Đóng Băng Cơ Thể Để Tự Hồi Sinh Và Những Cuộc Sinh Tồn Khó Tin

Bạn có thể nhìn đói bao lâu để bảo vệ con của mình? Vài ngày hay vài tuần? Vậy, bạn nghĩ sao về việc đứng bất động giữa bào tuyết âm 60 độ C suốt 4 tháng rồng rã, không một giọt nước, không một miếng ăn, chỉ để ủ ấm cho đứa con sắp chào đời? Ở chốn hoang dã, sinh tồn không còn là câu chuyện của sức mạnh, mà là sự đánh đổi bằng chính mạng sống và sự hy sinh đến tận cùng. Nếu ở phần 1, chúng ta đã troáng ngợp trước những chuyến di cư vạn dậm, thì phần 2 này sẽ đưa bạn bước thẳng vào những vùng đất chết, nơi vạn vật buộc phải vượt qua mọi giới hạn sinh học để tồn tại. Và hãy náng lại đến phút cuối, vì sự thật tàn khốc đằng sau loài vật thứ 6 chắc chắn sẽ làm bạn phải nhói lòng. Khi nhắc đến Nam Cực, chúng ta đang nói đến lục địa khác nhiệt nhất hành tinh. Vào mùa đông, nhiệt độ ở đây rớt xuống mức âm 60 độ C, kèm theo những trận cuồng phong giật tới 200 km trên giờ. Khi hậu đáng sợ đến mức khi mùa đông chếm tới, toàn bộ các loài động vật đều vội vã bơi về vùng nước ấm để chạy trốn. Nhưng có một loài vật lại làm điều ngược lại. Chim cánh cục Hoàng đế lại lạch bạch bước lên những tảng băng khổng lồ, đi bộ rộng rã hơn 100 km, tiến sâu vào trung tâm lục địa để bắt đầu mùa sinh sản. Tại sao chúng lại chọn thời điểm tồi tệ nhất và nơi lạnh lẽo nhất trái đất để đẻ trứng? Câu trả lời rất thực tế. Băng tuyết mùa đông là lá chắn an toàn nhất. Không một loài săn mồi khát máu nào như hải cậu báo hay chim cướp biển có thể sống sót ở sâu trong đất liền vào mùa này để đe dọa con non của chúng. Nhưng cái giá phải trả cho sự an toàn này vô cùng đắt đỏ. Sau khi đẻ được một quả trứng duy nhất, chim mẹ đã hoàn toàn kiệt sức. Nó buộc phải trao lại quả trứng cho chim bố và quay về đại dương tìm thức ăn. Kể từ giây phút quả trứng được lăn cẩn thận sang chân chim bố, một trong những thử thách sinh tồn khác nhiệt nhất thế giới bắt đầu. Trong suốt 4 tháng rộng đá tiếp theo, nam cực chìm trong bóng tối hoàn toàn. Hàng ngàn con chim cánh cục bố đứng sát lại với nhau thành một khối khổng lồ trên mặt băng để sửi ấm. Trong đoạn phim tài liệu của đài BBC, các nhà khoa học đã ghi nhận được một tập tính sinh tồn đặc biệt. Những con đứng ở riêng ngoài, chiều gió rét sẽ liên tục được đổi chỗ từ từ vào bên trong tâm phòng tròn, đảm bảo không một cá thể nào bị đóng băng đến chết. Mỗi con đều đang thắp một quả trứng nằm gọn trên mua bàn chân, được bao bọc bởi một nếp da bụng dày mỡ để giữ nhiệt độ trứng luôn ở mức 38 độ C, mặc kệ bên ngoài là âm 60 độ C. Nếu quả trứng vô tình tuột khỏi chân và chạm xuống mặt băng, sinh mạng, bên trong sẽ chết còng chỉ trong chưa đầy 2 phút. Vì vậy, chim bố không được phép di chuyển mạnh, không được phấp ngã, và tất nhiên không thể ăn bất cứ thứ gì. Chúng nhìn đói hoàn toàn suốt 115-120 ngày. Cơ thể chúng rút càng