2026 Trung Quốc Đối Mặt Đại Hồng Thủy - GẦN 100.000 NGHÌN ĐẬP ĐÃ HẾT HẠN SỬ DỤNG? | Thế Giới Cổ Đại
Lũ lụt ở Trung Quốc dường như đang trở nên nghiêm trọng hơn qua từng năm. Những trận mưa lớn vốn không phải điều xa lạ, nhưng vì sao ngày nay chỉ trong thời gian ngắn, đường phố có thể biến thành sông, tàu điện ngầm bị nước nhấn chìm, hồ chứa xuất hiện sự cố và hàng triệu người phải đối mặt với nguy hiểm? Phải chăng khí hậu đã thực sự thay đổi, khiến bão mạnh hơn, mưa dồn dập hơn và những hiện tượng từng được xem là “trăm năm mới gặp” nay liên tiếp xuất hiện? Hay vấn đề không chỉ nằm ở lượng mưa, mà còn ở cách các thành phố mở rộng, mặt đất bị bê tông hóa, sông ngòi bị thu hẹp và hệ thống thoát nước không còn theo kịp tốc độ phát triển? Ngay cả đập Tam Hiệp, công trình từng được kỳ vọng có thể góp phần kiểm soát lũ trên sông Trường Giang, cũng không thể giải quyết mọi nguy cơ đang hình thành trên một lãnh thổ rộng lớn. Vậy điều gì thực sự đã thay đổi ở Trung Quốc? Thiên nhiên đang trở nên cực đoan hơn, hay chính những biến đổi âm thầm trên mặt đất đã khiến mỗi trận mưa ngày nay trở nên nguy hiểm hơn trước? Chào mừng các bạn đã đến với kênh Thế Giới Cổ Đại, tôi là MC Quang Thiên. Trong video hôm nay, chúng ta sẽ cùng đi tìm nguyên nhân phía sau những trận lũ ngày càng dữ dội và lý giải vì sao câu chuyện trị thủy ở Trung Quốc, sau hàng nghìn năm, dường như vẫn chưa bao giờ kết thúc. và năm 2026 này Trung Quốc còn phải đối mặt với những nguy cơ nào? Hãy cùng làm rõ tất cả trong video ngày hôm nay!
Cảm ơn mọi người! Chúc mọi người có những giây phút vui vẻ. Mời các bạn theo dõi video trên kênh Thế Giới Cổ Đại. ✔️ Thế Giới Cổ Đại sẽ đồng hành cùng các bạn trong hành trình giải mã những sự kiện kỳ bí xuyên suốt dòng lịch sử của loài người... ✔️ Chúc các bạn có những phút giây thư giãn và bổ ích! #thếgiớicổđại#bíẩn#đậptamhiệp#thiêntai#lũlụt#lũlớntrungquốc
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Lũ lụt ở Trung Quốc dường như đang trở nên nghiêm trọng hơn qua từng năm.
Những trận mưa lớn vốn không phải điều xa lạ.
Nhưng vì sao ngày nay chỉ trong thời gian ngắn, đường phố có thể biến thành sông,
tàu điện ngâm bị nước nhấn chìm, hồ chứa xuất hiện sự cố
và hàng triệu người phải đối mặt với nguy hiểm.
Phải chăng khí hậu đã thực sự thay đổi, khiến bão mạnh hơn, mưa rôn rập hơn
và những hiện tượng từng được xem là trầm năm mới gặp nay liên tiếp xuất hiện.
Hay vấn đề không chỉ nằm ở lượng mưa mà còn ở các thành phố mở rộng,
mặt đất bị bê tông hóa, sông ngòi bị thu hẹp
và hệ thống thoát nước không còn theo kịp tốc độ phát triển.
Ngay cả đập Tam Hiệp, công trình từng được kỳ vọng có thể góp phần kiểm soát lũ
trên sông Trường Giang cũng không thể giải quyết mọi nguy cơ
đang hình thành trên một lãnh thổ rộng lớn.
Vậy, điều gì thực sự đã thay đổi ở Trung Quốc?
Thiên nhiên đang trở nên cực đoan hơn?
Hay chính những biến đổi âm thầm trên mặt đất
đã khiến mỗi trận mưa ngày nay trở nên nguy hiểm hơn trước?
Chào mừng các bạn đã đến với kênh Thế Giới Cô Đại và tôi là MC Quang Thiên.
Trong video hôm nay, chúng ta sẽ cùng đi tìm nguyên nhân
phía sau những trận lũ lụt ngày càng dữ dội
và lý giải vì sao câu chuyện trị thủy ở Trung Quốc
sau hàng nghìn năm dường như vẫn chưa bao giờ kết thúc.
