
Mâu thuẫn tích tụ qua nhiều năm, cho đến khi cuộc khởi nghĩa Khăn Vàng bùng nổ vào năm 184.
Triều đình cuối cùng vẫn dập tắt được lực lượng nổi dậy chủ chốt, nhưng cuộc khủng hoảng để lại hậu quả rất lớn.
Để chống lại các cuộc nổi dậy, nhà Hán phải trao thêm binh quyền cho những lực lượng quân sự tại địa phương.
Một khi quân đội đã nằm trong tay các tướng lĩnh và thế lực địa phương, triều đình rất khó thu lại quyền lực ấy.
Chính trong bối cảnh đó, một thế hệ quân Việt bắt đầu bước lên sân khấu lịch sử.
Tào Tháo là một trong số họ.
Ông sinh vào khoảng năm 155, tên tự là Mạnh Đức, quê ở huyện Tiêu thuộc nước Bái.
Khu vực ấy ngày nay nằm trên địa phận tỉnh An Huy của Trung Quốc.
Gia đình Tào Tháo có điều kiện để ông bước vào quan trường, nhưng xuất thân của ông lại khá đặc biệt.
Cha ông là Tào Tung, con nuôi của Tào Đẳng, một hoạn quan từng có địa vị cao trong triều đình Đông Hán.
Mối liên hệ ấy mang lại cho gia đình họ Tào những lợi thế nhất định trong con đường chính trị.
Nhưng nó cũng khiến Tào Tháo không có vị thế giống những người sinh ra trong các đại gia tộc danh giá.
Trong xã hội Đông Hán, nhiều sĩ đại phu vốn có thái độ kinh miệt đối với tầng lớp hoạn quan.
Bởi vậy xuất thân của Tào Tháo vừa có thể mở cửa cho ông, vừa có thể khiến người khác nhìn ông bằng ánh mắt rẻ rặt.
Những ghi chép về thời trẻ thường mô tả Tào Tháo là người thông minh, nhanh nhẹn và không thích khuẩn phép.
Một số giai thoại còn kể rằng ngay từ trẻ ông đã có tính cách táo bạo và rất giỏi ương biến.
Tuy nhiên, những câu chuyện như vậy cần được nhìn thận trọng vì chúng đã trải qua nhiều thế hệ truyền lại.
Điều rõ ràng hơn là khi bước vào quan trường, Tào Tháo sớm thể hiện một phong cách hành động rất quyết liệt.
Ông từng giữ trước bác bộ úy ở Lạc Dương, phụ trách trật tự tại một khu vực của Kinh Thành.
Theo những ghi chép được truyền lại, ông cho thực thi nghiêm lệnh giới nghiêm và không dễ nhận bộ người quyền quý.
Những chi tiết cụ thể có thể đã được tô đậm nhưng câu chuyện phản ánh khá rõ hình ảnh Tào Tháo thời trẻ.
Ông muốn luật lệ được thực thi và khi đã quyết định hành động, ông thường không ngại sử dụng biện pháp mạnh.
Khi cuộc khởi nghĩa Khăn Vàng nổ ra, Tào Tháo tham gia các chiến dịch của Triều Đình để chấn áp lực lượng nổi dậy.
Đấy cũng là thời gian ông bắt đầu tích lũy kinh nghiệm quân sự trong một Trung Hoa ngày càng hỗn loạn.
Những bước ngoặt lớn hơn chỉ xuất hiện sau khi Hán linh đế qua đời, Triều Đình lập tức rơi vào một cuộc khủng hoàng quyền lực dữ dội.
Đại tướng quân Hà tiến đối đầu với các hoạn quan nhưng chính ông lại bị giết trong vòng xoáy tranh chấp ấy.
Kinh Thành trở nên hỗn loạn, còn những lực lượng quân sự bên ngoài bắt đầu tiến vào trung tâm quyền lực.
Trong số đó có Đồng Chác, một tưởng lĩnh đang nắm trong tay lực lượng quân sự đáng kể.
Đồng Chác nhanh chóng kiểm soát Triều Đình, phế lưu biện và đưa Lưu Hiệp lên ngồi.
