Khi Thân Gặp Bệnh Tật Áp Dụng Ngay Cách Này... - Thánh Đức Dalai Lama Thánh Đức Đạt Lai Lạt Ma (Tenzin Gyatso) sinh ngày 6 tháng 7 năm 1935 là Đạt Lai Lạt Ma thứ 14, nhà lãnh đạo thế quyền và giáo quyền của Phật giáo Tây Tạng.
Sư chào đời tại làng Taktser, vùng Đông Bắc Tây Tạng trong một gia đình nông dân. Tên trước khi được thừa nhận trở thành vị Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 là "Lhamo Dhondup". Sư được thừa nhận là Đạt-lai Lạt-ma vào năm 2 tuổi theo truyền thống Tây Tạng như là Hóa thân của Đạt Lai Lạt Ma thứ 13, cũng là hiện thân của Bồ Tát Quán Thế Âm, hiện thân của lòng từ bi.
Theo tôn giáo của người Tây Tạng, Đạt Lai Lạt Ma là hiện thân lòng từ của chư Phật và Bồ Tát, người chọn con đường tái sinh trở lại kiếp người để cứu giúp chúng sanh. Danh hiệu Đạt Lai Lạt Ma cũng được hiểu là Hộ Tín, "Người bảo vệ đức tin", Huệ Hải, "Biển lớn của trí tuệ", Pháp vương, "Vua của Chánh Pháp", Như ý châu, "Viên bảo châu như ý"...
Đạt Lai Lạt Ma thường nói rằng: Tôi chỉ là một tu sĩ Phật giáo bình thường, không hơn, không kém (I am just a simple Buddhist monk - no more, no less). Sống trong một tịnh thất nhỏ ở Dharamsala, Sư thức dậy vào lúc 4 giờ sáng, ngồi thiền, rồi tiếp tục làm việc theo thời khóa biểu của văn phòng chính phủ, tiếp khách và diễn giảng giáo lý cho các khóa tu hoặc chứng minh các đại lễ.
Kênh hoạt động với mục đích giáo dục và chia sẻ tinh thần, không kêu gọi đóng góp, không bán sản phẩm hay dịch vụ. Video được biên tập và lồng tiếng với tinh thần tôn trọng nội dung gốc, nhằm giữ nguyên tinh thần và ý nghĩa cốt lõi, không thêm bớt hay diễn giải chủ quan. Việc lồng tiếng và biên tập chỉ nhằm hỗ trợ người nghe dễ tiếp cận nội dung; mọi diễn giải mang tính tham khảo, không thay thế việc học tập từ nguồn chính thống. / @dalailama
Bài chia sẻ về \"y học nếp sống\" nhấn mạnh rằng sức khỏe người cao tuổi phụ thuộc vào thói quen sinh hoạt thay vì định mệnh. Thông qua hình ảnh \"chiếc giường bốn chân\" gồm ăn uống, vận động, giấc ngủ và tâm hồn, tác giả hướng dẫn cách thay đổi lối sống từ những điều nhỏ nhất để phòng ngừa bệnh mãn tính, tăng cường chất lượng sống và giảm gánh nặng cho gia đình.
Kính chào quý vị, ông già này lại được ngồi hậu chuyện quý vị đây.
Hôm nay trước khi vào bài, cho tôi tự thú một chuyện buồn cười.
Ngày nay tuổi đầu, đi đâu người ta cũng hỏi tôi bí quyết sống khỏe.
Và ai cũng chờ nghe một câu trả lời cao siêu, một phép tu bí truyền, một bài thuốc quý hiếm.
Tôi thưa thật, bí quyết của tôi nghe song nhiều người thất vọng ra mặt.
Nó dạng dạng thế này, ngủ cho đủ, dậy sớm, ăn uống chừng mực,
ngày nào cũng giận động, và giữ cái tâm cho vui.
Có gì nghe song còn trách khéo.
Thưa ngài, mấy điều ấy bà tôi cũng dạng được.
Tôi cười, thưa đúng vậy đó.
Bà của quý vị là một thầy thuốc giỏi mà cả nhà không biết trọng dùng.
Và cái ông già đang nói đây.
Sống được tới nay, phần lớn là nhờ dân lợi những bà những mẹ như thế.
Cộng thêm mấy ông thầy thuốc tân thời sau này xác nhận lại y chang bằng máy móc số liệu.
Hôm nay, xin dành trọn buổi để nói cho tới nơi về dì thầy thuốc bị coi thường nhất mà công hiệu nhất ấy.
Dì thầy thuốc mang tên nếp sống hàng ngày.
Xin bắt đầu bằng một cái nhìn cho đúng tầm dốc của chuyện này.
Các thầy thuốc thời nay, sau bao nhiêu năm nghiên cứu trên hàng triệu người,
đi tới một kết luận mà chính họ gọi là vừa mừng vừa tủi.
Mừng, vì quá ra phần rất lớn các bệnh nặng đang hành hạ con người thời nay.
Bệnh tim mạch, huyết áp, kiểu đường, nhiều loại ung bướu,
và cả chứng xa suốt trí nhớ tuổi già.
Phần lớn không phải do trời kêu ai nấy dạ.
Chúng được nuôi lớn từ từ bằng chính nếp sống.
Ăn uống thế nào, ngồi nhiều hay đi nhiều, ngủ ra sao.
Lòng căn hai chùng, nghĩa là phần lớn phòng được, trì quản được,
thậm chí có bệnh đảo ngược được, bằng cách đổi nếp.
Còn tuổi, là tuổi cho nghề thuốc.
Vì bao nhiêu tiền của tin qua dồn vào việc chữa phần ngọn,
dập cơn khi bệnh đã bùng,
trong khi phần gốc là nếp sống thì nằm ngoài bệnh viện, nằm trong bếp,
trong giấc ngủ, trong đôi giáp đi bộ của mỗi nhà,
chỗ ấy thầy thuốc dưới tay không tới, chỉ chủ nhà dưới tới.
Từ cái kết luận vừa mừng vừa tuổi ấy mới sinh ra cả một ngành mà người ta gọi là y học nếp sống.
Tức là ngành coi chính cách sống hàng ngày là thang thuốc đầu tiên.
Thầy thuốc kê toa không chỉ bằng viên bằng ống,
mà kê cả bữa ăn, giấc ngủ, buổi đi bộ, phút thở,
và người bệnh không còn là kẻ há miệng chờ thuốc.
Người bệnh thành người đồng lái con thuyền sức khỏe của chính mình.
Quý vị nghe có quen tai không?
Thưa quý vị, đó chính là tinh thần tự mình làm chủ mà chúng ta đã bàn ở một buổi trước.
Nay ứng vào tấm thân.
Và cũng chính là điều ông bà mình gói trong mấy chữ phòng bệnh hơn chữa bệnh từ thổi chưa có mấy đo nào.
Để dễ nhớ dễ dùng, tôi xin gói dị thầy thuốc nếp sống này vào một hình ảnh.
Hình ảnh cái giường bốn chân.
Sức khỏe của một con người như cái giường ta nằm cả đời.
Giường ấy đứng trên bốn chân.
Chân thứ nhất là ăn uống.
Chân thứ hai là giận động.
Chân thứ ba là giấc ngủ.
Chân thứ tư là cái tâm.
Bốn chân đủ và tương đối đều thì giường dững.
Nằm êm tới già.
Gãy một chân.
Ba chân kia gồng nở được một thời gian.
Nhưng giường đã kên.
Nằm đã trẹo.
Gãy hai chân là giường sập chỉ còn chờ ngày.
Cái khéo của hình ảnh này là nó nhắc ta hai điều.
Một là đừng cưng chân này bỏ chân kia.
Có người ăn uống kiên khen kỹ lắm mà đêm nào cũng thức khuya.
Có người tập tành hăng lắm mà lòng lúc nào cũng sôi sùng sục.
Chăm một chân mà chặt chân khác thì giường vẫn kên.
Hay là chữa giường kên phải tìm đúng chân gãy.
Mệt mỏi ốn yếu chưa chắc do thiếu thuốc bổ.
Nhiều khi chỉ do một chân nào đó đang lung lay.
Tìm ra chân ấy mà nêm lại.
Đỡ tốn bao nhiêu tiền thuốc.
Và buổi hôm nay.
Xin cho tôi đổi không khí một chút.
Thay vì giảng một mạch.
Tôi xin mở một phòng khám tưởng tượng.
Phòng khám của thầy thuốc nếp sống.
Quý vị là bệnh nhân tới khám.
Tôi ngồi ghế thầy lan già.
Và ta đi qua từng câu hỏi mà tôi đã gom nhặt từ chính các cụ các bác hỏi tôi bấy lâu.
Mỗi câu hỏi là một ca khám nhỏ.
Khám lần lượt cả bốn chân giường.
Xin mời ca đầu tiên.
Câu hỏi thứ nhất.
Về chân ăn uống.
Thưa ngài.
Tuổi tôi bây giờ ăn thế nào là phải?
Mỗi người mắt một kiểu.
Người bảo kiên thịch.
Người bảo bỏ cơm.
Người bảo nhìn mũi.
Rối quá.