Và năm 2026 này, Trung Quốc còn phải đối mặt với những nguy cơ nào?
Giờ thì chúng ta bắt đầu ngay nhé!
Bạn đã bao giờ nhìn thấy gió mạnh đến mức cuốn ngược cả một dòng thác trường?
Đừng vội trả lời rằng đó là điều không thể,
vì bão Ba Vi vừa qua đã làm được điều đó.
Ngay 11 tháng 7, tại khu thắng cảnh núi Nhạn Đãng,
thành phố Ôn Châu, có một thác nước tên là Đại Lòng Thù.
Dòng nước của thác đã bị gió bão thổi cuốn ngược trở lại.
Khi Ba Vi đầu bộ vào tỉnh Chiếp Giang,
sức gió lớn nhất gần tầm bão đạt cấp 13.
Nói cách khác, nếu tính theo cấp độ bão thì Ba Vi thuộc cấp 4,
còn tính theo thang sức gió thì vùng tâm từng đạt cấp 13.
Gió cấp 13 nghĩa là gì?
Đó là tốc độ từ 133 đến 149 km trên giỡ,
tương đương tốc độ di chuyển của một đoàn tàu cao tốc.
Tuy nó chỉ là một khối không khí, chứ không phải vật chất rắn,
nhưng khi lao vào cơ thể con người với tốc độ ấy,
cảm giác sẽ như thế nào?
Sức phá hoại có thể lớn đến đâu?
Nó có thể bẻ gãy trực tiếp những cây có đường kính thân khoảng 30cm,
những biển quảng cáo ven đường hoang khắn trên các công trình,
gió có diện tích cạn gió lớn có thể bị giập tùng,
mái ngói có thể bị tốc lên trên diện rộng,
những loài cây có bộ dễ nông có thể bị nhổ bật cả gốc.
Con người đứng trong gió cũng rất dễ bị thổi ngã
bởi sức gió vượt quá khả năng chịu đựng dựa trên trọng lượng cơ thể.
Trong gió cấp 13, nếu bạn hã miệng đối diện với chiều gió,
thì thậm chí còn không thể thở được.
Chưa kể những cành cây và đủ loại vật thể bị cuốn bay trong không trung
cũng có thể gây nguy hiểm.
Sau khi bão Ba Vi tiến sâu vào nội địa Trung Quốc,
sức gió đã giảm bớt.
Đến Chủ nhật ngày 12 tháng 7,
nó đã suy yếu thành bão nhiệt đới mạnh.
Tuy nhiên, do phạm vi ảnh hưởng rất rộng,
nên diện tích mưa do nó gây ra cũng vô cùng lớn.
Cả Hoa Đông và Hoa Nam đều chịu thiệt hại.
Về phía Tây, một số tỉnh, thành phố của khu vực Hoa Trung
như Hồ Bắc cũng bị ảnh hưởng.
Về phía Bắc, một số khu vực thuộc Đông Bắc Trung Quốc
cũng phải hứng chịu mờ lớn và gió giật dữ dội.
Chẳng hạn như tại tỉnh Hà Bắc,
đã xuất hiện những hình ảnh về lũ quét.
Sau khi nước rút, khắp nơi chỉ còn lại cảnh tượng hoang tàn.
Thành phố Thẩm Dương cũng hứng chịu mưa lớn và mưa đặc biệt lớn,
khiến nhiều khu vực trong thành phố bị ngập nghiêm trọng.
Cơ quan khí tượng địa phương gọi đây là trận mưa trăm năm mới gặp một lần.
Trong hai ngày 13 và 14,
Thẩm Dương đều phải triển khai các biện pháp tránh hiệm khẩn cấp.
Hiện nay, rất nhiều người đang cảm thấy thiên tai gió lũ lụt
ngày càng nghiêm trọng hơn qua từng năm.
Vậy nguyên nhân là do đâu?
Trước hết thì là do khí hậu.
Qua một số bài nghiên cứu mà tôi đã tham khảo,
hiện vẫn chưa thể khẳng định số lượng bão tấn công Trung Quốc
trong một hoặc hai thập niên gần đây đã tăng lên.
Xét về số lượng, trên thực tế nó gần như là giữ nguyên,
thậm chí còn giảm nhẹ.
Vì vậy, chúng ta cũng ít khi thấy các chuyên gia khí tượng Trung Quốc
quy nguyên nhân khiến lũ lụt xảy ra thường xuyên
cho việc bão xuất hiện nhiều hơn hoặc mạnh hơn.
Ví dụ trong phần lớn các năm,
khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương và Biển Đông
hình thành khoảng 25 cân bão.
Tuy nhiên, năm 2023 chỉ có 17 cân,
ít hơn những năm thông thường.