Vị Hoàng đế mới chính là Hán hiền đế.
Nhưng từ thời điểm ấy, chiếc ngai vàng ngày càng mất đi quyền lực thực tế.
Đồng Chác trở thành người chi phối Triều Đình, còn sự chống đối đối với ông nhanh chóng lan rộng.
Nhiều thế lực địa phương tập hợp lực lượng dưới danh nghĩa chống Đồng Chác.
Tạo Tháo cũng bước vào cuộc chiến ấy.
Những liên minh chống Đồng Chác không phải một khối thống nhất với cùng một mục tiêu lâu dài.
Mỗi người có quân đội riêng, địa bàn riêng và những tính toán chính trị của riêng mình.
Khi kẻ thù chung không còn đủ sức gắn kết họ, những mâu thuẫn giữa các thế lực nhanh chóng xuất hiện.
Trung Hoa từ một đế chế suy yếu bắt đầu trượt sâu hơn vào thời đại của các quân phiền.
Trong thời đại ấy, một chức tước đẹp trên giấy không còn đủ để bảo đảm quyền lực.
Muốn tồn tại, một người phải có quân đội, lãnh thổ, lương thực và những người sẵn sàng đi theo mình.
Tạo Tháo hiểu quy luật mới ấy khá sớm.
Nhưng con đường đi lên của ông hoàn toàn không phải một chuỗi chiến thắng liên tục.
Có những thời điểm, Tào Tháo chỉ cách thất bại hoàn toàn một khoảng rất ngắn.
Ông từng thiếu quân, thiếu lương và phải đối mặt với những cuộc nổi loạn ngay trên vùng đất mình kiểm soát.
Khi lữ bố chiếm được phần lớn Duyện Chầu, căn cứ của Tào Tháo từng đứng trước nguy cơ sụp đổ.
Hai bên giao chiến quyết liệt và Tào Tháo phải mất nhiều thời gian mới dành lại được thế chủ động.
Đây là một điểm rất quan trọng nếu muốn nhìn Tào Tháo ngoài lớp vỏ huyền thoạn.
Ông không phải vị thống xoái chưa từng mắc sai lầm.
Điều đáng chú ý hơn là sau những lần thất bại, ông thường có khả năng tổ chức lại lực lượng rất nhanh.
Tào Tháo có thể thua một trận, mất một vùng đất hoặc đánh giá sai tình hình.
Nhưng sau đó, ông thường tìm nguyên nhân, củng cố lực lượng và chờ cơ hội quay trở lại.
Năm 197, một thất bại khác khiến ông phải trả giá bằng chính những người thân cận.
Trong chiến dịch tại Uyển Thành, Trương Thú ban đầu đầu hàng nhưng sau đó bất ngờ quay lại tấn công.
Quân Tào rơi vào tình thế nguy hiểm, còn bản thân Tào Tháo phải tìm cách thoát khỏi chiến trường.
Con trai trưởng của ông là Tào Ngang thiệt mạng trong biến cố này.
Tướng Điển Vi, người bảo vệ Tào Tháo trong cuộc rút lui, cũng chết trong trận chiến.
Những tổn thất ấy cho thấy con đường xây dựng quyền lực của Tào Tháo không hề dễ dàng như hình dung về sau.
Nhưng cũng chính từ những lần sống sót ấy, một đặc điểm trong cách dùng người của ông ngày càng thể hiện rõ.
Tào Tháo hiểu rằng một người không thể một mình giành lấy thiên hạ.
Xung quanh ông dân hình thành một tập hợp rất đông những người có năng lực.
Ở phía mưu sĩ có Tuần Úc, Tuần Du Quách Gia, Trình Dục và nhiều nhân vật quan trọng khác.
Ở phía võ tướng có Tào Nhân, Hạ Hầu Đôn, Hạ Hầu Yên, Trương Liêu, Tư Hoảng và nhiều người khác.
Điều đáng chú ý là không phải tất cả những người ấy đều thuộc phe Tào ngay từ đầu.