Xin thưa.
Tôi không phải thầy thuốc chuyên khoa.
Bệnh riêng ai nấy phải hỏi thầy thuốc của mình.
Tôi chỉ xin trao mấy cái lẽ chung mà hầu như các thầy thuốc chân chính đều gặp nhau.
Lẽ thứ nhất là chữ chừng mực.
Ăn no bảy tám phần rồi ngừng.
Cái lẽ mà ông bà mình dạy từ xưa.
Nay được xác nhận là một trong những phép dưỡng sinh mạnh nhất.
Dà dày được nhẹ thì cả bộ máy được nhẹ.
Các cụ sống thọ khắp nơi trên thế giới.
Người ta tìm hiểu.
Thế điểm chung không phải cùng ăn một món.
Mà là cùng không ăn quá no.
Lẽ thứ hai là chữ gần gốc.
Ăn thứ gần với dạng trời sinh chừng nào tốt chừng ấy.
Hạt gạo còn là hạt gạo.
Con cá còn ra con cá.
Mớ rau còn ra mớ rau.
Còn thứ gì đã qua quá nhiều tay chế biến.
Đóng gói xanh đỏ.
Ngọt gắt mặn gắt.
Để được hàng năm không hỏng.
Thì ăn chơi chút đỉnh thôi đừng ăn thành nếp.
Người thời nay bệnh nhiều một phần lớn vì cái bếp nhường chỗ cho cái gói.
Lẽ thứ ba là chữ rau đậu làm nền.
Mầm cơm lấy rau củ quả đậu làm phần lớn.
Thịt cá làm phần điểm.
Đường muối dầu mỡ nêm dừa tay.
Và uống nước cho đủ.
Trà nhạt thay trà đặc.
Còn rượu.
Xin nói thẳng thắng với các ông.
Tuổi mình bớt được chừng nào thọ thêm chừng ấy.
Đừng tin lời rượu thuốc bổ này bổ nọ quá đà.
Và lẽ thứ tư.
Ăn còn là ăn cái không khí.
Mầm cơm vui thì bổ gấp đôi.
Mầm cơm trang nước mắt hay trang tiếng cãi thì sơn hào cũng thành khó tiêu.
Cái này khoa học cũng gật.
Người ăn trong căng thẳng tiêu quá kém hẳn.
Nên bữa cơm gia đình êm ấm tự nói là một dị thuốc bổ tì dị không tiệm nào bán.
Câu hỏi thứ hai.
Cũng chân ăn uống.
Thưa ngài.
Tôi biết hết mấy lẻ ấy mà không làm được.
Thèm ngọt thèm mặn quen miệng rồi.
Hỏ dài hôm lại đâu vào đấy.
Có phép nào không?
Câu này hay.
Dì nói chạm đúng cái khó thật.
Biết mà không đổi được.
Xin trao ba phép của người đổi nếp khôn ngoan.
Phép thứ nhất.
Đổi từ từ đừng đổi ảo.
Lưỡi con người là sinh vật có trí nhớ nhưng cũng biết quên.
Nêm nhạc đi một phần mười.
Hai tuần sau lưỡi quen.
Nhạc tiếp một phần mười nữa.
Dài tháng sau quay lại nếm độ mặn cũ thì chính mình nhăn mặt.
Đường cũng vậy.
Trà bớt thì đường dần dần.
Cái lưỡi được dậy từ từ thì theo.
Bị ép ngang thì nó nổi loạn đòi gấp đôi.
Phép thứ hai.
Đừng đấu tay đôi với cơn thèm ngay mâm trận của nó.
Sửa cái bếp trước khi sửa cái miệng.
Nhà đừng trữ sẵn bánh kẹo nước ngọt.
Muốn ăn phải đi mua thì cái lưỡi nó thắng cái thèm.
Để rổ trái cây chỗ dễ nhất.
Cái tay tiện đâu lấy đó.
Mình sắp đặt cho cái tiện đứng về phe mình.
Phép thứ ba.
Đổi có bạn.
Hai vợ chồng cùng nêm nhạt.
Bạn trà cùng bỏ thuốc.
Có người cùng nếp thì nếp mới đứng.
Một người đổi giữa cả nhà giữ nếp cũ thì như trèo ngược giữa dòng.
Khó gấp ba.
Nên muốn đổi nếp ăn của mình.
Việc đầu tiên nhiều khi là rủ rê cả nhà.
Mà rủ khéo nhất là qua chính mâm cơm ngon.
Nấu món lành mà ngon cho cả nhà nghiện dần.
Chứ không phải qua bài giảng về bệnh tật giữa bữa ăn.
Câu hỏi thứ ba.
Sang chân giận động.
Thưa ngài.
Tuổi này xương khớp kêu răng rắc.
Tập thì sợ ngã sợ đau.
Không tập thì sợ y.
Vậy giận động sao cho phải?
Xin thưa bằng một câu của các thầy thuốc mà tôi rất chuộng.
Với tuổi già.
Giận động không phải là thuốc bổ.
Nó là thuốc sống còn.
Người già ngừng giận động thì cơ teo nhanh.
Khớp cứng nhanh.
Già ngã.
Cái quả lớn nhất của tuổi già.
Lại rình người yếu cơ chứ không rình người chịu tập.
Nhưng giận động tuổi già có luật riêng.
Luật thứ nhất là đều quý hơn mạnh.
Đi bộ 30 phút mỗi ngày quý hơn cố sức một buổi rồi nằm 3 ngày.
Cái thân già như cái xe cũ.
Nổ máy chạy đều thì bền.
Rổ ga từng chặt thì hỏng.
Luật thứ hai là đủ 4 món.
Món bền như đi bộ đạp xe cho tim phổi.
Món khỏe như xách nước tưới cây lên xuống cầu thang cho bắp thịt.
Món dẻo như dương giảng xoay cổ xoay dai cho gân khớp.
Và món thăng bằng như tập đứng một chân dịnh ghế cho khỏi ngã.
Thiếu món nào tập bù món đấy.
Đủ 4 món thì cái thân được chăm toàn diện.
Luật thứ ba.
Biến giận động thành đời sống chứ đừng thành hình phạt.
Làm giường là tập.
Quét sân là tập.
Đi chợ bằng chân là tập.
Chơi với cháu là tập.
Bế cháu là món khỏe.
Đuổi theo cháu là món bền.
Cười với cháu là món cho chân thứ tư luôn thể.
Người tìm được niềm vui trong cái nhúc nhích thì tập cả đời không chán.
Người coi tập là trả nợ thì nợ ấy sớm muộn cũng huyệt.
Câu hỏi thứ tư.
Thưa ngài.
Tôi nghe nói ngồi nhiều hại lắm.
Mà tuổi tôi xem truyền hình với ngồi chơi là chính.
Chẳng lẽ cấm ngồi?
Không ai cấm ngồi cả.
Thưa quý vị.
Chỉ xin cấm ngồi lì.
Các thầy thuốc thời nay có một câu dí nghe giật mình.
Ngồi lì lâu năm hại thân chẳng kém những thói độc hại nhất.
Vì thân người sinh ra để nhúc nhích.
Máu huyết như dòng mương.
Chảy thì trong.
Đọng thì tù.
Ngồi lì mấy tiếng liền là mương đọng.
Phép gỡ lại dễ vô cùng.
Cứ mỗi khoảng nửa giờ một giờ.
Đứng dậy một lần.
Đi dài bước.
Dương cái dai.
Rót ấm nước.
Tưới chậu cây.
Dăm phút thôi rồi ngồi tiếp.
Xem truyền hình thì hết một chương trình đứng dậy một bận.
Coi như trời bắt giải lao.
Cái mẹo nhỏ ấy.
Làm thanh nếp.
Các thầy thuốc bảo gỡ được phần lớn cái hại của ngồi nhiều.
Và tôi xin thêm mẹo của nhà chùa.
Những lần đứng dậy ấy.
Tiện thể thở ba hơi cho sâu.
Thế là một công đôi diệt.
Mương máu được khơi mà mương tâm cũng được khơi luôn.
Câu hỏi thứ năm.
Sang chân giấc ngủ.
Thưa ngài.
Tôi khổ nhất khoảng này.
Đêm nằm tràn trọc.
Ba bốn giờ sáng đã thức chong chong.
Người ta bảo già thì ngủ ít là thường.
Có đúng không?
Xin thưa cho rõ.
Già thì giấc ngủ đổi nết là thường.
Ngủ sớm dậy sớm hơn.
Giấc nông hơn.
Hay thức giấc giữa đêm hơn.
Cái đó là nếp trời của tuổi.
Không phải bệnh.
Đừng quảng.
Nhân già mà thiếu ngủ truyền miên.
Ngày ngật người mệt mỏi.
Thì không phải lẻ trời.
Đó là chân vườn đang lung lay và phải nêm.
Vì giấc ngủ với người già quý như bữa ăn.
Trong giấc ngủ cái đầu được dọn dẹp.
Trí nhớ được xếp kho.
Thân được sửa chữa.
Thiếu ngủ lâu ngày thì trí nhớ mau xuống.
Ngã nhiều hơn.
Buồn bực nhiều hơn.