Năm 2025 nhiều hơn với 27 cân.
Nhưng nếu tổng hợp và tính trung bình số liệu của nhiều năm,
số lượng bão trong một hoặc hai thập niên gần đây
thực ra nằm gần mức thấp của khoảng giao động lịch sử,
chứ không được xem là đặc biệt sôi động.
Tuy nhiên, sự phân bố của các cân bão đã có một số thay đổi.
Đó là khi không xuất hiện thì hoàn toàn không có,
nhưng một khi đã đến thì lại kéo đến rộn rập.
Một cân mưa vừa rời đi thì cân khác đã nối gót theo sau,
thậm chí cân trước còn chưa tan thì cân sau đã xuất hiện.
Các cân bão Mai Sát và Ba Vi trong năm 2026 chính là trường hợp như vậy.
Cho dù tổng số bão không thay đổi,
nhưng nếu chúng xuất hiện tập trung hơn thì trong một khoảng thời gian ngắn,
người dân sẽ liên tục phải tiếp nhận những thông tin rộn rập.
Ấn tượng về thiên tai cũng vì thế mà trở nên sâu sắc hơn.
Đây là một trong những nguyên nhân khiến người ta cảm thấy thiên tai đang diễn ra thường xuyên hơn.
Ngoài ra, cũng có phân tích cho rằng tổng số bão không tăng,
nhưng những cân bão mạnh lại đang trở nên mạnh hơn.
Điều này không có nghĩa là sức gió trung bình của tất cả các cân bão đều tăng,
mà là những cân bão vốn đã được xếp vào nhóm mạnh thì ngay càng trở nên dữ dội hơn.
Nói cách khác, số lượng những phần tử cực đoan vẫn chỉ có từng ấy,
nhưng chúng lại trở nên cực đoan hơn trước.
Ở đây cần giải thích thêm một điểm.
Bão là cách gọi phổ biến,
nhưng trong thuật ngữ khí tượng học,
khái điểm này bao gồm toàn bộ các hình thái từ xoáy thuận nhiệt đới cho đến siêu bão.
Trong hệ thống phân cấp bão, siêu bão thuộc cập 5, tức mức cao nhất.
Như vừa đề cập, năm 2025,
tại Tây Bắc Thái Bình Dương, Bắc Thái Bình Dương và Biển Đông
đã hình thành tổng cộng 27 xoáy thuận nhiệt đới.
Con số này là kết quả cộng chung của tất cả các loại hình ở trên.
Tuy nhiên, trong số 27 xoáy thuận ấy,
chỉ có 13 cơn thực sự đạt cấp bão.
Đáng chú ý là trong 13 cơn đó,
có tới 6 cơn đạt cấp bão mạnh hoặc siêu bão trong năm 2025.
Con số này cao hơn những năm trước đó
và đó chính là ý nghĩa của nhật định rằng
các phần từ cực đoan đang trở nên cực đoan hơn.
Bão không chỉ kéo đến,
mà còn giống như mọc thêm mắt,
liên tục đối hướng để tìm đến Trung Quốc.
Chính điều đó đã để lại ấn tượng đặc biệt sâu sắc.
Ví dụ như bão Đà Nẵng vào tháng 4 năm 2025,
ban đầu người ta cho rằng nó sẽ đi qua Đài Loan.
Nhưng trên thực tế,
nó lại di chuyển theo một lộ trình hình chữ Z vô cùng bật thường.
Cơn bão chỉ đầu bộ trong thời gian ngắn tại Giang Nghĩa, Đài Loan,
sau đó lại di chuyển về phía Bắc và phía Đông,
quay trở lại Thái Bình Dương.
Mọi người đều cho rằng nó sẽ tan trên biển.
Nhưng kết quả lại không phải vậy.
Nó dường như được ai đó đẩy thêm một đoạn,
bất ngờ đổi hướng sang phía Tây
và lao thẳng về phía Trung Quốc.
Trên thực tế,
nó đã di chuyển theo một lộ trình hình chữ Z.
Đây là hiện tượng vô cùng hiếm gặp và kỳ lạ.
Cơn bão vừa tiến vào Trung Quốc trong tháng 7 năm 2026
cũng có tình trạng tương tự.
Ban đầu, nó men theo vùng biển phía Đông Đài Loan
và di chuyển về phía Bắc,
khiến người dân Đài Loan vô cùng căng thẳng.
Mọi người dự đoán nó sẽ đi ngang qua hòn đảo,
ngay trên đầu người dân Đài Loan.
Nhưng điều đó đã không xảy ra.
Chỉ sau khi rời khỏi Đài Loan,
cơn bão mới chuyển hướng tiến về phía Trung Quốc.