kiệt lớp mỡ dự trữ, giảm đến một nửa trọng lượng chỉ để giữ cho quả trứng được sống. Khi chim nôi nước vỏ chào đời, nếu gì mẹ chưa kịp mang thức ăn về, cơ thể chim bố sẽ tự động tiết ra một chất dịch đặc biệt từ thượt quảng, gọi là sữa chim, để nhỏ từng giọt nuôi sống nữa con thêm vài ngày. Sự đánh đổi này vĩ đại nhưng lại rất dễ bị phá vỡ. Vào năm 2016, một thảm kịch đã xảy ra tại Vịnh Halley, quần thể chim cánh cuộc hoàng đế lớn thứ hai thế giới. Hiện tượng El Niñocom với biến đổi khí hậu đã làm giải băng trên biển vỡ ra quá sớm. Hơn 10.000 chim non chưa kịp mọc lòng trong nước đã bị rơi xuống biển và chết đuối. Sự kiện chấn động này nhắc nhở chúng ta rằng, dù tự nhiên có kiên cường đến đâu, chúng cũng không thể đơn độc chống lại sự tàn phá của con người. Cũng đối mặt với băng giá, nhưng ở khu vực Bắc Mỹ trải dài từ Ohio đến tận vùng Alaska lạnh lẽo, có một loài sinh vật không chọn cách ủ ấm nhau, mà chọn cách đóng băng chính mình. Đó là loài ad gỗ. Đối với động vật máu lạnh, mùa đông tuyết phủ đồng nghĩa với cái chết. Khi nhiệt độ rớt xuống dưới 0 độ C, đa số ad nhái phải đào hăng sâu dưới bùng hoặc lặn xuống đáy hồ để trốn rét. Nhưng ad gỗ thì không, chúng chỉ trôi xuất dưới lớp lá khô mỏng trên mặt đất. Khi luồng không khí lạnh giá đầu tiên quét qua, một cơ chế sinh học khó tin bắt đầu được kích hoạt. Ngay khi những tinh thể băng đầu tiên chạm vào da, tín hiệu báo động được gửi thẳng lên não, Lượng đường này cao gấp hàng trăm lần mức bình thường của con người, hoạt động giống hệt chất chống đông trong bộ tả nhiệt ô tô. Đường thắm vào từng tế bào, rút bớt nước ra ngoài để ngăn tinh thể băng xuyên thủng và phá vỡ cấu trúc mô. Nước bên ngoài, các tế bào bắt đầu đóng băng. Toàn bộ cơ thể con ad cứng đơ lại như một cục đá. Tại Đại học Alaska Fairbanks, các nhà nghiên cứu đã ghi nhận ad gỗ có thể chịu đựng nhiệt độ âm 18 độ C suốt 7 tháng ròng rã. Mắt chúng mở trừng trừng nhưng bị phủ một lớp xương giá trắng xóa. Nhịp thở dừng lại. Và cuối cùng, trái tim ngừng đập hoàn toàn. Dưới mọi gốc độ y học thông thường, con ad này đã chết. Chúng duy trì trạng thái chết lâm sàng này suốt nhiều tháng trời dưới lớp tuyết dày. Thậm chí, nếu bạn vô tình nhặt một con ad gỗ lên và gõ xuống đất, nó sẽ phát ra tiếng cộc cộc hệt như một hòn đá cụi. Nhưng tự nhiên, luôn có cách khiến chúng ta kinh ngạc. Khi mùa xuân đến, mặt trời rửi ấm mặt đất, khối đá mang hình dáng con ad từ từ xả đông. Trong vòng 10 đến 14 giờ, chất chống đông rút đi và sự hồi sinh bắt đầu. Trái tim tưởng như đã chết khô bỗng nhiên co thác và đập trở lại. Máu lưu thông, vội lấy lại nhịp thở. Con ad chợt nhẹ đôi chân, mở mắt và nhảy đi tìm bạn tình như trưa hề có chuyện gì xảy ra. Khả năng tự hồi sinh này biến ad gỗ thành một trong những sinh vật có sức sống dẻo dài nhất trên cạn. Các nhà khoa học hiện đại thậm chí đang