Phép nêm chân ngủ.
Xin trao một chùm.
Ba ngày ra nắng sớm mà đi bộ.
Mắt thấy nắng sớm thì cái đồng hồ trong người được lên dây đúng giờ.
Tối nó mới biết giờ buông.
Trưa chợt mắt ngắn thôi.
Nửa giờ đổ lại.
Ngủ trưa dài là ăn lẹm vào giống đêm.
Chiều tối bớt trà đặt cà phê.
Bữa tối ăn nhẹ và sớm.
Trước giờ ngủ một canh.
Hạ đèn cho dịu.
Cắt cắt màn hình.
Màn hình sáng xanh nó đánh lừa cái đầu tưởng còn ba ngày.
Thay vào đó là những việc êm.
Nghe kinh.
Nghe nhạc nhẹ.
Trò chuyện thông thả.
Và bài ra thân buôn thư mà ta đã học.
Lên giường chỉ để ngủ.
Nằm mãi không ngủ được thì đừng nằm giật giả đếm trần nhà.
Dậy ngồi vé nghe chút kinh nhạc cho dịu rồi buồn ngủ hẳn vào lại.
Cái giường phải được cái đầu ghi nhớ là chỗ ngủ chứ không phải chỗ trằn trọc.
Còn nửa đêm thức giấc.
Xin nhớ phép đã trao trong một buổi trước.
Coi như trời cho thêm một cử nằm lặng.
Thân được nghỉ là chính.
Đừng bực.
Bực mới là thứ cướp nốt phần nghỉ còn lại.
Câu hỏi thứ sáu.
Thưa ngài.
Thế còn thuốc ngủ.
Tôi uống lâu nay quen rồi.
Bỏ thì không ngủ được.
Uống mãi thì sợ.
Câu này tôi phải trả lời thận trọng.
Thuốc men là địa hạt của thầy thuốc.
Đang dùng thuốc gì muốn thay muốn bớt đều phải bàn với thầy thuốc của mình.
Tuyệt đối đừng tự ý bỏ ngang.
Cái đó nguy.
Điều tôi góp được chỉ là cái lẽ chung này.
Thuốc ngủ như cái nạn.
Chân đau thì nạn quý lắm.
Nhưng ai cũng biết muốn chân khỏe lại thì song song với chống nạn phải tập chân.
Để tới ngày bớt tựa nạn dần theo hướng dẫn của thầy thuốc.
Các phép ban nảy.
Nắng sớm.
Giận động.
Bớt trà.
Buôn thư.
Chính là các bài tập chân ấy.
Tập cho đều dài tháng.
Rồi cầm kết quả tới bàn với thầy thuốc chuyện giảm nạn.
Đường ấy là đường dẫn.
Còn mong một đêm dứt nạn chạy ngay thì ngã.
Mà ôm nạn suốt đời không tập chân thì chân quên hẳn đường đi.
Cả hai đều tiếc.
Câu hỏi thứ bảy.
Sang chân thứ tư.
Cái tâm.
Thưa Ngài.
Tôi ăn được ngủ được đi lại được.
Chỉ mỗi tội hai lo.
Lo con lo cháu lo tiền lo bệnh.
Cái lo ấy có tính là bệnh không?
Thưa.
Lo là phản ứng tự nhiên của lòng người.
Thương ai thì lo cho người ấy.
Cái đó không phải bệnh.
Nhưng lo triền miên.
Lo cả những chuyện chưa xảy ra và có khi chẳng bao giờ xảy ra.
Đêm nằm lo ngày ngồi lo.
Thì cái lo đã tự khách thành chủ.
Và nó phá cả ba chân kia.
Lo thì ăn không ngon.
Lo thì ngủ không sâu.
Lo thì người mỏi mà chẳng buồn nhúc nhích.
Cho nên chân tâm là chân nối với cả ba chân còn lại.
Nó lung lay thì cả giường rung.
Phép nêm chân này thì quý vị là những người đã học nhiều nhất qua các buổi của chúng ta.
Hơi thở làm neo.
Phân diệt con nước tay trèo.
Bớt nuôi phiền não.
Gửi lời lành.
Biết ơn mỗi tối.
Tôi không giảng lại.
Chỉ xin nhấn một ý cho khớp với buổi hôm nay.
Rằng các phép ấy không phải món tu hành tách khỏi chuyện sức khỏe.
Chúng chính là một chân của cái giường sức khỏe.
Ngang hàng với ăn với ngủ với giận động.
Mười phút ngồi thở mỗi sáng cũng là thang thuốc bổ như bác canh rau.
Và thầy thuốc thời nay kê đơn mấy món ấy thật.
Kê chữ thiền chữ thở ngay cạnh chữ đi bộ chữ bớt muối.
Hai nghìn năm trước nhà đạo kê.
Nay nhà thuốc kê lại.
Đơn trùng nhau thì mình cứ yên tâm mà uống.
Câu hỏi thứ tám.
Thưa ngài.
Tôi 75 rồi.
Nếp xấu theo tôi cả đời.
Giờ đổi liệu còn kịp không?
Hay thôi kệ.
Sống được ngày nào hai ngày ấy.
Câu này tôi nghe nhiều nhất.
Và xin trả lời dứt khoát.
Kịp.
Muộn còn hơn không là câu có bằng chứng hẳn hoi chứ không phải câu an ủi.
Các thầy thuốc theo dõi những người bỏ được thoái xấu ở tuổi 6-70.
Thấy thân thể biết ơn gần như ngay lập tức.
Bỏ khói thuốc thì chỉ ít lâu sau phổi đã dễ thở hơn.
Mạch máu bớt gánh.
Bắt đầu đi bộ ở tuổi 70 thì sức chân sức tim vẫn lên rõ rệt.
Nêm nhạc ở tuổi 80 huyết áp vẫn chịu xuống.
Cái thân người.
Thưa quý vị.
Là đứa con có nghĩa lạ lùng.
Chủ nó bạc đại nó 60 năm.
Vậy mà chủ vừa tử tế lại là nó đáp lễ liền.
Không để bụng chuyện cũ.
Cho nên đừng lấy tuổi ra làm giấy miễn.
Câu sống được ngày nào hai ngày ấy nghe thì ngang tàn mà thật ra là câu buông tay lái.
Và nó tính sai một chỗ.
Vấn đề của tuổi già không chỉ là sống được bao lâu.
Mà là những năm còn lại sống ra sao.
Cùng là 10 năm.
Một đằng 10 năm đi lại được.
Tự lo được.
Chơi với cháu được.
Một đằng 10 năm nằm một chỗ cho con cháu xoay quanh.
Đổi nếp hôm nay chính là bỏ phiếu cho cái 10 năm thứ nhất.
Phiếu bầu ấy.
Bỏ lúc nào cũng còn được tính.
Câu hỏi thứ 9.
Thưa ngài.
Sao tôi bắt đầu hăng lắm mà được dăm bữa là bỏ.
Đi bộ được một tuần.
Gặp trận mưa là nghỉ.
Nghỉ luôn tới giờ.
Tôi thiếu nghị lực chăng.
Xin thưa.
Phần lớn người bỏ cuộc không phải thiếu nghị lực.
Họ chỉ dùng sai binh pháp.
Cứ trong cậy cả dạo ý chí.
Mà ý chí là thư lính đánh trận đầu rất hăng rồi đào ngủ rất nhanh.
Binh pháp đúng có việc đổi nếp là 3 trước.
Trước thứ nhất.
Khởi sự bé tới mức không thể thất bại.
Đừng thể đi bộ một giờ mỗi ngày.
Hãy hứa đi 10 phút.
10 phút thì mưa cũng đi được trong hiên.
Mệt cũng đi được.
Cái nếp cần trước hết là có mặt mỗi ngày.
Có mặt đều rồi thì tự nói dài ra.
Người ta bỏ cuộc vì đặt cửa cao chứ không phải vì cửa thấp.
Trước thứ 2.
Buộc nếp mới vào nếp cũ.
Đừng để việc mới lơ lửng chờ mình nhớ.
Buộc nó vào cái mình chắc chắn làm hàng ngày.
Uống trà sáng xong là xỏ dép đi bộ.
Đánh răng tối xong là ngồi thở mười hơi.
Cơm trưa xong là đứng dương dai.
Nếp cũ thành cái đinh treo nếp mới.
Khỏi cần nhớ.
Tới giờ là tay chân tự làm.
Trước thứ 3.
Dấp thì nối lại liền.
Đừng nối bằng ngày mai.
Luật của người giữ nếp là không bỏ 2 lần liên tiếp.
Hôm nay lỡ nghỉ.
Được.
Người chứ có phải mấy đâu.
Nhưng mai phải có mặt lại.
Một lần nghỉ là chuyện thường.
Hai lần liền là cái nếp bắt đầu tháo chỉ.
Giữ được luật không hai lần ấy thì dấp bao nhiêu bận nếp vẫn còn.
Ba trước ấy cộng lại.
Quý vị thấy không?
Chẳng cần nghị lực phi thường nào.
Chỉ cần hôn một chút với chính mình.
Người xưa nói dạy con từ thổ còn thơ.