Việc những cơn bão rừng như mọc mắt
cố tình đổi hướng để tìm đến tận cửa như vậy
càng khiến người dân Trung Quốc hoang mang
và đặt ra nghi vấn liệu có lời nguyên nào ở đây hay không.
Nhưng chủ đề này có lẽ chúng ta sẽ tìm hiểu kỹ ở phần sau.
Mức độ nghiêm trọng của lũ lụt không chỉ phụ thuộc vào lượng mưa
mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng tiêu thoát nước của từng khu vực.
Ở Đô Thị, yếu tố quyết định là mạng lưới cống ngầm.
Còn tại nông thôn, địa hình, hồ chứa và quá trình xả lũ cũng đóng vai trò quan trọng.
Trong nhiều năm qua, không ít thành phố Trung Quốc
thường xuyên rơi vào tình trạng đường phố biến thành sông sau mưa lớn.
Trận lũ Trình Châu năm 2021 cho thấy một số hạn chế rõ rệt của hạ tầng Đô Thị.
Trạm bơm đặt ở khu vực thấp nên bị ngập sớm.
Nguồn điện của các công trình công cộng lại bố trí phía dưới tầng hầm,
khiến thiết bị ứng cứ khó hoạt động khi nước tràn vào.
Một số hạng mục tàu điện ngầm cũng chưa được tính toán đầy đủ cho tình huống ngập úng nghiêm trọng.
Bên cạnh đó, nhiều hệ thống thoát nước được xây dựng từ trước theo tiêu chuẩn thấp.
Trong khi các thành phố mở rộng quá nhanh, hồ sơ đường ống thiếu đồng bộ,
vật liệu và công tác bảo trì không đồng đều.
So với những Đô Thị có hệ thống quản lý ngầm số hóa và tiêu chuẩn chống ngập cao,
khoảng cách vẫn còn khá lớn.
Một nguyên nhân khác là diện tích bê tông, nhựa đường và các bề mặt cứng tăng nhanh.
Trong khi công viên, rừng và không gian xanh thì chưa đủ.
Đất tự nhiên và cây xanh có khả năng hấp thụ, giữ nước,
còn bề mặt đường bê tông gần như không thể giữ được nước.
Vì vậy, khi bờ lớn xuất hiện, nước nhanh chóng rồn vào cống.
Nếu mạng lưới không đủ khả năng tiếp nhận, ngập đường, tầng hầm và đường hầm rất dễ xảy ra.
Còn hiện nay, điều mọi người quan tâm nhiều hơn là chất lượng đập nước và vấn đề xả lũ.
Trận mưa lũ ở Bắc Kinh năm 2018 và trận mưa lũ Trịnh Châu năm 2021
đã khiến những vấn đề của hệ thống thoát nước đô thị lộ rõ.
Còn sự cố vỡ đập Hồ Chứa Liêu Lan tại Hàng Châu, Quảng Tây năm 2026
lại khiến dư luận rộng rãi chú ý đến chất lượng các công trình đập nước.
Hồ Chứa Liêu Lan từng được sửa chữa và giác cố thân đập trong giai đoạn 2009-2010
với tổng giá trị dự án hơn 70 triệu nhân dân tệ.
Theo hồ sơ được công bố, phương án thi công gồm xây dựng tường trống thấm bằng bê tông
và phun vứa áp lực cao để giác cố nền, thân đập.
Về lý thuyết, đây là những biện pháp có thể cải thiện đáng kể khả năng trống thấm
và độ ổn định của công trình.
Tuy nhiên, chỉ hơn một thập niên sau khi hoàn thành,
nước lũ đã tràn qua đỉnh đập và tạo ra đoạn vỡ rộng hơn 50 mét.
Dù không thể loại trừ khả năng lượng mưa vượt xa tiêu chuẩn thiết kế,
quy mô và tốc độ của sự cố vẫn khiến người ta đặt câu hỏi
Công trình có thực sự được thi công đúng thiết kế hay không?
Vật liệu có đảm bảo chất lượng hay không?
Việc nghiệm thu và giám sát có được thực hiện đầy đủ hay không?
Đáng chú ý hơn, với một dự án có giá trị lớn
nhưng lại xảy ra sự cố nghiêm trọng trong thời gian tương đối ngắn,
nghi vấn về việc cắt giảm vật liệu thi công không đủ khối lượng,
thông đồng trong đấu thâu hoặc lợi ích nhóm là điều khó tránh khỏi.
Nếu kinh phí được phê duyệt không được sử dụng đúng mục đích
hoặc một phần giá trị công trình bị thật thoát qua các tầng trung gian,
thì chất lượng thực tế của đập có thể thấp hơn rất nhiều
so với những gì thể hiện trên hồ sơ.
