Tóm Tắt Cuộc Đời Trương Liêu - 800 Quân Phá 10 Vạn Địch | Tam Quốc Diễn Nghĩa

Đình Sự
546 người theo dõi
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AIVideo kể về cuộc đời danh tướng Trương Liêu thời Tam Quốc, từ một viên chức nhỏ trải qua nhiều biến cố, phục vụ nhiều chủ tướng trước khi tìm thấy minh chủ Tào Tháo. Bằng lòng dũng cảm, sự chính trực và tài năng quân sự kiệt xuất, ông đã xóa bỏ mọi nghi ngờ để trở thành một trong những vị tướng đáng tin cậy và khiến kẻ thù khiếp sợ nhất lịch sử.
Một người đàn ông khoác giáp, cầm trường kích, phóng ngựa song thẳng vào đại doanh 10 vạn quân địch, vừa song vừa hét vang tên mình.
Chào mừng các bạn đã quay trở lại với phê xử.
Trước khi vào câu chuyện hôm nay thì hãy ấn đăng ký kênh cho mình để tiếp thêm động lực ra những video tiếp theo nha.
Giờ thì mình bắt đầu thôi.
Vào khoảng năm 169, nơi Biên ải Nhạng Môn, giữa cơn gió thạo nguyên bút thấu xương, có một đứa trẻ kết tiếng khóc chào đời.
Giữa thời loạn mà chủ nhân đổi thay nhanh hơn thời tiết, đứa trẻ ấy lớn lên thành kẻ, khiến cả bạn lấn thù đều phải nể sợ.
Người đó chính là Trương Liêu.
Một cuộc đời vinh quang đến mức kẻ thù cũng phải dặn nhau về chừng, và mong manh đến mức chỉ một bước sai là đủ biến mất khỏi sử sách.
Trương Liêu, tên tự là Văn Viễn, người huyện Mã ấp, quận Nhạng Môn, thuộc Tinh Châu, tức vùng đất này nằm ở phía bắc tỉnh Sơn Tây.
Xin dừng lại một chút ở cái tên của ông vì nó có một chi tiết khá thú vị.
Chữ Liêu trong tên ông nghĩa là xa xôi, mênh mông, còn chữ Viễn trong tên tự cũng nghĩa là xa.
Một đứa trẻ sinh ra ở tận cùng biên ải mà cả tên lẫn tự đều nói về những chặng đường dài.
Nghe cứ như thế ngay từ đầu, cuộc đời đã báo trước rằng ông sẽ chẳng bao giờ được im một chỗ.
Nhưng chuyện đáng nói hơn nằm ở cái họ.
Sự chép rằng ông vốn là hậu vệ của Nhếp Nhất, và để tránh oán thù, dòng họ ông đã đổi từ họ Nhếp sang họ Trương.
Nhếp Nhất là ai?
Hơn 300 năm trước thời của Trương Liêu, dưới triều Hán Vũ Đế, người Hung Nô là nỗi ám ảnh lớn nhất của cả Biên Cương phía bắc, và Nhếp Nhất là một người có thế lực ở đất Mã ấp.
Ông đứng ra hiến cho triều đình một kế.
Ông sẽ giả vỡ đem cả thành Mã ấp dân cho thiền vưu Hung Nô, như đại quân của thiền vưu tiến vào, trong khi hàng chục vạn quân Hán đã âm thầm chờ sẵn hai bên.
Thiền vưu là danh sưng của vua Hung Nô, tương đương với hoàng đế của người Hán.
Kế ấy suýt thành.
Nhưng khi kéo quân đến gần Mã ấp, thiền vưu thấy khắp đồng cỏ toàn gia súc mà chẳng có lấy một người tranh.
Liền sinh nghi, bắt một viên quan giữ ải ở Nhãn Môn hỏi cho ra lẽ, và biết mình suýt bước vào bẫy.
Ông ta lập tức quay đầu rút quân.
Mưu kế thất bại, hòa hiếu giữa hai bên đổ vỡ và chiến tranh kéo dài suốt hàng chục năm sau đó.
Ta có thể đoán rằng chuyện ấy vẫn được kể lại ở Mã ấp trong những buổi tối mùa đông, như một câu chuyện vừa đáng tự hào vừa đáng ngượng,
khi cả một tòa thành từng được chọn làm mồi nhữ cho vua của cả một dân tộc.
Sử chỉ ghi gọi một câu là dòng họ đối họ để tránh oán thù, không nói rõ kẻ oán là ai.
Nhưng khi nhớ đến chuyện tổ tiên ông từng bày mưu, như thiền vu vào bẫy, người đời sau cũng không khó để đoán oán thù ấy từ đâu mà tới.
Nói cách khác, ngay từ trước khi cất tiếng khóc chào đời, đứa trẻ ấy đã thừa hưởng một thứ rất lạ, đó là một cái họ mường, để che đi cái họ thật của tổ tiên.
Còn Nhãn Môn thì sao? Cái tên ấy nghĩa là cửa của loài chim nhạc, vì mỗi độ thu về, từng đàn nhạc từ phương Bắc bay qua vùng này để xuống phương Nam.
Một vùng đất mà đến chim trời cũng chỉ đi ngang qua, thì với con người, nó vừa là quê hương, vừa là tiền đồn.
Vào thời ấy, Tinh Châu là nơi người Hán sống sen với người hung nô phương Nam đã quy phục, và láng giềng là các bộ tộc Âu Hoàng, Tiên Ti thường xuyên lui tới.
Ta có thể hình dung một đứa trẻ lớn lên ở đó biết cửi ngựa trước khi biết cầm bút, và người lớn quen nhìn về phía Bắc mỗi buổi sáng như nhìn ra sân nhà mình.
Trong không khí ấy, ai cũng hiểu rằng ở đất Biên Thùy, sức mạnh không phải thứ để khoe, mà là thứ để sống sót.
Sự chép về tuổi trẻ của Trương Liêu chỉ võn vẹn một câu, rằng khi còn nhỏ, ông làm lại viên trong quận.
Lại viên là chức nhỏ, người chạy việc giấy tờ, sổ sách cho quan thái thú, chẳng phải chức gì để người ta nhớ tên.
Một chàng trai bí nãi, mang họ mường, là một chức lại viên vạch vảnh, thì đáng lẽ cuộc đời ông đã dừng lại ở đó, dưới những trồng thẻ tre và những buổi họp của quận như hàng ngàn người khác.
Nhưng sự có thêm mấy chữ làm thay đổi tất cả, đó là bốn chữ, võ lực hơn người.
Đó là chi tiết duy nhất cho ta biết ông khác người thường ở điểm nào, và nó đủ để một người nhìn ra ông.
Người ấy là Đinh Nguyên, Thứ Sử Tinh Châu.
Thứ Sử là viên quang đứng đầu cả một châu, có quyền cầm quân, chịu trách nhiệm giữ yên cả một vùng biên giới rộng lớn.
Nghe tiếng chàng lại viên có sức mạnh và sự gan dạ vượt hẳn người thường, Đinh Nguyên liền triều ông về làm tùng sự, tức người phụ tá thân cận bên cạnh mình.
Có thể hình dung buổi hai người gặp nhau, một vị Thứ Sử quen nhìn người bằng con mắt của kẻ cầm quân,
và một chàng lại viên ít nói, trên người vẫn còn mùi mực và thẻ tre.
Từ đó, một thanh niên vô danh của má ấp bước ra khỏi những trồng giấy tờ và đặt chân lên con đường cầm quân.
Rồi thời cuộc đổi thay, năm 189, vua Hán Liên Đế băng Hà để lại một hoàng tử còn nhỏ tuổi và một triều đình đang căng như dây cung.