Dạy mình thì từ diệt con bé.
Bé mà đều.
Đều rồi lớn.
Ấy là đạo của mọi nếp lành.
Câu hỏi thứ 10.
Thưa ngài.
Nhà tôi ông ấy mới là người cần nghe buổi này.
Thuốc lá rượu chè đủ cả.
Tôi khuyên mãi phát cáo mà ông ấy không đổi.
Có cách nào ép được không?
Câu này chắc nhiều bà gật gù.
Và xin thưa ngay điều khó nghe trước.
Ép thì không được.
Thưa quý vị.
Nếp sống là thứ không ai ép được ai.
Càng cằn nhằn càng đẩy người ta ôm chặt thói cũ.
Vì lúc ấy bỏ thói cũ quá ra là thua cuộc với người cằn nhằn.
Ai chịu thua?
Cái làm được là 3 việc mềm.
Việc thứ nhất.
Đổi mình trước.
Mình cứ đi bộ đều.
Nêm nhạc dần cả mâm.
Ngủ đúng giờ.
Người cùng nhà nhìn mãi cái gương sống khỏe sống vui thì mưa dầm thấm lâu.
Gương công hiệu hơn loa.
Việc thứ hai.
Chọn giờ lành mà nói lời thương.
Đừng khuyên giữa lúc người ta đang cầm chán.
Hãy nói vào lúc êm ấm.
Và nói bằng nỗi mình chứ đừng kể tội người.
Tôi chỉ mong ông khỏe để hai vợ chồng còn coi đám cưới thằng cháu.
Câu ấy lọt tai hơn dạng câu ông mà cứ thế thì chết sớm.
Việc thứ ba.
Đón lấy thời cơ.
Đời sẽ có những cú hít.
Một trận ốm.
Một người bạn ngã bệnh.
Một lời thầy thuốc cảnh báo.
Những lúc ấy lòng người mềm và chịu nghĩ.
Mình đứng sẵn đó không phải để nói đã bảo mà.
Mà để chia tay.
Hay là từ mai tôi với ông cùng đi bộ.
Cùng nhau thì ông ấy có đường lui trong danh dự.
Người ta đổi nếp được phần nhiều nhờ một bàn tay rũ đúng lúc.
Chứ ít ai đổi nhờ một bài giảng đúng lý.
Câu hỏi thứ 11.
Thưa ngài.
Tôi thấy trên mạng trên đài quảng cáo bao nhiêu là thuốc bổ.
Xâm nhung.
Viên này hạt nọ.
Uống giàu khỏe mạnh trường thọ.
Kiền hưu tôi đổ vào đấy kha khá rồi.
Có nên tiếp không?
Xin trả lời bằng lòng thật thà của một ông già không bán gì cả.
Thứ nhất.
Cái gì thầy thuốc của quý vị khám rồi bảo thiếu thì bổ sung theo toa.
Phải đó đúng đắn.
Nhưng thứ hai.
Cái chợ thuốc bổ ngoài kia phần nhiều sống bằng một mánh.
Là bán điểm hy vọng đóng chai cho người sợ già sợ bệnh.
Họ biết người già tiết sức khỏe hơn tiết tiền nên lời quảng cáo nào cũng như rót mật.
Và xin quý vị nhớ một câu làm cái sàng.
Không viên nào thay được bốn chân giường.
Trời đất chưa từng cấp phép cho món nào gói được giấc ngủ.
Buổi đi bộ.
Mâm rau.
Lòng thanh thản và một cái chai.
Ai bảo gói được là nói quá để lấy tiền.
Cứ tính thử mà xem.
Số tiền mua mấy hộp ấy đủ mua rau quả tươi cho cả nhà hàng tháng.
Đủ đôi giày đi bộ tốt.
Đủ đóng cả năm cho hội dưỡng sinh.
Chi vào đâu lại hơn.
Tôi tin quý vị tính giỏi hơn tôi.
Còn cái khoảng khó bỏ nhất của thuốc bổ.
Xin nói thẳng.
Là nó cho mình cảm giác đã lo cho sức khỏe mà không phải nhất chân.
Uống riêng thuốc dễ hơn đi bộ nửa giờ nhiều lắm.
Chính cái dễ ấy là thứ mình mua.
Biết vậy rồi thì tỉnh.
Sức khỏe xưa nay không bán sẵn.
Nó chỉ đổi bằng nếp.
Ai rao bán sẵn.
Người ấy bán cái khác chứ không bán sức khỏe.
Câu hỏi thứ 12.
Thưa Ngài.
Tôi đi khám.
Thầy thuốc dặn về bớt muối tập đi bộ.
Nhưng dặn dăm câu là hết giờ.
Tôi về chẳng biết bắt đầu từ đâu.
Thầy thuốc như thế có cần tâm không?
Xin đỡ lời cho giới thầy thuốc một chút.
Buổi khám thời nay ngắn ngũi là cái khó chung của cả hệ thống.
Thầy thuốc nhiều nơi mỗi buổi dài chục bệnh nhân.
Muốn ngồi tỉ tê chuyện nếp sống với từng người cũng không có giờ.
Đó là chỗ mà nghệ y đang tự nhận là hụt và đang tìm cách bù.
Nhiều nơi mở lớp cho người bệnh học chung.
Có người chuyên hướng dẫn ăn uống dận động ngồi lại lâu hơn với mình.
Phần mình là người bệnh.
Xin học lấy dạy phép để buổi khám ngắn mà dẫn đầy.
Trước khi đi khám, ghi sẵn ra giấy các câu định hỏi.
Kéo vào ngồi trước thầy thuốc là quên sạch.
Khi được dặn, hỏi lại cho cụ thể.
Thưa bác sĩ bảo bớt muối.
Vậy nhà tôi hay ăn mắm ăn dưa thì liệu thế nào?
Bảo tập đi bộ.
Vậy chân tôi đau khớp thì đi bao nhiêu là vừa.
Câu hỏi cụ thể thì lời dặn mới cụ thể.
Và về nhà, đem lời dặn ấy nói lại cho cả nhà nghe.
Để cả nhà cùng biết mà nêm nồi canh nhạc đi.
Mà nhắc mình xỏ dép mỗi chiều.
Lời thầy thuốc được cả nhà cùng giữ thì mới thành nếp.
Một mình mình giữ thì như đã nói, trèo ngược dòng.
Thầy thuốc giỏi nhất cũng chỉ dẻ được bản đồ trong 10 phút.
Còn đôi chân đi mỗi ngày là của mình và của mái nhà mình.
Hai bên góp lại mới thành cuộc chữa.
Câu hỏi thứ 13.
Câu mà thế nào cũng có người đang định hỏi.
Thưa Ngài!
Ngài nói nếp sống phòng được phần lớn bệnh.
Thế mà tôi thấy có người kiên khen tập tành cả đời dẫn mắt bệnh nặng.
Có người phóng túng lại sống dai.
Vậy tin vào nếp làm gì?
Thưa!
Câu này phải trả lời cho thật công bằng.
Nếp sống không phải bùa hộ mệnh.
Bệnh tật còn có phần của trời.
Của di truyền cha mẹ để lại.
Của rủi mây không ai nắm được.
Người giữ nếp lành vẫn có thể mắc bệnh.
Nhưng người lái xe cẩn thận vẫn có thể gặp nạn.
Chuyện ấy có thật và không được lấp liếm.
Nhưng xin hỏi lại.
Vì có người lái ẩu mà về tới nhà.
Có người lái kỹ mà gặp nạn.
Ta có nên kết luận lái kỹ là vô ích không?
Không ai kết luận vậy cả.
Vì ai cũng hiểu lái kỹ không xóa được rủi ro.
Nó thua nhỏ rủi ro.
Thua nhỏ đáng kể.
Chuyện nếp sống y hệt.
Giữ bốn chân dường không bảo đảm trăm phần không bệnh.
Nó nghiêng cáng cân về phía lành thêm rất nhiều phần.
Và thêm điều này nữa.
Người giữ nếp lành mà chẳng mai mắc bệnh thì giao trận với cái dốn khác hẳn.
Kim phổi bền hơn chịu thuốc chịu mổ tốt hơn.
Tinh thần đã quen kỹ luật nên theo pháp đồ dữ hơn.
Tức là nếp lành không chỉ là lính gác cổng.
Nó còn là quân tiếp diện khi giặc đã giàu.
Hai giai trò ấy cộng lại.
Xin thưa.
Đáng để mình gửi dốn lắm.
Còn ai chỉ vào một cụ phóng túng sống dai để noi theo.
Thì cũng nên nhìn luôn số đông không dai kia đã không còn ngồi đó cho mình chỉ vào.
Người ta hay thấy cái cây lạ mà quên cả cánh rừng.
Tính chuyện sức khỏe thì phải tính theo rừng.
Đừng tính theo một cái cây.
Câu hỏi thứ mười bốn.
Thưa ngài.
Tôi khỏe re chẳng đau chỗ nào.
Con cái cứ dục đi khám định kỳ.
Tôi bảo khám làm gì cho dẻ chuyện.
Nhỡ khám ra bệnh lại rước lo vào người.