Có những người từng phục vụ thế lực khác, thậm chí từng đứng ở phía đối địch.
Trong một thời đại mà trật từ cũ đang sụp đổ, Tào Tháo đặc biệt coi trọng khả năng thực tế của con người.
Ông cần người có thể đánh trận, quản lý địa phương, hoạch định chiến lược và duy trì bộ máy đang ngày càng mở rộng.
Điều đó không có nghĩa Tào Tháo luôn khoan dung hay luôn tin tưởng thuộc hẳn.
Lịch sử cũng ghi lại những cuộc xung đột nghiêm trọng giữa ông với một số người từng rất thân cận.
Nhưng nhìn tổng thể, khả năng tập hợp và sử dụng nhân tài vẫn là một trong những thế mạnh lớn nhất của Tào Tháo.
Bởi một người chỉ biết nghi ngờ tất cả sẽ rất khó xây dựng được một bộ máy lớn như ông đã làm.
Tào Tháo còn hiểu một điều khác mà nhiều người trong thời loạn thường bỏ qua.
Muốn chiến đấu lâu dài, trước hết phải có lương thực.
Chiến tranh cuối Đông Hán khiến nhiều vùng nông nghiệp bị tàn phá, dân cư lưu tán và ruộng đất bị bỏ hoang.
Một đội quân đông đảo sẽ nhanh chóng tan giã nếu phía sau không có hệ thống cung cấp lương thực ổn định.
Chính quyền của Tào Tháo vì vậy triển khai chế độ đồn điền tại những khu vực mình kiểm soát.
Người dân và binh lính được tổ chức khai khẩn ruộng đất, qua đó phục hồi sản xuất và tạo nguồn lương thực.
Chế độ này không phải lý do duy nhất giúp Tào Tháo thành công, nhưng nó cho thấy cách ông nhìn chiến tranh.
Chiến thắng không chỉ được quyết định trên chiến trường.
Phía sau một đội quân luôn phải có người trồng lúa, vận chuyển lương và giữ cho bộ máy tiếp tục hoạt động.
Khả năng tổ chức ấy giúp Tào Tháo dần tạo ra nền tảng ổn định hơn nhiều đối thủ cùng thời.
Nhưng bước đi quan trọng nhất về chính trị lại xuất hiện vào năm 196.
Lúc này Hàn Hiền Đế đã trải qua nhiều năm bị các thế lực quân sự khống chế và phải sống trong cảnh lưu lạc.
Tào Tháo đón Hoàng Đế về Hứa Sương, nơi sau đó trở thành trung tâm chính trị dưới quyền kiểm soát của ông.
Đây là một bước ngoặt rất lớn.
Tào Tháo từ một quân phiệt có quân đội và lãnh thổ, giờ đây còn nắm trong tay danh nghĩa của triều đình nhà Hán.
Về hình thức, Hàn Hiền Đế vẫn là thiên tử, còn Tào Tháo vẫn là một thần tử.
Nhưng trên thực tế, quyền lực ngay càng nắm trong tay Tào Tháo.
Ông có thể nhân danh triều đình để ban hành mệnh lệnh, bổ nhiệm quan chức và đối phó với các thế lực khác.
Trong văn hóa đại chúng, chiến lược ấy thường được tóm gọn thành việc dựa vào thiên tử để hiệu lệnh trư hầu.
Cách nói này giúp chúng ta dễ hình dung nhưng quan hệ thực kế giữa Tào Tháo và nhà Hán phức tạp hơn nhiều.
Hàn Hiền Đế có được một nơi tương đối ổn định sau nhiều năm bị các quân phiệt đưa đi khắp nơi.
Trong khi đó, Tào Tháo có được tính chính danh một lực lượng quân sự đơn thuần không thể mang lại.
Nhưng theo thời gian, cán cân giữa hai bên ngày càng nghiêng về phía Tào Tháo.
Và từ đây xuất hiện một câu hỏi theo ông cho đến tận ngày nay.
Tào Tháo đang cứu nhà Hán, đang sử dụng nhà Hán, hay đang từng bước chuẩn bị thay thế nhà Hán?