Một bên là đại tướng quân Hà Tiến, anh ruột của Hoàng hậu, nắm trong tay binh quyền của cả nước.
Hà Tiến vốn xuất thân từ một nhà làm nghề mổ thịt, nhờ em gái được chọn vào cung mà một bước lên đến trước đại tướng quân.
Bên kia là bọn Hoạn Quang trong cung.
Hoạn Quang là những người hậu cần nhà vua, vốn chỉ lo việc hậu hạ, nhưng qua nhiều đời, đã nắm cả quyền bổ nhiệm, quang lại lớn tiền bạc của triều đình.
Nổi tiếng nhất là nhóm mà Sử gọi là Thập Thường Thị, 10 viên Hoạn Quang thân cận nhất của nhà vua.
Hà Tiến muốn trừ Hoạn Quang nên ra lệnh gọi các đạo quân từ khắp nơi kéo về Kinh Đô Lạc Dương để làm chối dựa.
Đình Nguyên là một trong những người nhận được lời gọi ấy, và ông giao cho chàng Tùng sự trẻ tuổi họ Trương dẫn quân đến Kinh Đô.
Hãy thứ dừng lại để nhìn cảnh ấy.
Mấy năm trước, Trương Liêu còn ngồi trong cái sảnh chật trội của quận nơi biên ải, chép những dòng giấy tờ mà chẳng ai để ý.
Bây giờ, ông cưới ngựa, dẫn quân đi qua những con đường chưa từng thấy, tiến về nơi mà cả thiên hạ đang nhìn vào.
Có những người đến với lịch sử bằng cổng chính, sinh ra trong danh gia, lớn lên với một cái tên vang dội.
Trương Liêu bước vào bằng một cánh cửa ngắt, mang theo một cái họ mượn và một sức mạnh lớn hơn nhiều so với chức phận của mình.
Ông chưa biết rằng, Kinh Đô là nơi mà kẻ nào đến trước thường là kẻ ra đi sớm nhất.
Và ông sắp phải học điều ấy theo cách đầu đớn nhất.
Hạ Tiến là người đầu tiên giao cho Trương Liêu một việc quan trọng.
Ông sai chàng tướng trẻ đi về phía bắc sông Hoàng Hà, vùng đất mà người ta gọi là Hạ Bắc, để chiêu mộ thêm binh lính cho mình.
Trương Liêu đi và mộ được hơn một nghìn người.
Một nghìn quân do một người trẻ tuổi mộ về vào lúc Kinh Đô đang bấp binh là một món quà không hề nhỏ.
Nhưng khi ông trở về, người sai ông đi đã không còn nữa.
Hạ Tiến muốn có thêm sức mạnh để đẻ bẹp Hoàng Quan,
nên ngoài quân của Đinh Nguyên, ông còn gọi cả Động Trác, một tướng cầm quân ở Tây Lương, kéo về Kinh Đô.
Ông không ngờ rằng chính người mình chịu vào lại là kẻ nút trọn cơ nghiệp của mình.
Hạ Tiến không qua khỏi trong cuộc tranh giành với Hoàng Quan,
và Động Trác dẫn quân vào Lạc Dương, nắm lấy tất cả.
Quyền lực ở Kinh Đô đổi chủ chỉ trong vài ngày.
Sử chép về phần Trương Liêu bằng một câu ngắn gọn và lạnh lùng,
rằng Hạ Tiến thất bại, quân của ông thuộc về Động Trác.
Thế là người chủ thứ hai của ông đã không còn,
và một nghìn quân do chiến tay ông mộ về lại trở thành binh lực của một kẻ ông chưa từng gặp.
Động Trác là một tướng biên quân xuất thân vùng Tây Lương,
quen chỉ huy những đội kỵ binh dữ dặn và nổi tiếng thô bạo.
Chỉ ít lâu sau khi vào Lạc Dương, ông ta phế vị hoàng đế nhỏ tuổi,
lập người em lên thay, rồi chuyển cả triều đình về Trường An.
Sử không cho biết Trương Liêu đã ở đâu và làm gì trong những năm dưới trướng ông ta.
Có thể ông chỉ là một vị tướng trẻ đứng ở hàng sau, chờ nghe hiệu lệnh của người khác.
Còn Đinh Nguyên, người đã kéo ông ra khỏi bàn giấy của quận, thì số phận cũng chẳng khá hơn.
Động Trác muốn thu luôn quân của Đinh Nguyên,
và cách ông ta làm là dùng chính một thuộc hạ được Đinh Nguyên tin dùng nhất.
Người ấy tên là Lữ Bố, cũng là người tinh châu, cùng vùng biên ải với Trương Liêu.
Diễn nghĩa gọi Lữ Bố là con nuôi của Đinh Nguyên,
nhưng chính xử chỉ chép ông là một thuộc hạ được thân cần và tin cậy.
Đinh Nguyên tin rằng giữ một thuộc hạ dúng mảnh bên mình là giữ được một tấm khiên.
Ông không ngờ tấm khiên ấy sẽ quay mũi về phía ông.
Đinh Nguyên không được toàn mạng, kẻ ra tay là Lữ Bố.
Số quân của Đinh Nguyên, Lữ Bố mang theo sang dân cho Động Trác.
Ta không biết Trương Liêu đã nghĩ gì khi nghe tin ấy.
Sự không chép, và có lẽ cũng chẳng có ai hỏi ông.
Điều duy nhất ta biết là năm 192, khi Động Trác cũng khép lại cuộc đời mình,
đội quân của Trương Liêu lại đổi chủ thêm một lần nữa.
Lần này thuộc về Lữ Bố, và ông được thăng làm kỳ đô úy, một chức chỉ huy kỳ binh.
Xin dừng ở đây một nhịp để nhìn cho rõ chuyện này.
Ông chủ đầu tiên của ông là Đinh Nguyên, người không được toàn mạng vì Lữ Bố.
Ông chủ thứ hai là Hạ Tiếng, người ngã xuống ngay khi ông vừa mộ xong quân.
Ông chủ thứ ba là Động Trác, kẻ bị chính Lữ Bố quay lại phản.
Và ông chủ thứ tư, người đang cầm cờ lệnh trước mặt ông, chính là Lữ Bố,
kẻ đã ra tay với ông chủ đầu tiên.
Một chuỗi bốn người chủ, mà người sau cùng lại là người đã hại người đầu tiên.
Nếu là truyện, người đọc hẳn sẽ chê tác giả dừng truyện quá tay.
Nhưng số phận của Lữ Bố cũng chẳng yên ổn.
Sau khi Động Trác khép lại cuộc đời, tàn quân của ông ta do Lý Thôi và Quách Dĩ cầm đầu đánh trả
và Lữ Bố bị đẩy ra khỏi Trường An.
Từ đó bắt đầu những năm tháng lang thang, hết nương nhờ người này đến nhờ vã người kia.
Trương Liêu theo Lữ Bố chạy về phía đông, đến tận đất Từ Châu.
Ở đó, Lữ Bố chiếm được một vùng đất để dừng chỗ đứng
và Trương Liêu nhận được một chức vụ mà nhiều người phải mất cả đời mới với tới,
đó là tướng quốc nước lỗ.
Tướng quốc là người đứng đầu một nước chư hầu,
và nước lỗ chính là quê hương của khổng tử.
Khi ấy ông mới 28 tuổi,
một chàng trai từ biên ải ngồi vào chiếc ghế cai quản đất của Bậc Thánh Nhân
thoạt nhìn hẳn là một bước thăng tiến rực rỡ.