cố gắng giải mã cơ chế chống đông này với hy vọng ứng dụng vào việc bảo quản nội tạng người để khép tạng trong tương lai. Một câu vật nhỏ bé, nhưng lại nắm giữ bí quyết lừa gạt cái chết mà y học nhân loại đang khao khát. Trời khỏi vùng văn giá, chúng ta bước vào một thế giới đối lập hoàn toàn, sa mạc Namib ở châu Phi. Đây là một trong những sa mạc cổ xưa và khô cằn nhất hành tinh, nơi ba ngày nhiệt độ có thể nung chính mặt cát lên tới 50 độ C và lượng mưa có khi vài năm mới lát đát xuất hiện. Sống ở một nơi không có nước, đối với một sinh vật khổng lồ cần tiêu thụ đến 150 lít nước mỗi ngày như voi, nghe giống hệt một bản án tử hình. Nhưng voi sa mạc không chịu khuất phục. Để tồn tại, chúng đã tự tiến hóa. Khác với những con voi ở vùng Thảo Nguyên, voi sa mạc có cơ thể thon gọn hơn để giảm sự hấp thụ nhiệt và đôi bàn chân của chúng bè rộng ra như những chiếc giày đi trên tuyết để không bị lúng sâu xuống các gồm cát khổng lồ. Tuy nhiên, vũ khí sinh tồn mạnh mẽ nhất của chúng không nằm ở thể chất, mà nằm ở bồ não. Đàn voi sa mạc được dẫn dắt theo chế độ mẫu hị. Đứng đầu là một con voi cây lớn tuổi nhất, mạng sống của cả đàn phụ thuộc hoàn toàn vào trí nhớ của nó. Voi là loài có trí nhớ siêu việt, và con voi đầu đàn này ghi nhớ mọi tuyến đường, mọi hẻm núi và mọi mạch nước ngầm từng tồn tại trong suốt hơn nửa thế kỷ cuộc đời. Vào đợt hãng hán lịch sử đầu thập niên 1990 tại Namibia, toàn bộ sông ngồi trên mặt đất đều bốc hơi xa xẻ. Tổ chức bảo tồn voi sa mạc đã ghi nhận một sự kiện đáng kinh ngạc. Trong lúc vô số các loài động vật khác cục chết trên cát vì khát, con voi đầu đàn đã dẫn gia đình đi bộ rồng xã nhiều ngày đêm, vượt qua hơn 200km gồn các rực lửa. Nó dẫn đàn đến lòng sông Hoàng Yếp tại khu nước nẻ từ nhiều năm trước. Tại đây, không chần chừ, nó dùng voi và chân trứ bắt đầu đào sôi xuống lớp cát. Nhờ ký ức từ một đợt hãng hán mà nó trải qua khi còn là một con voi con cách đó 30 năm, nó biết chính xác dưới lớp cát sâu cằn cổi này vẫn còn một mạch nước ngầm sỉ xã. Chúng đào những chiếc hố sâu đến mức vòi, phải phương hát cỡ mới hút được những ngầm nước đục ngầu bùng đất. Nhận diễn nước này không chỉ cứu sống gia đình voi, mà còn trở thành trạm tiếp nước sinh mệnh cho toàn bộ hệ sinh thái. Trong khi đàn voi rời đi, vô số động vật khác như báo hoa mai, linh dương và chó rừng đã mò đến để uống phần nước còn sót lại. Trị nhớ của một con voi cái già nua rốt cuộc lại là chiếc phao cứu sinh cho cả một vùng đất khô cằn. Nước là vàng ở sa mạc, việc tự mình tìm thấy nước đã khó, mang nước về cho con non lại là một nhiệm vụ tưởng chừng bất khả thi với một loài chim. Nhưng chim gà các sinh sống tại chảo lửa Kalahari lại có cách giải quyết bài toán này, khiến giới khoa học cũng phải bất ngờ. Giữa đỉnh điểm mùa hè khô hẳn, chim gà các say tổ ngay trên mặt đất trơ trọi. Những