Bí Ẩn Nghìn Năm Chưa Lời Giải Tại Myanmar

Hiện Tượng Thiên Nhiên
50 người theo dõi
3 Lượt xem video·20 thg 9, 2026
Tóm tắt video
Được tạo bởi AIVideo giới thiệu về Bagan, Myanmar, một quần thể tôn giáo khổng lồ với hàng nghìn ngôi đền và bảo tháp. Nội dung khám phá các công trình kiến trúc tiêu biểu, kỹ thuật xây dựng tinh xảo, sự giao thoa giữa Phật giáo và tín ngưỡng thờ thần Nat, cùng những nguyên nhân dẫn đến sự suy tàn của một đế chế hưng thịnh trong lịch sử.
Giữa một khoảng phẳng mênh mông ở miền trung Myanmar,
có một kỳ quan hiện lên khiến bất kỳ ai đặt chân tới cũng phải ngỡ ngàng.
Hàng nghìn ngôi đền, ngọn tháp và điện thờ cứ thế trải dài tít tắp đến tận trần trời.
Đã từng có hơn 10.000 công trình được cả một thành phố dồn sức dựng lên trong suốt 2 thế kỷ rưỡi liên tục.
Rồi bỗng một ngày, thủ đô ấy vắng bóng người,
để lại phía sau những bí ẩn chưa một ai có lời giải đáp trọn vẹn cho đến tận hôm nay.
Nơi đó chính là Bagan, trốn bồng lai tiên cảnh mà người ta vẫn thường gọi là ẩn số lớn nhất của châu Á.
Ngay bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau bước vào hành trình bóc trần những lớp bí mật sâu kín nhất của vùng đất này.
Hãy chuẩn bị tinh thần đi, bởi vì càng đi sâu vào những phần sau,
những câu hỏi và bí ẩn mở ra sẽ càng khiến bạn phải ngạc nhiên đến nghe thở.
Đứng ở một thái cực hoàn toàn đối lập với vẻ nặng nề của Damayangi,
chính là ngôi đền Ananda Thanh Nhã.
Nhiều người không tiếc lời ca tụng, đây là tuyệt tác hoàn mỹ nhất của đất nước Bagan.
Công trình được khởi công vào khoảng năm 1105 dưới thời vua Kyanjita.
Nhìn từ trên cao, Ananda có hình dáng như một thánh giá với bốn cánh đối xứng,
vươn bốn cửa lớn về bốn hướng và được điểm xuyết bằng ngọn tháp,
rát vàng rực rỡ cao chừng 50 mét.
Tường đền được quét lớp vôi trắng tinh khôi, nổi bật rực rỡ giữa một vùng gạch đỏ xung quanh
như một nét phấn trắng tinh tế giữa bức tranh trầm mặt.
Nhờ dáng vẻ thanh tao và sắc trắng ngần ấy, nó được mệnh danh là viên ngọc quý của Bagan,
nằm sâu trong trái tim ngồi đền.
Bên trong một gian phòng vuông, vức là bốn bức tượng Phật rát vàng cao tới 9m30
được tạc từ gỗ tích quý hiếm, mỗi vị quay mặt về một hướng.
Ánh sáng tự nhiên được dẫn dụ khéo léo từ những ô cửa sổ ẩn phía trên chiếu xuống,
khiến các bức tượng như đang tự tỏa ra thứ hào quang huyền ảo trong không gian tĩnh mịch.
Ở đây lại ẩn trứa một sự tinh tế đến kinh ngạc của người xưa.
Trong bốn bức tượng, chỉ có hai bức hướng Bắc và Nam là nguyên bản,
còn hai bức kia đã được thay thế sau một trận hỏa hoại.
Bức tượng phía Nam ẩn trứa một bí mật khiến bất kỳ du khách nào cũng phải ngạc nhiên thảng thốt.
Khi bạn đứng sát lại gần, khuôn mặt của Đức Phật hiện lên với nét nghiêm nghị và có phần u buồn,
nhưng chỉ cần bạn lùi dần ra xa đến cuối căn phòng,
nét mặt ấy lập tức biến đổi, ánh lên một nụ cười hiên tử.
Đó không phải là ảo ảnh hay trò đùa của thị giác,
mà là kết quả của những tính toán vô cùng tỉ mỉ về hình khối và độ nghiêng từ các bậc thầy kiến trúc cổ đại,
khiến cảm xúc của bức tượng thay đổi theo từng bước chân của người xem.
Bảo quảnh bên ngoài Ananda là hàng trăm tấm gạch men chạm khắc,
sinh động các câu chuyện tiền kiếp của Đức Phật, tạo thành bộ sưu tập lớn nhất toàn thành phố.