Nhưng thử nhìn lại cả chặng đường xem,
người ta hay nói, chọn chủ cũng như chọn nhà,
nhìn mặt tiền thì dễ, nhìn nền móng mới khó.
Trương Liêu thì rơi vào cảnh vừa bước vào cửa nhà nào là mái nhà ấy đổ.
Tuy vậy, nói cho công bằng,
ta phải thừa nhận một điều.
Nhưng ông chủ ấy không hẳn do Trương Liêu tự chọn.
Họ đến với ông theo cách mà chủ tướng đến với binh lính
bằng một mệnh lệnh điều quân,
một lá cờ đổi tay,
một con số quân được chuyển từ người này sang người kia.
Sử chỉ chép quân của ông thuộc về ai,
chứ chẳng hề nói ông đã bằng lòng hay đầy dứt.
Vì thế, ta không thể kết luận rằng ông chọn sai.
Nhưng ta cũng không thể làm ngơ trước một sự thật khác,
đó là ông đã đi theo kẻ từng hại chủ cũ của mình suốt nhiều năm,
mà sự sách chưa từng ghi lấy một lời than của ông.
Có lẽ đó là điểm mù lớn nhất của tuổi trẻ ông.
Không phải vì ông thiếu tài, mà vì ông có tài,
nhưng chẳng có quyền tự định đoạt xem,
tài ấy sẽ phục vụ ai.
Một thanh kiếm sắt mà không được chọn cho mình một bàn tay,
thì bàn tay nào nắm lấy cũng dùng được nó vào bất cứ việc gì.
Nếu ta ở vào vị trí của ông,
sau ba lần liên tiếp thấy chủ ngã xuống,
liệu ta còn dám tin vào người thứ tư không?
Nếu đây là một ván bài, thì đến năm 28 tuổi,
trường liều đã ngồi cạnh ba người thua liền tay,
và người thứ tư đang đi trên một sợi dây mảnh.
Ông có đủ mọi thứ mà một tướng quân cần có,
đó là quân, là ngựa, là chức vị, và lòng gan dạ.
Chỉ thiếu đúng một thứ, là một ông chủ không sụp đổ.
Và người có thể trao cho ông thứ ấy,
đang dẫn quân tiến về phía đông,
mỗi ngày một gần từ châu hơn.
Năm 198, Tào Tháo tiến quân xuống từ châu
để đánh Lữ Bố.
Hai người vốn là oan gia.
Ở Bộc Dương mấy năm trước,
Lữ Bố từng đánh cho Tào Tháo ngã ngựa,
bỏng cả bàn tay trong đám lửa,
phải chạy thoát thân trong nhục nhã.
Vì thế lần này, Tào Tháo đến không phải để dọa,
mà để kết thúc.
Lúc ấy, ông đã đón Hán Hiến Đế về hứa đô,
nắm trong tay danh nghĩa của triều đình.
Còn Lữ Bố, chỉ còn là một kẻ cầm quân lang thang.
Lữ Bố có sức mạnh thuộc hàng đệ nhất thiên hạ,
nhưng lại thiếu thứ mà người cầm quân
cần hơn cả sức mạnh.
Đó là lòng tin của những người đứng quanh mình.
Ông ta từng phản Đinh Nguyên, phản Động Trác,
rồi phản cả những người từng cưu mang mình.
Một người sống bằng cách ấy,
đến lúc hoạn nạn,
sẽ chẳng còn ai để nhờ vã.
Thành Hạ Bì bị vây suốt mấy tháng ròng.
Tào Tháo cho đắp đê,
dẫn nước sông Tứ và sông Nghi
tràn quanh chân thành,
khiến cả vùng ấy
biến thành một đầm nước manh mông.
Trong thành, lòng người bắt đầu rạng nít.
Đến khi các tướng dưới quyền Lữ Bố
trói mưu sĩ Trần Cung dân ra,
rồi mở cổng thành xin hàng,
thì mọi thứ coi như đã kết thúc.
Lữ Bố bị bắt sống,
đưa đến lầu Bạch Môn ở cổng thành,
và tại đó Tào Tháo ban cho ông ta cái chết.
Ông chủ thứ tư của Trương Liêu
khép lại cuộc đời mình như vậy.
Còn Trương Liêu thì sao?
Sứ nguy chép về ông đúng một câu,
rằng Lữ Bố thất bại ở Hạ Bì,
ông dẫn quân của mình ra hàng.
Chỉ có thế thôi.
Nhưng có một chi tiết đáng để ta dừng lại,
đó là ông dẫn quân của mình ra hàng.
Nghĩa là ông không đến với Tào Tháo
bằng hai bàn tay trắng,
cũng không đến như một kẻ sợ chết chạy đến xin tha.
Ông mang cả đội quân của mình đến,
như một người đặt xuống trước mặt chủ
mới một thanh kiếm còn nguyên trong vỏ.
Đầu hàng chưa bao giờ là chuyện dễ.
Ta có thể hình dung khoảnh khắc
ông bước ra khỏi cổng thành,
trước mắt những đồng đội cũ
vẫn còn kẹt lại phía sau,
và hiểu rằng từ giờ phút này,
mọi thứ ông từng gọi là của mình
sẽ phải bắt đầu lại từ đầu.
Tào Tháo phong ông làm trung lang tướng,
một chiếc tướng cầm quân có thực quyền
và ban cho ông tước qua nội hầu.
Nghe thì oai đấy,
nhưng qua nội hầu là loại tước hầu
có bổng lọc mà không có đất phong,
nói nôm na là được nhận tiền,
mà chẳng có mảnh đất nào để cai quản.
Xong với một hàng tướng vừa rời khỏi phe thua trận,
chiếc tướng ấy nặng hơn mọi mảnh đất.
Nó cho thấy chủ mới không nhìn ông như một tù binh.
Đến đây phải nhắc một cảnh
mà rất nhiều bạn từng xem.
Trong tam quốc diễn nghĩa,
Trương Liêu bị bắt sống ở Hạ Bì,
đứng trước Tào Tháo mà chửi mắng,
nhất quyết không chịu quỳ.
Tào Tháo nổi giận, sắp ra lệnh xử tội ông,
thì Lưu Bì và Quang Vũ
quỳ xuống xin tha.
Quang Vũ còn lấy cả tính mạng mình ra,
bảo đảm cho lòng trung nghĩa của Trương Liêu.
Tào Tháo bèn nguôi giận,
tự tay cởi trói,
và Trương Liêu cảm kích mà quy phục.
Cảnh ấy xúc động, đẹp như một bức tranh,
nhưng chính sự không chép như vậy.
Chính sự chỉ nói ông dẫn quên ra hàng.
Vì sao diễn nghĩa
lại dựng nên một cảnh như thế?
Có lẽ vì tác giả muốn thắt
một sợi dây giữa hai con người
mà ta sẽ còn gặp lại ngay ở phần sau,
đó là Trương Liêu và Quang Vũ.
Còn với Trương Liêu ngoài đời thật,
sợi dây quan trọng nhất
lại là một sợi khác,
sợi dây nối ông với Tào Tháo.
Tào Tháo có một thói quen
mà nhiều đối thủ của ông phải trả giá
bằng sự chủ quang,
đó là ông biết nhìn ra người giỏi
ngay trong hàng ngũ địch.
Ông không hỏi một hàng tướng từng theo ai
mà hỏi người ấy làm được gì.
Và Trương Liêu, sau bao năm
bị đẩy đi từ tay người này sang tay người kia,
lần đầu tiên có cơ hội trả lời câu hỏi ấy
bằng chiến công của chính mình,
xử chép tiếp bằng một câu ngắn
rằng ông nhiều lần lập chiến công
được thăng lên bì tướng quân
tức một chức tướng quân phụ tá cấp dưới.