con non vừa nở ra chỉ là những cục bông nhỏ xíu, chưa biết bay. Cơ thể chúng bốc hơi nước liên tục dưới cái nóng 50 độ C. Nếu không được uống nước, chim non sẽ chết khô chỉ trong một ngày. Nhưng sắc sối là ổ của chúng lại nằm cách nguồn nước gần nhất từ 30 đến 50 km. Trách nhiệm nặng nề này được giao cho chim bố. Sáng sớm, nó cất cánh bay hàng chục km tìm đến những vùng nước hiếm hoi. Chặn đi đã tốn sức, chặn về mới là thử thách thực sự. Chim không có tay để sách nước, cũng không thể ngậm nước trong mỏ rồi bay xa 50 km vì dưới cái nóng thiêu đốt, nước sẽ bay hơi hoặc chảy tuột đi mất. Bí mật của chúng đã được khám phá vào cuối những năm 1960. Khi đến vùng nước, chim bố lội hẳn vào vùng nước nông, dàn rộng cánh và lắc lư phần ngực của mình. Lông ngực của loài chim này là một sự kỳ diệu của quá trình tiến hóa. Cấu trúc phi mô của các sợi lông cuộn lại như những chiếc lò xo cực nhỏ. Khi chạm mặt nước, các lò xo này lập tức dảnh ra, hoạt động giống hệt một miếng bọt biển hút nước. Một con chim đực có thể hút tới 40 ml nước vào bộ lông ngực của mình. Ngay sau khi sạc đầy nước, nó lập tức cất cánh bay về. Trọng lượng nước nặng nề khiến nó bay chạm chạp hơn hẳn và dễ dàng trở thành mục tiêu của những con chim cắt sang mồi trên không. Hơn nữa, nó buộc phải bay với tốc độ cao nhất vì cái nóng sa mạc làm nước trong lông bốc hơi liên tục dọc đường. Khi chim bố hạ cánh an toàn xuống tổ, đàn chim non lập tức chạy ủa tới. Trung rút đầu vào dưới ngực chim bố, dùng chiếc mỏ nhỏ xíu vuốt ve và mấp lấy từng dọc nước rị ra từ bộ lông ướt đẳm. Cách trung uống nước không khác gì, những động vật có phú đang bú sữa mẹ. Chim bố đứng hiên ngang, chịu đựng cái nóng rác da rác thịt, biến chính cơ thể mình thành một bình nước di động cứu sống bầy con. Hành trình phi thường không chỉ diễn ra trên mặt đất, mà còn diễn ra ở độ cao có thể cướp đi sinh mạng của con người. Dãy Himalaya chứa đỉnh Everest được mệnh danh là nốc nhà thế giới. Với các nhà leo núi chuyên nghiệp, độ cao trên 8.000 mét được gọi là vùng tử thần. Ở đây, lượng oxy chỉ còn chưa tới một phần ba so với mặt nước biển, nhiệt độ rớt xuống âm 40 độ C và không một sự sống nào có thể tồn tại lâu dài nếu không có bình oxy hỗ trợ. Nhưng mỗi năm hai lần, những đàn ngỗng Ấn Độ lại xem vùng tử thần này là đường bay di cư quen thuộc. Để bay từ các đồng bằng Ấn Độ sang Tây Tạng sinh sản, thay vì bay vòng qua các dãy núi để tiết kiệm sức, loài ngỗng này chọn cách hoàng mục nhất, bay thẳng vượt qua những đỉnh núi cao nhất hành tinh. Điều khiến giới khoa học bằng hoàng là cách trúng bay ở độ cao trên 8.000 mét, không khí quá loạn để tạo ra lực nâng ổn định cho cánh chim. Ngỗng Ấn Độ buộc phải phận động cơ bắp, đập cánh liên tục không ngừng nghỉ suốt chặng bay dài 8-10 giờ đồng hồ. Thử tưởng tượng những nhà leo núi đang phải lê từng bước chân nặng