Trần Quốc Tuấn: Vì Sao Ông Không Cướp Ngôi Nhà Trần?

Đình Sự
546 người theo dõi
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AITrần Quốc Tuấn (Hưng Đạo Vương) là một thiên tài quân sự và biểu tượng của lòng trung nghĩa trong lịch sử Việt Nam. Vượt qua hận thù gia đình và lời dặn đoạt ngôi của cha, ông đã tận tụy bảo vệ ngai vàng nhà Trần, lãnh đạo quân dân Đại Việt đánh bại đế quốc Nguyên Mông hùng mạnh, để lại bài học quý giá về việc \"khoan thư sức dân\" để giữ nước.
Trần Hưng Đạo từng nắm trong tay lực lượng quân sự mạnh nhất Đại Việt,
trong khi cha ông trước lúc chết lại căn dặn con trai phải giành lấy ngai vàng.
Điều đáng nói là ông hoàn toàn có lý do để căm dận chính hoàng tộc mà mình đang phục vụ.
Nhưng khi nhà Trần đứng trước nguy cơ bị quân Nguyên Mông nghiền nát,
người có thể trở thành kẻ cướp ngôi ấy lại trở thành người bảo vệ ngai vàng quyết liệt nhất.
Ông không chỉ góp phần giúp Đại Việt đánh bại một trong những đế quốc hùng mạnh nhất thế giới lúc bấy giờ.
Ông còn để lại một trong những bài học giữ nước nổi tiếng nhất lịch sử Việt Nam.
Muốn một đất nước thực sự vững mạnh, trước hết phải biết giữ sức dân.
Vậy Trần Quốc Tuấn thực sự là con người như thế nào trước khi hậu thế tôn ông thành Hưng Đạo Đại Vương và Đức Thánh Trần?
Trần Quốc Tuấn sinh vào khoảng cuối những năm 1220 hoặc đầu những năm 1230
trong một trong những gia đình quyền lực nhất Đại Việt.
Cha ông là Trần Liễu, anh ruột của vị vua đầu tiên nhà Trần là Trần Thái Tông.
Điều đó có nghĩa Trần Quốc Tuấn sinh ra rất gần ngai vàng
nhưng đồng thời cũng sinh ra giữa một cuộc xung đột nghiêm trọng trong hoàng tộc.
Năm 1237, Trần Thái Tông vẫn chưa có người nối dõi với hoàng hậu Lý Triều Hoàng.
Trần Thủ Độ quyết định ép Thuận Thiên, khi ấy đang là vợ Trần Liễu và đang mang thai, trở thành hoàng hậu của Trần Thái Tông.
Với Trần Liễu, đó không chỉ là việc mất đi người vợ của mình.
Đó còn là một sự xỉ nhục đến từ chính em trai và triều đình mà ông đang thuộc về.
Trần Liễu nổi dậy chống lại nhà vua nhưng cuộc phản kháng nhanh chóng thất bại.
Cuộc nổi dậy kết thúc nhưng mối hận của Trần Liễu thì không.
Và chính mối hận ấy được ông gửi lại cho người con trai Trần Quốc Tuấn.
Trước khi qua đời, Trần Liễu căn dặn con rằng nếu không vì cha giành được thiên hạ
thì ông chết cũng không thể nhắm mắt.
Trần Quốc Tuấn ghi nhớ lời cha nhưng xử sách đồng thời cho biết ông không cho việc ấy là đúng.
Một lời chăn chối như vậy sẽ trở thành thử thách lớn nhất đối với ông nhiều năm sau đó.
Trần Quốc Tuấn trưởng thành và dần trở thành một người có tài năng quân sự
uy tín cùng ảnh hưởng rất lớn trong hoàng tộc nhà Trần.
Và đến một lúc, điều mà Trần Liễu từng mong muốn không còn hoàn toàn nằm ngoài khả năng của con trai mình.
Trần Quốc Tuấn đem lời cha năm xưa hỏi hai gia thần thân tín là ít kiêu và giả tưởng.
Hai người cho rằng làm như vậy có thể đem lại phú quý nhất thời nhưng sẽ để lại tiếng xấu nghìn năm.
Sự chép rằng Trần Quốc Tuấn nghe xong đã cảm động đến rơi nước mắt.
Sau đó, ông tiếp tục đem vấn đề ấy thử hỏi những người con của mình.
Người con Hưng Vũ Vương cho rằng dù có thể giành được thiên hạ thì cũng không nên làm điều bất nghĩa.
Nhưng người con khác là Trần Quốc Tảng lại nhắc tới những người trong lịch sử từng từ địa vị thấp hơn mà giành được thiên hạ.
Trần Quốc Tuấn tức giận đến mức rút gươm định giết chính con trai mình.