Dưới chân bức tượng phía tây còn có hai bức tượng nhỏ khắc họa hình ảnh nhà vua Kyanjita
và đại sư Sin-Arahan đang thành kính cuối đầu đạnh lễ.
Tư thế buông thẳng hai tay với lòng bàn tay ngửa lên của hai nhân vật này
là nét độc bản chưa từng xuất hiện ở bất kỳ tác phẩm điêu khắc Phật giáo nào khác.
Theo truyền thuyết, thiết kế độc đáo của Ananda được truyền cảm hứng
từ những vị tu sĩ mô tả lại một ngôi đền hang động huyền bí nằm sâu trong chỗ non cao,
Để kỷ niệm tròn chín thế kỷ tồn tại vào năm 1990,
ngọn tháp của đền lại được khoác lên mình một lớp vàng mới,
sáng lấp lánh như ngọn hải đang soi đường giữa vùng đồng bằng.
Và khi bạn đã đắm chìm trong vẻ đẹp của Ananda,
phần tiếp theo đây sẽ dẫn dắt bạn đến với một thế giới tâm linh hoàn toàn khác,
nơi Phật giáo và những tín ngưỡng cổ xưa hòa quyện vào nhau theo một cách không thể ngờ tới.
Nếu như Ananda trinh phục lòng người bằng vẻ đẹp tao nhã,
thì bảo tháp Suezigon lại khiến người ta chóa ngợp bởi sự hào nhoáng rực rỡ.
Nằm chiếm trệ tại ngôi làng Nha Ung U ở Ria Bagan,
bảo tháp mạo vàng này được tôn vinh là cội nguồn của mọi công trình tương tự trên đất Myanmar.
Hình mẫu kiến trúc với khối tháp hình chuông sừng sững đặt trên 3 tầng thềm vuông vứt của nó,
sau đó đã được nhân bản ra khắp mọi miền đất nước,
dẫn lên đỉnh tháp là những bậc thang được canh giữ bởi các bức tượng Makara,
loài sinh vật huyền thoại dưới nước theo tín ngưỡng lâu đời.
Công trình bắt đầu được khởi dựng dưới triều đại vua Anaratta vào khoảng năm 1059
và hoàn thành bởi người kế nhiệm Kyanjita vào giai đoạn chuyển giao giữa 2 thế kỷ.
Đi kèm với nó là câu chuyện truyền thuyết đẹp đẽ về cách chọn đất xây dựng.
Xưa kia, người ta đặt bảo tháp trên lưng một chú voi trắng,
rồi thả cho con vật thong thả đi dạo khắp nơi với lời tuyên bố
Nơi nào voi dừng chân, nơi ấy thánh tích sẽ mọc lên.
Chú voi đã dừng lại trên một gò cát lớn,
sinh ra cái tên Suezigon mang ý nghĩa là bảo tháp vàng trên đồi cát.
Bên trong lòng bảo tháp, theo lời kể lưu truyền,
là nơi cất giữ những thánh tích vô cùng tôn quý
bao gồm một bản sao chiếc răng của Đức Phật từ Sri Lanka
và một xá lợi Phật Ngọc từ Trung Quốc.
Toàn bộ phần vỏ ngoài của bảo tháp được rát kín bởi hơn 30.000 lá vàng lấp lánh.
Viên quanh các tầng thềm là những bức tranh gạch men kể chuyện tiền kiếp.
Trải qua bao trận động đất tàn phá,
Suezigon vẫn luôn được tôn tạo cẩn thận để giữ nguyên vẹn vẹn uy nghiệm.
Hành trình của chúng ta bắt đầu từ một thắc mắc tưởng chứng đơn giản
nhưng lại không có lời giải dễ dàng nào.
Làm sao mà trên một mảnh đất phẳng lì như vậy
lại có thể mọc lên vô số đền đài cùng một lúc?
Chuyên kể rằng, Bagan từng là trái tim của Vương quốc Bagan,
triều đại đầu tiên đứng ra gom lại các vùng đất của Myanmar ngày nay.
Thời kỳ rực rỡ nhất của họ rơi vào thế kỷ 11
với bước ngoặt lớn vào năm 1044 khi nhà vua Anaratta bước lên ngai vàng.
Ông đã gom các vùng miền về chung một mối,
chọn Phật giáo thượng tọa bộ làm quốc đạo,
đồng thời rước những bậc thầy tu hành và kinh sách thiêng liêng về thủ đô.
Từ đó, một phong trào xây dựng chưa từng có bùng nổ
và kéo dài dòng dã suốt 250 năm.
Đối với người xưa, mỗi ngôi đền mọc lên là một công đức tích lũy
để dâng lên các đấng bề trên.
Vua Chúa quan lại cho đến những người dân bình thường đều thi đua nhau
xem ai là người để lại nhiều trốn thờ tự hơn.