nhọc, miệng gắn mặt nạ oxy thở dốc, bổng nước lên trời và nghe tiếng kêu vang vọng của một đàn ngỗng đang bay phút qua đầu họ một cách nhẹ nhàng. Đó là một sự tương phản vô diễn rất mạnh đáng rợ của tự nhiên. Năm 2015, các nhà khoa học đã gắn máy theo dõi GPS lên lưng một số con ngỗng và kinh ngạc phát hiện ra chúng có thể đạt độ cao lên tới 7.290 mét. Bay xuyên qua dãy Himalaya chỉ trong phỏng vẹn 14 giờ. Bí mật của chúng nằm ở cấu trúc sinh lý. Tiềm của ngỗng ấn độ lớn hơn bình thường. Mạng lưới mau mạch phân bổ cực kỳ dày đặc ở cơ ngực giúp bơm máu đi khắp cơ thể với tốc độ chống mặt. Đặc biệt, phân tử Hemoglobin trong máu chúng có khả năng bám dính và hấp thụ oxy siêu tốc, nhẹ bé hơn bất kỳ loài động vật nào khác trên trái đất. Khi bay qua đỉnh núi, chúng thở gấp hàng trăm lần mỗi phút mà không hề bị chống mặt hay phù nề phổi. Chúng gồng mình đạp cánh xuyên qua bão tuyết và không khí loãng, viết lên kỷ luật về chuyến bay vĩ đại nhất ở rìa của tầng Bình Lưu. Cơn vật thứ sáu và cũng là cơn vật cuối cùng hôm nay mang trong mình một câu chuyện sinh tồn, tàn khốc và đầy xót xa. Lạc đào hoang dã Hai Bứu tại sa mạc Gobi, nằm giữa biên giới Mông Củ và Trung Quốc, là một trong những loài thú lớn đang đứng trên bờ vực tuyệt chủng thực sự. Với số lượng ngoài tự nhiên, chỉ còn chưa tới 1.000 cá thể. Sa mạc Gobi là một vùng đất tàn nhẫn, môi hẹp, mặt đất nứt nẻ dưới cây nóng 50 độ C. Nhưng vào mùa đông, những cơn gió bút giá từ Siberia thổi xuống biến nơi đây thành một tủ đông khổng lồ với nhiệt độ âm 40 độ C. Trong sót trong điều kiện trên lệch nhiệt độ khủng khiếp này đã là một kỳ tích. Nhưng sự thật nhói lòng nhất về Lạc đào Gobi lại nằm ở nguồn nước của chúng. Do bị săn bắn vô tội phạm và xâm lấn môi trường sống trong quá khứ, chúng bị đẩy lùi vào một nơi gọi là sa mạc Lop Ngu. Bạn biết Lop Ngu là nơi như thế nào không? Đó từng là địa điểm thử nghiệm vũ khí hạt nhân của chính phủ Trung Quốc suốt 45 năm với hơn 40 phụ nổ bâm nguyên tử. Nơi đây là vùng cấm địa, con người đã sơ tán toàn bộ. Không một loài gia súc hay động vật nào dám bước vào. Ở vùng đất hoang tàn và nhiễm phóng xả này, nước ngọt là một thứ xa xỉ không tồn tại. Nguồn nước hiếm hoi duy nhất là những phủ nước sền sệt, ngập ngộ muối độc hại ngắm từ dưới lòng đất lên. Nhà thám hiểm nổi tiếng John Hare, người cống hiến cả đời để bảo vệ loài này, phát hiện ra rằng nước ở đây còn mặn hơn cả nước biển. Với bất kỳ loài thú nào, kể cả lạc đà thuần hóa, nếu uống loài nước này, thần sẽ bị suy kiệt ngay lập tức và chúng sẽ chết vì ngộ độc muối nhanh hơn cả chết khác. Thế nhưng, những con lạc đà hoang dã Gobi lại có thể uống thứ nước mặn chát, đầy hóa chất này một cách ngon lành. Thần của chúng đã âm thầm tiến hóa để lọc và bài tiết lượng muối khổng lồ mà không hề bị tổn thương. Chúng nhai những bụi cây gai nhọn hoắt, uống