Có lẽ không nên ép cả cuộc đời ông vào một câu trả lời duy nhất.
Bởi mục tiêu của một con người có thể thay đổi khi hoàn cảnh và quyền lực của chính họ thay đổi.
Điều chắc chắn là cuối kế kỷ thứ hai, Tào Tháo vẫn chưa phải người mạnh nhất miền Bắc.
Phía trước ông còn một đối thủ lớn hơn rất nhiều.
Người ấy là Viên Thiệu.
Nếu xét về xuất thân và thanh thế, Viên Thiệu có những lợi thế mà Tào Tháo khó sánh được.
Họ Viên là một đại gia tộc có ảnh hưởng lớn, còn Viên Thiệu kiểm soát một vùng lãnh thổ rộng ở phía Bắc.
Sau khi đánh bại Công Tôn Toàn, thế lực của Viên Thiệu càng trở nên đáng gờm.
Cuộc đối đầu giữa hai người vì thế gần như không thể tránh khỏi.
Định điểm của cuộc chiến diễn ra tại Quan Độ vào năm 200.
Đây là một trong những bước ngoạch quan trọng nhất trong toàn bộ cuộc đời Tào Tháo.
Trong ký ức hậu thế, Quan Độ thường được kể như chiến thắng của lực lượng nhỏ trước một đội quân áp đảo.
Quy mô chính xác của hai bên trong sự liệu cổ cần được tiếp cận thận trọng.
Nhưng có thể khẳng định rằng, Viên Thiệu sở hữu nguồn lực rất lớn và tạo ra áp lực nghiêm trọng cho Tào Tháo.
Cuộc chiến kéo dài khiến vấn đề lương thực trở nên ngày càng nguy hiểm.
Nếu không phá được kế rằng co, Tào Tháo có thể rơi vào tình thế bất lợi.
Rồi một cơ hội xuất hiện.
Thông tin về kho lương của quân viên tại Âu Sào đến tay Tào Tháo.
Ông quyết định đánh vào nơi đang giữ một phần quan trọng nguồn tiếp tế của đối phương.
Đó là một lựa chọn mạo hiểm bởi Tào Tháo phải đưa lực lượng rơi khỏi vị trí chính để thực hiện cuộc tập kích.
Nhưng đòn đánh thành công.
Kho lương ở Âu Sào bị phá, quân viên rơi vào hỗn loạn và tinh thần chiến đấu nhanh chóng suy giảm.
Quan độ trở thành một chiến thắng quyết định đối với Tào Tháo.
Tuy nhiên chiến thắng ấy không có nghĩa toàn bộ miền Bắc lập tức nằm trong tay ông.
Tào Tháo vẫn phải tiếp tục nhiều chiến dịch để loại bỏ những lực lượng còn lại của họ viên.
Quá trình ấy kéo dài thêm nhiều năm.
Nhưng cáng cân quyền lực đã thay đổi.
Từ một quân Việt từng phải chiến đấu để giữ căn cứ, Tào Tháo dần trở thành người kiểm soát phần lớn miền Bắc.
Nếu câu chuyện kết thúc ở đây, người ta có thể nghĩ rằng thiên hạ sắp nằm trong tay ông.
Nhưng lịch sử lại đưa Tào Tháo đến một thất bại nổi tiếng hơn hầu hết những chiến thắng của mình.
Đó là Xích Bích.
Năm 208, Tào Tháo tiến xuống phía Nam sau khi Lưu Biểu qua đời.
Người kế vị Lưu Biểu là Lưu Tông đầu hàng, giúp Tào Tháo nhanh chóng kiểm soát phần lớn Kinh Châu.
Thế lực của ông lúc này dường như đã đạt đến một mức độ chưa từng có.
Nếu tiếp tục đánh bại Tôn Quyền và Lưu Bị, còn đường tiền đến Thống Nhất có thể sẽ rộng mở hơn rất nhiều.
Nhưng miền Nam không giống chiến trường mà quân Tào đã quen thuộc ở phía Bắc.
Tại khu vực trường gian, khả năng thủy chiến và sự thích nghi với môi trường trở thành những yếu tố rất quan trọng.