Kết quả để lại thực sự vượt qua mọi sức tưởng tượng của con người.
Trên một diện tích rộng khoảng 100 km vuông,
người ta tính toán có tới hơn 10.000 ngôi đền, bảo tháp và tù viện được dựng lên,
biến nơi đây thành quần thể công trình tôn giáo dày đặc nhất hành tinh.
Cho đến tận ngày nay, dù thời gian tàn phá,
vẫn còn hơn 2.200 công trình kiên cường trụ vững.
Vào năm 2019, UNESCO đã chính thức công nhận Bagan là di sản thế giới,
xác nhận giá trị có 102 thu hút du khách từ khắp Nam Châu Đổ về.
Nhưng con đường đi đến sự công nhận ấy chẳng hề dễ dàng gì.
Những lần trùng tu trước kia thường làm cách vội vã,
chắp vá những hình khối mới lên nền cũ,
khiến các chuyên gia đầu đầu lắc đầu từ chối cho đến khi công tác bảo tồn được siết chặt hơn.
Nhiều người hay đem Bagan ra so sánh với Angkor Wat của Campuchia,
nhưng thực ra chúng có nét khác biệt rõ rệt.
Angkor từng có thời gian dài ngủ quên trong rừng sâu rậm rạp,
trong khi các ngôi đền ở Bagan thì lúc nào cũng đứng phơi mình giữa trời mây,
sừng sững như một thành phố bị đóng bằng thời gian,
mà không ai kịp hiểu hết những gì nó cất giấu.
Sự thịnh vượng rực rỡ ấy mang dấu ấn đậm nét của 2 nhân vật kiệt xuất.
Người đầu tiên đặt nền móng cho sức mạnh và niềm tin chính là vua Anaratta,
và người tiếp bước đưa vương quốc chạm tới đỉnh cao là vị vua kế nhiệm Kyanzitha.
Các công trình mọc lên nhiều đến mức người ta gọi Bagan là thành phố của hàng triệu ngôi chùa.
Đứng sau thành công ấy còn có sự góp sức lớn của đại sư Sin-Arahan,
người đã dẫn dắt nhà vua đến với tránh đạo và định hướng cho lòng nhiệt thành đi đúng hướng.
Mỗi công trình ra đời đều là một sự gửi gắm cho kiếp sống mai sau,
khiến đền miếu mọc lên khắp nơi,
có cái bé xíu chỉ bằng túp liều nhỏ,
có cái lại nguy nga bề thế như một đại thánh đường.
Thế nhưng, mảnh đất này lại không hề yên bình.
Những trận chấn động dưới lòng đất thường xuyên xảy ra qua hàng thế kỷ,
đánh sập không biết bao nhiêu tróp tháp và mái vòm.
Mặc dù vậy, cả một vùng thung lũng đền đài vẫn hiên ngang đứng vững,
trở thành một trong những kho tàng khảo cổ giàu có nhất châu Á.
Trong số đó có những cái tên giữ kỷ lục đáng nể.
Ngôi đền Thadby New với hai tầng tường trắng vươn cao, gần 60 mét được xem là cao nhất thành phố.
Bảo tháp Seasigan với 5 tầng thềm rộng lớn
từng là đài quan sát tuyệt vời nhất để ngắm trọn vẹn thùng lũng.
Điều khiến người ta chóng ngợp nhất không phải là một ngọn tháp đơn lẻ nào,
mà là toàn bộ bức tranh tổng thể.
Cứ mỗi độ bình minh ló dạng, khi lớp sương mờ ảo thong thả bay là đà trên mặt đất,
hàng trăm tróp tháp lại đồng loạt ẩn hiện trong làn sương sớm.
Cũng chính vì khung cảnh đẹp đến nao lòng ấy,
mà từ lâu bầu trời Pargan đã dập bóng những chiếc khinh khí cầu bay lượn.
Người xưa xây dựng không phải vì sự kiêu ngạo hay thói vanh danh,
mà tất cả đều xuất phát từ một chữ tín, chữ tâm.
Họ tin rằng việc dựng lên một ngôi miếu sẽ mang lại vận may tốt đẹp hơn ở kiếp sau.
Chính vì thế, từ nhà vua quyền uy cho đến những thương nhân giàu có
hay những nhóm người dân lao động nghèo khó,
ai ai cũng chắt bóp từng đồng để dựng nên những bảo tháp nhỏ bé.
Trải qua bao thế hệ, hàng triệu tấm lòng ấy
đã dệt nên một bức tranh cảnh quan trung độc nhất vô nhị trên thế giới.
Đó không phải là bản thiết kế đơn độc của một kiến trúc sư thiên tài nào,
mà là ý chí của biết bao thế hệ được đúc kết lại bằng từng viên gạch hồng.