Tôi nghĩ vậy có sai không?
Thưa.
Cái nghĩ ấy tôi hiểu lắm.
Nó là nếp của bao người mình.
Không đau không tới thầy thuốc.
Và ngại nhất là cái khoảng biết ra thì lo.
Nhưng xin gỡ cái nghĩ ấy bằng một hình ảnh nhà nông.
Thăm đồng.
Người làm ruộng giỏi đâu phải đợi lúa chết mới ra đồng.
Họ thăm đồng đều đặn.
Chính là để bắt sâu bệnh từ khi lúa còn xanh.
Sâu bắt sớm thì nhổ dài bụi là xong.
Để sâu ăn lan cả ruộng mới hay thì cứu sau kịp.
Khám định kỳ là thăm cái đồng thân thể.
Nguyết áp.
Đường quyết.
Mấy thứ ấy hỏng từ lâu trước khi mình thấy đau.
Người ta gọi chúng là kẻ trộm thầm lặng.
Tới lúc mình đau là kho đã dơi quá nữa.
Khám sớm là bắt trộm khi nó mới rình ngoài rào.
Còn cái lo biết ra bệnh.
Xin lật lại thế này.
Bệnh nó không hỏi mình có muốn biết không rồi mới tới.
Nó cứ tới.
Mình biết hay không nó vẫn làm việc của nó.
Khác nhau chỉ ở chỗ biết sớm thì mình còn cả kho cách xử.
Không biết thì nó xử mình.
Vậy cái đáng sợ không phải là biết.
Cái đáng sợ là biết muộn.
Và thưa quý vị.
Những người đi khám đều.
Phần đông ra về với cái nhẹ nhõm được xác nhận là ổn.
Cái nhẹ ấy cũng đáng tiện lắm chứ.
Ngủ ngon hơn khối riêng thuốc bổ.
Câu hỏi thứ 15.
Thưa ngài.
Tuổi già nên béo hay nên gầy?
Tôi thấy người bảo có da có thịt mới khỏe.
Người lại bảo càng thanh mảnh càng thọ.
Đâu là phải?
Xin thưa cái lẽ chung mà các thầy thuốc hay dặn người có tuổi.
Tuổi già không phải mùa để ép cân theo dóc dáng.
Đẹp xấu tính sao?
Cái đáng để mắc là hai đầu quá đà.
Quá nặng thì khớp gối chịu trận.
Kim mạch gánh thêm.
Đường quyết dễ loạn.
Cái đó nhiều người biết.
Nhưng đầu kia.
Gầy xúc nhanh.
Lại là cái người già hay chủ quan.
Có tuổi mà xúc cân không chủ ý.
Ăn kém đi.
Người teo tóp dần.
Đó không phải là thanh thoát đâu.
Nhiều khi là cơ bắp đang tiêu đi.
Mà cơ giới người già là vốn sống còn.
Cơ teo thì chân yếu.
Chân yếu thì ngã.
Hoặc là giấu một bệnh nào đang âm thầm.
Xúc cân nhanh không rõ.
Cớ là phải đi thầy thuốc ngay chứ không phải mừng.
Dậy nếp phải là giữ cân cho êm.
Đừng lên dù dù.
Đừng tục không cớ.
Ăn đủ chắc nhất là đủ đạm cho giữ cơ.
Người già hay ngại thịt cá trứng đậu.
Sợ bổ quá.
Xin đừng.
Cơ bắp tuổi này cần nguyên liệu hơn tuổi trẻ.
Già đi kèm là món khỏe món bền ta đã bàn.
Cơ có tập mới giữ.
Ăn không mà không tập thì già mở chứ không giàu cơ.
Tập không mà ăn thiếu thì lấy gì mà đắp.
Hai việc ấy là đôi đũa.
Phải đủ đôi mới gắp được.
Câu hỏi thứ 16.
Thưa Ngài.
Thân thì tôi chăm được.
Nhưng cái đầu tôi sợ nhất khoảng lẫn.
Mẹ tôi ngày trước lẫn nặng.
Tôi có tránh được vết xe ấy không?
Câu hỏi này chạm nổi sợ chung của cả lứa chúng ta.
Xin trả lời bằng những gì các thầy thuốc về trí não khuyên nhất quán.
Trước hết.
Cái đầu không phải bộ phận tách rời.
Nó ăn chung mạch máu với cả người.
Cho nên bốn chân dường ta bàn cả buổi.
Ăn lành.
Giận động.
Mủ đủ.
Tâm an.
Chính là bốn món dưỡng não hạn nhất.
Đặc biệt là đi bộ.
Chân bước đều thì máu lên não đều.
Người ta bảo đi bộ là tưới cây cho trí nhớ.
Không qua đâu.
Rồi thêm hai món riêng cho cái đầu.
Món thứ nhất là bắt nó làm việc mới.
Cái đầu như con dao.
Dùng thì sáng.
Gác bếp thì dĩ.
Mà phải việc mới mới sắc.
Đọc sách.
Học câu ca mới.
Tập món tính nhẩm khi đi chợ.
Học dùng cái máy mới con cháu chỉ.
Chơi cờ chơi ô chữ.
Mỗi lần cái đầu giả mồ hôi với một việc chưa quen là một lần nó đắp thêm đường mòn mới.
Đường mòn nhiều thì mai kia có lối này ngãn còn lối khác đi.
Món thứ hai.
Và món này nhiều người ngờ ngỡ.
Là giao du.
Chuyện trò.
Gặp gỡ.
Các cuộc trò chuyện là bài thể dục nặng của não đấy thưa quý vị.
Phải nghe.
Phải nhớ.
Phải đối đáp.
Phải đọc nét mặt người ta.
Ngồi một buổi trà đàm với bạn già.
Cái đầu làm việc chẳng kém giải một trang đố.
Cho nên người sống cô quạnh trí nhớ thường xuống nhanh hơn người sống giữa chuyện trò.
Giữ bạn giữ hội.
Xét kỹ.
Cũng là giữ não.
Làm đều ngần ấy có chắc chắn tránh được lẫn không?
Thưa.
Chắc trăm phần thì không ai dám hứa.
Phần trời phần di truyền vẫn đó.
Nhưng cáng cân nghiêng về mình thêm nhiều phần.
Và dù thế nào.
Một cái đầu được trăm thì minh mẫn kéo dài hơn.
Mà với con cháu.
Mẹ minh mẫn thêm được năm nào là quý năm ấy.
Đáng công trăm lắm.
Câu hỏi thứ 17.
Thưa ngài.
Chuyện ngã.
Ngài nhắc mấy lần rồi.
Mà tôi vẫn nghĩ ngã là chuyện rũi.
Ai học được chữ ngờ.
Có gì mà phòng.
Xin thưa.
Đây là chỗ tôi muốn cãi cho bằng được.
Vì cái nhìn ngã là chuyện rũi làm hại người già nhiều lắm.
Với tuổi trẻ.
Ngã là chuyện rũi thật.
Với tuổi già.
Ngã phần nhiều là chuyện có nguyên do.
Và nguyên do nằm ở những chỗ sữa được.
Sữa trong người.
Là món thăng bằng và món khỏe chân ta đã bàn.
Mỗi ngày dịnh ghế đứng một chân đổi bên.
Thật ngồi xuống đứng lên khỏi ghế dài lượt không chống tay.
Chân khỏe là cái phanh tốt nhất.
Là con mắt.
Mắt kém đo sai bật thềm.
Nên khám mắt đều.
Kính đúng độ.
Là thuốc men.
Có những thuốc uống vào choáng dáng.
Đứng dậy nhanh là qua mắt.
Đang uống thuốc gì mà hay chóng mặt thì kể với thầy thuốc để người ta liệu chỉnh.
Và tự mình giữ nếp đứng dậy từ từ.
Ngồi dậy ở mép giường một lát rồi hẳn đứng.
Nhất là ban đêm.
Còn sữa trong nhà.
Thì xin cả nhà cùng đi một vòng mà nhìn bằng con mắt phòng ngã.
Cái bật thềm tối ôm cần bóng đèn.
Tấm thảm hay xô cần dán lại hoặc bỏ.
Sàng nhà tấm trơn cần tấm chống trượt và cái tay dịnh.
Dây điện dắt ngang lối cần thu gọn.
Đồ hay dùng để dừa tầm dế khỏi trèo ghế.
Mấy việc ấy làm một buổi là xong.
Tốn không đáng bao nhiêu mà trượt được cái quả gãy chân nằm liệt.
Các cụ ơi!
Một cái tay dịnh nhà tấm rẻ hơn một ca mổ khớp hán cả trăm lần.
Mà cái giá thật của cú ngã tuổi già không phải tiền mổ.
Nó là những tháng nằm một chỗ kéo theo bao nhiêu thứ xuống dốc.
Cho nên chống ngã chính là chống cái dốc lớn nhất của tuổi già.
Việc này xin xếp đầu bản chứ đừng xếp cuối.
Câu hỏi thứ 18
Thưa ngài!
Tôi nghe nói cười nhiều sống lâu.
Có phải chuyện vui miệng không?
Hay có thật?
Có thật hơn người ta tưởng.
Thưa quý vị!