Tôn Quyền quyết định kháng cự, còn lực lượng của Lưu Bị liên kết với Đồng Ngô.
Phía Đồng Ngô, Chu Du trở thành một trong những người giữ vai trò chỉ huy quan trọng trong chiến dịch.
Trận Xích Bích sau này được văn học phủ lên rất nhiều câu chuyện nổi tiếng.
Nhưng khi trở lại lịch sử, chúng ta cần tách những lớp văn học ấy khỏi những gì có thể xác định chắc chắn hơn.
Quân Tào gặp nhiều bất lợi, trong đó có bệnh dịch và sự hạn chế khi phải tác chiến trên vùng sông nước.
Liên quân phía Nam lại có kinh nghiệm tốt hơn với điều kiện địa phường.
Một cuộc tấn công bằng hòa công đã góp phần làm tình hình quân Tào trở nên nghiêm trọng.
Tào Tháo cuối cùng phải rút quân về phía Bắc.
Xích Bích chấm dứt cơ hội thống nhất nhanh chóng của ông vào thời điểm ấy.
Nhưng cũng giống nhiều thất bại trước đây, trận thua này không phá hủy được nền tảng quyền lực của Tào Tháo.
Miền Bắc vẫn chủ yếu nằm trong tay ông.
Trong những năm tiếp theo, ba khối quyền lực lớn dần hình thành rõ ràng hơn.
Tào Tháo kiểm soát miền Bắc, tôn quyền giữ vùng Giang Đông, còn lưu bị dần xây dựng thế lực ở phía Tây.
Đó chính là nền tảng của thế chân vạc mà hậu thế quen gọi là Tam Quốc.
Có một nghịch lý rất thú vị ở đây.
Tào Tháo là nhân vật gắn chặt với Tam Quốc, nhưng ông lại không sống đến khi ba nước hoàn chỉnh về danh nghĩa.
Khi còn sống, ông vẫn là thân tử của nhà Hán.
Những quyền lực của vị thân tử ấy ngày càng vượt xa hoàng đế mà ông phụ sự trên danh nghĩa.
Tào Tháo lần lượt được phong Nghị Công, rồi sau đó trở thành Nghị Vương.
Đây là những bước tiến rất lớn đối với một người vẫn mang danh thân tử của nhà Hán.
Càng tiến gần đến đỉnh cao quyền lực, nghi ngờ về tham vọng của Tào Tháo càng trở nên mạnh mẽ.
Liệu ông có muốn trở thành hoàng đế?
Không ai ngày nay có thể bước vào suy nghĩ của Tào Tháo để trả lời chắc chắn câu hỏi ấy.
Nhưng có một sự thật rất rõ ràng.
Tào Tháo không xưng hoàng đế khi còn sống.
Ông có quyền lực rất lớn, nhưng Hán Hiến Đế vẫn ngồi trên ngai vàng cho đến sau khi Tào Tháo qua đời.
Chỉ vài tháng sau cái chết của cha, Tào Phi buộc Hán Hiến Đế nhường ngồi.
Nhà Đồng Hán chính thức kết thúc, còn Tào Phi trở thành hoàng đế của nước Nghị.
Vì thế, Tào Tháo đứng ở một vị trí rất đặc biệt trong lịch sử.
Ông không phải người trực tiếp phế bỏ nhà Hán, nhưng chính ông đã xây dựng nền móng cho triều đại thay thế nhà Hán.
Điều đó khiến câu hỏi về lòng trung thành của Tào Tháo trở nên rất khó trả lời bằng hai màu trắng và đen.
Nhưng quyền lực chính trị và chiến tranh vẫn chưa phải toàn bộ con người Tào Tháo.
Ông còn là một nhà thơ.
Điều này đôi khi bị treo khuất bởi hình tượng quân phiệt và gian hùng quá nổi tiếng trong văn hóa đại chúng.
Những tác phẩm còn truyền lại cho thấy Tào Tháo có một cảm nhận rất rõ về chiến tranh và sự ngắn ngủi của đời người.