Và khi bạn nghĩ rằng mình đã hiểu hết về Bagan,
phần tiếp theo của hành trình này sẽ đưa bạn đến với những công trình còn kỳ lạ
và nhiều ẩn số hơn gấp nhiều lần,
đặc biệt là những kiến trúc bị giấu kín hoàn toàn với thế giới bên ngoài.
Giữa vô số công trình ấy,
có một cái tên luôn khiến các nhà nghiên cứu phải đau đầu và tò mò hơn cả,
đó chính là Damayangi.
Ngôi đền lớn nhất Bagan được dựng lên vào thế kỷ 12 dưới thời vua Narathu.
Nhìn từ xa, nó trông giống hệt một ngọn kim tự tháp bậc thang khổng lồ,
xứng xứng áp đảo mọi thứ xung quanh
và có thể nhìn thấy từ bất kỳ góc nào trong thùng lũng.
Không ít du khách đã thốt lên ngạc nhiên
vì sự tương động kỳ lạ giữa nó với các kim tự tháp
ở tận những vùng đất khác xa xôi trên thế giới,
dẫu cho những người thợ xây dựng ngày xưa chưa từng nghe qua về những nơi đó.
Đôi khi những bộ óc vĩ đại ở các nền văn hóa khác nhau
lại tự tìm ra chung một lời giải trong kiến trúc.
Thế nhưng, nét độc đáo thực sự của Damayangi chỉ hiện ra khi bạn đến thật gần.
Phần tường gạch của nó được đánh giá là đỉnh cao của nghệ thuật xây dựng ở Bagan.
Những viên gạch được mài rũa khít dịt vào nhau
đến mức người ta đồn rằng không thể nhét lọt lấy một cây kim vào kẽ hở
và lớp vũa gắn kết thì mỏng tan gần như tàng hình.
Bức tường trong mượt mà như được đúc nguyên khối từ một khuồn duy nhất,
trái ngược với sự kỹ công ấy,
vẻ bên ngoài của đền lại mang nét đơn sơ đến lạ lùng.
Không có những bức tượng thần hộ mệnh chạm chỗ tinh xảo ở lối vào,
chẳng có hoa văn phô trương phung phí,
chỉ có những mảng tường gạch phẳng lì cung bệ đá trần trụi thay cho ngai vàng lộng lẫy.
Ngọn tháp từng vươn cao y nghi trên đỉnh đã sụp đổ từ lâu,
khiến công trình càng thêm phần thâm nghiêm, khắc khổ.
Bước vào bên trong mới là lúc cơn ác mộng và sự tò mò thực sự bắt đầu.
Ban đầu, ngôi đền được thiết kế theo hình mẫu của người hàng xóm Ananda
với hai hành lang vòng quanh khu trung tâm và bốn gian thở hướng về bốn phía.
Thế nhưng, điều kỳ quái là trong bốn gian thở ấy,
chỉ còn duy nhất gian phía đông là mở cửa,
nơi đặt một bức tượng Phật bằng đá nguyên bản,
đi kèm một cặp tượng Phật ngồi sát vai nhau rất hiếm thấy ở Ba Gan.
Ba gian thở còn lại cùng toàn bộ hệ thống hành lang bên trong.
Các lối đi và ô cửa sổ lấy sáng đều đã bị ai đó bịt kín mít
bằng gạch đặc từ hàng thế kỷ trước.
Các nhà khoa học đã tiến hành phân tích và xác thực rằng
những viên gạch dùng để bít kín hoàn toàn trùng khớp
về kích thước lẫn thành phần với gạch xây tường,
nghĩa là công việc này được thực hiện ngay trong quá trình xây dựng đền.
Tại sao người ta lại nhấn tâm bít chết những lối đi đã hoàn thành kỳ công như vậy?
Câu trả lời cho đến nay vẫn là một dấu hỏi trầm lớn,
giả thuyết hợp lý nhất thiên về kỹ thuật xây dựng.
Phần mái phía trên quá nặng nề đang đè nặng lên các hành lang bên dưới,
buộc người ta phải đổ đầy gạch vào để cứu ngôi đền khỏi nguy cơ sập đổ.
Dù vậy, một số nhà nghiên cứu vẫn âm thầm tin rằng
đằng sau bức tường gạch ấy đang cất giấu những căn phòng bí mật chưa từng được khai quật.
Chỉ biết rằng công việc đã bị bỏ giờ đột ngột,
biến mê cung bên trong thành một câu đố thách thức toàn bộ dưới khảo cổ.
Điều thú vị và bất ngờ nhất lại nằm ẩn khuất ngay dưới tầng đế của công trình này.