Câu chuyện cho thấy đến lúc ấy, ông đã đưa ra lựa chọn rất rõ ràng giữa lời chăn chối của cha và trách nhiệm của bản thân.
Nhưng lựa chọn ấy chỉ thực sự được thử thách khi Đại Việt bước vào một trong những thời điểm nguy hiểm nhất của thế kỷ 13.
Trong thế kỷ ấy, quân Mông Cổ đã xây dựng nên một đế quốc khổng lồ trải dài trên phần lớn lục địa Á-Âu.
Những đội quân từng đánh bại nhiều quốc gia giờ bắt đầu tiến xuống phía Nam Trung Quốc và Đông Nam Á.
Năm 1258, quân Mông Cổ lần đầu tiên tiến vào Đại Việt.
Trần Quốc Tuấn có tham gia công việc phòng thủ,
nhưng lúc này ông chưa phải vị tổng chỉ huy toàn bộ quân đội như nhiều câu chuyện về sau thường khiến người ta tưởng.
Nhà Trần không cố giữ thăng long bằng mọi giá mà chủ động rút lui để bảo toàn lực lượng.
Khi quân Mông Cổ gặp khó khăn về lương thực và bắt đầu suy yếu, quân Trần phản công rồi buộc chúng phải rút khỏi Đại Việt.
Cuộc chiến năm 1258 kết thúc khá nhanh, nhưng mối đe dọa từ phương Bắc mới chỉ bắt đầu.
Sau khi hốt tất liệt thành lập nhà Nguyên, sức ép đặt lên Đại Việt ngày càng lớn hơn.
Triều đình Nguyên muốn nhà Trần phải phục tùng sâu hơn, trong khi Đại Việt vẫn cố giữ quyền tự chủ của mình.
Hai bên ngày càng tiến gần tới một cuộc chiến lớn hơn rất nhiều so với lần xâm lược đầu tiên.
Năm 1282, các vương hầu và tướng lĩnh nhà Trần tập trung tại Bình Than để bản kế chống Nguyên.
Đến năm 1283, Trần Quốc Tuấn được trao chức quốc công tiết chế và nắm quyền thống lĩnh quân đội.
Đây mới là thời điểm ông thực sự trở thành người giữ vai trò chỉ huy quân sự cao nhất trong cuộc chiến sắp tới.
Trần Quốc Tuấn tổ chức quân đội, bố trí lực lượng ở những nơi hiểm yếu và chuẩn bị cho một cuộc xâm lược mà ai cũng biết sẽ xảy ra.
Cũng trong bối cảnh ấy, tác phẩm nổi tiếng ngày nay gọi là Hịch Tướng Sĩ gắn liền với tên tuổi của ông.
Ông không chỉ kêu gọi binh sĩ trung thành mà còn thẳng thừng trách họ vì vẫn ham trọi gà, cờ bạc, săn bắn và hưởng lạc.
Bởi theo Trần Quốc Tuấn, nếu đất nước thất bại thì chính gia đình, tài sản và danh dự của những người ấy cũng không còn.
Đó không phải lời kêu gọi của một người chỉ muốn quân lính hy sinh vì mình.
Đó là cách khiến mỗi người hiểu rằng cuộc chiến sắp tới liên quan trực tiếp tới số phận của chính họ.
Cuối năm 1284 và đầu năm 1285, cuộc tấn công quy mô lớn của Nhà Nguyên bắt đầu.
Từ phía Bắc, Thoát Hoan dẫn đại quân tiến xuống Đại Việt.
Từ phía Nam, đạo quân của Toa Đô sau thời gian chiến đấu ở Chiêm Thành tìm cách đánh ngược lên.
Nhà Trần đứng trước nguy cơ bị kẹp giữa hai đạo quân mạnh.
Quân Nguyên chiếm ưu thế trong giai đoạn đầu và liên tục buộc quân Trần phải rút lui.
Vạn kiếp thất thủ, Thăng Long bị bỏ lại và triều đình phải liên tục di chuyển để tránh bị tiêu diệt.
Nhìn vào tình thế lúc ấy, rất nhiều người có thể cho rằng cuộc chiến gần như đã kết thúc.
Thậm chí một số thành viên hoàng tộc, nổi bật là Trần Ích Tắc, đã lựa chọn sang hàng Nhà Nguyên.
Và chính trong thời điểm đó, sự trung thành của Trần Quốc Tuấn được đặt trước phép thử lớn nhất.
Trước thế giặc quá mạnh, Trần Thánh Tông từng hỏi ông về khả năng đầu hàng.
Câu trả lời được sử sách ghi lại là
Bệ hạ chém đầu tôi trước rồi hãy hàng.
Người từng được cha căn dặn phải cướp ngai vàng giờ lại sẵn sàng chết trước khi để chính triều đình ấy đầu hàng kẻ xâm lược.