Thơ của ông mang dấu ấn của một thời đại mà cái chết, ly loạn và khát vọng lập nghiệp luôn hiện diện rất gần nhau.
Ở đó, chúng ta bắt gặp một con người biết rằng thời gian của mình là hữu hạn.
Ông muốn lập nên sự nghiệp, nhưng đồng thời cũng hiểu rằng ngay cả quyền lực lớn nhất cũng không truyền thắng được thời gian.
Điều đó khiến chân dung Tào Tháo trở nên nhiều lớp hơn hình ảnh một chính trị già chỉ biết đến quyền lực.
Tuy nhiên, nhìn thấy tài năng của Tào Tháo không có nghĩa chúng ta phải bỏ qua những mặt tàn khốc trong cuộc đời ông.
Một trong những sự kiện gây tranh cãi nhất liên quan đến các chiến dịch của ông tại Từ Châu.
Sau khi cha Tào Tháo chết trên đường đi qua khu vực này, ông đưa quân đánh lực lượng của đảo Khiêm.
Các sử liệu cổ ghi nhận chiến dịch đã gây ra những cuộc giết chóc lớn và tổn thất nặng nề cho dân chúng.
Những con số cụ thể trong nguồn cổ không phải lúc nào cũng có thể kiểm chứng bằng tiêu chuẩn hiện đại.
Nhưng quy mô bạo lực và hậu quả nghiêm trọng đối với dân thường là điều không nên bị xóa khỏi câu chuyện.
Đây cũng là lý do việc đánh giá Tào Tháo cần giữ một khoảng cách với cả hai thái cực.
Không cần biến ông thành quỷ dữ để thừa nhận rằng ông từng thực hiện những hành động vô cùng khắc nghiệt.
Nhưng cũng không cần phủ nhận tài năng chỉ vì những mặt tối ấy tồn tại.
Một con người có thể đồng thời rất tài giỏi và rất tàn nhẫn.
Lịch sử không bắt buộc hai điều ấy phải loại trừ lẫn nhau.
Và Tào Tháo chính là một trong những nhân vật cho thấy điều đó rõ nhất.
Vậy tại sao sau gần 2.000 năm, hình tượng của ông lại nghiêng mạnh về chữ Gian?
Câu trả lời không chỉ nằm trong những việc Tào Tháo đã làm mà còn nằm trong cách hậu thế kể lại cuộc đời ông.
Sau thời Tam Quốc, cách nhìn về tính chính thống của các thế lực ngụy, Thục và Ngô không phải lúc nào cũng giống nhau.
Qua nhiều thời đại, Thục Hán ngày càng được một bộ phận truyền thống sử học và văn hóa đề cao về tính chính thống.
Lưu bị tự nhận tiếp nối nhà Hán, vì vậy câu chuyện của ông rất phù hợp với tư tưởng trung thành với một triều đại chính thống.
Khi Lưu bị được đặt về phía chính nghĩa, Tào Tháo tự nhiên dễ bị đẩy sang phía đối diện.
Nhưng sức mạnh lớn hơn còn đến từ văn học và nghệ thuật dân gian.
Các câu chuyện Tam Quốc được kể qua nhiều thế hệ trước khi trở thành hình thức văn học mà chúng ta quen thuộc ngày nay.
Trong quá trình ấy, những nhân vật lịch sử dân được trao cho các tính cách ngày càng rõ nét.
Lưu bị gắn với nhân nghĩa, Quang Vũ gắn với trung nghĩa,
Gia Cát Lượng trở thành biểu tượng của trí tuệ và lòng tận trung,
Còn Tào Tháo trở thành hiện thân của Quyền Mưu và Tham Vọng.
Nhưng một câu chuyện hấp dẫn không nhất thiết phản ánh đầy đủ sự phức tạp của lịch sử.
Một số giai thoại nổi tiếng về Tào Tháo vì vậy cần được nhìn trong đúng bối cảnh của chúng.
Chẳng hạn, người đời thường nhất câu nói mang ý rằng thà mình phụ người, còn hơn để người trong thiên hạ phụ mình.