Bên cạnh không gian thờ tự Phật giáo Trang Nghiêm,
nơi đây còn dành một vị trí trang trọng để tôn kính 37 vị nát.
Những vị thần linh đã được người dân bản địa sung bái từ rất lâu trước khi Phật giáo truyền đến.
Các nát được xem là những vị thần cai quản đất đai, sông núi, cây cối và làng mạc,
là chỗ dựa tinh thần để người dân cầu mong bình an, may mắn.
Khi vua Anaratha mang đạo Phật đến và muốn thống nhất Đức tin cho toàn dân,
ông Vấp phải sự kháng cự ngầm khi người dân không nỡ rời xa những vị thần linh quen thuộc của Tổ tiên.
Thay vì dùng vũ lực đập bỏ, vị vua khôn ngoan này đã chọn cách quyển chuyển hơn.
Ông tập hợp tất cả các vị thần tàn mắc lại, sắp xếp thành một pantheon ngăn nắp gồm 37 vị nát
và đặt họ ngay dưới chân bảo tháp chính.
Nước đi thiên tài này đã giải quyết trọn vẹn vấn đề.
Người dân khi đến lễ Phật vẫn có thể mang theo những lời cầu nguyện quen thuộc gửi gắm đến các vị thần linh của mình.
Cứ thế, hai thế giới tâm linh tưởng chừng đối lập lại dung hòa hoàn hảo trong cùng một không gian,
tồn tại bền bỉ qua hàng thế kỷ ở Bagan cho đến tận ngày nay.
Để hiểu rõ hơn về nguồn gốc của những vị linh thần hộ mạnh ấy,
chúng ta hãy ghé qua cánh cổng Tông Bi, cổng thanh cổ kính duy nhất còn sót lại của Bagan.
Giờ kia, cả thành phố được bao bọc bởi một hệ thống tường thành kiên cố với 12 cổng lớn
tương ứng với 12 cung hoàng đạo địa phương.
Thời gian và chiến tranh đã xóa sổ hầu hết,
chỉ giữ lại được cánh cổng phía đông này cùng vài đoạn tường thanh rêu phong.
Các bảng chấp xử ghi nhận bức tường đầu tiên được dựng lên từ năm 840,
chín dưới thời vua Pinbia,
dù phương pháp định lượng carbon cho thấy nó có thể xuất hiện quanh năm 1020.
Kẻ tên Tông Bi mang ý nghĩa là những kẻ chặn đứng mọi đợt xung phong,
minh chứng cho vai trò bảo vệ cốt lõi của hệ thống phòng thủ này.
Ngay gần đó là những ngôi đền lừng danh như Gaudalpalin hay Bupaya,
và cứ mỗi khi chiều buông, ánh đèn hắt lên làm cánh cổng hiện ra từ bóng tối
như một lối vào hoành tráng vượt thời gian từ một đế chế đã khuất.
Hai bên lối đi nhỏ hẹp ấy vẫn còn hai hốc gạch nhỏ,
nơi ngự trị của hai vị nát bảo hộ tối cao.
Min Mahagiri, chúa tể ngọn núi lớn, cùng người em gái được gọi là Mặt Nạo Vảng.
Từ xưa đến nay, mỗi người lưu khách khi đặt chân qua cổng Bagan
đều có thói quen dừng chân kính cẩn chào hỏi và cầu xin sự bình an trên chặng đường dài.
Thói quen ấy đã được duy trì từ 100 năm trước và thậm chí là từ 1.000 năm trước.
Dù có phần khiêm nhường và dễ bị lù mờ trước những ngôi đền uy ngà khác,
cổng Tongbi vẫn mãi là ngưỡng cửa linh thiêng,
nơi quá khứ vật tín ngưỡng bản địa cất lời chào đón những ai ghé thăm
trước khi họ bước vào vương quốc của những bảo tháp vảng.
Và nếu bạn nghĩ rằng các vị thần linh chỉ ngự trị ở cổng thành,
thì phần tiếp theo sẽ đưa bạn leo lên ngọn núi thiêng cao Chod Vot,
nơi có âm dương dao hỏa rõ nét nhất.
Những vị thần bảo hộ ấy cũng có cho mình một ngôi nhà uy nghi khác
nằm cách thành phố chừng 50km.
Nơi đó, sừng sững giữa vùng đồng băng phẳng lặng
là một khối đá dựng đứng đơn độc mang tên Tongkalat
ngự trị ngay sát ngọn núi mẹ linh thiêng Phopa.
Nhìn từ xa, khối đá giống như một pháo đài kỳ vĩ đang lơ lửng giữa lưng trừng trời
với các bức tường tu viện chạy sát sạt vách đá dựng đứng sâu hunh hút bên dưới.
Để đặt chân lên tới đỉnh,
bạn sẽ phải vượt qua một thử thách thực sự với 777 bậc thang dốc đứng.