Trận cười giòn là một bài thể dục kính đáo.
Bụng ngực rung lên.
Hơi thở sâu ra.
Máu chạy ra người.
Và trong người tiết ra những chất làm dịu đau làm nhẹ lòng.
Cười xong người ta thở như vừa đi bộ một quảng.
Mà lòng thì nhẹ như vừa trút một gánh.
Người dư tính đau ốm mau lại hơn.
Chịu đựng bền hơn.
Các phòng bệnh có tiếng cười bao giờ cũng lành hơn phòng bệnh im liềm.
Chuyện ấy các thầy thuốc gật đầu cả.
Cái đáng bằng là làm sao cho đời có tiếng cười.
Vì tuổi già nhiều nhà tự nhiên dắn dần tiếng cười lúc nào không hay.
Chuyện trò toàn chuyện bệnh chuyện lo.
Xin chủ động gieo.
Tìm mà xem những người bạn có duyên kể chuyện.
Gần họ cho lấy cái vui.
Giữ trong nhà nếp kể chuyện vui bên mâm cơm.
Ai gặp chuyện gì ngộ trong ngày kể cả nhà nghe.
Xem những chương trình chọc cười lành mạnh thay vì chỉ toàn tin lo lắng.
Và học lấy cái cười chính mình.
Tuổi già lắm chuyện hậu đậu.
Quên trước quên sau.
Lẫn kính trên tráng đi tìm kính.
Những chuyện ấy hoặc là bực hoặc là cười.
Chọn cười thì mình được hai lần.
Được trận cười và được khỏi trận bực.
Người biết tự cười mình là người có kho thuốc bổ đem theo tận trong túi áo.
Mở ra lúc nào cũng được.
Không mất tiền mua.
Câu hỏi thứ 19.
Thưa Ngài.
Còn chuyện ăn chay.
Người bảo ăn chay trường mới dưỡng sinh.
Người bảo già ăn chay thiếu chất.
Ngài là người tu.
Ngài dạy sao?
Câu này tôi trả lời với hai giai.
Giai người tu và giai người thật thà.
Giai người tu.
Tôi quý trọng nếp ăn chay.
Nó nuôi lòng bất hại.
Bớt sát sinh.
Và mâm chay lấy rau đậu làm nền thi sát thuận với các lẽ ăn lành ta bàn nãy giờ.
Ai ăn chay được mà người khỏe lòng vui.
Xin cứ giữ.
Đó là phúc.
Nhưng giai người thật thà.
Tôi phải nói thêm hai điều.
Điều thứ nhất.
Ăn chay cũng có chay khéo chay dụng.
Chay khéo là rau củ đậu hạt tươi lành.
Đủ đạm từ các món đậu.
Chay dụng là cơm trắng với đồ chay giả mặn chiên xào dầu mỡ.
Ngọt mặn đậm đà.
Chay kiểu ấy tiếng là chay mà bốn chân giường chẳng được nhờ.
Có khi còn hại.
Nên chay hay mặn không quý bằng lành hay không lành.
Điều thứ hai.
Người cao tuổi ăn chay trường thì nên một lần hỏi thầy thuốc xem thân mình có thiếu khoản nào cần bù không.
Vì có dài chất nằm nhiều trong đồ mặn.
Người già hấp thu lại kém.
Hỏi một lần cho chắc.
Thiếu thì bù theo toa.
Đó không phải là kém lòng thành.
Giữ giới bằng cái đầu sáng thì giới mới bền.
Và xin nhớ.
Các bậc hiện xưa dạy ăn chay là để nuôi lòng thương.
Chứ không dạy lấy chuyện chay mặn ra xét nét nhau.
Nhà có người chay người mặn thì nấu thêm món chứ đừng thêm lời.
Mâm cơm giữ được hòa khí thì chay mặn gì cũng thành bữa lành.
Câu hỏi thứ hai mươi.
Thưa Ngài.
Ngay cả buổi tôi thấy toàn việc phải kiên phải giữ.
Sống kỹ thế thì còn gì thố vui.
Thà ăn miếng ngon uống chán rượu rồi chết sớm còn hơn sống dai mà nhạt nhẽo.
Ngài nghĩ sao?
Câu này hỏi ngang mà hay.
Xin cảm ơn người hỏi.
Vì nó cho tôi dịp nói rõ một điều kẻo cả buổi thành bài giảng khổ hạnh.
Thưa quý vị.
Y học nếp sống không phải đạo tu khổ.
Nó không đòi ai sống nhạt.
Nó chỉ hỏi một câu.
Thú vui của bạn có thật là vui không?
Hay là dây vui của ngày mai?
Miếng ngon vẫn cứ ăn.
Ngày vỗ ngày Tết cứ vui cho trọn.
Một bữa thả cửa giữa những chuỗi ngày chừng mực chẳng hại gì đáng kể.
Cái hại là cái hàng ngày.
Và cái nhầm là tưởng chỉ có mấy món hại thân mới là thú vui.
Xin đếm lại xem.
Buổi sáng đi bộ về người rân rân dễ chịu.
Có phải thú không?
Dắt ngủ sâu tỉnh dậy sảng khoái.
Có phải thú không?
Bữa rau giường nhà chấm tương do tay mình trồng.
Trận cười với bạn già.
Buổi chiều thong thả tưới cây nghe chim.
Cái đầu minh mẫn đọc trọn cuốn sách.
Những cái ấy đều là thú vui hạn nhất.
Mà là thú vui trả tiền thật chứ không quẹt nợ.
Hưởng hôm nay không phải trừ giàu ngày mai.
Người nói thằng ngắn mà vui.
Tôi xin kể cái mà đời hay giấu.
Con đường của các thói phóng túng ít khi ngắn mà vui đâu.
Nó thường dài mà khổ.
Không phải chết sớm gọn gàng như người ta tưởng.
Mà là ốm dài.
Năm này qua năm khác lệ thuộc thuốc thang con cháu.
Cái giá ấy mới là chữ in nhỏ dưới tờ giao kèo mà lúc nâng chán không ai đọc.
Cho nên chọn nếp lành không phải chọn sống nhạt cho dài.
Nó là chọn đổi mấy cái vui dây nợ lấy một kho vui trả thẳng.
Sống vừa có gì vừa có hậu.
Ăn cả ngọn lẫn gốc.
Tôi đùa rằng đó mới là tay sành sỏi của thú vui thật.
Câu hỏi thứ 21.
Thưa Ngài.
Tôi để ý người mình có nếp lạ.
Lo sức khỏe thì ít mà lo sỉ diện thì nhiều.
Đau không dám kêu.
Mệt không dám nghỉ.
Sợ mang tiếng yếu.
Ngài thấy nếp ấy sao?
Thấy rõ.
Và xin nói thẳng.
Đó là một trong những cái nếp hại người âm thầm nhất.
Nhất là giới đàn ông.
Bao nhiêu ông giấu cơn đau ngực vì sợ vợ con lo.
Giấu chuyện mắt mờ tai kém vì sợ bị coi là già.
Gắn giác gắn leo quá sức vì sợ thua thanh niên.
Cái sĩ ấy trả giá bằng những cơn bệnh phát hiện muộn và những cú ngã không đáng có.
Xin cả nhà cùng gỡ nếp này từ hai phía.
Phía các ông các bà.
Xin học lại nghĩa chữ mạnh.
Mạnh không phải là không bao giờ yếu.
Mạnh là dám nhìn thẳng cái yếu của mình mà liệu.
Người dám nói tôi mệt.
Tôi cần đi khám.
Tôi thôi không trèo thang nữa.
Người ấy đang can đảm hơn người gồng.
Vì gồng thì dễ.
Ai gồng chẳng được vài bữa.
Nhìn thẳng mới khó.
Phía con cháu.
Xin đừng vô tình nuôi cái sĩ của cha mẹ.
Thấy ông nhắc nhắc thì đừng khen bố khỏe như thanh niên.
Lời khen ấy ngọt mà xui dại.
Hãy đỡ lấy mà nói để con.
Bố để sức chơi với cháu.
Thấy bà kêu mỏi thì đừng gạt đi và ai chẳng mỏi.
Hãy hỏi hang cho kỹ.
Người già chỉ dám yếu ở nơi nào người ta được phép yếu.
Nhà nào cho phép cha mẹ được yếu một cách đàng hoàng.
Nhà ấy cha mẹ thọ hơn.
Lẻ ấy nghe ngược mà xui lắm.
Câu hỏi thứ 22.
Ca khám chót.
Thương ngài.
Xin ngài gói dùm.
Một ngày có người giữ được cả bốn chân vườn thì trong nó ra sao?
Xin gói bằng một ngày của một cụ bà tưởng tượng mà tôi tin có thật ở nhiều làng nhiều phố.
Sáng cụ dậy sớm theo nếp.
Nằm yên thở dăm hơi.
Cảm ơn một đêm lành rồi mới ngồi dậy từ từ.
Cụ ra hiên đi bộ một dòng xóm lúc nắng mới lên.
Về tưới mấy luống rau.
Thế là món bền món nắng sớm xong từ sớm.
Bữa sáng cụ ăn ấm bụng.