Câu nói ấy đã trở thành một phần gần như không thể tách khỏi hình tượng Tào Tháo.
Nhưng phiên bản quen thuộc ngày nay chịu ảnh hưởng mạnh từ quá trình chuyên kể và văn học về sau.
Không nên dùng một câu chuyện như vậy để làm bằng chứng duy nhất cho toàn bộ nhân cách của một con người lịch sử.
Điều tương tự cũng đúng với hình ảnh Tào Tháo đa nghi đến mức gần như không tin bất kỳ ai.
Một nhà lãnh đạo hoàn toàn không biết tin người sẽ rất khó xây dựng được bộ máy mà Tào Tháo từng sở yếu.
Ông có thể nghi ngờ và trừng phạt những người mà mình cho là nguy hiểm.
Nhưng đồng thời, ông cũng biết giao việc cho người có năng lực và tiếp nhận những nhân vật từng thuộc phè đối địch.
Chính những mâu thuẫn ấy khiến Tào Tháo khó bị đóng khung.
Và có lẽ, hai chữ gian hùng tồn tại lâu đến vậy cũng bởi chúng chứa được cả hai mặt của con người ông.
Có chữ gian bởi Tào Tháo là một chính trị gia của thời loạn và hiểu rất rõ cách vận hành của quyền lực.
Ông biết sử dụng danh nghĩa, mưu lược và cả những biện pháp tàn khốc khi thấy cần thiết, nhưng cũng có chữ hùng.
Bởi giữa hàng loạt quân Việt xuất hiện cuối Đông Hán, rất ít người xây dựng được một nền tảng lớn như Tào Tháo.
Ông không chỉ giành đất bằng chiến tranh, mà còn phải tìm cách giữ đất sau khi chiến tranh kết thúc.
Ông xây dựng bộ máy, tổ chức sản xuất, tập hợp nhân tài và duy trì một lực lượng quân sự lớn trong nhiều năm.
Đó là lý do quyền lực của họ Tào không biến mất ngay khi Tào Tháo qua đời.
Những năm cuối đời, ông đã đứng ở vị trí mà chàng thanh niên mạnh Đức Thổ trước khó có thể tưởng tượng hết.
Phần lớn niền Bắc Trung Hoa nằm dưới quyền kiểm soát của ông.
Những đối thủ lớn như Lữ Bố và Viên Thiệu đã trở thành quá khứ.
Nhưng ở phía Nam và phía Tây, tôn quyền cùng lưu bị vẫn ngăn ông hoàn thành giấc mộng thống nhất.
Tào Tháo đã già đi giữa những cuộc chiến mà dường như không bao giờ thực sự kết thúc.
Năm 220, ông qua đời tại Lạc Dương, hưởng thọ khoảng 65 tuổi.
Ông không nhìn thấy con trai mình trở thành hoàng đế của nước nguyện.
Ông cũng không nhìn thấy lưu bị xưng đế ở Thục
hay tôn quyền sau này chính thức xưng đế ở Đông Ngộ.
Người gắn bó sâu sắc với thời Tàm Quốc đã chết trước khi bàn nước hoàn chỉnh về giành nghĩa.
Nhưng cái bóng của ông vẫn phủ lên gần như toàn bộ thời đại ấy.
Không có những chiến thắng của Tào Tháo ở miền Bắc.
Sẽ rất khó hình dung một nước nguyện giống như lịch sử đã ghi nhận.
Không có bộ máy ông xây dựng.
Tào Phi cũng khó có thể tiếp nhận một nền tảng quyền lực lớn đến như vậy.
Và nếu Tào Tháo chiến thắng quyết định tại Xích Bích.
Lịch sử Trung Hoa có thể đã đi theo một con đường rất khác.
Nhưng có lẽ câu hỏi thú vị nhất vẫn không phải là Tào Tháo đã thắng bao nhiêu trận.
Câu hỏi ấy cũng không nằm ở việc ông là người tốt hay người xấu.
Bởi lịch sử hiếm khi đơn giản đến vậy.
Tào Tháo sinh ra khi nhà Đông Hán vẫn còn là một đế chế thống nhất trên giành nghĩa.