Trách nhiệm cũng không chỉ nằm ở đơn vị thi công.
Quá trình khảo sát, thiết kế, thẩm định, nghiệm thu, quan trắc và bảo trì
đều có sự tham gia của nhiều bộ phận.
Một sai sót đơn lẻ có thể là vấn đề kỹ thuật.
Nhưng nếu hàng loạt khâu đều không phát hiện được những điểm yếu nghiêm trọng,
thì cần đặt câu hỏi liệu đó có chỉ là sự thiếu năng lực
hay còn tồn tại sự buông lỏng có chú ý và những bối quan hệ lợi ích phía sau.
Vì vậy, muốn làm rõ nguyên nhân, không thể chỉ xem xét lượng mưa và diễn biến dòng lũ.
Cần kiểm tra toàn bộ hồ sơ đầu thầu, khối lượng thi công thực tế,
chất lượng vật liệu, dòng tiền của dự án, kết quả nghiệm thu
và các báo cáo quan chắc sau khi công trình hoàn thành.
Chỉ khi đó mới có thể xác định đây là một thảm họa thuần túy do thiền niên,
một thất bại kỹ thuật hay hậu quả của cả sai phạm và tham nhũng
trong quá trình xây dựng, quản lý công trình.
Đối với việc xả lũ tại Hàng Châu, Quảng Tây năm 2026,
quan điểm phổ biến của các nhà bình luận bên ngoài là việc xả lũ được thực hiện quá muộn,
tức phản ứng ứng phó thiên tài quá chậm.
Nhưng trong chương trình trước, tôi đã phân tích rằng sự chậm chẽ này thực chất bắt nguồn từ các quy định.
Tại Trung Quốc, công tác phòng chống lũ lụt thực hiện
theo chế độ người đứng đầu chính quyền hành chính chịu trách nhiệm.
Đối với thành phố Hàng Châu, việc khi nào mở cửa xả lũ phải do thị trưởng quyết định.
Trong quyết định này lại có những cân nhắc về lợi ích kinh tế.
Trong mùa lũ, các hồ chứa tại địa phương phải chủ động hạ thấp mực nước trước
để dành dung tích chứa lũ.
Nhưng điều đó cũng đồng nghĩa với việc phải hy sinh một phần lợi ích kinh tế từ phát điện,
đồng thời ảnh hưởng đến lợi ích của hoạt động tưới tiêu và nuôi trồng thủy sản.
Vì vậy, chính quyền địa phương có thể gió dự.
Nhưng vấn đề nằm ở chỗ, thiên tai không chờ đợi quá trình cân nhắc ấy kết thúc.
Nếu xả nước sớm mà mưa không lớn như dự báo,
chính quyền địa phương có thể bị chỉ trích vì lãng phí nguồn nước,
làm giản sản lượng điện, ảnh hưởng đến mùa vụ
và gây thiệt hại cho hoạt động nuôi trồng thủy sản.
Nhưng nếu tiếp tục giữ nước và lượng mưa vượt dự báo,
hồ chứa sẽ nhanh chóng mất đi dung tích phòng lũ.
Khi đó, việc xả nước không còn là một phương án chủ động,
mà trở thành hành động bắt buộc trong tình thế khẩn cấp.
Và đây chính là thời điểm nguy hiểm nhất.
Khi hồ chứa đã gần đầy, lượng nước đổ về từ thượng nguồn vẫn tiếp tục tăng.
Cửa xả buộc phải mở với lưu lượng lớn trong thời gian ngắn.
Nước từ hồ chứa cộng với nước bưa tại hạ lưu
có thể tạo thành một đợt lũ trồng lũ.
Những khu dân cư nằm ven sông chưa kịp sơ tán
sẽ bất ngờ đối mặt với dòng nước dâng nhanh,
trong khi người dân khó phân biệt đâu là lũ tự nhiên
và đâu là phần nước tăng lên do hồ chứa xả xuống.
Bởi vậy, trong nhiều sự cố,
tranh cạn lớn nhất không phải là hồ chứa có được phép xả lũ hay không.
Về nguyên tắc, khi an toàn công trình bị đe dọa,
xả lũ là điều bắt buộc.
Vấn đề thực sự là tại sao không hạ mức nước sớm hơn,
tại sao thông tin không được công bố kịp thời
và tại sao người dân ở hạ lưu không có đủ thời gian
để di chuyển tài sản ra súc và rơi khỏi khu vực nguy hiểm.
Nếu việc ra quyết định phụ thuộc quá nhiều vào một cá nhân,
trong khi người đó đồng thời phải cân nhắc tăng trưởng kinh tế,
sản lượng điện, nông nghiệp, dư luận và trách nhiệm chính trị,
thì sự chân trư gần như là điều khó tránh khỏi.