Ta đừng vội xem nhẹ
hai chữ nhiều lần trong câu ấy.
Đó là những năm tháng ông vừa đánh giặc,
vừa học cách làm quen
với một ông chủ không hỏi lai lịch
mà chỉ nhìn kết quả.
Liệu lần đổi chủ thứ năm này
có phải là lần cuối cùng?
Chưa ai dám chắc.
Vì có một thứ mà chiến công không mua được,
đó là lòng tin.
Một ông chủ có thể trọng dụng tài của ông
nhưng để giao cho ông
những việc thật sự hệ trọng,
người ấy cần một phép thử.
Chưa đầy hai năm sau ngày Lứa Bố thất bại,
cũng tại vùng đất Từ Châu ấy,
một hàng tướng khác lại đến cửa Tào Tháo.
Và lần này,
Tào Tháo chọn Trương Liêu
làm người thử lòng ông ta.
Người sắp đến hàng lần này
không phải một kẻ vô danh,
đó là Quan Vũ,
viên tướng từng theo Lưu Bị
từ những ngày đầu dựng nghiệp,
nổi tiếng khắp thiên hạ
vì sức võ và vì một chứng nghĩa
mà ông giữ còn nặng hơn cả tính mạng mình.
Năm 200,
Tào Tháo đánh bại Lưu Bị ở Từ Châu,
bắt được cả gia quyến của ông,
trong đó có hai người vợ.
Quan Vũ khi ấy đang giữ thành Hạ Bị,
thấy thế cùng lực kiệt, đành phải xin hàng,
nhưng đặt ra điều kiện
rằng ông chỉ hàng nhà Hán chứ không hàng Tào Tháo
và hế biết tin Lưu Bị
còn sống ở đâu thì lập tức ra đi.
Tào Tháo biết rõ tấm lòng của Quan Vũ
dành cho Lưu Bị
nhưng vẫn quý trọng tài năng của ông,
nên ưng thuận và đái ông cực kỳ hậu hình,
phong tước, ban thưởng gấm vóc,
ngừa tốt.
Nhưng có một điều Tào Tháo không nắm chắc,
đó là liệu sự hậu đái ấy
có đủ sức giữ trên một người
đã quyết lòng rồi hay không.
Ông sai người dọ ý Quan Vũ
và người được chọn chính là Trương Liêu.
Đây là một sự sắp đặt đáng chú ý.
Không phải ngẫu nhiên
mà Tào Tháo chọn đúng ông cho việc này.
Trương Liêu và Quan Vũ
có một điểm chung hiếm ai khác
trong doanh trại Tào Tháo có được,
đó là cả hai đều từng là hàng tướng,
từng đứng giữa ranh giới của việc đổi chủ.
Có lẽ Tào Tháo tin rằng
một người từng trải qua cảnh ấy
sẽ hỏi chuyện dễ dàng hơn
và Quan Vũ cũng sẽ cởi mở hơn
với một người đồng cảnh.
Trương Liêu đến gặp Quan Vũ
và câu hỏi đặt ra thẳng thắn.
Quan Vũ than thở rằng
mình biết Tào Công đãi mình hậu
nhưng đã chịu ơn sâu của Lưu Tướng Quân
thề cùng sống chết,
không thể phụ lời thề ấy.
Ông nói rằng cuối cùng thế nào cũng sẽ ra đi
nhưng trước khi đi nhất định phải lập
một công lớn để báo đáp Tào Công
rồi sau đó mới dứt áo.
Đây là một câu trả lời khó xử
với bất cứ ai được giao đi hỏi chuyện
vì nó vừa trung thực vừa là một lời báo trước
rằng người này sẽ không ở lại.
Trương Liêu đứng trước một lựa chọn
nếu đem lời ấy tâu lại nguyên vẹn
rất có thể Tào Tháo sẽ nổi giận
mà giết Quan Vũ để trừ hậu hòa.
Nếu giấu đi, ông lại phạm tội
che giấu chủ tướng.
Sự chép rằng ông đã than thở
nói rằng nếu tâu lại thì sợ Quan Vũ bị hại
mà không tâu thì trái đạo làm bề tôi
rồi cuối cùng vẫn đem
toàn bộ sự thật báo lại với Tào Tháo.
Tào Tháo nghe xong
không những không giận mà còn khen
là người có nghĩa ác sẽ đi khi lập
song công để mặt ông tùy ý.
Câu chuyện ấy tự nó đã đủ
trớ treo. Người vừa đổi chủ
không biết bao nhiêu lần trong đời mình
lại đi dò hỏi ý một người quyết
không bao giờ đổi chủ. Nhưng nếu nhìn kỹ hơn
ta sẽ thấy đây không phải là một sự
đối lập đơn thuần.
Trương Liêu không vì hoàn cảnh của bản thân
mà bóp méo lời của Quan Vũ
cũng không vì sợ mất lòng chủ mới
mà giấu đi sự thật.
Ông chọn con đường khó nhất là nói thật
cả hai phía, dù biết điều đó
có thể khiến người ông vừa trò chuyện
gặp nguy hiểm. Có lẽ chính vì
từng đứng ở ranh giới của lòng trung thành
nhiều lần đến vậy, Trương Liêu mới hiểu rõ
hơn ai hết giá trị của một người giữ được
nó trọn vẹn. Không lâu sau
quả đúng như lời Quan Vũ đã nói
viên thiệu sai đại tướng Nhanh Lương
vây đánh bạch mã, Tào Tháo
đem quân giải vây, Quan Vũ
trông thấy cờ lệnh của Nhanh Lương
liền thúc ngựa xông thẳng vào giữa đám đông
quân địch, chém rơi đầu Nhanh Lương ngay
trong trận rồi quay về, không ai
trong quân viên thiệu dám ngăn cản.
Trận ấy Trương Liêu cũng có mặt
như đã trả xong. Ít lâu sau
Quan Vũ đem trả lại toàn bộ vàng bạc
gấm vóc Tào Tháo từng ban thưởng
viết thư từ biệt, rồi lên đường
đi tìm lưu bị, bỏ qua mọi sự
truy đuổi và can ngăn.
Tào Tháo được tin, chỉ nói với thuộc Hà
rằng mỗi người đều có chủ của mình
không cần đuổi theo, để cho
ông ấy đi trọn đạo nghĩa. Đó là
lần đầu tiên Thiên Hà hiểu rằng
ngay giữa một thời loạn mà
lòng người thường đổi thay theo lợi ích
vẫn có kẻ trọn giữ trọn một lời thề
và vẫn có kẻ khác đủ đồ lượng
để không ngăn cản điều đó.
Với Trương Liêu, cảnh này hẳn
để lại một dư vị khó gọi tên.
Ông đã từng bước qua bốn đời chủ
mà không một lần được tự mình lựa chọn.
Còn người ông vừa trò chuyện
thì đi qua gian nan bằng cách nhất quyết
không rời bỏ chủ cũ.
Nếu lòng trung thành cũng có nhiều gián vẽ
thì đây là hai gián vẽ khác hẳn nhau
đứng cạnh nhau trong cùng một câu chuyện
mà chẳng ai trong hai người
phải xấu hổ vì cách mình đã chọn.
Sau Trận Quan Độ,
Viên Thiều suy sụp rồi qua đời,
các con trai tranh giành nhau
và Tào Tháo dần dà thu phục cả vùng Hà Bắc.
Đến năm 206,
một viên tướng cũ của họ Viên
tên là Sương Hy làm phản,
chiếm giữ vùng Đông Hải.