Hành trình leo bậc thang này không chỉ đơn thuần là tản bộ dạo chơi
mà thực chất là một cuộc hành hương thanh lập tầm hồn.
Thùa trước, lối đi này từng được một vị ẩn sĩ tận tụy chăm sóc
suốt nhiều năm dòng cho đến giữa thế kỷ trước.
Tongkalat được xem là đại bản chính thức của 37 vị Nas.
Hình tượng của các vị được lập thờ trang nghiêm dưới chân vách đá
thu hút dòng người hành hương đông đúc từ khắp muôn nơi
đổ về cầu tài lộc và sự trở tre.
Vào các dịp lễ hội lớn, diễn ra 2 lần mỗi năm,
nơi đây trở thành biển người với những nghi thức rộn ràng sắc màu truyền thống.
Đón chào bạn dọc theo các bậc thang còn có những bầy khỉ Macaque tinh ranh.
Những cư dân 4 chân lâu năm luôn trực chờ chớp
lấy bất kỳ món đồ sơ hở nào từ khách du lịch.
Theo truyền thuyết, chính tại trốn bồng lai tiền cảnh này
vua Anaratta đã quy hoạch nơi ở cho các vị thần khi nhận ra rằng
việc xóa bỏ hoàn toàn tín ngưỡng cũ là điều bất khả thi.
Thay vào đó, ông chọn cách tôn vinh họ song song với Phật giáo
tạo nên sự gắn kết bền chặt đến mức các vị vua đời sau
vẫn đều đặn lên núi Popa hành lễ mỗi khi triều đình có việc lớn.
Sự sùng bái thần linh đã hòa vào quốc triều,
nhắc nhở rằng đang sau lớp vỏ bọc tôn giáo trinh thống,
những giá trị nguyên thủy sâu xa nhất vẫn bám dễ mãnh liệt và chưa bao giờ biến bất.
Bước qua ngưỡng cửa của bất kỳ ngôi đền lớn nào ở Bagan,
bạn sẽ lại phải trầm trồ trước một kỳ tích kỹ thuật khác do chính bàn tay con người tạo nên.
Những bậc thầy xây dựng nơi đây từng làm được những điều mà tận mãi sau này châu Âu mới lĩnh hội được.
Chìa khóa thành công của họ nằm ở kỹ thuật làm mái vòm và khung cuốn vô cùng tinh xạo.
Trong khi phần lớn các vùng đất khác lúc bấy giờ vẫn chật vật với những mái nhà phẳng đơn điệu,
các kiến trúc sư Bagan đã tự tin dựng nên những chiếc vòm nhọn
và hành lang vòng gạch cao vút vô cùng kiên cố.
Chính hệ thống vòm này đã âm thầm gánh triệu trọng lực của các ngôi đền suốt hơn 8 thế kỷ qua,
thiên ngang vượt qua hàng loạt trận địa chấn dung chuyển lòng đất,
bước vào không gian mờ ảo bên trong các hành lang.
Bạn sẽ bắt gặp những bức bích họa cổ xưa kể về cuộc đời Đức Phật
cùng muôn vàn họa tiết sinh động có tuổi đời lên tới 8 thế kỷ.
Dù thời gian đã làm phai mờ phần nào sắc màu,
những nét vẽ tài hòa vẫn hiện lên rõ mồn một.
Đó là hình ảnh những con thuyền buôn xuôi ngược,
những dòng người hành hương nối đuôi nhau hay bóng dáng du khách từ các phương trời xa xôi.
Toàn bộ đời sống thường nhật của Vương quốc từ 900 năm trước
cứ thể hiện lên sống động qua từng lớp vữa tường.
Mỗi ngôi đền lại là một mảnh ghép trong bảo tàng tranh khổng lồ lộ thiên không nơi nào có được.
Không chỉ có kiến trúc và hội họa,
tri thức cũng là niềm tự hào của bà Gan.
Vua Anaratha, sau khi thu gom các bộ kinh điển quý giá,
đã cho dựng hẳn một kho tàng kiên cố mang tên Thư viện Pitakattai
để giìn giữ những cuộn bản thảo như báu vật tối cao của quốc gia.
Bên ngoài các đền đài được tô điểm bằng những tấm gạch men nung thủ công in nổi sự tích,
biến những bức tường thành trang sách mở cho những ai không biết chữ.
Tất cả những công trình vĩ đại ấy đều được dựng lên
chỉ từ những viên gạch đất nung mộc mạc hoàn toàn không có sự trợ giúp của máy móc hiện đại.
Đến nay, cách mà một Vương quốc không quá lớn lại có thể đào tạo ra hàng vạn nghệ nhân tài hoa
và huy động nguồn nhân lực khổng lồ dựng lên kỳ quan này trong trước mắt vẫn là một ẩn số lớn.