Một quyết định đúng về mặt an toàn chưa chắc đã đem lại lợi ích trước mắt.
Ngược lại, một quyết định có lợi về kinh tế trong vài ngày
lại có thể tạo ra hậu quả vô cùng nghiêm trọng nếu dự báo thời tiết thay đổi.
Nói cách khác, đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật điều hành hồ chứa,
mà còn là vấn đề của cơ chế chịu trách nhiệm.
Nếu xả nước sớm nhưng không xảy ra lũ lớn,
người ra quyết định có thể phải giải trình về thiệt hại kinh tế.
Nhưng nếu giữ nước quá lâu rồi xảy ra thảm họa,
nguyên nhân lại rất dễ được giải thích bằng những cụm từ
như mưa đặc biệt lớn, tình huống vượt lịch sử hay thiên tai trăm năm mới gặp.
Khi lợi ích của việc trì hoãn là cụ thể,
còn trách nhiệm sau thảm họa có thể được phân tán cho nhiều cơ quan,
hệ thống sẽ tự tạo ra động lực khiến người ta lựa chọn chờ đợi,
chờ xem cơn mưa có chuyển hướng hay không.
Chờ xem lượng nước thượng nguồn có giảm hay không.
Chờ xem hồ chứa có thể chịu thêm được vài giờ nữa hay không.
Nhưng trong phòng chống lũ lụt, đôi khi chính vài giờ ấy
lại quyết định sự an toàn của hàng chục nghìn người ở phía hạ lưu.
Điều đáng lo hơn là những nguy cơ như vậy không chỉ tồn tại ở một hồ chứa.
Để hình dung rõ quy mô của vấn đề,
đến cuối năm 2024, Trung Quốc đã xây dựng khoảng 95.000 hồ chứa
và hơn 94.000 đập các loại, nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào trên thế giới.
Điều đó có nghĩa là trung bình cứ khoảng 100 km vương lãnh thổ lại có một hồ chứa.
Đây là một mạng lưới kiểm soát nước khổng lồ,
nhưng đồng thời cũng tạo ra hàng chục nghìn điểm phải được quan chắc,
bảo trì và vận hành an toàn trong mỗi mùa mưa.
Điều đáng lo hơn là phần lớn số công trình này không còn mới.
Theo số liệu từng được công bố trong chương trình đảm bảo an toàn đập của Trung Quốc,
hơn 80% trong khoảng 98.700 hồ chứa của nước này
được xây dựng từ thập niên 1950 đến thập niên 1970.
Nếu áp dụng tỷ lệ đó cho quy mô hiện nay,
có thể hình dung khoảng 75.000 đến 80.000 hồ chứa
đã được hình thành trong giai đoạn xây dựng ồ ạt ban đầu.
Đến năm 2026, những công trình ấy đã có tuổi đời từ khoảng 47 năm đến hơn 70 năm.
Nói cách khác, Trung Quốc không chỉ sở hữu số lượng hồ chứa lớn nhất thế giới
mà còn đang phải quản lý một trong những hệ thống hồ chứa già hóa nhanh nhất.
Nhiều công trình trong số đó được xây dựng
trong điều kiện kinh tế và kỹ thuật hoàn toàn khác hiện nay.
Vào những năm 1950 và 1960,
Trung Quốc còn thiếu máy móc hiện đại, vật liệu xây dựng,
thiết bị quản chắc và đội ngũ kỹ sư chuyên nghiệp.
Không ít đập vừa và nhỏ được xây dựng bằng đất đáp
dựa nhiều vào lao động thủ công và kinh nghiệm tại chỗ.
Đến năm 1980, số lượng đập và hồ chứa tại Trung Quốc đã lên tới khoảng 86.800 công trình,
cho thấy phần lớn mạng lưới hiện nay được hình thành chỉ trong vài thập niên phát triển rất nhanh.
Xây dựng nhanh không đồng nghĩa là tất cả công trình đều kém chất lượng.
Tuy nhiên, khi hàng chục nghìn con đập cùng xây dựng trong thời gian ngắn,
việc đảm bảo đồng đều và khảo sát địa chất, thiết kế, vật liệu, thi công và nghiệp thu là một thách thức rất lớn.
Những sai sót nhỏ trong quá trình xây dựng ban đầu có thể chừa bộc lộ ngày.
Nhưng sau hàng chục năm chịu áp lực nước, hấm, xói mòn, lút nền và biến động nhiệt độ,
chúng có thể trở thành điểm yếu nguy hiểm.