Tào Tháo xài Trương Liêu, cùng hạ Hậu Uyên
đem quân vây đánh.
Cuộc vây hảm kéo dài đến mấy tháng
mà không hạ được thành,
lương thảo trong quân bắt đầu cạn.
Các tướng bàn nhau nên rút quân về.
Nhưng Trương Liêu để ý thấy
một điều khác thường.
Ông nói với hạ Hậu Uyên rằng mấy hôm nay
mỗi lần ông đi tuần quanh các vòng vây
Sương Hy đều nhìn chầm chầm về phía mình
mà cung tên bắn ra
từ trong thành cũng ngày một thưa dần
chứng tỏ Sương Hy đang do dự
chứ không quyết đánh đến cùng,
có thể dụ được.
Đây là chi tiết đáng chú ý vì nó cho thấy
một khả năng quan sát rất tinh tế,
khả năng đọc được sự lưỡng lừ của đối phương
chỉ qua ánh mắt và một chút thay đổi
trong mật độ cung tên.
Trương Liêu bèn sai người vào thành
nhắn với Sương Hy rằng Tạo công có lệnh
sai Trương Liêu truyền đạt.
Sương Hy quả nhiên xuống thành nói chuyện với ông.
Trương Liêu nói với Sương Hy rằng
Tạo công Thần Võ
đang lấy đức vỗ vệ bốn phương
ai theo về trước sẽ được trọng thượng lớn.
Sương Hy nghe xong bằng lòng xin hàng.
Đến đây,
thay vì chỉ nhận lời hứa qua loa
rồi lui về báo cáo,
Trương Liêu làm một việc khiến cả quân mình
lấn quân địch đều xứng sờ.
Ông một mình lên núi Tam Công
đi thẳng vào nhà riêng của Sương Hy
ra mắt vợ con của ông ta.
Núi Tam Công là nơi Sương Hy
đóng đại bản doanh, cao hiếm
đường vào chỉ vừa một người đi lọt.
Nghĩa là Trương Liêu,
một viên tướng của phe đang vây thành,
đã đi tay không, không mang theo
một tên lính hộ vệ nào,
vào tận xào huyệt của kẻ vừa mới ngõ ý hàng
giữa lúc lòng người còn chưa yên.
Nếu Sương Hy đổi ý,
dù chỉ trong một khắc,
tính mạng ông coi như chấm dứt tại chỗ.
Sương Hy thấy vậy vô cùng vui mừng,
liền theo Trương Liêu ra ngoài,
đến gặp Tào Tháo.
Cuộc vây hãm bế tắc bao nhiêu tháng trời
khép lại chỉ bằng một mình ông
và đôi chân trần đi vào chỗ nguy hiểm nhất.
Nhưng khi Trương Liêu trở về trình diện,
Tào Tháo không khen,
mà trách.
Ông nói thẳng, đây không phải là cách làm
của Bậc Đại Tướng,
đây chính là điểm mù mà ta cần dừng lại kỹ hơn,
vì đối thủ khi kể chuyện này
thường chỉ dừng ở cảnh Trương Liêu một mình,
lên núi như một chiếm tích đẹp,
mà bỏ qua đúng câu trách móc gây gắt
của Tào Tháo.
Trong con mắt của một người cầm quân dày dạng như Tào Tháo,
Đại Tướng là tài sản
quý giá của cả một đạo quân,
không phải để đem ra đánh cược vào một nước cờ liệu lĩnh,
dù nước cờ ấy có thắng lợi đến đâu.
Trương Liêu tạ lỗi
và câu trả lời của ông đáng để nhớ.
Ông nói rằng,
nhờ đức uy vọng của Minh Công lừng lẫy
khắp bốn biển,
ông Phùng Mệnh truyền đạt ý chỉ,
nên chắc chắn Sương Hy không dám hại mình.
Câu nói ấy vừa khiêm nhường,
vừa khéo léo đặt toàn bộ sự an toàn của bản thân
lên uy danh của chủ tướng,
chứ không nhận đó là gan dạ của riêng mình.
Nhưng nếu nhìn thẳng vào sự việc,
gan dạ ấy là có thật,
và nó lớn đến mức chính người ban thưởng
cũng phải lên tiếng cảnh cáo.
Liệu một lòng tin đặt cực bằng chính mạng sống
có phải là cách hay để chiêu hàng?
Tào Tháo cho rằng không,
và ông có lý khi nghĩ vậy.
Nhưng lịch sử vẫn ghi lại chiến công ấy,
vì lần này canh bạc của Trương Liêu đã thắng.
Chỉ có điều,
không phải lần liều lính nào
trong đời một con người cũng đều thắng,
và đây mới chỉ là lần đầu tiên
ông đặt cả tính mạng mình lên bàn cân.
Có một điều đáng nói thêm về Sương Hy,
người mà Trương Liêu vừa đi chiêu hàng.
Ông ta vốn cũng là hàng tướng,
từng theo phe họ viên,
rồi mới quy thuận Tào Tháo,
và lần này làm phản,
rồi lại xin hàng lần nữa,
như một cái vòng lập của thời loạn
mà chính Trương Liêu cũng đã quá quen thuộc.
Có lẽ chính vì hiểu rõ tâm lý
của một kẻ đang đứng giữa ranh giới đầu hàng
hay cố thủ đến cùng,
Trương Liêu mới dám tin rằng
nước cờ liều lính ấy sẽ thành công.
Ông không nhìn Sương Hy như một kẻ thù cố chấp,
mà nhìn thấy trong đó
một người từng giống mình,
đang cần một bàn tay đưa ra đúng lúc
hơn là một mũi giáo dí vào cổ.
Năm 207,
Tào Tháo quyết định làm một việc
mà nhiều mưu sĩ trong triều can ngăn kịch liệt,
đó là đem đại quân tiến sâu
vào vùng đất của người Âu Hoàng,
một bộ tộc du mục hùng mạnh ở phương Bắc,
để tệnh diệt tàn dư của họ viên
đang nương nhở nơi ấy.
Âu Hoàng là dân tộc du mục sống
ở vùng này thuộc Liêu Ninh,
giỏi cưới ngựa bắn cung,
và thủ lĩnh của họ lúc bấy giờ
là Thiền Vưu Đạp Đốn,
một người có mưu lược hơn hẳn
các đời thủ lĩnh trước.
Nhiều người lo ngại rằng
nếu Tào Tháo đem quân bi xa như vậy,
Lưu Biểu ở Kinh Châu có thể sai
Lưu Bị đánh úp Hứa Đô,
nơi đặt triều đình nhà Hán.
Khi ấy hậu quả sẽ khôn lường.
Nhưng Tào Tháo vẫn quyết đi.
Ông đoán rằng, Lưu Biểu tuy có Lưu Bị
trong tay, nhưng bạn tính đa nghi
sẽ không dám giao trọng binh cho một người
vốn không phải thân tím của mình.
Cuộc hành quân gian khổ đến mức
phải bỏ hết doanh trại,
đi đường tắc qua vùng hoang vu không có nước,
đào diến sâu mấy chục trượng
mới có nước uống, giết cả ngựa
lấy thịt ăn.
Khi đại quân còn cách thành Liễu Thành,
nơi đóng đô của Đạp Đốn,
chừng hơn 200 dặm,
thì bất ngờ chạm trán với quân Âu Hoàn.
Đây là một cuộc gặp gỡ mà cả hai bên
đều không lường trước.
Quân Âu Hoàn có đến mấy vạn kỳ binh,
còn quân Tào Tháo vì đi đường tắc gấp gáp,
nên xe chở Lương Thảo và một phần trọng binh
còn ở lại phía sau, binh lực
có mặt tại chỗ ít hơn hẳn.