Nhưng lòng can đảm sẽ chẳng có nhiều ý nghĩa nếu người chỉ huy không biết phải đánh như thế nào.
Trần Quốc Tuấn hiểu rằng đối đầu trực diện với quân nguyên khi chúng đang sung sức có thể là con đường nhanh nhất dẫn tới thất bại.
Vì vậy quân Trần chấp nhận mất đất, thậm chí bỏ kinh thành nhưng quyết không để mất lực lượng chủ lực.
Quân nguyên càng tiến sâu thì tuyến tiếp tế càng dài và việc tìm kiếm lương thực càng trở nên khó khăn.
Sức mạnh tưởng như không thể ngăn cản của họ bắt đầu bị thời gian và khoảng cách bào mòn.
Những đội quân vốn nổi tiếng nhờ khả năng cơ động giờ phải chiến đấu trong một vùng đất xa lạ với sông ngòi và khí hậu bất lợi.
Và khi quân nguyên bắt đầu suy yếu, nhà Trần chuyển từ rút lui sang phản công.
Những chiến thắng tại Hàm Tử, Trương Dương và Tây Kết khiến cục diện thay đổi rất nhanh.
Toà Đô bị tiêu diệt còn cánh quân của Thoát Hoan buộc phải tìm đường rút về phương Bắc.
Trần Quốc Tuấn tiếp tục tổ chức lực lượng đánh vào quân nguyên trên đường Tháo Chảy.
Chỉ trong vài tháng, đội quân từng khiến triều đình nhà Trần phải bỏ Kinh Thành đã bị đẩy khỏi Đại Việt.
Nhưng nếu nói Trần Hưng Đạo một mình đánh bại toàn bộ quân nguyên thì chúng ta đang biến lịch sử thành một câu chuyện huyền thoại.
Bên cạnh ông còn có hai vua Trần cùng nhiều tướng lĩnh như Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật và Trần Khánh Dư.
Những chiến thắng như Hàm Tử hay Trương Dương cũng không phải tất cả đều do Trần Quốc Tuấn trực tiếp cầm quân.
Điều khiến ông đặc biệt là khả năng giữ vai trò thống lĩnh trong một hệ thống gồm rất nhiều lực lượng khác nhau.
Và chính ông về sau cũng nhấn mạnh rằng chiến thắng có được nhờ vua tôi đồng lòng, anh em hòa mục và cả nước góp sức.
Đó là một điểm rất khác với hình ảnh thiên tài đơn độc mà chúng ta thường thích tạo ra cho các danh tướng trong quá khứ.
Nhưng thất bại năm 1285 vẫn không khiến hốt tất liệt từ bỏ ý định chinh phục Đại Việt.
Chỉ vài năm sau, nhà Nguyên chuẩn bị một cuộc xâm lược mới với lực lượng và hậu cần được tính toán cẩn thận hơn.
Cuối năm 1287, những đạo quân Nguyên một lần nữa tiến vào lãnh thổ nhà Trần.
Và lần này, quân Đại Việt vẫn tiếp tục tránh lao vào một trận quyết chiến khi đối phương đang mạnh nhất.
Nhà Nguyên đã hiểu rằng lương thực là vấn đề nên đưa theo một đoàn thuyền vận tải lớn để nuôi quân.
Nhưng tại vùng biển Vân Đồn, lực lượng của Trần Khánh Dư đánh phá đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ.
Đại quân Nguyên tiến sâu vào Đại Việt nhưng nguồn lương thực mà họ trong đời đã không tới.
Càng ở lại lâu, việc nuôi một đội quân lớn càng trở thành gánh nặng khó giải quyết.
Khi tình thế ngày càng xấu, thoát hoan cuối cùng phải quyết định rút quân.
Và đây chính là thời điểm mà Trần Quốc Tuấn chờ đợi.
Đạo thủy quân Nguyên do Âu Mã Nhi chỉ huy phải rút qua khu vực sông Bạch Đằng.
Trần Quốc Tuấn lựa chọn nơi này để tạo ra trận đánh nổi tiếng nhất trong cuộc đời mình.
Những hàng cọc lớn được bố trí dưới lòng sông tại các vị trí được tính toán theo địa hình và thủy chiều.
Nhưng chỉ những chiếc cọc không thể tự mình đánh bại cả một hạm đội.
Điều khó nhất là phải khiến đối phương tiến vào đúng khu vực và đúng thời điểm để cây bẫy phát huy tác dụng.
Khi nước còn cao, thuyền chiến của quân Nguyên có thể đi qua mà chưa nhận ra mối nguy hiểm nằm phía dưới.
Quân Trần vừa đánh vừa dẫn dụ đội thuyền đối phương tiến sâu hơn vào khu vực phục kích.
Rồi thủy chiều bắt đầu xuống.