Chỉ riêng quy mô công trình thôi cũng đủ thấy một nền kinh tế cực kỳ thịnh vượng,
đủ sức nuôi sống và duy trì những đội ngũ thợ xây, thợ điêu khắc
cùng họa sĩ làm việc miệt mài suốt nhiều năm trời.
Di sản ấy không hề mai một theo thời gian.
Cho đến tận ngày nay, Bà Gan vẫn nức tiếng gần xa với nghề làm đồ sơn mài tinh xảo chứ danh.
Những chiếc khay đựng hay bát ăn dẻo dài được đan tinh tỉ mỉ từ tre hoặc lông ngựa,
rồi được phủ cẩn thận từng lớp sơn mài thảo mộc,
đem mài dũa dòng giã suốt nhiều tuần để cho ra đời những hoa văn tuyệt mỹ.
Nghề thủ công truyền thống này đã được trao chuyển qua bao thế hệ,
có tuổi đời song hành cùng chính những người thợ xây để năm xưa.
Thế nhưng, câu hỏi lớn nhất vẫn đè nặng lên tâm trí các sử gia hơn bất cứ điều gì.
Tại sao một thành phố miệt mài xây dựng không ngừng nghỉ suốt hai thế kỷ rưỡi,
lại đột ngột chìm vào im lặng và bỏ hoa?
Và phần kết tiếp theo của câu chuyện sẽ hé lộ cho bạn lý do vì sao
đế chế lẫy lừng ấy lại ngậm ngùi lụi tàn
cùng những bí mật thú vị đang được cất giấu bên trong hàng ngàn lớp cạnh đặc quánh.
Đến cuối thế kỷ thứ 13, công cuộc xây dựng khổng lồ ở Bagan
gần như trứng lại hoàn toàn và thủ đô bắt đầu thưa vàng bóng người.
Không có một nguyên nhân đơn lẻ nào được tìm thấy,
mà đó là kết quả của sự dồn tụ nhiều biến cố bi thảm.
Một trong những giả thuyết thuyết phục nhất,
xuất phát từ chính lòng sùng đạo vô bờ bến của họ.
Đất đài màu mỡ và sức lao động của người dân liên tục được hiến cúng cho các tù viện,
trong khi các cơ ngơi tôn giáo này lại được miễn hoàn toàn nghĩa vụ nộp thuế cho triều đình.
Cứ thế, qua 5 tháng, phần lớn của cải và nguồn lực của quốc gia
đã dịch chuyển từ kho bạc nhà nước sang các công trình đền đài.
Đến một thời điểm giới hạn, vương quốc kiệt quệ không còn đủ nguồn lực để tự duy trì bộ máy.
Sự hào phóng quá đà hướng về thần linh đã vô tình làm xói mòn
và sụp đổ nền bóng kinh tế trần thế.
Đến lúc nội bộ đã dạn nước thì áp lực từ bên ngoài ráng xuống đòn trí mạng.
Vào những năm cuối thế kỷ 13, những đoàn quân Mông Cổ hung hãn tiến sát biên giới
và một triều đại đã suy yếu từ bên trong, không còn đủ sức gượng dậy để kháng cự.
Khoảng năm 1287, vương quốc Bagan chính thức sụp đổ,
lãnh thổ bị xé nhỏ thành các tiểu quốc tranh giành quyền lực lẫn nhau.
Triều đình mất đi uy quyền tối thượng,
các quan chức tản mát về các vùng lãnh địa riêng,
khiến trung tâm quyền lực dịch chuyển dần sang những vùng đất khác.
Tuy nhiên, điều cốt lói cần phải hiểu rõ là Bagan chưa bao giờ biến mất trong một đêm
hay bị bỏ hoang một cách đột ngột.
Họa động xây dựng lớn dừng lại, vai trò thủ đô khép lại,
nhưng con người nơi đây vẫn bám trụ lại chỗ này.
Họ tiếp tục sinh sống quây quần quanh các ngôi đền,
đều đạn đến dân hương âm thầm sửa chữa và làm mới những bức tường rêu phong qua từng thế hệ.
Từ vị thế là trung tâm quyền lực tối cao,
Bagan chuyển mình thành một vùng thung lũng bình yên của những ngọn tháp.
Nơi đây không phải là một đống đổ nát hoang tàn chết chóc,
mà là một trốn hành hương sống động,
nơi vương quyền đã mất nhưng đức tin thì vẫn trường tồn vĩnh cửu.
Vùng đồng càng phẳng lạng, bình yên bao nhiêu?
Câu hỏi lớn về lý do một thủ đô lẫy lừng không đối thủ lại buông xuôi quyền lực bấy nhiêu
lại càng vang vọng mạnh mẽ hơn trong lòng những nhà nghiên cứu.