Nhiều tướng trong quân
trong thấy thế trận đối phương thì lộ vẽ e ngại.
Chính vào lúc ấy, Trường Liêu
là người lên tiếng khuyên Tào Tháo
lập tức xuất chiến.
Sự chép rằng khí thế của ông lúc ấy rất phấn chấn,
khiến Tào Tháo nhìn thấy mà cảm phục
tinh thần đó, liền tự tay
trao cây cờ xoáy của mình cho ông cầm.
Đây là một chi tiết cần dừng lại
để hiểu cho đúng giá trị của nó.
Cờ xoáy tượng trưng
cho quyền chỉ huy tối cao của cả đạo quân,
thường chỉ do đích thân chủ tướng
cầm giữ, trao cờ xoáy
cho một người khác, giữa lúc quân số
đang ở thế bất lợi và tình thế cấp bách nhất,
nghĩa là đem cả sinh mệnh
của toàn quân đặt vào tay người ấy.
Tào Tháo đã đi từ chỗ trắc mắng
Trường Liêu vì tự ý mạo hiểm
tính mạng riêng mình ở núi Tam Công,
đến chỗ đem cả vận mệnh ba quân
giao phó cho ông tại Bạch Lan Sơn
chỉ trong vòng chưa đầy một năm.
Trường Liêu cầm cờ, dẫn đầu đội
tiên phong song thẳng vào đội hình
còn chưa kịp chỉnh tệ của quân Âu Hoàn.
Quân địch tan tác,
không giữ nổi thế trận,
và ngay trong đợt sung phong ấy,
đích thân Trường Liêu chém chết
thiềm vu đạp đốn giữa đám loạn quân.
Mất đi thủ lĩnh,
toàn bộ liên minh các bộ tộc Âu Hoàn
sụp đổ, hơn 20 vạn người
cả Hán, Lến Hồ ra hàng.
Đó là trận đánh chấm dứt
hoàn toàn mối hòa Âu Hoàn ở phương Bắc,
một mối hòa đã đè nặng
lên vùng biên ải suốt nhiều đời.
Có lẽ không ai hiểu rõ ý nghĩa
của chiến thắng này hơn Chiến Trường Liêu,
người sinh ra ở Nhạng Môn,
nơi mỗi năm phải nhìn về phía những bộ tộc
du mục ấy mà dè chừng.
Đứa trẻ từng lớn lên dưới cái bóng
của nỗi lo biên ải, giờ đây đã từ tay
chấm dứt nỗi lo ấy bằng chính
lưỡi kích của mình. Chiến thắng ấy
cũng đặt dấu chấm hết cho mọi nghi ngờ
còn xót lại về lòng trung thành của một người
từng qua tay bốn đời chủ.
Không ai còn nhắc đến chuyện ông từng
theo Đinh Nguyên, theo Động Trác,
theo Lữ Bố nữa.
Người ta chỉ còn nhớ đến người
cầm cờ xoái sông vào giữa vạn quân địch,
mang về đầu của một thiền vu.
Nhưng chiến thắng ấy cũng phải trả
bằng một cái giá khác, không phải bằng máu,
mà bằng một mất mát lặng lẽ hơn nhiều.
Mù sĩ Quách Già,
người từng hiếm kế cho Tào Tháo
dồn hết binh lực đi đường tắc để đánh
Úc bất ngờ, trên đường về vì
không hợp thủy thổ phương Bắc mà lâm bệnh nặng,
rồi không qua khỏi ngay sau đó.
Tào Tháo về sau,
nhắc đến ông với một nỗi tiếc thương sâu sắc,
xem như mất đi một người
có thể bàn việc lớn cùng mình đến cuối đời.
Một chiến thắng lấy lừng
đến mức chấm dứt cả một mối họa biên ải,
nhưng lại đánh đổi bằng sinh mạng
của người đã vạch ra chính con đường
dẫn đến chiến thắng đó.
Giữa binh đao và mưu lược,
ai cũng phải trả giá theo cách của riêng mình,
kẻ bằng máu trên lưới kích,
người bằng hơi thở càn dần giữa đường lùi quân.
Sau trận ấy, đường lùi quân
của Tào Tháo cũng chẳng dễ dàng gì.
Mùa đông đến sớm,
nước sông đóng băng,
lương thảo càng kiệt.
Quân sĩ phải đạo diến sâu hàng chục trường mới có nước,
giết hàng nghìn con ngựa chiến
để làm lương ăn qua ngày.
Vinh quang của Bạch Lan Sơn,
vì thế, không đến một cách dễ dàng
cho bất cứ ai trong đạo quân ấy,
kể cả người vừa lập đại công.
Năm 215, Tào Tháo đem quân
đi đánh trương lỗ ở đất Hán Trung,
để lại phía đông một khoảng trống
mà ông biết chắc sẽ có kẻ nhòm ngó.
Trước khi lên đường,
ông để lại trương liu, nhạc tiếng,
lý điển, cùng hơn bảy nghìn
quân trấn giữ thành hợp phì,
đồng thời trao cho hậu quân tiết để
một phong thư đã niêm kín,
dành dò ngoài bì rằng,
giặt đến mới được mở ra xem.
Hợp phì là một thành nhỏ nằm giữa
hai vùng đất của Tào Tháo và Tôn Quyền,
cửa ngõ để vào sâu đất giang đồng,
và cũng vì thế mà luôn là nơi đầu sóng
ngọn gió mỗi khi hai bên giao tranh.
Quả nhiên, không lâu sau,
Tôn Quyền đem theo mười vạn quân
kéo đến vây thành.
Bảy nghìn người trước mười vạn người,
một tỷ lệ mà bất cứ ai nhìn vào
cũng phải chộp giả.
Tiếc để mở thư ra, bên trong chỉ võng vẹn
một dòng lần của Tào Tháo,
rằng nếu Tôn Quyền đến,
hai tướng trương, lý ra thành ngân chiến,
còn tướng nhạc tiếng ở lại giữ thành,
hậu quân không được tham chiến.
Các tướng đọc xong, ai nấy đều nghi hoặc.
Quân địch đồng gấp hơn mười lần,
vậy mà lệnh trên lại bảo đem quân ra đánh,
nghe chẳng khác nào từ tìm đường chết.
Chính lúc, không khí trong doanh trại
còn đang ngột ngạt vì sự hoang mang ấy,
Trương Liêu lên tiếng giải thích.
Ông nói rằng tàu công đang
chinh chiến ở xa, nếu đợi viện binh
về đến nơi, thì quân địch đã phá
được thành ta trước rồi.
Cho nên ý của bức thư là muốn chúng ta
đánh phủ đầu ngay khi giặc còn
chưa hợp vây xong, để chặn đứng
nhuệ khí của chúng, giữ vững lòng quân,
rồi sau đó mới có thể thủ thành được.
Ông kết lại bằng một câu
dồn hết vào một điểm, rằng thành
hay bại đều nằm ở trận đánh này,
các ông còn nghi ngờ gì nữa.
Ở đây có một điều cần nói rõ,
để hiểu vì sao câu nói ấy lại có
sức nặng đến vậy. Trương Liêu,
Nhạc Tiến và Lý Điển
vốn không hòa thuận với nhau.
Sự chép thẳng rằng cả ba người này
đều bất hòa từ trước, đến mức khi
Trương Liêu muốn theo mật lệnh mà xuất chiến,
ông còn lo Lý Điển sẽ không nghe theo mình.