dòng nước đáng chát, chịu đựng bụi phóng xạ và sóng lây lát một cách kêu hãnh giữa phùng đất chết. Câu chuyện của lạc đà Gobi mang một nét buồn sâu thẳm của tự nhiên. Chúng phát triển khả năng chống dịu độc tố siêu phàm, không phải vì chúng sinh ra đã thích nơi khác nghiệp, mà vì đó là lựa chọn duy nhất để lẫn trốn sự truy sát của con người. Chúng lùi về nơi tận cùng của thế giới, thả uống dòng nước mặn chát của đất mẹ, thả làm bạn với tàn tích bom đạn, chỉ để giữ lại cơ hội được khích thở trên hành tinh này. Chúng ta vừa cùng nhau đi qua những nơi khác nghiệp nhất của sự sống. Từ sự lạnh giá đóng băng ở Bắc Mỹ và Nam Cực, sức nóng luộc chính vạn vật ở Kalahari, cho đến không khí loãn trên đỉnh Himalaya hay vùng đất đầy chất độc ở Gobi. Ở những nơi tưởng chừng không có sự sống, vạn vật vẫn ngoan cường tồn tại. Mỗi câu chuyện sinh tồn đều chứng minh một sự thật. Mọi sinh vật trên trái đất đều khao khát được sống. Chúng sẵn sàng phá vỡ mọi giới hạn của thể chất, nhìn đói, chiều khát, chiều đóng băng thương thủy, để dành dật lấy cơ hội sinh tồn nhỏ nhôi nhất. Tuy nhiên, sự kiên cường đáng nể phục đó đang bị đẩy đến giới hạn bởi một tác nhân không đến từ tự nhiên, mà đến từ chính con người. Biến đổi khí hậu đang làm giải băng ở Nam Cực mổng dần, cướp đi sinh mạng của hàng vạn chim cánh cục non. Sự nóng lên toàn cầu làm những con suối ngầm hiếm hoi dưới dòng sa mạc bốc hơi vĩnh viễn, cắt đứt con đường sống của vôi sa mạc. Ngay cả những bãi mũi độc địa nhất nơi những con lạc đà gô bi cuối cùng đang nương tựa, giờ đây cũng bị đe dọa bởi các hoạt động khai khoáng của chúng ta. Động vật hoang dã có thể dành hàng triệu năm để tiến hóa vượt qua băng tuyết hay sa mạc, nhưng chúng hoàn toàn không có đủ thời gian để tiến hóa chạy đua với tốc độ tàn phá của mấy xuất và khí thải. Nếu chúng ta tiếp tục vô cảm, đẩy nhanh tốc độ biến đổi môi trường, những vùng đất này sẽ thực sự trở thành vùng đất chết vĩnh viễn, không còn bất kỳ một sinh mệnh nào tồn tại. Rất mạnh thực sự của con người không nằm ở việc chúng ta có thể sang bằng núi đồi hay cải tạo thiên nhiên nhanh đến mức nào. Rất mạnh phỉ đại nhất của nhân loại nằm ở chỗ chúng ta biết khi nào nên dừng lại, biết lùi một bước để nhường không gian cho vạn vật cùng chung sống. Câu chuyện sinh tồn của sinh vật ngào hôm nay đã làm bạn kinh ngạc và chạm đến trái tim bạn nhiều nhất. Là sự hy sinh thầm lặng của chim bố cánh cụt, khả năng đóng băng để hồi sinh của ếch gỗ, hay sự thật xót xa về môi trường sống của lạc đa Gobi? Hãy để lại suy nghĩ của bạn dưới phần bình luận nhé. Mình rất muốn đọc những dòng chia sẻ từ các bạn. Đừng quên nhấn nút like, đăng ký kênh và bật chuông thông báo để không bỏ lỡ những câu chuyện tiếp theo từ chúng mình. Cảm ơn các bạn đã theo dõi tròn vẹn video. Xin chào và hẹn gặp lại trong những chuyến phiêu lưu sắp tới!