Chén cháo đậu.
Mấy lát trái cây.
Trong buổi cụ làm việc nhà.
Giặc phơi lao dọn.
Giữa chừng mỏi thì đứng dương dai thở ba hơi.
Khách tới thì trà nhạc chuyện vui.
Cụ tránh ngồi lì.
Hết một việc lại đứng dậy đi lại.
Trưa cơm rau là nền.
Khúc cá kho là điểm.
Xong cụ chợt mắt đúng nửa giờ.
Chiều cụ sang bà bạn học nhau mấy câu hát.
Hoặc cháu sang thì cụ dạy cháu ô ăn quang.
Thấy đầu được việc mới.
Thấy lòng được tiếng cười.
Chạng dạng cụ tập mấy thế dương dãng.
Dịnh ghế đứng một chân mỗi bên một lát.
Bữa tối cụ ăn nhẹ ăn sớm.
Cả nhà quây quần.
Cụ kể một chuyện vui góp mâm.
Tối cụ không ôm màn hình.
Cụ nghe một thời kinh.
Ra thân buông thư trên giường.
Gia chìm vào giấc lúc đèn xóm còn chưa tắt hết.
Quý vị đếm dùm xem.
Một ngày ấy chẳng có giờ nào gắn biển tập luyện dưỡng sinh.
Vậy mà bốn chân giường được nêm đủ cả bốn.
Giận động rải khách.
Ăn lành ba bữa.
Mũ được trời đải.
Tâm được tưới bằng kinh kệ bạn bè con cháu.
Ấy gọi là nếp sống đã quá thành đời sống.
Thuốc đã hòa vào cơm.
Tới mức người uống không thấy mình đang uống thuốc nữa.
Đó là cảnh giới cao nhất của y học nếp sống.
Và cũng là cảnh mà tôi mong cho từng quý vị đang nghe.
Không phải sống thêm bao nhiêu năm.
Mà là những năm đang sống được đầy như thế.
Khép sổ khám rồi.
Xin thêm mấy lời ngoài lề phòng khám mà tôi thấy cần cho trọn bụi.
Lời thứ nhất.
Về chỗ đứng của thuốc nen trong bức tranh nếp sống.
Kẻo có gì nghe cả buổi lại hiểu nhầm rằng ông già này bài thuốc.
Hoàn toàn không.
Thưa quý vị.
Ai đang có bệnh.
Đang thuốc thang theo toa.
Xin cứ uống cho đều cho đủ.
Thuốc giới nếp không phải hai phe.
Chúng là hai người thợ cùng sửa một mái nhà.
Thuốc giật chỗ giọt đang chảy.
Nếp thay dần những duyên ngói mục để mái bớt giọt về sau.
Thợ nào diệt nấy.
Và người bệnh khôn là người thuê cả hai.
Cái tôi cảnh tỉnh cả buổi chỉ là hai thái cực.
Một là phó mặt trọn cho thuốc mà nếp thì thả nổi.
Uống riêng hạ áp rồi nêm mặn như cũ.
Coi như đã có thuốc gánh.
Kiểu ấy là bắt một người thợ giá mãi cái mái mà người kia cứ dở ngói.
Hai là ngược lại.
Nghe đồn nếp sống chữa được hết mà tự bỏ thuốc.
Kiểu ấy là đuổi người thợ đang chặn dòng nước ngay giữa cơn mưa.
Cả hai kiểu đều thiệt thân.
Đường giữa mới là đường lành.
Thuốc theo thầy.
Nếp theo mình.
Hai bên cùng tiếng.
Rồi tới lúc thầy thuốc nhìn con số đẹp lên mà tự bảo.
Bác này giảm được liều rồi đấy.
Câu ấy để thầy thuốc nói.
Và nó là phần thưởng ngọt nhất của người giữ nếp bền.
Lời thứ hai.
Về sức khỏe như một cô để dành chung của mái nhà.
Người mình lo cho con cháu thì hay nghĩ tới của cái ruộng giường.
Ít ai nghĩ sức khỏe của chính mình cũng là một khoảng trong gia tài ấy.
Mà là khoảng lớn.
Cha mẹ khỏe thêm một năm là con cái nhẹ gánh thêm một năm.
Là cháu chắc có thêm một năm được ông bà đón đưa kể chuyện.
Ngược lại cha mẹ đổ bệnh sớm vì nếp phóng túng thì cái giá con cháu cùng trả.
Tiền bạc.
Công chăm.
Và cả những năm tháng thấp thỏm.
Cho nên buổi đi bộ của quý vị mỗi sáng.
Xin đừng coi là chuyện riêng thân già.
Hãy coi như đang bỏ ống heo cho cả nhà.
Mỗi bước một đồng.
Bỏ đều mấy năm thành một khoảng hậu hỉnh mà quý vị trao cho con cháu dưới cái tên đẹp nhất.
Là những năm cuối đời tự tại không phiền tới ai.
Hỏi khắp các cụ mà xem.
Ai cũng ao ước để lại cho con thứ ấy hơn để lại mảnh đất.
Mà thứ ấy khác mảnh đất.
Không mua được.
Chỉ đi bộ được.
Ăn lành được.
Ngủ đủ được mà thành.
Lời thứ ba.
Về sự bao dung với chính mình trên đường giữ nếp.
Sẽ có những ngày quý vị dở nếp.
Vỗ chạp ăn quá đà.
Mưa gió bỏ tập cả tuần.
Buồn chuyện nhà mà thức trắng.
Những ngày ấy xin đừng tự mắng mình rồi buông luôn theo kiểu đã hỏng thì hỏng cho trót.
Cái nếp là nó không đòi mình hoàn hảo.
Nó chỉ đòi mình quay lại.
Người giữ nếp mấy chục năm nhìn gần vào đời họ cũng đầy những quảng dở.
Khát người bỏ cuộc ở mỗi chỗ.
Họ dở thì giá.
Giá không tự tội.
Xin nhớ hình ảnh này.
Nếp sống như con đường đất đi lâu thành lối.
Một trận mưa xóa nhà vài đoạn thì lối vẫn còn đó dưới buồn.
Bước lại vài hôm là lối hiện ra.
Chỉ khi mình bỏ hẳn không đi nữa.
Bỏ mới lấp thật.
Vậy nên chữ quan trọng nhất của người giữ nếp không phải chữ giỏi.
Mà là chữ lại.
Khả thì dậy lại.
Dở thì làm lại.
Quên thì nhớ lại.
Và giữ chữ ấy.
Xin thưa.
Dễ chịu hơn nhiều so với gồng mình làm người hoàn hảo.
Vì nó cho phép mình là người.
Mà người thì đi đường dài được.
Thánh sắc đá gì cũng chỉ chạy được quảng ngắn thôi.
Lời thứ tư.
Xin kể hầu quý vị đôi nếp về nếp giữ thân của chính ông già này.
Không phải để khoe.
Mà vì người kê toa nên trình cái toa mình đang uống.
Tôi ngủ sớm lắm.
Chập tối đã nghỉ.
Và dậy từ khi trời còn tối đất.
Dậy sớm với tôi không phải ép sát.
Nó là giờ tôi được hưởng cái tỉnh quý nhất trong ngày cho việc ngồi tập tâm.
Sáng nào tôi cũng có phần dận động.
Thổ khỏe thì đi bộ nhiều.
Tuổi cao dần thì có máy đi bộ trong nhà.
Có xe đạp tại chỗ.
Đạp đều mỗi sáng.
Mưa nắng không cản được vì nó ở ngay trong phòng.
Các cụ thấy không?
Tôi cũng dùng mẹo sắp đặt cho cái tiện về phe mình đấy.
Ăn thì tôi ăn theo phép chừng mực.
Bữa sáng ăn cho tử tế.
Cháo nóng.
Bánh mì.
Và tôi giữ nếp của nhà tu là bữa chiều rất nhẹ hoặc thôi.
Cái bụng nhẹ buổi tối giúp giấc ngủ sâu lạ lùng.
Tôi không rượu.
Không thuốc.
Trà thì nhạt.
Còn chân thứ tư thì quý vị biết rồi.
Mỗi ngày tôi ngồi tập tâm nhiều giờ.
Đó là món chính của đời tôi.
Và tôi cười nhiều.
Gặp ai tôi cũng tìm được cơ mà cười.
Người ta tưởng tôi vui tính bẩm sinh.
Thật ra một nửa là bẩm sinh.
Nửa kia là nếp.
Cười mãi thành quen miệng.
Kể ra hết thì cái toa của tôi cũng chỉ là 4 chân dường ta bàn cả buổi.
Không có gì nào bí truyền.
Và tôi xin làm chứng.
Toa ấy tôi uống mấy chục năm.
Qua đủ sóng gió đời người.
Thân này tới nay vẫn đi vẫn nói vẫn cười hầu chuyện được quý vị.
Thuốc rẻ vậy mà công hiệu dậy.
Không mời quý vị dùng thì tôi mới là người có lỗi.
Và lời thứ năm.
Gom hành trang phòng khám hôm nay cho gọn.
Một hình làm trục.
Cái dường 4 chân.
Ăn uống.
Giận động.