Ông trưởng thành khi nền trật tự ấy bắt đầu tan vỡ và giành phần lớn cuộc đời giữa chiến tranh.
Trong quá trình đó, ông từng bảo vệ danh nghĩa nhà Hán nhưng cũng khiến hoang quyền ngày càng trở nên trống rỗng.
Ông trọng dụng nhiều nhân tài nhưng cũng có thể rất khắc nghiệt với những người mà mình xem là mối đe dọa.
Ông có những chiến thắng làm thay đổi lịch sử.
Nhưng cũng từng nhận những thất bại khiến giấc mộng thống nhất phải dừng lại.
Ông là quân phiệt, chính trị gia, nhà quân sự và cũng là một nhà thơ.
Những con người như vậy rất khó nằm gọn trong một nhãn gọi.
Nếu chỉ gọi Tào Tháo là gian thần, chúng ta bỏ mất một phần rất lớn của ông.
Nếu chỉ gọi ông là anh hùng, chúng ta cũng bỏ qua những mặt tối mà lịch sử không cho phép quên đi.
Có lẽ chính vì thế, sau gần 2.000 năm, Tào Tháo vẫn khiến hậu thế tiếp tục tranh luận.
Không phải vì chúng ta hoàn toàn không biết ông đã làm gì.
Mà bởi những điều ông đã làm cho thấy một con người phức tạp hơn rất nhiều so với một vài phản diện.
Phía sau khuôn mặt trắng trên sân khấu từng tồn tại một Tào Tháo bằng xương bằng thịt.
Ông sống trong thời đại mà một triều đại đang chết đi, còn một trật tự mới vẫn chưa thực sự ra đời.
Trong thế giới ấy, lòng trung thành, tham vọng và sự sinh tồn thường nằm rất gần nhau.
Tào Tháo không thống nhất được thiên hạ.
Ông cũng chưa từng tự mình bước lên ngai vàng hoàng đế.
Nhưng khi ông qua đời, thiên hạ đã hoàn toàn khác so với ngày ông sinh ra.
Nhà hán chỉ còn tồn tại trong những tháng cuối cùng.
Nguyền Bắc đã có một trung tâm quyền lực mới và nền móng của nước Nguy đã được chuẩn bị gần như hoàn chỉnh.
Một thời đại mới đang bắt đầu, có lẽ đó mới là di sản lớn nhất của Tào Tháo.
Ông không phải người hoàn thành cuộc chuyển giao ấy, nhưng là một trong những người khiến nó trở thành điều không thể đảo ngược.
Vì vậy, khi nhắc đến Tào Tháo, có lẽ chúng ta không cần vội chọn giữa hai chữ anh hùng hay gian thần.
Điều đáng nghe hơn nào mới chính khoảng cách giữa hai cách cọ ấy.
Bởi trong khoảng cách đó là cuộc đời của một con người đã bước qua loạn thế bằng tài năng, tham vọng và cả sự tàn khốc.
Một con người không hoàn toàn giống Tào Tháo trong tiểu thuyết, nhưng cũng chẳng phải một nhân vật cần được minh ngoan.
Ông đơn giản là Tào Tháo của lịch sử.
Và có lẽ, chính sự phức tạp ấy đã khiến tên tuổi ông sống lâu hơn rất nhiều người từng chiến thắng hoặc thất bại bên cạnh mình.
Bạn vừa nghe audio chạm xử, nơi chúng ta nghe chuyện người xưa để hiểu thêm lịch sử.
Nếu phải dùng một cách gọi cho Tào Tháo, bạn sẽ chọn gian thần, anh hùng, gian hùng hay một cách gọi khác.
Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn ở phần bình luận, bởi mỗi góc nhìn có thể mở ra một cách khác để nhìn lại lịch sử.
Nếu bạn muốn tiếp tục nghe những câu chuyện về con người phía sau các thời đại, hãy đăng ký audio chạm xử.
Cảm ơn bạn đã đồng hành cùng chúng tôi và hẹn gặp lại trong câu chuyện tiếp theo.