Nếu một trong hai người kia
chỉ cần trần trừ hoặc mường
cớ hiểm khích riêng mà từ chối phối hợp,
kế hoạch liều lĩnh này coi như
đổ vỡ ngay từ đầu. Nhưng Lý Điển,
người vốn nổi tiếng là ham đọc sách,
trọng đạo nho, không tranh công
với ai, đã đứng ra nói một câu
khiến cả doanh trại phải nể phục.
Ông nói rằng đây là
việc lớn của quốc gia, chỉ
xét xem kế sách của các ông ra sao mà thôi,
lẽ nào vì mối hiểm riêng
mà quên đi việc công.
Nói xong, ông lập tức đồng ý
cùng Trương Liêu ra trận.
Đây chính là kiểu neo sắc mà một trận
đánh lớn cần có trước khi tiến trống
nổi lên, khi ba con người vốn
không ưa nhau đủ sức gạch bỏ mọi
khúc mắt cá nhân để cùng đạch cược
sinh mạng vào một nước cờ chung.
Đêm hôm đó, Trương Liêu cho
chiêu mộ những binh sĩ giám xã thân,
chọn được 800 người, giết trâu
khao thưởng, dặn dò kỹ lưỡng trận
đánh sẽ diễn ra vào sáng hôm sau.
Rạng sáng, ông Mặt Giác
cầm kích, đích thân dẫn đầu
sông vào trận địa quân ngô trước tiên.
Ông đâm liền mấy chục người,
chém rơi đầu hai viên tướng,
miệng không ngớt hết vang tên mình,
một mình phá vòng vây, sông thẳng
đến sát dưới lá cờ xoái của Tôn Quyền.
Tôn Quyền cả kinh,
quân sĩ xung quanh, không biết phải làm gì,
phải chạy lên một gò đất cao,
cầm cây trường kích tự vệ.
Trương Liêu đứng dưới gò,
lớn tiếng quát Tôn Quyền xuống mà giao chiến.
Đây là một trong những cảnh hiếm hoi
mà lời quát của một viên tướng
được sử sách ghi lại gần như nguyên vẹn tinh thần.
Khi kẻ đang vây thành
trở thành kẻ bị dồn lên đỉnh gò,
còn quân số ít hơn gấp bội,
lại đóng vai kẻ tấn công.
Tôn Quyền không dám nhúc nhích.
Đến khi trong rõ quân của Trương Liêu
chỉ có một nhúm nhỏ,
quân ngô mới dốc sức,
vây kín ông thành nhiều lớp.
Trương Liêu tả sung hữu đột,
đánh thẳng ra ngoài, phá được một khoảng trống,
dẫn được vài chục thuộc hạ thoát ra.
Nhưng phía sau,
đám binh sĩ còn kẹt lại
trong vòng vây gạo lên rằng
tướng quân định bỏ mặt chúng tôi hay sao?
Nghe tiếng gọi ấy,
Trương Liêu không hề trần trừ.
Ông quay ngựa sung thẳng trở lại
vào giữa vòng vây một lần nữa,
đánh mở đường, đưa toàn bộ số quân
còn sót lại ra ngoài an toàn.
Trận đánh kéo dài từ lúc trời vừa sáng
đến giữa trưa khiến quân đồng ngô
mất hết nhuệ khí.
Sau đó Tôn Quyền vây thành hơn 10 ngày
mà không phá nổi, đành phải rút quân.
Khi đại quân ngô đã lùi gần hết,
chỉ còn một toán hộ tống Tôn Quyền
đi sau ở phía bắc bến Tân Độ.
Trương Liêu bất ngờ dẫn quân đuổi đánh.
Cây cầu bắt qua sông
đã bị phá sẵn từ trước,
đoạn giữa hụt mất hơn một trường ván gỗ.
Viên cận tướng theo hầu tên cốc lời
bảo Tôn Quyền ghi chặt yên ngựa,
buông lỏng dây cương,
còn mình ở phía sau quất roi thúc ngựa lấy đà.
Nhờ vậy Tôn Quyền mới vượt được
khoảng trống ấy mà thoát thân
Sau trận, Trương Liêu hỏi những tù binh bắt được
rằng có một viên tướng râu tía
thân trên dài mà chênh ngắn,
cửi ngựa giỏi, bắn cung tài
là ai vậy?
Tù binh đáp đó chính là Tôn Quyền.
Trương Liêu cùng nhạc tiếng gặp nhau
đều tiếc hùi hùi, than rằng
giá mà biết sớm hơn, cứ đuổi gấp thêm một đoạn nữa
thì đã có thể bắt sống được rồi.
Cả quân đều tiếc nuối mãi không thôi.
Bảy nghìn quân đã chặn đứng
và gần như bắt gọn cả chủ xoái
của mười vạn quân địch.
Từ trận này, uy danh của Trương Liêu vang khắp
đất giang đông, đến mức tương truyền rằng
trẻ con nơi ấy hể khóc đêm,
cha mẹ chỉ cần nhắc đến tên ông
là giích ngay tiếng khóc.
Đây là một giai thoại lưu truyền trong dân gian
nhiều đời, không phải chính sự
chép lại nguyên văn, nhưng đủ cho thấy
nỗi khiếp sợ ông để lại sâu đến mức nào
trong tâm trí cả một vùng đất.
Tin thắng trận bảo vệ,
Tào Thảo lấy làm kinh ngạc và cả mừng rỡ,
phòng ông làm chiên đông tướng quân,
một trong những chiếc tướng quân cao nhất
của triều đình lúc bấy giờ.
Một năm sau, khi Đích Thân dẫn quân
trở lại đánh tôn quyền, Tào Thảo đi
ngang qua chiến địa cũ, dừng ngựa nhìn
quanh hồi lâu, không nói một lời,
chỉ thở dài mãi không thôi.
Rồi ông ra lệnh tăng thêm quân,
để lại nhiều cánh quân đồn trú vững
chắc hơn, coi hợp phì như một
tuyến phòng thủ then chốt không thể để mất.
Người từng bị chê là
hành động không đúng phép đại tướng
ở núi Tam Công, giờ đã trở thành
lý do khiến bậc chủ tướng phải
dừng ngựa dưới chiến trường cũ mà lặng người.
Bốn năm sau trận hợp phì,
chiến sự lại bùng lên ở một
mặt trận khác. Năm 219,
Quang Vũ đem quân vây đánh
Tào Nhân ở Thành Phàng, nước lũ
dân cao nhấn chìm cả bảy đạo quân
cứu viện, thanh thế lừng lẫy đến
mức khiến cả triều đình Tào Nguy chấn động.
Tôn quyền nhân đó ngõ ý
xin xưng thần với Tào Thảo để
đổi lấy một phần lợi ích ở Kinh Châu,
còn Tào Thảo thì hạ lệnh
Đại quân của Trương Liêu chưa
kịp đến nơi thì từ hoãn đã phá
được vòng vây, Tào Nhân thoát hiểm.
Khi đoàn quân của ông tới Ma Phà,
đích thân Tào Thảo ra khỏi thành
ngồi xe đi đón, rồi cho ông về
đóng quân ở Trần Quận nghỉ ngơi.
Không lâu sau, Tào Thảo qua đời,
Tào Phi lên nối ngôi Nguy Vương,
đối phong Trương Liêu làm tiền tướng quân,
đồng thời phong thức liệt hầu cho
cả anh trai ông lấn một người con trai.
Đến khi tôn quyền một lần nữa
trở mặt, Tào Phi lại sai
Trương Liêu quay về trấn giữ Hợp Phi,
tiếng phong ông làm đô hương hầu.
Lần này, triều đình còn cấp riêng
xe cổ cùng binh mã hộ tống
để đưa mẹ già của ông đến nơi đóng quân.