Thời gian không chỉ làm bê tông và đất đáp xuống cấp,
nó còn làm cửa van bị ăn mòn, đường ống xà bị bồi lấp,
thiết bị điện lạc hậu và hệ thống đo mức nước mất độ chính xác.
Một công trình vẫn đứng vững trong điều kiện thông thường,
chưa chắc còn đủ an toàn khi gặp một trận mưa vượt xa những gì người thiết kế từng tinh toán cách đây nửa thế kỷ.
Nhưng tuổi đời công trình mới chỉ có một nửa của vấn đề.
Nửa còn lại nằm ở sự thay đổi cực lớn của khu vực Hà Lưu.
Năm 1982, chỉ khoảng 21,1% dân số Trung Quốc sống tại Đồ Thị.
Đến năm 2025, tỉ lệ này đã tăng lên gần 67,9%,
tức cao gấp hơn 3,2 lần về tỉ trọng.
Trong hơn 4 thập niên, hàng trăm triệu người đã chuyển vào thành phố.
Các thị trấn mở rộng, khu công nghiệp, đường cao tốc, đường sắt cao tốc
và khu dân cư mới mọc lên theo các dòng sông và thùng lũng.
Điều đó làm thay đổi hoàn toàn hậu quả tiềm tàng của một sự cô đập.
Một hồ chứa được xây dựng vào thập niên 1960
có thể từng nằm phía trên một vùng chỉ có vài trăm hộ dân và những cánh đồng thừa thớt.
Nhưng sau 50 năm hoặc 60 năm,
phía Hà Lưu có thể đã xuất hiện một thị trấn hàng chục nghìn người,
một khu công nghiệp, tuyến cao tốc, cầu đường, đường điện và mạng lưới thông tin liên lạc.
Thuần đập có thể vẫn giữ nguyên quy mô,
nhưng số người và tài sản nằm trong vùng nguy hiểm đã tăng lên nhiều lần.
Đây là điểm cần đặc biệt chú ý.
Mức độ rủi ro không chỉ được quyết định bởi sát xuất đập xảy ra sự cố,
mà còn phụ thuộc vào những gì phía dưới con đập ấy.
Có thể hiểu một cách đơn giản rằng,
rủi ro bằng khả năng xảy ra sự cố nhân với mức độ phôi bay và hậu quả.
Ngay cả khi sát xuất vỡ đập không tăng đáng kể,
hậu quả vẫn có thể nghiêm trọng hơn rất nhiều
nếu dân số và tài sản ở Hạ Lưu tăng mạnh.
Một sự cố từng chỉ làm ngập đất đông nghiệp này đã có thể đánh vào nhà máy,
khu dân cư, bệnh viện, trường học hoặc tuyến giao thông huyết mạch.
Đối với các đập nhỏ, nguy cơ này đôi khi còn bị đánh giá thấp.
Một hồ chứa nhỏ có thể không tạo ra khối nước khổng lồ như Tam Hiệp,
nhưng nó thường nằm gần khu dân cư hơn.
Khi thân đập bị vỡ, nước có thể tràn xuống thôn làng chỉ sau vài chục phút,
thậm chí nhanh hơn nếu địa hình phía dưới là khe núi dốc.
Trong trường hợp đó, tổng lượng nước không phải yếu tố duy nhất quyết định số thương vong.
Tốc độ dòng lũ và thời gian cảnh báo mới là điều quan trọng.
Chỉ cần giả định một hồ chứa có dung tích 1 triệu mét khối bị vỡ,
lượng nước giải phóng tương đương khoảng 400 bể bơi tiêu chuẩn Olympic.
Nếu dòng nước ấy tập trung vào một thùng lũng hẹp trong thời gian ngắn,
nó có thể tạo thành dòng lũ mang theo bùn đất, cây cối và vấn liệu xây dựng,
phá hủy nhà cửa trên đường di chuyển.
Với hồ chứa có dung tích 10 triệu mét khối, lượng nước tương đương khoảng 4.000 bể bơi Olympic.
Đây vẫn chỉ được xem là quy mô nhỏ hoặc trung bình nếu so với những đại hồ chứa,
nhưng đã đủ tạo ra thảm họa nghiêm trọng đối với các cộng đồng ở gần Hạ Lưu.
Nguy cơ còn tăng lên khi nhiều hồ chứa nằm trong cùng một lưu vực.
Nếu hồ phía trên xả nước hoặc xảy ra sự cố, lượng nước đó sẽ đổ vào hồ phía dưới.
Hồ phía dưới, vốn đã đầy do mưa lớn, sẽ phải tiếp nhận thêm một khối nước bất thường.
Khi ấy, một sự cố đơn lẻ có thể chuyển thành phản ứng dây chuyền.