Những hàng cọc dần xuất hiện, đội hình thuyền của quân Nguyên rơi vào hỗn loạn và đường rút trở nên vô cùng khó khăn.
Từ nhiều hướng, quân Đại Việt đồng loạt tấn công.
Lửa, tên bắn và những đợt tiến công dồn dập khiến đội hình thủy quân của quân Nguyên nhanh chóng tàn vỡ.
Một lực lượng lớn của đối phương bị tiêu diệt hoặc bắt giữ còn ô mã nhi trở thành tù binh.
Trận Bạch Đằng năm 1288 trở thành đỉnh cao trong sự nghiệp quân sự của Hưng Đạo Vương.
Sau chiến thắng ấy, Trần Quốc Tuấn có đủ danh vọng để trở thành một trong những người quyền lực nhất Đại Việt.
Triều Đình trao cho ông những đặc quyền rất lớn,
nhưng sự sách lại nhấn mạnh rằng ông không tùy tiện sử dụng quyền lực ấy để xây dựng thế lực riêng.
Điều đó càng đáng chú ý khi nhớ rằng cha ông từng căn dặn ông phải giành lấy ngai vàng.
Trần Quốc Tuấn cũng tập hợp và tiến cử nhiều người có tài,
trong đó có những cái tên nổi tiếng như Ít Kiêu, Giã Tượng và Phạm Hũ Lão.
Có lẽ thành công lớn nhất của một tổng chỉ huy không phải là tự mình làm mọi việc,
mà là khiến rất nhiều người giỏi có thể cùng chiến đấu cho một mục tiêu.
Trần Quốc Tuấn cũng không chỉ để lại những chiến thắng trên chiến trường.
Từ kinh nghiệm của mình, ông hiểu rằng quân đội Đông chưa chắc đã là quân đội mạnh.
Điều quan trọng hơn là phải có lực lượng tinh nhuệ, biết tận dụng địa hình, thời cơ và điểm yếu của đối phương.
Nói đơn giản, đừng bao giờ đánh kẻ thù theo đúng cách mà kẻ thù muốn.
Nếu đối phương mạnh hơn trên đồng bằng rộng lớn, hãy đưa cuộc chiến tới sông ngòi, núi rừng, hậu cần và thời gian.
Đó cũng chính là cách Đại Việt từng bước làm suy yếu một đối thủ mạnh hơn mình rất nhiều.
Nhưng bài học đáng chú ý nhất của Trần Quốc Tuấn lại xuất hiện khi cuộc đời ông đã gần kết thúc.
Năm 1300, khi Trần Quốc Tuấn lâm bệnh nặng, Vua Trần Anh Tông đến hỏi nếu phương Bắc lại xâm lược thì phải làm thế nào.
Sau cả cuộc đời chứng kiến chiến tranh, câu trả lời của ông không bắt đầu bằng việc xây thêm thành hay tuyển thêm thật nhiều binh lính.
Ông để lại lời dặn nổi tiếng rằng phải khoan thư sức dân để làm kế sâu dễ bền gốc, và đó mới là thượng sách giữ nước.
Một người từng chỉ huy hàng vạn quân cuối cùng lại nhìn thấy nền móng sâu nhất của sức mạnh quốc gia nằm ở những con người bình thường.
Trần Quốc Tuấn qua đời năm 1300 tại Vạn Kiếp.
Theo sử sách, ông còn căn dặn sau khi chết phải hỏa táng, rồi bí mật trôn cất để không ai biết chính xác nơi đặt hài cốt.
Nhưng câu chuyện về ông không biến mất cùng cái chết.
Từ một vị tướng trong lịch sử, Trần Quốc Tuấn dần trở thành hưng đạo đại vương trong ký ức của nhiều thế hệ.
Rồi theo thời gian, ông được nhân dân tôn kính với tên gọi Đức Thánh Trần.
Nhưng có lẽ điều khiến Trần Quốc Tuấn trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở những chiến thắng trước quân Nguyên Mông.
Ông sinh ra với một mối thù gia đình, lớn lên với lời căn dặn phải đoạt lấy ngai vàng, và cuối cùng lại có đủ quyền lực để thực hiện điều đó.
Nhưng khi đất nước đứng trước nguy cơ mất còn, ông lựa chọn đặt vận mệnh của Đại Việt cao hơn mối hận mà mình được thừa hưởng.
Ông thắng được một kẻ thù hùng mạnh trên chiến trường, nhưng có lẽ chiến thắng khó khăn hơn chính là chiến thắng được tham vọng và mối thù bên trong bản thân mình.
Và đó chính là dấu ấn của hưng đạo đại vương Trần Quốc Tuấn, một con người mà hơn bảy thế kỷ sau, lịch sử và người Việt vẫn không ngừng nhắc tới.