Khi xe đón mẹ ông vừa đến,
toàn bộ các tướng lính dưới quyền
ông đều tự động ra giàn hàng,
quỳ lại hai bên đường nganh đón.
Người dân đứng xem cảnh ấy đều lấy làm
vinh dự lây. Một người từng không
có lấy một mảnh đất phong khi mới
về hàng Tào Tháo. Giờ đây được
cả một đạo quân cúi đầu vì mẹ mình.
Đến khi Tào Phi chính thức
lên ngôi hoàng đế, ông được tấn phong
làm tấn dương hầu, tăng thêm
một nghìn hộ, gộp cả trước sau
thành hai nghìn sáu trăm hộ thực ấp.
Năm 221, ông được
triệu về kinh đô Lạc Dương.
Tào Phi vừa cho dựng song Điện Kiến Thủy
đích thân hỏi hang tỉ mỉ
về tình cảnh trận đánh phá quân địch năm xưa
ở Hợp Phi. Nghe xong,
Tào Phi quay sang các quan tả hữu
mà than rằng đây cũng chẳng khác nào
triệu hổ thọ trước. Nhắc đến
một danh tướng đời hang từng trấn giữ
Biên Cương khiến giặc phương Bắc khiếp sợ
không dám xâm phạm.
Ông còn cho xây riêng một tòa dinh thự cho
Trường Liêu và đặc biệt dựng thêm
một cung điện dành riêng cho mẹ ông.
Toàn bộ đám lính bộ binh năm xưa
từng theo ông phá trận ở Hợp Phi
đều được đặt các phong làm hổ bôn,
đổi cấm về quân canh giữ ngay bên cạnh
hoàng đế. Nhưng vinh hoa ấy
đến cùng lúc với tuổi tác và bệnh tật
đã bắt đầu đẻ nặng lên tấm thân,
từng trải qua không biết bao nhiêu trận mạc.
Tôn quyền lại một lần nữa
xưng thần, Trường Liêu rời quân
về đóng ở Ung Khâu, và tại đó
ông ngã bệnh. Tàu Phi
liền sai thị trung Liêu Diệp mang theo Thái Y
đến thăm khám, còn đối quân hộ vệ
thì liên tục cưới ngựa hỏi thăm tin tức.
Người này vừa đi thì người khác
đã lên đường, nối nhau không dứt
suốt cả quãng đường về Kinh.
Bệnh vẫn chưa thuyên giảm, Tàu Phi
cho đón ông về nơi mình đang ở,
đích thân đến tận dường bệnh, cầm tay ông
ban cho bộ y phục của chính mình đang mặc,
còn quan phụ trách ngự thiện
thì ngày ngày mang thức ăn của Hoàng đế
đến tận nơi. Bệnh tình có phần
thuyên giảm, ông được trở về đồn binh.
Nhưng chưa được bao lâu,
Tôn quyền lại trở mặt lần nữa,
Tàu Phi vẫn sai ông ngồi thuyền,
cùng Tàu Hư tiến đến Hải Lăng, áp sát
mé sông. Quân Đông Ngô nghe
tin ông đến thì khiếp sợ,
Tàu Phi dặn dò các tướng dưới quyền rằng
Trương Liêu tuy đang bệnh,
nhưng tuyệt không thể xem thường,
phải hết sức cảnh trọng.
Đó là lần cuối cùng cái tên Trương Liêu
còn đủ sức khiến kẻ địch phải nơm nớp
dè chừng, ngay cả khi ông đã
không còn đủ sức khỏe để tự mình
cầm kích sông trận như những năm còn trẻ.
Năm ấy, ông cùng các tướng
đánh bại được cánh quân của Lá Phạm
bên phía Tôn quyền, nhưng ngay sau đó
bệnh tình trở nặng, và ông
trút hơi thở cuối cùng tại Giang Đô.
Tàu Phi nghe tin, rơi lệ
thương tiếc, truy tặng Thủy Hiệu
là Cương Hầu, con trai ông là
Trương Hổ được nối tước.
Bốn năm sau ngày ông mất, Tàu Phi
vẫn còn nhớ đến công lao trận Hợp Phi
năm xưa, xuống chiếu rằng trận đánh ấy
lấy tám trăm bộ binh đánh tang
mười vạn quân giặc. Từ xưa đến nay,
dùng binh chưa từng có ai làm được như vậy,
khiến quân giặc đến bây giờ vẫn còn khiếp sợ,
xứng đáng gọi là nanh vốt của quốc gia,
rồi ra lệnh chia thêm thực ấp
cho các con ông, mỗi người một trăm hộ,
lại ban tước qua nội Hầu
cho một người con nữa.
Có một chi tiết khác được nhiều người biết đến
qua Tàm Quốc Diễn Nghĩa, kể rằng
Trương Lưu bị viên tướng trẻ của Đông Ngô
là Đinh Phụng bắn trúng một mũi tên,
vết thương tái phát khiến ông
không qua khỏi.
Đó là một chi tiết hư cấu để tạo thêm
kịch tính cho cái kết của một danh tướng,
còn chính xử ghi rất rõ rằng
ông ra đi vì bệnh, sau một đời
chinh chiến, chứ không phải gục ngã dưới
một mũi tên nào. Nhìn lại
cả cuộc đời Trương Lưu, điều khiến
ông khác biệt, không phải là việc chưa
từng đổi chủ, bởi ông đã đổi đến
5 lần. Điều khiến ông khác biệt là
dù bị đẩy đi từ tay người này sang tay
người khác, suốt những năm tháng không
tự mình lựa chọn được, một khi đã
tìm được người xứng đáng để phụng sự,
ông trung thành đến mức sẵn sàng đặt
cả tính mạng mình lên bạn kênh,
từ một mình bước vào xào huyệt kẻ địch
ở núi Tam Công, đến việc cầm 800
quân sông thẳng vào giữa 10 vạn người
ở Hợp Phi. Di sản ông để lại
không chỉ nằm trong những trang sử,
mà còn cụ thể ở việc con trai
ông là Trương Hổ, được nối tước
Cương Hầu, cháu nội ông sau này
vẫn tiếp tục được triều đình ghi công,
và đến tận nhiều năm sau khi ông mất,
một hoàng đế vẫn còn nhắc lại trận Hợp Phi
như một chiến tích chưa từng có ai
lặp lại được trong việc dùng binh.
Trận đánh ấy về sau còn trở thành
một điển tích quen thuộc trong văn hóa dân dàng,
khi người ta vẫn nhắc đến việc trẻ
nhỏ nín khóc chỉ vì nghe nhắc đến tên
ông, một hình ảnh vượt xa
khỏi phạm vi một trận chiến,
để trở thành biểu tượng cho nỗi khiếp sợ
mà một cá nhân có thể gieo vào
cả một vùng đất rộng lớn.
Người đàn ông từng đứng lặng giữa mưa
tên nơi mở đầu câu chuyện này,
tay vẫn xiết chặt thanh trường kích,
hóa ra chưa bao giờ đơn độc như vẽ ngoài của nó.
Ông chỉ đơn giản là một người,
sau quá nhiều lần bị cuốn đi
theo ý muốn của kẻ khác,
cuối cùng cũng tìm được một chỗ đứng để tự tay quyết định,
dù chỉ là quyết định sông lên phía trước.
Ít ai ngờ,
chính 800 quân cãm tử đêm hôm ấy
ở Hợp Phì lại đủ sức khiến
cả một đế quốc phía Nam
phải dặn con cháu đời sau bằng một cái tên.
Nếu bạn thấy những số phận như vậy đáng để kể lại,
đăng ký kênh phê sử
để cùng mình đi qua thêm nhiều cuộc đời như thế nhé.