Dắt ngủ.
Cái tâm.
Cân chân nào nêm chân nấy.
Đừng cưng chân này bỏ chân kia.
Chân ăn thì trừng mực.
Gần gốc.
Sao đậu làm nền.
Mâm cơm vui.
Chân giận động thì đều quý hơn mạnh.
Đủ 4 món bền khỏe dẻo thăng bằng.
Biến tập thành đời sống.
Và chỉ trứng ngồi thì bằng phép đứng dậy mỗi giờ.
Chân ngủ thì nắng sớm.
Trưa ngắn.
Chiều nhạc trà.
Tối diệu đèn xa màn hình.
Dường chỉ để ngủ.
Chân tâm thì dùng cả kho các buổi trước.
Và nhớ nó nối với 3 chân kia.
Kèm theo là binh pháp đổi nếp 3 trước.
Khởi sự bé.
Buộc nếp mới vào nếp cũ.
Không bỏ 2 lần liên tiếp.
Là phép thương người nhà chưa chịu đổi bằng gương bằng lời thương bằng bàn tay rũ.
Là cái sàn soi thuốc bổ quảng cáo.
Là thăm đồng khám định kỳ.
Là chống ngã từ đôi chân tới cái tay dịnh nhà tắm.
Là tiếng cười làm thuốc.
Và trên hết là chữ lại.
Dở nếp thì giá lại.
Không tự tội.
Ai nhớ không hết.
Xin nhớ mỗi hình cái giường.
Tối nay nằm lên giường thật của mình.
Rồi tay xuống thành giường mà tự hỏi về 4 chân của cái giường vô hình kia.
Thế là bài học tự nó ôn.
Nhân tiện cũng xin nhắn các hội các nhóm của người cao tuổi.
Những điều của buổi hôm nay rất hợp để đem vào sinh hoạt chung.
Mỗi kỳ họp lấy 1 chân giường ra bàn.
Người này mách người kia món canh nhạc mà ngon.
Cụ nọ khoe cụ kia đã đứng 1 chân được lâu hơn.
Cả hội giao hẹn nhau tháng này cùng giữ phép đứng dậy mỗi giờ.
Có bạn cùng giữ thì nếp bén rễ nhanh gấp mấy.
Và các buổi dưỡng sinh tập thể mỗi sáng ở sân đình sân chung cư.
Xin quý vị chăm đi.
Đó là chỗ 1 mũi trúng cả 4 chân.
Thân được tập.
Giấc được nắng sớm.
Câm được bạn bè.
Về ăn cơm lại thấy ngon miệng.
Thuốc bổ nào sánh bằng.
Còn với những gì đang mang bệnh mạng tính trong người.
Ngay buổi này xin đừng nghĩ toa nếp sống là chuyện của người còn khỏe.
Ngược lại.
Người đang bệnh mới là người được toa này đại hậu nhất.
Huyết áp đường huyết có nếp lành kèm theo thì thuốc nhẹ gánh hẳn.
Khớp đau được món dẻo món khỏe đúng mức thì đỡ cứng đỡ lệ thuộc.
Người bệnh tim được đi bộ theo hướng dẫn thì trái tim được tập như người lính được rèn.
Tất nhiên mọi mức độ đều phải hỏi thầy thuốc của mình cho hợp bệnh hợp sức.
Nhưng xin đừng ai tự gạch tên mình khỏi danh sách.
Y học nếp sống không có cửa nào để chữ miễn vào.
Nó chỉ có những liều khác nhau cho những người khác nhau.
Và liều hợp với mình.
Thầy thuốc với mình cùng dò là ra.
Và một câu cho các bà các mẹ đang giữ bếp.
Quý vị chính là vị thầy thuốc trưởng của cả nhà mà không ai phong.
Tay nêm của quý vị định huyết áp của cả nhà.
Mâm rau của quý vị định đường huyết của cả nhà.
Xin nhận lấy cái chất ấy một cách kêu hãnh.
Nêm nhạc dần cho cả nhà cùng quen.
Bày rau đậu cho khéo cho ngon.
Giữ bữa cơm chung cho ấm.
Người giữ bếp mà thấm buổi hôm nay thì một người nghe mà cả nhà được uống thuốc.
Công đức ấy.
Nói theo nhà đạo.
Không nhỏ chút nào.
Bây giờ.
Xin tạm đóng cửa phòng khám để cùng nhau làm bài thực tập của buổi khám này.
Bài quán từ bi hướng về chính tấm thân.
Tôi chọn bài này vì cả buổi ta bàn chuyện chăm thân.
Mà chăm thân bền được hay không?
Gốc ở chỗ mình có thương nó thật hay không?
Người ta không chăm bền cái mình ghét bao giờ.
Xin ngồi thật êm ái.
Lưng buông thẳng.
Hai mắt khép lại.
Thở chậm giăm hơi.
Bây giờ.
Xin đưa lòng về giới trái tim mình.
Hình dung nó đang đập trong lòng ngực.
Dịp nhàn.
Cần mẫn.
Nó đã đập như thế từ trước cả khi mình chào đời.
Chưa từng suy nghĩ một phút.
Và thầm gửi nó một câu.
Cảm ơn mày đã đập cho tao ngần ấy năm.
Mong mày được khỏe.
Được bền.
Rồi đưa lòng xuống hai lá phổi.
Đang phồng xẹp nuôi mình từng hơi.
Gửi lời như thế.
Cảm ơn.
Mong khỏe.
Rồi tới cái dạ dày đã nấu bao nhiêu nghìn bữa cơm cho mình.
Tới lá gan thầm lặn lặp đọc ngày đêm không kể công.
Tới đôi mắt đã cho mình thấy mặt con mặt cháu.
Tới đôi tay đã cho mình nghe tiếng ru tiếng cười một đời.
Tới hai bàn tay đã làm lụn.
Hai bàn chân đã gánh gồng.
Đi tới đâu gửi lời biết ơn và lời chúc lành tới đó.
Cả những chỗ đang đau đang yếu.
Xin đừng bỏ sót.
Chính những chỗ ấy càng cần lời thương hơn.
Cái đầu gối hay nhất.
Cảm ơn mày đã cổng tao sáu bảy chục năm.
Giờ mày mỏi.
Tao biết. Tao sẽ chăm mày.
Đi một dòng thân thể như đi thăm một ngôi nhà đầy những người làm công trung thành đã theo mình trọn đời.
Và khép dòng thăm bằng một lời nguyện chung.
Nguyện từ nay đối đải tử tế với tấm thân này.
Cho nó ăn lành.
Cho nó ngủ đủ.
Cho nó giận động.
Không đầu độc nó.
Không giác kiệt nó.
Như nó đã trọn nghĩa với ta.
Hít một hơi dài rồi mở mắt.
Thưa quý vị.
Bài quán này mỗi tuần dài lần.
Trước khi ngủ là hợp.
Nó là một việc mà không thuốc nào làm được.
Là đổi mối quan hệ giữa mình với thân mình từ chỗ chủ tớ hờ hững sang chỗ bạn nghĩa lâu năm.
Và quý vị sẽ thấy điều này.
Người thương thân đúng cách thì tự khắc bớt được món hại thân mà chẳng cần nghị lực ngớm ghê nào.
Cũng như người thương con thì đâu cần cố gắng mới không cho con ăn đồ độc.
Thương thật rồi thì diệt lành tự theo.
Và giờ xin khép sổ khám.
Hôm nay chúng ta đã mời ra ánh sáng vì thầy thuốc thầm lặng nhất.
Nếp sống hàng ngày.
Đã dựng cái giường bốn chân.
Ăn uống.
Giận động.
Giấc ngủ.
Cái tâm.
Và đã cùng nhau khám 13K trong phòng khám tưởng tượng.
Từ chuyện nêm nhạc tới chuyện thuốc bổ.
Từ binh pháp đổi nếp tới cách thương người nhà chưa chịu đổi.
Theo cái lệ đã hẹn cho buổi này.
Xin khép không phải bằng một lời chúc.
Mà bằng một câu hỏi gửi lại quý vị.
Câu hỏi này xin quý vị đừng trả lời tôi.
Hãy trả lời chính mình.
Tối nay.
Trước khi ngủ.
Câu hỏi thế này.
Trong bốn chân giường của đời quý vị.
Ăn uống.
Giận động.
Giấc ngủ.
Cái tâm.
Chân nào đang lung lay nhất.
Và việc bé nhất mà quý vị có thể làm ngay ngày mai để nêm lại chân ấy là việc gì.
Chỉ vậy thôi.
Đừng trả lời bằng một kế hoạch to.
Hãy trả lời bằng một việc bé.
Bé tới mức không thể thất bại.
Rồi ngày mai làm việc ấy.
Ngày kia làm tiếp.
Và một năm sau.
Xin quý vị tự khám lại cho mình xem cái giường đã dững lên bao nhiêu.
Ông thầy Lan già này xin đóng cửa phòng khám tại đây.
Không lấy tiền khám.
Chỉ xin mỗi vị một lời hứa với chính mình làm hòa.
Kính chúc quý vị chân cứng giường dững.
Và xin hẹn gặp lại.