Dù vậy, điều kỳ diệu lớn nhất của Bagan không nằm ở câu chuyện vì sao nó suy tàn,
mà ẩn giấu ngay trong chính kết cấu của các công trình.
Rất nhiều bảo tháp trong thành phố được cất giấu theo một cách vô cùng khôn ngoan và tinh vi.
Bên trong lòng một số bảo tháp thực chất đang ôm trọn một bảo tháp cổ hơn được xây dựng từ trước đó.
Các vị vua đời sao thường có thói quen bao bọc ngôi đền của người tiền nhiệm
bên trong một lớp vỏ bọc mới hoành tráng hơn,
khiến bề ngoại không ai có thể nhận ra sự thật.
Ngay cả bảo tháp Suezigan nổi tiếng cũng thuộc nhóm các công trình lồng ghép bí ẩn ấy,
và ở Bagan có tới hàng chục kiến trúc mang hình thái tương tự.
Hóa ra, đằng sau lớp gạch đá mà du khách đang chiềm ngưỡng còn tồn tại một Bagan thứ hai già,
cội hơn được giấu kín nhiều thập kỷ bên trong.
Có tổng cộng bao nhiêu công trình đang mang trong mình chiếc hộp Pandora bằng gạch như thế,
không một ai có thể trả lời chính xác.
Muốn kiểm tra, người ta sẽ phải đập bỏ các ngôi đền, và điều đó là không bao giờ cho phép.
Hơn thế nữa, bên trong hầu như mỗi bảo tháp đều được thiết kế một căn phòng thánh tích bịt kín,
nơi cất giữ những bảo vật, bùa hộ mệnh và vật phẩm cúng tế từ ngàn xưa,
đa số chúng chưa từng một lần hé mở kể từ ngày khởi công.
Bởi người ta kiêng kị việc mạo phạm đến chỗ linh thiêng,
những gì đang thực sự nằm lại đằng sau lớp gạch đặc quánh ở hàng nghìn ngọn tháp ấy vẫn là một ẩn số vĩnh hẳng.
Thỉnh thoảng, tự thiên nhiên lại hé lộ một phần bí mật,
những trận chấn động địa chất dữ dội trong quá khứ đã làm nước toát các chóp mái,
vô tình phơi bầy những căn phòng bịt kín đã ngủ quên suốt hàng thế kỷ.
Như một lời nhắc nhở rằng bên dưới lớp cỏ xanh yên ả kia,
vẫn còn hàng trăm kho báo nguyên vẹn đang chờ đợi.
Và đó vẫn chưa phải là tất cả những con số kỳ diệu của Bagan.
Từ hơn 10.000 công trình vĩ đại thuở ban đầu, giờ đây chỉ còn lại chừng 2.000 tòa tháp sót lại.
Vậy những ngọn tháp đã biến mất mang theo những gì?
Những bức bích họa tuyệt mỹ?
Những cuộn kinh thư quy hiếm?
Hay những thánh tích nào đã vĩnh viễn vùi lấp cùng chúng?
Sẽ chẳng ai còn có thể trả lời được nữa.
Có lẽ, bộ sưu tập bí mật lớn nhất của châu Á
vẫn đang nằm yên tại nơi mà người ta đã bỏ quên nó từ 8 thế kỷ trước.
Sau những lớp tường gạch dày đặc đến mức một cây kim cũng không tài nào lọt qua nổi.
Và chừng nào những bức tường ấy còn đứng vững với thời gian,
bà Garn sẽ vẫn giữ chọn quyền lực tối cao được cất giữ những bí mật của riêng mình
lâu tùy theo cách mà nó muốn.
Bà Garn cứ thế sừng sứng tồn tại qua 5 tháng.
Một vùng thung lũng dập bóng hàng nghìn ngôi đền nơi 2 dòng chảy tôn giáo hòa quyện,
với những hành lang bị bít kín và những điện thờ lồng ghép vào nhau đầy bí ẩn.
Một đế chế đã lùi vào dĩ vãng, đánh mất vương quyền
nhưng chưa bao giờ đánh mất đi sự thi bí của những câu đố không lời giải.
Đến đây hành trình khám phá của chúng ta xin được khép lại.
Cảm ơn các bạn đã theo dõi hết video này.
Nếu bạn yêu thích những thước phim khám phá
và muốn đồng hành cùng chúng tôi trong những hành trình kỳ thú tiếp theo,
đừng quên nhấn nút đăng ký kênh để ủng hộ tinh thần cho đội ngũ sản xuất nhé.
Chúc các bạn có những chuyến đi thật nhiều niềm vui
và hẹn gặp lại các bạn ở những video lần sau.