Hồ thứ nhất mất khả năng điều tiết, nước tràn xuống hồ thứ hai.
Hồ thứ hai buộc phải sạc hận cấp.
Dòng nước tiếp tục dồn về khu dân cư ở Hạ Lưu.
Trong một hệ thống có hàng chục nghìn hồ chứa,
vấn đề vì thế không chỉ là từng con đập có an toàn hay không,
mà còn là toàn bộ chuỗi công trình trên cùng lưu vực có được điều hành đồng bộ hay không.
Trung Quốc đã nhiều lần triển khai các chương trình giác cố hồ chứa
và xử lý các công trình được xác định có nguy cơ mất an toàn.
Điều đó cho thấy nguy cơ giả hóa đập đã được chính quyền nhận diệt.
Tuy nhiên, giác cố hàng chục nghìn công trình là một nhiệm vụ tốn kém và kéo dài.
Sau khi được sửa chữa, mỗi hồ chứa vẫn cần tiếp tục được quan chắc, kiểm tra và bảo trì định kỳ.
Nếu chỉ đầu tư một lần rồi buông lỏng quản lý, các điểm yếu có thể xuất hiện trở lại.
Vì vậy, con số gần 95.000 hồ chứa vừa thể hiện năng lực trị thủy khổng lồ của Trung Quốc,
vừa cho thấy quy mô của trách nhiệm mà nước này phải gánh chiều.
Chỉ cần 1% số hồ chứa xuất hiện vấn đề nghiêm trọng, con số đã tương đương khoảng 950 công trình.
Nếu chỉ 0,1% gặp tình trạng nguy hiểm trong cùng một mùa mưa,
vẫn có gần 100 hồ chứa cần được xử lý khẩn cấp.
Và nếu nhiều sự cố cùng xuất hiện trong một khu vực đang bị mưa lớn,
đường xá chia cắt và hệ thống liên lạc gián đoạn,
lực lượng kỹ thuật sẽ rất khó có mặt đồng thời tại mọi nơi.
Đó chính là nghịch lý của hệ thống hồ chứa Trung Quốc.
Số lượng công trình càng lớn, khả năng điều tiết nước càng cao,
nhưng gánh nặng kiểm tra và bảo đảm an toàn cũng tăng theo cấp số khổng lồ.
Một con đập cũ chưa chắc nguy hiểm, một hồ chứa nhỏ chưa chắc gây thảm họa.
Nhưng khi hàng chục nghìn đập đã vận hành nửa thế kỷ,
cùng đối mặt với mưa cực đoan, đô thị hóa nhanh
và bật độ dân cư hạ lưu ngày càng cao,
thì nguy cơ không còn nằm ở một công trình riêng lẻ.
Nó nằm ở khả năng chỉ cần một mắt xích bị bỏ quên,
hậu quả có thể đổ xuống một khu vực đã đông đúc hơn gấp nhiều lần
so với thời điểm con đập được xây dựng.
Đây cũng là lý do năm 2026,
nguy cơ đối với Trung Quốc không chỉ đến từ một cơn bão cụ thể.
Nguy cơ lớn hơn là sự kết hợp của nhiều yếu tố.
Bão mạnh xuất hiện dồn dập, mưa cực đoan kéo dài,
đất đã báo hỏa nước, sông hồ giữ trì mực nước cao,
đô thị hóa làm giảm khả năng thấm nước
và hàng loạt hồ chứa phải hoạt động gần giới hạn thiết kế.
Khi các yếu tố ấy xuất hiện riêng lẻ,
hệ thống vẫn có thể chống đỡ.
Nhưng nếu chúng xảy ra đồng thời,
một trận mưa vốn chỉ gây ngập cục bộ,
có thể nhanh chóng biến thành lũ quét, sạc lở đất,
vỡ đê hoặc sự cố hồ chứa trên diện rồng.
Và đó mới là điều đáng sợ nhất.
Không phải một thảm họa đơn lẻ mà là hiệu ứng dây chuyển.
Mưa lớn khiến hồ chứa đầy, hồ chứa buộc phải xả,
nước sông dâng cao, hệ thống thoát nước đô thị mất tác dụng,
giao thông bị chia cắt, điện lực gián đoạn
và hoạt động cứu hộ không thể tiếp cận những khu vực nguy hiểm.
Khi ấy, câu hỏi không còn là Trung Quốc có đù đập hay không,
mà là toàn bộ hệ thống cảnh báo, điều hành và sơ tán
có thể phản ứng nhanh hơn tốc độ của dòng nước hay không.
Theo bạn, nửa sau năm 2026, Trung Quốc còn phải đối mặt với điều gì?
Hãy để lại ý kiến trong phần bình luận nhé!